W połowie sierpnia USA zdecydowało się na wycofanie z Bliskiego Wschodu lotniskowca USS Abraham Lincoln, który od 9 miesięcy przebywał na morzu, biorąc udział w atakach na Iran. W ostatnim czasie ten lotniskowiec stał się obiektem wielu artykułów, w których opisywano różne problemy z którymi musiała mierzyć się jego załoga - od braków w zapasach przez zapchane toalety po spadek morale.

Problemy na pokładzie lotniskowca USS Abraham Lincoln były związane oczywiście z wojną z Iranem. Już bowiem na samym początku wojny, Irańczycy uszkodzili znaczną część bazy US Navy w Bahrajnie, która odpowiada za wsparcie logistyczne operacji amerykańskiej marynarki wojennej w regionie Zatoki Perskiej.

Pozbawiony zaplecza w Bahrajnie, lotniskowiec USS Abraham Lincoln musiał być zaopatrywany m. in. z oddalonej o blisko 4000 km bazy na Diego Garcia.

Na pokładzie innych amerykańskich lotniskowców również wystąpiły różnorakie problemy np. USS Gerald R. Ford “zaliczył” pożar i został wycofany z regionu.

Finalnie zdecydowano o rotacji. W regionie nadal pozostaną 2 lotniskowce. Będą to USS George H.W. Bush oraz USS George Washington, który został przesunięty do regionu z Japonii.

Problemy logistyczne jakie wywołała wojna z Iranem spowodowały, że w Pentagonie zaczęto zastanawiać się nad przyszłością amerykańskiej obecności wojskowej na Bliskim Wschodzie. Rozważane jest nie tylko wycofanie części wojsk, ale nawet likwidacja części baz, szczególnie tych najbardziej narażonych na irański ostrzał. Wiele z nich zostało podczas wojny zaatakowanych przez Iran i poważnie uszkodzonych. Wstępne szacunki mówią, że naprawa tych placówek kosztowałaby ok. 5 mld dolarów. Biorąc pod uwagę budżet Pentagonu nie są to jakieś wielkie pieniądze, ale biorąc pod uwagę nastawienie administracji Trumpa do finansowania takich projektów, nawet te 5 mld dolarów może być dla Białego Domu “horrendalną kwotą”.

“Standardowo” amerykańskie dowództwo na Bliskim Wschodzie (CENTCOM) utrzymuje w regionie ok. 40 tysięcy żołnierzy, rozmieszczonych w 20 bazach. Najważniejsze bazy USA w regionie to właśnie te, które są najbardziej narażone na irański ostrzał. Mówimy tutaj o bazie lotniczej Al Udeid w Katarze (kwatera polowa CENTCOM-u), bazie morskiej w Bahrajnie (siedziba 5. Floty) czy Camp Arifjan w Kuwejcie (ważny punkt logistyczny).

To, że amerykańskie bazy wojskowe w Zatoce Perskiej są łatwym celem dla Iranu, to wiedziano od lat. Zwracano uwagę szczególnie na niedostateczną ochroną tych baz przed rakietami balistycznymi. Dlatego też jeszcze przed rozpoczęciem wojny z Iranem część baz została ewakuowana. Mimo tego, skala irańskich ataków (i ich skuteczność), zaskoczyły Amerykanów.

Pentagon rozważa obecnie różne opcje - w tym przeniesienie głównych amerykańskich baz dalej na zachód, w okolice Morza Czerwonego (Jordania, Arabia Saudyjska). Pojawiła się również koncepcja przeniesienia amerykańskich wojsk do Izraela, gdzie przed wojną USA posiadało bardzo skromną obecność, ale już w trakcie działań zbrojnych przesunęło tutaj dużą część aktywów.

Jest w tym pewna ironia losu. Rewolucja Islamska w Iranie i zagrożenie rozlaniem się tej rewolucji na arabską stronę Zatoki, zmusiły Amerykanów do stanięcia w obronie arabskich monarchii, bogatych w ropę. Amerykańskie bazy wojskowe miały być gwarantem bezpieczeństwa dla Arabów. W obecnej wojnie amerykańskie gwarancje okazały się jednak niewiele warte, a same amerykańskie bazy stały się dla Irańczyków dobrym pretekstem do intensywnych ataków na kraje arabskie (w tym ich infrastrukturę naftową).

“Król” okazał się zatem nagi. Nie jest to jednak dla Arabów szok. To, że “król” jest nagi Arabowie wiedzieli już wcześniej - Saudowie np. przekonali się o tym w 2019 r. podczas ataku na instalacje naftowe w Abqaiq i Khurais. Teraz po prostu dowiedziała się reszta świata.

Nie popadałbym jednak w zbyt radykalne oceny. Strategiczna porażka jaką USA poniosło w wojnie z Iranem - moim zdaniem - nie doprowadzi do rozłamu w “partnerstwie” amerykańsko-arabskim. Zmiany będą, ale nie radykalne rozłamy. Tak, amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa okazały się nic niewarte, ale Ameryka to dla Arabów nadal pożądany partner - chociażby ze względu na kwestie dostępu do technologii, uzbrojenia czy systemów finansowych. Jednocześnie jednak powrót do “starego przedwojennego układu” też nie jest już możliwy, bowiem skoro amerykańskie gwarancje nie działają, to Arabowie będą chcieli w większym stopniu kształtować bezpieczeństwo swojego regionu poprzez różne współprace z lokalnymi partnerami - czego przykładem jest np. podpisany w tym miesiącu pakt obronny Arabia Saudyjska-Turcja-Pakistan.

W tym wszystkim kryje się moim zdaniem jedna pułapka dla obecnej administracji. Ekipa Trumpa próbuje bowiem przedstawić powstanie paktu Arabia Saudyjska-Turcja-Pakistan jako realizację idei promowanej przez Trumpa, że sojusznicy USA muszą brać większą odpowiedzialność za obronę swoich krajów i swojego sąsiedztwa. W te same ramy narracyjne administracja może chcieć wpisać ewentualne ograniczenie obecności wojskowej USA w Zatoce Perskiej. Tyle, że właśnie ta rozbudowana amerykańska obecność wojskowa była przez lata jednym z narzędzi używanych przez USA do wpływania na region. Gdy tego zabraknie pozostają co prawda jeszcze inne narzędzia (technologia, finanse), ale pozycja negocjacyjna państw regionu będzie już zupełnie inna, dużo silniejsza. Zmniejszona obecność wojskowa USA będzie zatem prowadziła do większej autonomii strategicznej krajów arabskich. To jednak wcale nie oznacza, że Arabowie stworzą jakiś wspólny anty-irański blok wojskowo-polityczny (na co Trump tak liczy).

Biorąc pod uwagę, że amerykańska obecność będzie słabnąć, pociąg o nazwie “normalizacja relacji z Izraelem” wyhamował, a Iran w tej wojnie nie został “poskromiony”, większa autonomia strategiczna krajów arabskich może przełożyć się przede wszystkim na chęć wypracowania samodzielnego (tj. bez udziału USA) kompromisu z Iranem.

W irańskiej telewizji odczytano pierwsze oświadczenie nowego najwyższego przywódcy Iranu, Modżtaby Chameneiego.

Nowy rahbar zapowiedział, że Iran dalej będzie wykorzystywał swój lewar, jakim jest blokada Cieśniny Ormuz.

Nawiązał też do ataków na kraje arabskie po drugiej stronie Zatoki Perskiej. Iran chce mieć dobre relacje ze wszystkimi swoimi sąsiadami, ale w niektórych z tych krajów znajdują się bazy wojskowe USA, które są używane do ataków na Iran. Arabowie powinni pozbyć się amerykańskich wojsk ze swoich krajów. Iran będzie kontynuował ataki na bazy USA w regionie.

Jednocześnie Chamenei zapowiedział, że Iran rozważa otwarcie “nowych frontów”, na których wrogowi “brakuje doświadczenia i jest wrażliwy na atak”. Nie sprecyzował o co dokładnie mu chodzi, ale można zakładać, że dotyczy to jemeńskich Huti i cieśniny Bab Al Mandab - z Osi Oporu tylko jemeński “front” pozostaje obecnie nieaktywny.

Komentarz

Jeśli Amerykanie mieli nadzieję, że z Teheranu wyjdzie propozycja deeskalacji, to się przeliczyli. Irańskie dowództwo polityczno-wojskowe chce kontynuować wojnę, zwiększając koszty agresji po stronie USA i Izraela - nawet jeśli Iran będzie ponosił ciężkie straty. Żeby zrozumieć postawę Iranu musimy spojrzeć na wojnę z ich perspektywy.

