Một trận lụt lớn quét qua vùng nọ. Nước dâng ngập trắng xóa. Một ông lão ngoan cố cố thủ trên nóc nhà của mình. Lần thứ nhất, nước ngập ngang thắt lưng. Một chiếc xuồng chèo tới. “Lên đi ông ơi!”. Ông lão xua tay: “Không, tôi tin Chúa sẽ cứu tôi.”

Lần thứ hai, nước ngập đến tận cổ. Một chiếc canô máy gầm rú lao tới. “Lên mau, nước ngập nóc rồi!”. Ông lão vẫn lắc đầu lì lợm: “Cám ơn, tôi có đức tin tuyệt đối vào Chúa.”

Lần thứ ba, nước ngập qua đầu, ông lão phải trèo lên đu bám vào cái ống khói. Một chiếc trực thăng bay lượn bên trên, thả thang dây xuống ngay trước mặt. Ông lão gào lên đuổi đi, kiên quyết chờ một vầng hào quang của Chúa hiển linh.

Và tất nhiên, ông lão chìm nghỉm. Lên thiên đàng, ông ấm ức hỏi Chúa: “Con một lòng tin Người như thế, sao Người nỡ bỏ mặc con chết đuối?” Chúa thở dài ngán ngẩm: “Đồ ngốc, Ta đã vứt cho con hai chiếc xuồng và một chiếc trực thăng, thế con còn muốn Ta phải làm sao nữa?”

Bạn đang cười, nhưng sự thật thì bạn cũng y hệt ông lão đó

Câu chuyện này nghe thật nực cười. Nhưng bạn biết điều gì còn đáng buồn hơn không? Hàng tá những người làm tài chính kế toán ngoài kia đang hành xử y xì đúc như ông lão bảo thủ đó.

Mỗi ngày, tôi nhận được cơ man những tin nhắn, những lời kêu ca rên rỉ từ dân trong nghề: “Thầy ơi, em thừa hiểu kế toán quản trị quan trọng rồi, nhưng em phải BẮT ĐẦU từ đâu và làm như thế nào?”

Thú thật, tôi thấy ngán ngẩm.

Tôi đã nói đi nói lại cái chủ đề này đến mức cạn cả năng lượng. Tôi đã vạch sẵn từng bước một. Tôi đã nhét vào tay bạn cái framework để nặn ra một báo cáo dòng tiền trong vỏn vẹn 15 phút. Tôi quăng cho bạn cách bóc tách doanh thu để xem xem nhóm khách hàng nào đang thực sự nuôi sống công ty.

Tôi đã xé nhỏ vấn đề ra, đưa cho bạn những báo cáo MVP (Sản phẩm khả dụng tối thiểu) thô sơ nhất để bạn chỉ việc áp dụng thẳng vào cái doanh nghiệp của mình.

Hai chiếc xuồng và một chiếc trực thăng đã thả thang xuống tận cổ bạn rồi. Giải pháp đập thẳng vào mắt bạn.

Nhưng bạn làm gì? Bạn vẫn đứng đó, ngâm mình trong cái mớ bùng nhùng của đống hóa đơn chứng từ, của sổ sách thuế má, và tiếp tục than vãn: “Em chưa biết bắt đầu từ đâu.”

Ảo giác của sự “chưa sẵn sàng” (Thực chất là sự hèn nhát)

Sự thật ở đây là: Bạn không hề thiếu thông tin. Cái bạn đang làm là dùng câu hỏi “bắt đầu thế nào” như một cái cớ hoàn hảo để hợp lý hóa cho sự e ngại và tính trì hoãn của mình.

Hỏi một câu hỏi mà bạn đã biết thừa đáp án là một loại “ảo giác năng suất” (productivity trap). Nó kích thích não bộ tiết ra dopamine, khiến bạn hoang tưởng rằng mình đang tìm tòi, đang học hỏi, đang nỗ lực phát triển sự nghiệp. Nhưng thực tế là bạn chẳng làm được tích sự gì cả.

Bạn đang đợi cái gì? Bạn đợi một “vị cứu tinh” của giới tài chính giáng trần? Bạn ảo mộng rằng một ngày đẹp trời, công ty sẽ vung tiền mua một hệ thống ERP chục tỷ tự động nhả ra báo cáo quản trị cho bạn? Bạn chờ một tay sếp cầm tay chỉ việc, bảo bạn điền con số này vào ô Excel kia? Hay bạn đợi đến khi mình cày xong 10 cái khóa học, lấy thêm 3 cái chứng chỉ quốc tế thì mới cho phép bản thân được quyền “bắt đầu”?

Tỉnh mộng đi. Sẽ chẳng có cái phép màu nào đâu.

Sự chần chừ của bạn xuất phát từ sự sợ hãi. Bạn sợ sai. Bạn sợ cái bảng Excel thô kệch đầu tiên của mình đệ trình lên sẽ bị sếp vặn vẹo. Bạn sợ phải đối mặt với phòng sales hay khối vận hành khi mớ số liệu của bạn vạch trần hiệu suất thực sự của họ.

Thế là bạn thu mình lại. Bạn chọn cách an toàn nhất: Đóng vai một kẻ mù mờ, tiếp tục đòi hỏi những gợi ý “tận răng” dẫu cho bạn đã được cung cấp quá đủ công cụ.

Kẻ mang tính chủ động (High Agency) không bao giờ chờ đợi

Cái giới tài chính kế toán này đã quá chật chội với những chiếc máy tính chạy bằng cơm, những kẻ chỉ biết ngoan ngoãn gõ số cho khớp sổ rồi cắp ô đi về. Đám đông tầm thường đó sẽ luôn đợi người khác ra lệnh.