Teheran jest przekonany, że jeśli dojdzie teraz do deeskalacji, to za kilka miesięcy Trump i amerykańska armada wrócą, żeby znowu atakować Iran. Taktyczna pauza nie jest w żaden sposób w interesie Iranu. Taka pauza działałaby tylko na korzyść Ameryki i Izraela, którzy mogliby przegrupować siły i przygotować się do kolejnej rundy walk. Iran zmaga się natomiast z szeregiem problemów gospodarczo-społecznych, więc dodatkowy czas przed kolejną rundą, i tak nie pozwoliłby Iranowi na wydatne zwiększenie własnych możliwości zbrojnych. Z perspektywy Iranu lepiej prowadzić walkę na obecnych warunkach, gdyż Amerykanie okazali się nieprzygotowani do obecnej konfrontacji. Irańskie ataki na arabskie kraje Zatoki Perskiej zaskoczyły Amerykanów, tak samo jak praktyczna blokada cieśniny Ormuz czy nieustępliwość irańskiego przywództwa polityczno-wojskowego. Iran będzie starał się zatem dalej prowadzić wojnę, tak aby koszty agresji po stronie USA i Izraela rosły. Oczywiście można zastanawiać się do jakiego momentu Iran ma zamiar tę wojnę prowadzić, jaki dokładnie cel Iran chce osiągnąć poza zwiększeniem kosztów agresji po stronie USA i Izraela?

Teheran chce długoterminowo zabezpieczyć bezpieczeństwo Islamskiej Republice. Można to zrobić na dwa sposoby.

Pierwsza opcja to zdobycie broni nuklearnej - nie wiemy jednak, czy jest w Teheranie ku temu wola polityczna (za poprzedniego rahbara jej nie było). Poza tym ciężko byłoby skonstruować broń nuklearną, gdy kraje jest intensywnie bombardowany.

Druga opcja, bardziej prawdopodobna, jest taka, że Iran będzie - mimo wszystko - dążył do porozumienia z Ameryką, ale nie na zasadach, które proponował duet Witkoff & Kushner, tylko na warunkach dużo bardziej korzystnych dla Iranu. Możliwe, że tym razem Teheran nie będzie chciał nawet dyskutować nad kwestiami swojego programu nuklearnego, a jako środka nacisku będzie używał ataków na kraje arabskie i międzynarodową żeglugę. W skrócie: w zamian za zniesienie sankcji Iran będzie oferował jedynie zaniechanie dalszych ataków na Arabów i zniesienie blokady Ormuzu.

Oczywiście Trump nie będzie chciał się zgodzić na irańskie warunki, bo opinia publiczna odbierze je jako upokarzające dla Ameryki i samego prezydenta.

Ciężko tutaj ferować wyroki jak skończy się wojna, ale jasne jest jedno - obie strony mają całkowicie odmienne wizje tego, na jakich warunkach ten konflikt powinien się skończyć. Blokada Ormuzu sprawia, że Trump nie może skorzystać z wyjścia, które zdaje się on obecnie preferować, tj. jednostronnie wycofać się z ataków na Iran i ewentualnie wrócić do sprawy za kilka miesięcy. W efekcie idziemy w kierunku dalszej eskalacji, z małą liczą wyjść awaryjnych, co - biorąc pod uwagę temperament Trumpa - może doprowadzić do nieoczekiwanych konsekwencji, co widzimy zresztą już teraz - choć administracja od początku odrzucała scenariusze “boots on the ground”, to obecnie są one coraz częściej dyskutowane i stają się coraz mniejszym tabu.

PS Celowo piszę o irańskim przywództwie polityczno-wojskowym a nie stricte o Modżtabie. Tak jak wspomniałem na początku, oświadczenie nowego rahbara zostało odczytane przez dziennikarzy. Modżtaba sam nie wystąpił. Oczywiście mogło to wynikać ze względów bezpieczeństwa. Jednocześnie jednak krążą spekulacje o tym, że Modżtaba został ranny w nalocie. Dlatego zasadniejsze obecnie wydaje się mówienie o przywództwie polityczno-wojskowym (Laridżani, Ghalibaf i inni) niż stricte o Modżtabie.

Waszyngton próbuje właśnie wywołać powstanie w zachodnim Iranie, w oparciu o kurdyjskie ugrupowania, które od lat walczą z Iranem. W ten sposób Waszyngton chce uniknąć wysyłania wojsk USA do Iranu.

W ostatnich tygodniach Amerykanie mieli zintensyfikować swoje kontakty z irańskimi Kurdami. CIA ma dostarczać broń, starlinki i pieniądze poszczególnym grupom. Cały proces zaczął się najprawdopodobniej kilka miesięcy temu, być może wkrótce po zakończeniu wojny 12-dniowej (lato 2025 r.). Celem jest wywołanie powstania na terenach zachodniego Iranu, na których przeważa ludność kurdyjska.

We wtorek prezydent Trump miał rozmawiać telefonicznie z Mustafą Hijrim, szefem Demokratycznej Partii Irańskiego Kurdystanu (DPIK). Ważny jest szerszy kontekst tej rozmowy.

22 lutego, na sześć dni przed rozpoczęciem wojny, 5 kurdyjskich ugrupowań podpisało porozumienie o współpracy w ramach Koalicji Sił Politycznych Irańskiego Kurdystanu. Wśród sygnatariuszy paktu był wspomniany Hijri i DPIK. Celem Koalicji jest obalenie Islamskiej Republiki Iranu.

To jednak nie wszystko, dzień po rozpoczęciu ataku na Iran, Trump rozmawiał telefonicznie z przywódcami irackich Kurdów: Masudem Barzanim (KDP) i Bafelem Talabanim (PUK). Choć szczegółów rozmów nie ujawniono, to nie trudno się domyślić że chodzi o to, aby KDP i PUK wsparły kurdyjskie powstanie, po irańskiej stronie granicy.

Od pierwszego dnia wojny z Iranem, duża część nalotów skupia się właśnie na iracko-irańskim pograniczu. Zniszczone miały zostać komendy policji w Sanandadżu i Mariwanie oraz kilka posterunków granicznych. Ma to ułatwić kurdyjskim bojownikom wywołanie rewolty.

Tymczasem kurdyjska koalicja rośnie w siłę. Kilka godzin temu dołączenie do Koalicji ogłosiła Komala (frakcja Mohtadiego). Wszystkie większe ugrupowania irańskich Kurdów już zatem współpracują.

Jak donosi Axios pomysł wykorzystania irańskich Kurdów miał wyjść od Netanjahu, który przedstawił go Trumpowi podczas jednej z wizyt w Białym Domu.

Wygląda na to, że Amerykanie chcą zastosowań w Iranie model znany z Afganistanu, tj. wykorzystać lokalne grupy zbrojne przeciwko rządzącym.

Tyle, że irańscy Kurdowie to nie jest Sojusz Północny. To nie jest ani ten sam poziom wyposażenia, ani liczebności. IRGC od lat prowadzi operacje wojskowe w zachodniej części kraju wymierzone w kurdyjską partyzantkę i z pewnością dysponuje dyrektywami również na wypadek prób wywołania kurdyjskiego powstania. Warto jednak odnotować, że Izrael i USA mają podobno oferować irańskim Kurdom bezpośrednie wsparcie z powietrza, co może okazać się istotnym atutem.

Próba wykorzystania irańskich Kurdów będzie powodowała oczywiście tarcia z Turcją, która każdy kurdyjski “projekt” traktuje jako potencjalne zagrożenie dla swojej państwowości. Widać to zresztą już teraz - 2 dni po tym jak Trump rozmawiał z Barzanim i Talabanim, Hakan Fidan (szef tureckiego MSZ-u) dzwonił do premiera i prezydenta irackiego Kurdystanu (obaj z klanu Barzanich). Postawa Turcji będzie najpewniej blokowała ewentualne włączenie się do walki irackich Kurdów (tym bardziej, że sami zainteresowani, iraccy Kurdowie, też nie są zachwyceni amerykańskim pomysłem na rewoltę po drugiej stronie granicy).

Plan CIA na wykorzystanie irańskich Kurdów może się udać - jeśli jego celem jest wywołanie powstania na zachodzie kraju. Jeśli amerykańsko-izraelskie naloty przeciągną się na kolejne tygodnie, niektóre części kraju popadną w chaos, co Kurdowie mogą zręcznie wykorzystać. Jeśli jednak Amerykanie myślą, że kurdyjscy bojownicy wjadą do Teheranu i sami obalą Islamską Republikę, to mam co do tego spore wątpliwości.

Biorąc pod uwagę jak instrumentalnie Amerykanie traktują Kurdów (co widzieliśmy nawet kilka miesięcy temu w Syrii), irańscy Kurdowie podejmują się bardzo ryzykownego zadania - amerykańskie wsparcie może być w każdym momencie wycofane. Jednak fakt, że wszystkie większe frakcje zjednoczyły się pod jednym szyldem sugeruje, że jest to ryzyko, które irańscy Kurdowie są gotowi ponieść.

Iran potwierdził, że ajatollah Chamenei zginął wczoraj w izraelskim nalocie.

Chamenei miał 86 lat. Irańskie przywództwo polityczno-wojskowe zdawało sobie zatem sprawę, że żywot rahbara dobiega końca. Co nie znaczy, że wczorajsze wydarzenia nie są szokiem dla irańskiego establishmentu - w końcu Chamenei zginął pod izraelskimi bombami a nie ze starości.

Zgodnie z irańską konstytucją - do czasu wyboru nowego najwyższego przywódcy - władzę będzie tymczasowo sprawowała trzyosobowa rada. W jej skład wejdą:
1. Prezydent Masud Pezeszkian
2. Szef Sądownictwa Golam-Hosejn Mohseni-Eje'i
3. Fakih (uczony w piśmie), będący członkiem Rady Strażników. Ten trzeci członek nie jest obecnie znany, jego ma dopiero wskazać inny organ (Rada ds. Celowości).

//Warto odnotować, że nie wiemy czy Pezeszkian i Mohseni-Eje'i w ogóle żyją. Wczoraj, w rozmowie z NBC News, Abbas Aragczi (szef MSZ-u) mówił, że tak, żyją, ale tak samo twierdził, że żyje również Chamenei.

Nowego najwyższego przywódcę wybierze jeszcze inny organ - Zgromadzenie Ekspertów (88-członków). Nowy rahbar powinien zostać wybrany tak szybko jak to możliwe, ale z oczywistych powodów w obecnej sytuacji może to nieco potrwać.

Jednocześnie wydaje się, że z powodu trwającej wojny dużą, choć nieformalną, rolę w procesie tymczasowego zarządzania państwem, odegra Ali Laridżani - sekretarz Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego (to ważny organ, w którym kształtowane są ogólne ramy irańskiej polityki zagranicznej). Izraelczycy próbowali wczoraj zabić Laridżaniego, ale ponieśli porażkę. Dzisiaj Laridżani pojawił się w irańskiej telewizji i mówił o tym jak będzie wyglądała kwestia sukcesji po śmierci rahbara i tymczasowe zarządzanie państwem.

Kto zostanie nowym najwyższym przywódcą? Giełda nazwisk działa od lat i przewinęło się przez nią całe multum kandydatów. Wymieniany był tutaj np. Mojtaba Chamenei (syn zabitego rahbara), Hassan Chomejni (wnuk pierwszego rahbara) czy chociażby Sadik Laridżani (brat Alego). Kandydatów jest sporo, ja osobiście nie chcę spekulować. Powiem tylko, że moim zdaniem sukcesja rodzinna (Chamenei/Chomejni) wydaje się mało prawdopodobna. Nie po to obalano Szacha, żeby urząd rahbara był dziedziczny. Na marginesie warto odnotować, że w poprzednich latach prowadzono spekulacje jakoby kwestia sukcesji została już rozstrzygnięta, a nowy rahbar już nieformalnie wskazany - nigdy nie było jednak na to większych dowodów.

Tymczasem Amerykanie zdają się bardzo zadowoleni z powodu zabicia Chameneiego. Trump w rozmowie z dziennikarzami stwierdził, że po śmierci rahbara wypracowanie porozumienia dyplomatycznego z Iranem powinno być łatwiejsze. To może wydawać się dziwne stwierdzenie - biorąc pod uwagę, że jeszcze wczoraj Trump chciał obalić Islamską Republikę - ale tak naprawdę nie powinno nas dziwić.

Tutaj trzeba wrócić do tego co pisałem wczoraj. Izrael jest zdeterminowany, żeby położyć kres Islamskiej Republice. Trump? Niekoniecznie. Jeśli koszty będą zbyt duże, Trump będzie próbował się wycofać. Zresztą oddam tutaj głos samemu Trumpowi, cytując co wczoraj powiedział portalowi Axios: „Mogę to ciągnąć i przejąć cały Iran, albo skończyć w dwa lub trzy dni i powiedzieć Irańczykom: "Do zobaczenia za kilka lat, jeśli zaczniecie odbudowywać [swoje programy nuklearne i rakietowe]".

Tymczasem w Iranie na ten moment brak oznak na rewolucję przeciwko Islamskiej Republice, której tak oczekują Amerykanie i Izraelczycy. Wczoraj na wieść o śmierci Chameneiego w niektórych irańskich miastach doszło do raczej ograniczonych aktów świętowania. Dzisiaj już jednak mamy na ulicach irańskich miast tysiące żałobników. Na ulice wyszli również szyici w Iraku, w Bagdadzie doszło do próby wdarcia się protestujących do tzw. Zielonej Strefy, na terenie której znajduje się ambasada USA. W pakistańskim Karaczi, gdzie również doszło do protestów, zaatakowano konsulat USA.

Na koniec nie chcę deprecjonować znaczenia zabicia ajatollaha Chameneiego, ale chciałbym zwrócić uwagę na jedną rzecz. Chamenei prowadził w ostatnich latach bardzo nieudolną politykę zagraniczną - co widać było zwłaszcza po 2023 r., gdy Hamas zaatakował Izrael, wywołując w konsekwencji de facto wielką konfrontację między siłami pro-irańskimi a Izraelem. Konfrontację, którą Chamenei nie potrafił zarządzać, tracąc sojusznika po sojuszniku (Nasrallah, Hanijja, Asad itd.). Chamenei był bowiem w dużej mierze bardzo zachowawczym przywódcą - co widać też np. w przypadku irańskiego programu nuklearnego, który był rozwijany, ale nigdy nie było politycznej zgody Chameneiego na konstrukcję bomby. Jeśli Islamska Republika wyjdzie obronną ręką z obecnej konfrontacji, to nowe "przywództwo polityczno-wojskowe kraju" może już nie być tak zachowawcze jak Chamenei.

PS Celowo piszę "przywództwo polityczno-wojskowe kraju" a nie "nowy rahbar", bo wydaje mi się że nowy rahbar nie będzie dysponował już aż tak dużą władzą jak Chamenei/Chomejni.

PS 2 Jeśli chcecie być na bieżąco z moimi dłuższymi tekstami to zachęcam do zapisania się do darmowego newslettera, klik poniżej.

Subscribe now

Dzisiaj o godzinie ok. 9:30 czasu lokalnego, siły USA i Izraela zaatakowały Islamską Republikę Iranu.

Trump i Netanjahu jasno zadeklarowali, że celem jest “zmiana reżimu”. Obaj przywódcy wezwali Irańczyków do protestów i obalenia władz Islamskiej Republiki.

Według portalu Axios, Amerykanie skupiają się na uderzeniach w irański arsenał rakiet balistycznych. Izraelczycy polują natomiast na irańskich przywódców - tak wojskowych, jak i politycznych. Priorytetem ma być zabicie najwyższego przywódcy ajatollaha Chameneiego, którego rezydencja została dzisiaj zbombardowana.

Izraelskie media spekulują, że w dzisiejszych nalotach zabito wielu irańskich polityków i dowódców wojskowych. Spekulacje te wzmocnił sam Netanjahu, który stwierdził, że istnieje “wiele sygnałów”, że ajatollah Chamenei nie żyje. Na ten moment są to jednak spekulacje.

Islamska Republika postrzega obecną wojnę jako egzystencjalne zagrożenie dla swojego dalszego istnienia i wdrożyła protokół “przetrwanie”, odpalając pociski balistyczne nie tylko na Izrael, ale również na amerykańskie bazy w krajach arabskich po drugiej stronie Zatoki Perskiej (Kuwejt, Arabia Saudyjska, ZEA, Katar, Bahrajn). Doszło również do ataków na cele cywilne. W optyce Teheranu, takie ataki mają najpewniej zmusić kraje Zatoki, aby zaczęły naciskać na USA w sprawie wstrzymania walk z Iranem.

Wojna rozlewa się szybko również na inne miejsca regionu. Amerykanie lub Izraelczycy (raczej ci drudzy) zaatakowali bazy pro-irańskich formacji w Iraku, zabijając 2 bojowników. Kata’ib Hezbollah ogłosił, że w ramach odwetu, wkrótce rozpocznie ataki na amerykańskie wojska w Iraku.

Do walki mają dołączyć również jemeńscy Huti, którzy najpewniej wznowią ataki na statki przepływające przez cieśninę Bab al Mandab.

Nie wiadomo ile będzie trwała amerykańsko-izraelska operacja. Netanjahu - wzywając dzisiaj wieczorem Irańczyków do obalenia Islamskiej Republiki - zadeklarował, że ataki będą trwały tak długo jak będzie to konieczne. Trump - w rozmowie z Axios - nie był już tak zdecydowany, stwierdzając:

Mogę prowadzić działania przez długi czas i przejąć kontrolę nad całym Iranem, albo zakończyć to w dwa lub trzy dni i powiedzieć Irańczykom: “Do zobaczenia za kilka lat, jeśli zaczynacie odbudowywać [swoje programy nuklearne i rakietowe]” – powiedział Trump

Tymczasem marynarka wojenna Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej zaczęła ostrzegać - za pośrednictwem komunikatów radiowych - że żaden statek nie ma prawa przepływać przez Cieśninę Ormuz. Na ten moment ruch jednak trwa bez zakłóceń. W teorii możliwe jest, że w pewnym momencie Irańczycy zdecydują się na uderzenia na statki przepływające przez Cieśninę, ale to przede wszystkim podwyższy koszty transportu, ubezpieczeń itd. a nie doprowadzi do fizycznego zamknięcia tej drogi wodnej.

-----

Ameryka i Izrael rozpoczęły tę wojnę z założeniem, że atak na przywództwo polityczno-wojskowe Iranu doprowadzi do rewolucji i obalenia Islamskiej Republiki.

Pierwszy dzień wojny dominują głównie spekulacje na temat tego kogo z przywództwa polityczno-wojskowego Iranu udało się Izraelowi wyeliminować. Najwięcej spekulacji dotyczy zabicia samego ajatollaha Chameneiego. Izraelczycy zdają się uważać, że jego śmierć może być przełomowym momentem, który sprawi że reszta irańskiej struktury władzy się rozpadnie.

Gdy kończę pisać ten tekst spekulacji o śmierci ajatollaha Chameneiego jest coraz więcej. Izraelskie media twierdzą, że IDF dysponuje dowodami na śmierć ajatollaha. Tym dowodem ma być rzekomo zdjęcia ciała Chameneiego, które wyciągnięto spod gruzów jego rezydencji. Również amerykańskie media - powołując się na anonimowych rozmówców z Białego Domu i Pentagonu - twierdzą, że Chamenei faktycznie mógł zginąć.

Zobaczymy. Nawet jeśli to prawda to Izrael może przeszacowywać znaczenie śmierci Chameneiego. Według informacji Reutersa, przed rozpoczęciem wojny z Iranem, CIA miało przygotować raport na temat konsekwencji amerykańsko-izraelskiego uderzenia. Jednym z rozważanych scenariuszy było właśnie zabicie Chameneiego i CIA doszło do wniosku, że samo to nie doprowadzi do załamania się Islamskiej Republiki, a po władzę sięgnie grupa “twardogłowych” z IRGC.

Oczywiście to, że CIA doszło do takich wniosków jeszcze nie oznacza, że są one prawidłowe, ale warto mieć to na uwadze, bo sytuacja nie jest zero-jedynkowa.

Zapowiadają się długie i ciężkie dni. Islamska Republika wie, że walczy o przetrwanie.

Od rana trwają amerykańsko-izraelskie naloty na Iran. Atakowane są siedziby najważniejszych służb i urzędów. Izraelskie media spekulują, że jest to atak dekapitacyjny, a celem jest zabicie kluczowych osób w państwie.

Biały Dom opublikował wystąpienie prezydenta Trumpa, który ogłosił początek wojny z Iranem i wezwał Irańczyków do obalenia władz Islamskiej Republiki

Poniżej cytaty z wystąpienia Trumpa, wybrałem najważniejsze fragmenty. Polecam, celem USA jest "zmiana reżimu", teraz już nie ma żadnych wątpliwości

Siły zbrojne USA rozpoczęły operację wojskową przeciwko Iranowi. (...) Naszym celem jest obrona amerykańskich obywateli (...) Przez 47 lat irański reżim krzyczał "Śmierć Ameryce" (...) Polityką Stanów Zjednoczonych zawsze było, że ten terrorystyczny reżim nie może mieć broni nuklearnej. (...) Próbowaliśmy zawrzeć porozumienie (...) ale Iran odrzucił każdą naszą propozycję. (...) Zamiast tego Iran próbował budował swój program nuklearny i program rakiet balistycznych, które zagrażają naszym przyjaciołom w Europie, naszym wojskom, a niedługo będą mogły sięgnąć nawet naszą amerykańską Ojczyznę. (...) Dlatego siły zbrojne USA przeprowadzają operację zbrojną. (...) Zniszczymy ich pociski [balistyczne], spalimy ich fabryki pocisków [balistycznych], zniszczymy ich marynarkę wojenną, upewnimy się, że [irańskie] bojówki nie stanowią już zagrożenia dla regionu (...) upewnimy się, że Iran nie zbuduje broni nuklearnej (...) Ten reżim wkrótce przekona się, że nikt nie powinien podważać siły i potęgi amerykańskich sił zbrojnych (...) Amerykańscy bohaterowie mogą stracić życie, możemy mieć straty,to się często zdarza podczas wojen, ale robimy to dla przyszłości i to szlachetna misja. (...) Do członków Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, armii i policji: Złóżcie swoją broń, a dostaniecie amnestię - a jeśli nie, alternatywą jest pewna śmierć. (...) Do wielkiego i dumnego narodu irańskiego: Godzina waszej wolności jest blisko. Uważajcie na siebie, będzie niebezpiecznie (...) Gdy skończymy [bombardowania] przejmijcie władzę. (...) Przez lata prosiliście o pomoc USA, ale nigdy jej nie dostaliście. Żaden prezydent [USA] nie był gotów zrobić tego, co ja robię. Ameryka wspiera Was z przeważająca i dewastującą siłą. Nadszedł czas na wzięcie losu w swoje własne ręce. (...) To jest czas na działanie, wykorzystajcie go.

Całość wystąpienia Trumpa: https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/posts/116147082884192486

Wczorajsza, trzecia już, runda rozmów USA-Iran nie przyniosła przełomu (zgodnie z oczekiwaniami).

Szef amerykańskiego dowództwa na Bliskim Wschodzie (CENTCOM) przeprowadził wczoraj briefing dla prezydenta Trumpa w sprawie Iranu. W briefingu brał udział przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, gen. Dan Caine.

Amerykański lotniskowiec USS Gerald R. Ford opuścił Kretę i zmierza do Izraela. Ma stanąć w pobliżu Hajfy.

Jednocześnie prowadzona jest ewakuacja części pracowników z amerykańskich placówek dyplomatycznych w regionie.

Część linii lotniczych odwołała loty z oraz do Iranu jak i Izraela.

Prezydent Trump pytany o Iran mówi: Wolałbym nie używać siły, ale czasami po prostu trzeba.

Izraelskie media spekulują, że amerykański atak jest już przesądzony i może on nadejść jeszcze w ten weekend. Wszystkie elementy potrzebne do przeprowadzenia takiego ataku faktycznie wydają się być już na miejscu.

Niektórzy wierzą w atak w ten weekend, inni powątpiewają, wskazując np. że hipotezy o ataku nie potwierdza zapowiadana wizyta Marco Rubio, który ma wylądować w Izraelu w poniedziałek. Informacje o wizycie Rubio mogą być jednak element "maskowania" amerykańskiej operacji.

Osobiście uważam, że to czy do ataku dojdzie w ten weekend, czy dopiero za kilka dni czy w ogóle jeszcze później, nie ma większego znaczenia. Rozmowy USA-Iran pokazały bowiem (zresztą już po raz kolejny), że szanse na porozumienie USA-Iran są minimalne. Jedyną opcją na porozumienie byłoby pójście której ze stron na daleko idące ustępstwa, lecz na to się nie zanosi. Obie strony prezentują tak odmienne stanowiska, że nie sposób ich pogodzić. Iran broni swojej suwerenności i niektóre tematy jak np. program pocisków balistycznych, traktuje jako w ogóle "nienegocjowalne". Natomiast Trump chce dostać Iran na "złotej tacy", żądając od Teheranu de facto kapitulacji.

Myślę, że clou problemu dobrze uchwycił Anas Alhajji w swoim tekście (jeszcze z 2007 roku!): Iran będzie kontynuował wzbogacanie uranu niezależnie od tego, czy prezydentem Stanów Zjednoczonych jest republikanin czy demokrata, podczas gdy Stany Zjednoczone będą sprzeciwiać się każdemu irańskiemu programowi nuklearnemu – nawet cywilnemu – ponieważ przyczynia się on do stabilizacji reżimu w Teheranie. W efekcie napięcia wokół kwestii atomowej będą prawdopodobnie ciążyć na stosunkach amerykańsko-irańskich jeszcze przez długie lata.

USA i Iran były, są i pewnie dalej będą na kursie kolizyjnym. Jednocześnie specyficzny układ sił sprawia, że "ostatecznego rozstrzygnięcia" w tej rywalizacji trudno szukać. Po dekadach "wiecznych wojen" na Bliskim Wschodzie, Amerykanie nie chcą kolejnej interwencji zbrojnej z "boots on the ground". Wolą walczyć z Iranem sankcjami i precyzyjnymi (ale też ograniczonymi) uderzeniami zbrojnymi. Islamska Republika jest natomiast na tyle silna, aby "trwać", ale zbyt słaba (i zbyt izolowana na arenie międzynarodowej, nawet przez kraje w teorii "sojusznicze") żeby raz na dobre uwolnić się od amerykańskiej presji.

W 2013 r. - gdy trwały jeszcze negocjacje w sprawie porozumienia nuklearnego z Iranem (JCPOA) - Donald Trump twierdził, że prezydent Obama zaatakuje Iran z powodu swojej niezdolności do właściwego negocjowania.

Finalnie Obama do wojny z Iranem nie doprowadził, ale jego następca i autor książki “The art of the deal“ jest na najlepszej drodze, aby do tej wojny doprowadzić.

Obserwujemy właśnie największą koncentrację amerykańskich sił zbrojnych na Bliskim Wschodzie od czasu inwazji na Irak w 2003 r. Na Morzu Arabskim operuje grupa uderzeniowa lotniskowca USS Abraham Lincoln. Do regionu zmierza teraz druga grupa uderzeniowa — na czele z USS Gerald R. Ford. Do amerykańskich baz lotniczych w regionie kierowane są dodatkowe siły lotnicze i systemy obrony przeciwrakietowej.

Cel tej amerykańskiej armady jest oczywisty — Islamska Republika Iranu.

Trump żąda, aby Teheran zgodził się na zawarcie umowy, która ureguluje kwestię irańskiego programu nuklearnego, pocisków balistycznych i wsparcia Teheranu dla bojówek działających w regionie. Choć obie strony rozmawiają, to drzwi do dyplomacji powoli się zamykają — dwie rundy pośrednich negocjacji w Omanie i Szwajcarii nie przyniosły przełomu. Współpracownicy Trumpa mówią, że prezydent traci cierpliwość, a uderzenie na Iran może być już tylko kwestią czasu.

Amerykańska armada

Islamska Republika Iranu to dla prezydenta Trumpa “niedokończona rozgrywka” jeszcze z czasu jego pierwszej kadencji. W 2018 r. Trump wypowiedział porozumienie nuklearne (JCPOA), które zawarł jego poprzednik, Barack Obama. Trump nazwał JCPOA najgorszą umową wszechczasów i zapowiedział, że szybko uda mu się wynegocjować nową, lepszą umowę. Osiem lat (i kilka rund wymiany ciosów między USA a Iranem) później, nowej umowy nadal nie ma, a Teheran nadal opiera się woli Trumpa.

Dlatego gdy pod koniec 2025 r. w Iranie wybuchły protesty, Trump wykorzystał sytuację, aby wznowić “rozgrywkę“ z Iranem. Trump obiecał pomóc protestującym oraz zaczął kierować groźby pod adresem irańskich władz.

Od tamtego czasu sytuacja cały czas eskaluje, a Trump - podbudowany sukcesem w Wenezueli - zdaje się zdeterminowany w sprawie Iranu jak nigdy dotychczas.

Pod koniec stycznia na Bliski Wschód dotarła grupa uderzeniowa lotniskowca USS Abraham Lincoln, a do amerykańskich baz lotniczych w regionie zaczęły napływać dodatkowe eskadry. 13 lutego prezydent Trump wysłał do regionu kolejny już lotniskowiec - USS Gerald R. Ford. Nie widzieliśmy takiej koncentracji sił USA na Bliskim Wschodzie od 2003 r. i inwazji na Irak.

Rozmowy

Mimo narastającego napięcia, Ameryka i Iran utrzymują otwarte kanały komunikacyjne. Obie strony odbyły dwie rundy rozmów: w Omanie (6 lutego) oraz w Szwajcarii (17 lutego). Rozmowy nie przyniosły jednak żadnego przełomu.

Punktami spornymi są zasadniczo te same kwestie co w 2018 r. Iran zgadza się wyłącznie na negocjacje dotyczące programu nuklearnego (a więc w ramach wyznaczonych przez JCPOA). Trump chce uregulować jeszcze kwestię irańskiego programu balistycznego i relacji Iranu z członkami Osi Oporu - to Teheran traktował, i nadal traktuje, za “czerwoną linię“.

Podobno podczas ostatniej rundy rozmów w Szwajcarii, obie strony miały zgodzić się, aby spotkać ponownie, za 2 tygodnie - Irańczycy mają wtedy przedstawić swoje szczegółowe propozycje. Nie wiadomo jednak czy faktycznie do tego kolejnego spotkania dojdzie. Współpracownicy Trumpa mówią, że prezydent USA postrzega zachowanie Irańczyków za “grę na czas“ i zaczyna tracić cierpliwość wobec Teheranu.

W stolicach Bliskiego Wschodu rośnie przekonanie, że “dzień próby“ jest już blisko. Takie wrażenie wzmagają również komentarze samego Trumpa, który dzisiaj, w rozmowie z dziennikarzami, powiedział że w ciągu 10 dni sytuacja powinna się wyjaśnić czy uda mu się zawrzeć umowę z Iranem czy będzie musiał “iść o krok dalej“.

Moja ocena

Osobiście pozostaję sceptycznie nastawiony do wizji szybkiego porozumienia USA-Iran. Stanowiska obu stron są tutaj całkowicie rozbieżne i nikt nie wykazuje chęci do rezygnacji ze swoich maksymalnych żądań. Fakt, że rozmowy USA-Iran jeszcze w ogóle trwają to głównie zasługa krajów arabskich i Turcji, które intensywnie mediują między stronami.

Rozmowy nie będą trwały jednak w nieskończoność.

Amerykanie nie gromadziliby tak dużych sił w regionie, gdyby nie mieli zamiaru ich użyć. Tak jak wspomniałem na początku, Iran to dla Trumpa “niedokończona rozgrywka“, którą Trump chciałby teraz dograć do końca. Tym bardziej, że ocena płynąca z Waszyngtonu jest taka, że Islamska Republika znajduje się obecnie w najgorszej sytuacji od 1980 r., gdy czołgi Saddama Husajna przekroczyły iracko-irańską granicę. Oś Oporu została de facto rozmontowana, a droga do Teheranu wydaje się stać otworem. Tak przynajmniej uważają Amerykanie (zaraz powiemy sobie o tym czy to słuszna ocena).

Zakładając, że finalnie rozmowy USA-Iran się załamią, Trump będzie miał na stole kilka opcji militarnych (każda z nich może liczyć na wsparcie ze strony Izraela).

Pierwszą opcją będzie precyzyjne uderzenie na cele w Iranie, a zatem powtórzenie operacji "Midnight Hammer z lata 2025 r. Tym razem Amerykanie mogliby się skupić nie na irańskich ośrodkach nuklearnych, ale np. na bazach wojsk rakietowych. Jak pokazują jednak doświadczenia wspomnianej Midnight Hammer taka operacja choć dotkliwa dla Iranu, to - ze względu na swoją ograniczoną skalę - nie będzie w stanie diametralnie zmienić sytuacji i zmusić Iranu do ustępstw.

Pojawia się zatem druga opcja - intensywna, rozłożona w czasie, kampania ataków na Iran z morza i z powietrza. Tutaj katalog celów może być szerszy. Amerykanie mogą np. skupić się na bazach wojsk rakietowych, centrach dowodzenia, eliminacji dowódców wojskowych, a może również nawet irańskich przywódców politycznych. Celem byłoby zmuszenie Irańczyków do ustępstw w negocjacjach lub “zmiana reżimu“ - w jakiejś sytuacji kampania bombardowań mogłaby być połączona z podburzaniem Irańczyków do protestów i obalenia władz Islamskiej Republiki Iranu.

Myślę, że Amerykanie mogą realnie rozważać taki scenariusz. Tym bardziej, że grunt pod takie działania został już częściowo przygotowany - na początku tego roku Amerykanie mieli przeszmuglować do Iranu ok. 6000 Starlinków.

Irańczycy zdają sobie sprawę z takiego zagrożenia. W ostatnim czasie siły bezpieczeństwa wzmacniają swoje pozycje w Teheranie i innych większych miastach oraz przygotowują się do zwalczania sabotażystów i dywersantów. Wygląda również na to, że delegowano większe uprawnienia do lokalnych dowódców wojskowych, tak aby mogli działać swobodniej w sytuacji utraty kontaktu z dowództwem. Jednocześnie w miastach identyfikowane są budynki, które można przeznaczyć na schrony w przypadku amerykańsko-izraelskich nalotów.

Założenia Amerykanów co do tego jak zachowa się ludność cywilna wobec takiej zakrojonej na szeroką skalę kampanii ataków, wydają się dość odważne. Amerykanie zdają się bowiem uważać, że ludność cywilna będzie aktywnie wspierać amerykańskie działania, organizując protesty i występując przeciwko władzom Islamskiej Republiki. Gdyby Amerykanie przeprowadzili taką operację w styczniu, gdy protesty nabierały na sile, to miałoby to pewne szanse na powodzenie (choć nadal małe). Teraz, gdy aparat bezpieczeństwa, stłumił już protesty, amerykańska operacja spotka się raczej z apatią Irańczyków (a w najgorszym przypadku dla USA zobaczymy kolejne zjednoczenie się Irańczyków wobec struktur państwa, tak jak podczas wojny 12-dniowej).

Armada z ograniczonym potencjałem

Przy dyskusjach o skali amerykańskiej koncentracji w regionie, pomija się to czego Amerykanie nie gromadzą w regionie. Mianowicie nie gromadzą sił lądowych. Choć na Bliski Wschód przesuwane są kolejne okręty wojenne i siły powietrzne, to próżno szukać informacji o zmierzających do regionu amerykańskich dywizjach.

To w zasadniczy sposób ogranicza możliwości USA wobec Iranu - zwłaszcza jeśli miałoby dojść do rozłożonej w czasie konfrontacji. Co bowiem jeśli intensywna kampania amerykańsko-izraelskich ataków na Iran będzie trwała np. miesiąc, irańskie zdolności wojskowe zostaną zdewastowane, ale mimo tego struktury Islamskiej Republiki nadal będą istniały, a siły bezpieczeństwa nadal będą w stanie kontrolować sytuację w kraju? Jedyną opcją będzie wysłanie wojsk lądowych do Iranu. Na to jednak nie będzie ani woli politycznej po stronie Trumpa (no boots on the ground) ani poparcia społecznego (a midterms zbliżają się wielkimi krokami).

Ponadto warto doprecyzować jeszcze jedną rzecz. Sformułowanie “największa koncentracja sił USA od 2003 r.“ brzmi groźnie, jednak obecna koncentracja (docelowo 2 lotniskowce i ponad 200 samolotów), to nadal jest tylko ułamek tego co USA zgromadziło do inwazji na Irak w 2003 r. (6 lotniskowców, ok. 900 samolotów).

Widok z Teheranu

To nie pierwszy raz, gdy Iran zmaga się z zagrożeniem ze strony USA, czy personalnie ze strony Trumpa. Nigdy jednak wcześniej pozycja Iranu nie była słabsza niż teraz. Rozmontowanie Osi Oporu doprowadziło do tego, że Iran pozostaje strategicznie osamotniony. W sytuacji wybuchu walk z USA, Iran będzie sam na polu bitwy. Nawet jeśli Hezbollah czy Huti wejdą do walki, nie zmieni to ogólnego układu sił.

Z perspektywy Teheranu najlepiej byłoby gdyby udało się zawrzeć jakiś kompromis z Trumpem (mało prawdopodobne) lub gdyby finalnie doszło do amerykańskiego ataku, ale byłby on ograniczony w swojej skali (powtórka z Midnight Hammer).

Strategia i jej brak

Ocenianie obecnej sytuacji jest bardzo trudne. Główny powód to sam Donald Trump, który działa tutaj jako "dzika karta" i który w sprawie Iranu zawsze prezentował "dwie twarze": wielkiego imperatora i wielkiego dealmakera.

Trump wypowiedział JCPOA nie dlatego, że uważał Iran za zagrożenie dla USA, ale dlatego że uważał Iran za słabego przeciwnika, którego łatwo zmusi do podpisania nowej, lepszej, a przede wszystkim trumpowskiej, umowy. To miał być kolejny dowód na zdolności negocjacyjne Trumpa. Iran okazał się jednak silniejszym przeciwnikiem.

Osiem lat później Trump stoi w tym samym miejscu — tyle że z dwiema grupami uderzeniowymi lotniskowców za plecami. Pytanie, która twarz Trumpa przeważy. Jednego dnia Trump-imperator może kazać bombardować, ale tydzień później Trump-dealmaker - bojąc się o ceny ropy - może równie dobrze ogłosić, że "dał Irańczykom lekcję", irański program nuklearny został rozmontowany i w zasadzie to nie zależy mu już na negocjacjach z Iranem (tak zresztą już raz Trump się zachował - podczas wojny 12-dniowej).

Od 28 grudnia w Iranie trwają protesty. Zaczęło się od sklepikarzy w Teheranie. Szybko jednak protesty rozlały się na inne części kraju, a obok żądań poprawy sytuacji ekonomicznej kraju, pojawiły się również hasła wzywające do obalenia Islamskiej Republiki.

Są to największe protesty od 2022 r.

Najwyższy przywódca ajatollah Chamenei uznał postulaty protestujących (przynajmniej te ekonomiczne) za słuszne. Ogłoszono zwiększenie wartości "bonów żywnościowych" do 10 mln riali miesięcznie (ok. 7 dolarów) i wymieniono szefa Banku Centralnego Iranu.

To oczywiście zbyt mało, żeby położyć kres protestom.

Siły bezpieczeństwa Islamskiej Republiki działają, rozbijają część protestów, przeprowadzają aresztowania.

Na ten moment protesty są pod kontrolą - tj. są liczne, ale to nie jest jeszcze ta skala co w 2022 r. Protesty jednak powoli nabierają na sile, a liczba protestujących rośnie. Przełomowym momentem może być ten weekend*, na który planowane są większe demonstracje.

*weekend w Iranie to czwartek i piątek

Należy jednak pamiętać, że irański aparat bezpieczeństwa jest bardzo rozbudowany i dysponuje dużymi zasobami (ludzi jak i sprzętu), który może skierować przeciwko protestującym.

Choć same w sobie protesty nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla stabilności Islamskiej Republiki, to kraj - nawet bez tych protestów - znajduje się obecnie w ekstremalnie ciężkiej sytuacji.

Sytuacja gospodarcza kraju jest tragiczna. Roczna inflacja (oficjalna) przekracza 40%, a wojna 12-dniowa z Izraelem przyspieszyła jeszcze tempo spadku wartości irańskiego riala, który już wcześniej nie był zbyt wiele wart (od 2018 r. rial stracił ponad 90% swojej wartości).

Problemy są jednak dużo większe. Iran zmaga się bowiem również z kryzysem energetycznym i wodnym. Przerwy w dostawach prądu to norma. Problem z dostępem do wody jest jednak jeszcze gorszy. Wieloletnia susza i błędy w zarządzaniu doprowadziły do sytuacji, w której poziom irańskich zbiorników retencyjnych jest bardzo niski. Sytuacja jest trudna szczególnie w stolicy, Teheranie, gdzie braki w dostępie do wody są tak duże, że jeszcze latem 2025 r. administracja prezydenta Pezeszkiana zaproponowała przeniesienie stolicy na wybrzeże Makran (południowo-wschodnia część kraju, obok granicy z Pakistanem).

Choć część irańskich problemów jest związana z warunkami klimatycznymi, korupcją, słabym zarządzaniem, to głównym winowajcą obecnej sytuacji są amerykańskie sankcje przywrócone przez Trumpa w 2018 r. Stosując mechanizm sankcji wtórnych, USA doprowadziło do sytuacji w której Iran został de facto wykluczony z globalnej gospodarki a możliwości współpracy gospodarczej są niezwykle ograniczone. Pomoc od Rosji i Chin jest ograniczona. Chiny zainteresowane są głównie irańską ropą, którą kupują, obchodząc sankcje. Rosja natomiast patrzy głównie na projekty infrastrukturalne - po tym jak Rosja sama została obłożona sankcjami w 2022 r., zwiększyła swoje inwestycje w ramach tzw. Korytarza Północ-Południe, który - przez Iran - daje Rosji łatwiejszy dostęp do handlu z Indiami.

Perspektyw na poprawę obecnej sytuacji gospodarczej praktycznie nie ma. Poprawa wymagałaby bowiem kompromisu z USA, a szans na to nie widać. Negocjacje z Trumpem zostały zerwane i od czasu wojny 12-dniowej nie widać szans na wznowienie rozmów.

Bezpieczeństwo narodowe również jest zagrożone. Geopolitycznie Iran został - nomem omem - "zaszachowany". Oś Oporu, która miała być wysuniętą linią obrony Islamskiej Republiki została de facto rozmontowana (libański Hezbollah poniósł dotkliwe straty, a w Syrii, Baszar al Asad, został całkowicie zmieciony z planszy). W efekcie Oś Oporu nie jest w stanie spełniać swojej pierwotnej roli "wysuniętej linii obrony Iranu". Jakie są tego skutki, widzieliśmy w czerwcu, gdy Izrael (a potem USA) zaatakował samo serce Islamskiej Republiki (wojna 12-dniowa).

Gdzie zatem zmierzamy?

Możliwości manewru Islamskiej Republiki są bardzo ograniczone, a w zasadzie ich nie ma. Sytuacja gospodarcza jest zła i będzie się tylko pogarszać, co dodatkowo potęgować będą jeszcze problemy z energetyką i wodą.

Problemy Iranu są dużo szersze niż obecne protesty. Obecna formuła irańskiego systemu władzy - pod wieloma względami - się wyczerpała. Jeśli w najbliższych latach sytuacja międzynarodowa nie obróci się na korzyść Iranu (szczególnie pilne jest porozumienie z USA), to niezbędne będą zmiany wewnętrzne.

Niekoniecznie będą one jednak wyglądać tak jak wiele osób myśli - tj. że Islamska Republika upadnie, a władzę przejmie opozycja. Zmiana może bowiem również polegać na marszu w kierunku rządów wojskowych z IRGC, jeszcze większej sekurytyzacji każdego aspektu życia itd. (choć raczej z zachowaniem jakiejś fasadowości, w której "rządy generałów" byłyby prowadzone z tylnego siedzenia).

A obecne protesty?

Zobaczymy jak rozwinie się obecna sytuacja. Na ten moment protesty nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla Islamskiej Republiki. W ten weekend protesty mogą przybrać na sile, ale władze też mają dodatkowe zasoby, które mogą zmobilizować do pacyfikacji protestów.

Moim zdaniem największym zagrożeniem dla władz Iranu byłoby wmieszanie się w obecny kryzys Izraela i USA. Pojawiają się pewne sygnały, że Izrael może przygotowywać się do jakiejś operacji wymierzonej w Islamską Republikę (pytanie czy chodzi o naloty, czy jakieś inne akty sabotażu i dywersji). Prezydent Trump też groził Islamskiej Republice, stwierdzając że jeśli protestujący będą zabijani, Ameryka przyjdzie im z pomocą. Co prawda gdy podczas wojny 12-dniowej Izrael i USA bombardowały Iran, doszło do efektu "rally around the flag" i irańskie społeczeństwo stanęło po stronie władz. Jednak teraz zewnętrzne ataki niekoniecznie przyniosłyby podobny efekt. Zmęczenie społeczne obecną sytuacją jest ogromne, i - co ważniejsze - nie ma perspektyw na poprawę sytuacji. W takim "klimacie" zewnętrzny atak mógłby doprowadzić do pogłębienia chaosu i znacząco utrudnić tłumienie protestów - zwłaszcza gdyby Izrael zaczął eliminować osoby zajmujące wysokie stanowiska w irańskim aparacie bezpieczeństwa (to, że Izrael posiada ku temu środki widzieliśmy podczas wojny 12-dniowej). Wmieszanie się Izraela i USA w obecny kryzys nie daje jednak automatycznie protestującym gwarancji sukcesu.

TL;TR Obserwujemy jak sytuacja będzie wyglądała w weekend i później. Być może coś wisi w powietrzu, ale na ten moment to zbyt szybko, aby rzucać tutaj jakieś "zero-jedynkowe" oceny. Jednocześnie uwaga na fejki jak np. te 2 chyba najpopularniejsze: to, że ajatollah Chamenei planuje ucieczkę do Moskwy czy to, że protestujący przejęli kontrolę nad Abdananem czy innymi miastami.

Znacie mnie pewnie głównie z Twittera, czy ze scenariuszy dla GTBT, ale w 2026 r. chciałbym przedstawić się Wam z nieco innej strony.

Na 2026 r. zaplanowałem reaktywację kanału YT, lecz z inną tematyką.

Bieżące wydarzenia to "szum". Ja chciałbym wyjść poza ten "szum".

Dlatego w 2026 r. na moim kanale YT będą pojawiać się materiały o tematyce historycznej, przedstawiające szerszy kontekst, którego w komentarzach do bieżących wydarzeń często brakuje.

Tradycyjnie będzie sporo o Bliskim Wschodzie, ale nie tylko. Uchylając rąbka tajemnicy, wśród zaplanowanych materiałów jest np. zamach stanu w Iranie w 1953 r., Wielka Gra między Wielką Brytanią i carską Rosją, czy - spoza tematyki bliskowschodniej - Wielka Wojna Północna 1700-1721, czyli upadek szwedzkiego imperium.

Będzie "wielka historia", ale również ta "mniejsza" - wojny, profile przywódców czy kluczowe bitwy. Wszystko podane z wykorzystaniem animowanych map i materiałów archiwalnych.

Już teraz mogę ujawnić, że partnerem materiałów historycznych będzie Wydawnictwo Prześwity, które ma na ten rok zaplanowany szereg ciekawych pozycji w ramach nowej serii książek "Biblioteka Wojenna", które przeniosą nas do różnych regionów świata i różnych okresów historycznych. Wkrótce Prześwity zaczną ujawniać konkretne tytuły książek, ale zakres tematyczny jest na tyle szeroki, że z pewnością każdy znajdzie coś dla siebie.

Będzie bardzo ciekawie.

Więcej szczegółów już wkrótce! ;)

PS Miałem już przyjemność pracować z Prześwitami wcześniej, przy materiale o umowie Sykes-Picot, efekt tej współpracy możecie sprawdzić na kanale - link poniżej. ;)

Jednak gdy w egipskim kurorcie dyskutowano o pokoju, zaledwie kilkaset kilometrów na północ, w ruinach Strefy Gazy, ciężko było się doszukiwać znaków tego “historycznego świtu”. Mimo dwóch lat walk Izraelowi nie udało się zlikwidować Hamasu, który nadal sprawuje faktyczną kontrolę nad sytuacją w enklawie. W ciągu 2 lat walk, zginęło ok. 68 tysięcy Palestyńczyków, a ok. 85% zabudowań zostało zrównanych z ziemią. Koszty odbudowy Strefy Gazy szacowane są na 70 mld dolarów.

Mimo wejścia w życie zawieszenia broni, trwały pokój pozostaje iluzją. Żołnierze IDF nadal stacjonują w Strefie Gazy, kontrolując ponad połowę jej terytorium, a ultraprawicowi koalicjanci Netanjahu otwarcie wzywają do wznowienia walk. Co więcej, rząd Netanjahu drastycznie intensyfikuje działania na innym froncie - a mianowicie na Zachodnim Brzegu. W sierpniu Izrael zatwierdził budowę kontrowersyjnego osiedla E1, który minister Becalel Smotricz określił jako “pogrzebanie idei rozwiązania dwupaństowej”, a 23 października, gdy w Izraelu przebywał wiceprezydent J.D. Vance, Kneset przyjął w pierwszym czytaniu ustawę o aneksji Zachodniego Brzegu.

Donald Trump uwielbia polityczne spektakle. Dzięki wynegocjowanemu zawieszeniu broni między Hamasem a Izraelem, niewątpliwie dostał swój moment chwały. Spotkał się z uwolnionymi zakładnikami, wygłosił przemówienie w Knesecie, a w Egipcie zorganizowano na jego cześć szczyt pokojowy. Jak przystało na przywódcę imperium, Trump odbył triumfalny objazd po Bliskim Wschodzie.

Nadal nie znamy jednak odpowiedzi na fundamentalne pytanie: na ile inicjatywa Trumpa jest faktycznie początkiem zapowiadanej nowej ery, a na ile jedynie dyplomatycznym show, obliczonym na zaspokojenie jego ego? Czy wystarczy mu woli i umiejętności, aby zapanować nad trudnym izraelskim “sojusznikiem” i Hamasem i doprowadzić do trwałego pokoju?

Zapraszam na nowy materiał Kanału Good Times Bad Times, do którego pisałem scenariusz. Link poniżej:

Premier Netanjahu twierdzi, że rozpoczął atak, aby uniemożliwić Iranowi konstrukcję broni atomowej. Prawdziwe motywy, którymi kieruje się izraelski premier są jednak zupełnie inne. Irański program atomowy jest tylko pretekstem - bardzo medialnym i chwytliwym - lecz nadal tylko pretekstem. Prawdziwym celem Netanjahu zdaje się bowiem zatopienie negocjacji USA-Iran. Wizja porozumienia Trumpa z Iranem, zniesienia sankcji i umocnienia Islamskiej Republiki była bowiem dla Netanjahu równie - jeśli nie bardziej - niebezpieczna niż irańska bomba atomowa.

Netanjahu nie zatrzymuje się jednak tylko na zatopieniu rozmów USA-Iran i idzie o krok dalej. Z wypowiedzi Netanjahu i jego koalicjantów wynika, że Izrael będzie chciał doprowadzić do obalenia władz Islamskiej Republiki Iranu.

Netanjahu próbuje przekonać Trumpa, aby dołączył do tej operacji. Amerykański prezydent się waha. Zniszczenie Islamskiej Republiki to dla Trumpa kusząca perspektywa, ale istnieje ryzyko, że zamiast szybkiego zwycięstwa, dostanie kolejną niekończącą się wojnę na Bliskim Wschodzie, taką jak w Iraku czy Afganistanie.

Islamska Republika stoi przed egzystencjalnym zagrożeniem. Podobnym do tego z jakim mierzyła się ponad 40 lat temu, gdy Saddam Husajn najechał na Iran. Wtedy po długiej i wyniszczającej wojnie, Irańczycy byli w stanie odeprzeć iracką inwazję. Czy z obecnego kryzysu Islamska Republika również wyjdzie obronną ręką, a może to już koniec rządów ajatollahów w Iranie?

Zapraszam na nowy film, link poniżej

Według wstępnych informacji w ataku zginęli:

- Mohammad Bagheri (szef sztabu sił zbrojnych IRI)

- Hossein Salami (szef Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej)

- Ali Shamkhani (doradca najwyższego przywódcy IRI);

- kilku fizyków jądrowych, pracujących nad irańskim programem nuklearnym.

Być może nie dotarło to jeszcze do prezydenta Trumpa, ale Netanjahu właśnie zatopił mu rozmowy z Iranem. Trump chciał użyć Izraela i groźby izraelskiego ataku jako lewara w rozmowach z Iranem. Skala izraelskiego ataku jest jednak tak duża, że drzwi na dyplomacji mogły zostać zamknięte. Irańczycy ogłosili bowiem dzisiaj, że nie wezmą udziału w kolejnej rundzie rozmów z USA.

Co najmniej od maja wiadomo, że Izrael przygotowywał się do samodzielnego ataku na Iran (nawet bez zgody USA). Trump w rozmowach telefonicznych z Netanjahu ostrzegał go kilkukrotnie, żeby tego nie robił, nie teraz gdy USA rozmawiają z Iranem.

W ostatnich kilku dniach, Trump zaczął jednak pośrednio wykorzystać groźbę izraelskiego ataku jako środek nacisku na Iran. Dlaczego? Bo Irańczycy odrzucili ostatnią propozycję Trumpa, zaczęli przedłużać rozmowy i generalnie szanse na porozumienie zaczęły spadać.

Trump postanowił skorzystać z usług człowieka, którego nie jest jednak w stanie kontrolować. Trump i Netanjahu grają bowiem o dwa zupełnie inne cele. Trump chce przy użyciu presji politycznej zmusić Iran do ustępstw, unikając jednocześnie otwartego konfliktu. Dla Trumpa groźba izraelskiego ataku (bez jego realizacji) była wyłącznie narzędziem, na drodze do porozumienia z Iranem. Z perspektywy Netanjahu sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Dla niego atak na irańskie ośrodki nuklearne to jedyny sposób na rozwiązanie “irańskiego problemu”. Ponadto z perspektywy Netanjahu porozumienie USA z Iranem może być jeszcze bardziej niebezpieczne niż brak tego porozumienia. Zniesienie sankcji z Iranu i napływ zagranicznych inwestorów to bowiem prosta droga do wzmocnienia tak wewnętrznej sytuacji Islamskiej Republiki, jak i jej pozycji na arenie międzynarodowej.

I tutaj leży wyjaśnienie dlaczego izraelski atak miał taką dużą skalę. Netanjahu zrobi wszystko, aby eskalować sytuację i doprowadzić do załamania rozmów USA-Iran.

Kwestia irańskiego programu nuklearnego jest tylko wymówką (bardzo dobrą) dla zatopienia rozmów z Teheranem

.

Tak uważa Donald Trump, który 21 stycznia został zaprzysiężony na 47. prezydenta Stanów Zjednoczonych. Według Trumpa dużą część winy za “wybuch” wojny na Ukraine oraz za jej “przedłużanie” ponosi jego poprzednik - Joe Biden. Trump uważa, że wraz z jego powrotem do Białego Domu, pojawia się zatem szansa na nowe otwarcie i zakończenie wojny.

Trump wybrał już człowieka, który będzie odpowiedzialny za negocjacje pokojowe w sprawie Ukrainy. To emerytowany generał Keith Kellogg. Według źródeł Wall Street Journal Trump dał Kelloggowi 100 dni na znalezienie porozumienia z Kremlem.

Władimir Putin otwarcie stwierdził, że jest gotów do rozmów i chętnie spotkałby się osobiście z prezydentem Trumpem.

Czy to oznacza, że jesteśmy blisko przełomu i już wkrótce działa na Ukrainę zamilkną? To niestety nie takie proste. Kreml sugeruje gotowość do rozmów, ale nie do kompromisu. Mimo ogromnych kosztów jakie poniosła Rosja w związku z wojną, Putin nadal stawia bardzo twarde warunki, a jego żądania wykraczają daleko poza Ukrainę. Celem Putina niezmiennie jest przebudowanie struktury bezpieczeństwa całej Europy Środkowo-Wschodniej, zgodnie z zasadami wyłożonymi w ultimatum jakie Moskwa przedstawiła Amerykanom w grudniu 2021 r., na kilka tygodni przed wybuchem wojny.

Trump - jak zawsze - pozostaje wielką niewiadomą. Czy zadowoli go jakikolwiek układ w sprawie Ukrainy, nawet taki który będzie stanowił tylko taktyczną pauzę przed kolejną rundą konfrontacji czy może jednak Trump będzie chciał znaleźć rozwiązanie, które na dobre zabezpieczy wschodnią flankę NATO i uniemożliwi wpadnięcie Ukrainy w rosyjską strefę wpływów?

Zapraszam na kolejny materiał z cyklu “Raport Wschód”.

Hamas rozpoczął już uwalnianie izraelskich zakładników, którzy zostali uprowadzeni 7 października 2023 r. Izraelska armia rozpoczęła natomiast wycofywanie wojsk ze Strefy Gazy. Nikt nie ma jednak złudzeń - to raczej przerwa w wojnie niż jej zakończenie. Ultraprawicowi koalicjanci premiera Netanjahu krytykują zawieszenie broni i wzywają do kontynuacji walk - grożąc jednocześnie, że jeśli walki z Hamasem nie zostaną wznowione, ich ugrupowania opuszczą rządzącą koalicję. To oznaczałoby upadek rządu i przedterminowe wybory. Netanjahu uspokaja swoich koalicjantów, powołując się na gwarancje jakie uzyskał od Donalda Trumpa, że Izrael będzie mógł w każdej chwili wznowić walki - jeśli tylko będą wymagały tego szeroko pojęte względy bezpieczeństwa Izraela.

Wszystko to sprawia, że obecne zawieszenie broni może okazać się niezwykle kruche, a już wkrótce walki o Strefę Gazy mogą zostać wznowione.

Zapraszam na raport specjalny z Bliskiego Wschodu.

Zapraszam na nowy film link poniżej

Po ponad 50 latach rządów Assadów nad Syrią, ich władza dobiegła końca. Rebelianci zajęli Damaszek, a armia rządowa rozpłynęła się w powietrzu - dosłownie, bo nawet członkowie Gwardii Republikańskiej (która miała stanowić straż pretoriańską Assada) rozeszli się zwyczajnie do domów.

Nikt nie wie gdzie jest Baszar. Podobno uciekł samolotem z Damaszku, ale jego samolot miał robić się na zachód od Hims.

Baszar został prezydentem Syrii przez przypadek. Następcą seniora rodu, Haifza, miał być Basil, najstarszy z synów. Natomiast Baszar miał prowadzić spokojne życie w Londynie i pracować jako okulista. Basila zgubiło jednak zamiłowanie do szybkich samochodów, gdy w 1994 r., śpiesząc się na samolot i jadąc grubo ponad 200 km/h rozbił swojego Mercedesa i zginął na miejscu. Śmierć Basila zmieniła wszystko. "Londyński okulista" musiał wrócić do Ojczyzny i - pod czujnym okiem ojca - przygotować się do roli przyszłego prezydenta Syrii.

Baszar przez wiele lat sprawdzał się w tej roli. Mimo, że od czasu arabskiej wiosny w 2010 r. grał niezwykle słabymi kartami, to przez długi czas był w stanie utrzymać się na powierzchni. Nie był jednak w stanie uciec przed tragicznym końcem.

Assad nie przegrał dlatego, że zabrakło wsparcia Rosji, Iranu czy Hezbollahu. Wszystko to oczywiście znacznie ułatwiło i przyspieszyło kolaps Assada, ale nie to leży u podstaw jego porażki . U podstaw tej porażki leży - moim zdaniem - powód dużo bardziej banalny.

Assad stracił przede wszystkim poparcie wśród własnego aparatu bezpieczeństwa, który wcześniej był gotów podpalić cały kraj, aby tylko utrzymać Assada u władzy w Damaszku.

Rządy Assada opierały się bowiem na kleptokracji i oligarchii. Korzyści z władzy klanu Assadów czerpała tylko wąska grupa osób - wyznacznikiem dostępu do tych korzyści było nie pochodzenie (sunnici/szyici/alawici), lecz osobiste znajomości, relacje na poziomie dużo niższym niż przynależność do danej grupy etniczno-religijnej.

W miarę jednak trwania wojny domowej, zasoby finansowe, którymi Assad mógł dzielić się ze swoimi poplecznikami, zaczęły się kurczyć. To wymusiło z jednej strony zmniejszenie "transferów" na rzecz popleczników Assada, a z drugiej strony zawężenie grona samych popleczników. Gdy po 2020 r. Assad rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę akcję "anty-korupcyjną", aresztując osoby do niedawna bardzo bliskie jego władzy (np. kuzyna Ramiego Makhloufa), to nie była to tak naprawdę walka z korupcją. To był efekt desperacji, związany z kurczącymi się zasobami państwowymi. Tak samo było ze zwróceniem się Assada w kierunku produkcji captagonu - zyski Damaszku z handlu captagonem prawdopodobnie przekraczają PKB Syrii. To był kolejny przejaw desperacji i kurczących się zasobów.

Decyzja o ogłoszeniu demobilizacji syryjskiej armii, też u swoich podstaw miała problemy finansowe państwa.

Rozkład syryjskiej armii i państwa nastąpił dużo wcześniej niż po porażce pod Aleppo. Po prostu my tego rozkładu wcześniej nie zauważaliśmy lub bagatelizowaliśmy wpływ kurczących się zasobów Assada na stabilność jego rządów.

Niecały tydzień po zajęciu Aleppo, wojska rebeliantów odniosły kolejny sukces, zajmując Hamę. Siły prezydenta Assada są w rozsypce. Część oddziałów zwyczajnie przestała istnieć, a resztki armii prowadzą chaotyczny odwrót do oddalonego o 40 km miasta Hims, gdzie chcą podjąć kolejną próbę stabilizacji frontu. Sytuacja jest jednak ekstremalnie ciężka. Armia Assada rozpada się na naszych oczach, a pomocy ze strony Rosji czy Iranu nadal nie ma. Co gorsza, Hims to już ostatnie większe miasto przed Damaszkiem. Jeśli wojska Assada zawiodą również tutaj, to już wkrótce możemy przyglądać się bitwie o syryjską stolicę.

Zapraszam na specjalny raport wojenny, poświęcony sytuacji w Syrii.

Jeśli podobają Ci się tworzone przez nas treści zostaw komentarz i subskrybcje. Bardzo pomaga to w rozwoju kanału.

Zapraszam na raport specjalny o sytuacji w Syrii.