Nhưng những kẻ mang trong mình “Tính chủ động tột độ” (High Agency) thì hành xử hoàn toàn khác. Bọn họ không bao giờ chờ ai ném phao cứu sinh. Khi nước ngập đến cổ, bọn họ sẽ tự bẻ nát cái cánh cửa gỗ, đóng thành một cái bè và tự bơi vào bờ.

Nếu bạn cứ tiếp tục bám víu vào cái tư duy đợi chờ một sự hoàn hảo, bạn sẽ chết chìm trong cái sự nghiệp nhạt nhẽo và vô hồn của chính mình. Và khi một công cụ AI hay một nhân sự trẻ biết xài vài tool tự động hóa cướp mất cái ghế của bạn, bạn sẽ lại oán trách: “Sao cái nghề này nó bạc bẽo thế?”

Nghề không bạc. Chỉ là do bạn đã từ chối bước lên xuồng cứu sinh mà thôi.

Đây là cách để bạn bơi vào bờ NGAY HÔM NAY

Nếu bạn thực sự muốn đập đi xây lại sự nghiệp của mình và bước chân vào vùng đất của kế toán quản trị, thì hãy gác lại những lời biện minh, vứt bỏ những câu hỏi thừa thãi đi và LÀM NGAY những điều này:

1. Chộp lấy cái phao xấu xí nhất

Bạn chưa cần PowerBI bóng lộn hay Tableau phức tạp. Bạn chỉ cần phần mềm Excel thô sơ. Hãy tính ra 3 chỉ số sống còn nhất của công ty bạn trong tháng vừa rồi (ví dụ: lãi trên doanh thu, vòng quay vốn, thực tế NET thu chi). Mở một cái sheet mới. Viết nó ra. Xong. Nó thô thiển và đơn điệu cũng được. Miễn là nó lột trần được SỰ THẬT mà đống báo cáo thuế không bao giờ nói.

2. Ngừng tiêu thụ thông tin, bắt tay vào nhào nặn kết quả

Việc đọc thêm 10 bài viết hay cày thêm 5 cái video nữa sẽ chẳng giúp bạn giỏi lên một chút nào nếu bạn không tự tay thực thi. Việc đi hỏi “làm như thế nào” khi bạn đã có framework trong tay chỉ là trò ru ngủ bản thân. Lôi ngay data tháng trước ra và nhào nặn nó ngay lập tức. Hành động đẻ ra sự rành mạch, chứ không phải chiều ngược lại.

3. Gửi cái báo cáo đó đi (Và chuẩn bị tinh thần bị phản biện)

Sự hoàn hảo là nấm mồ của tốc độ. Cái báo cáo quản trị đầu đời của bạn chắc chắn sẽ nhiều lỗ hổng. Sếp sẽ đặt câu hỏi. Các phòng ban khác có thể sẽ phản kháng. Tuyệt vời! Chính những cú va chạm và sự phản kháng đó mới là bài học thực chiến dạy bạn biết doanh nghiệp thực sự đang khát khao cái chỉ số nào. Bạn BẮT BUỘC PHẢI DÁM ném một phiên bản chưa hoàn thiện ra ngoài chiến trường thì mới có cơ sở để sửa sai và nâng cấp.

Đừng làm ông lão chết đuối vì sự ngoan cố đợi chờ một thứ vô hình.

Mọi nguồn lực đã nằm gọn trong tay bạn. Các bước đi đã được trải sẵn. Phao cứu sinh đang ngay trước mặt. Câu hỏi duy nhất còn sót lại ở đây là: Bạn sẽ tự nhấc mình lên để bứt phá, hay tiếp tục chìm nghỉm trong cái biển ngụy biện của chính mình?

Làm đi ạ. Chẳng có ai đến cứu bạn đâu.

Thiên hạ nhìn vào chắc sẽ vỗ tay khen tôi là một ông chồng mẫu mực biết san sẻ việc nhà. Ừ thì cũng đúng một phần. Nhưng sự thật thô thiển hơn là: Tôi khoái rửa bát vì nó phục vụ cho chính tôi.

Trước đây, rửa bát là cái phao cứu sinh để tôi tắt não. Một lối thoát để xả hơi sau một ngày cày cuốc mệt mỏi. Nhưng thứ Bảy tuần trước, trong lúc cắm mặt xử lý một đống chén đĩa ngập ngụa, tôi vỡ lẽ ra một sự thật làm não tôi nổ tung vì sung sướng.

Tôi khoái rửa bát vì tôi đã bí mật biến nó thành một trò chơi điện tử.

Biến cái bồn rửa bát thành một căn phòng chiến lược

Tôi tiếp cận cái bồn rửa bát y như một người đang giải mã một bài toán. Tôi liên tục nảy số:

• Nhỏ bao nhiêu giọt nước rửa chén vào cái bát nào là tối ưu nhất?

• Phân loại chiến thuật: xử lý đám nồi niêu xoong chảo trước hay dọn dẹp bát đĩa trước cho hợp lý?

• Làm thế nào để xả nước vừa nhanh, vừa tiết kiệm từng giọt, lại vừa tranh thủ úp gọn mớ bát đĩa đã tráng sạch?

Khi bạn coi một công việc vốn chẳng ai ưa là một trò chơi, bạn sẽ làm nó với một sự hưng phấn tột độ. Xét về mặt tốc độ, tôi rửa bát nhanh gấp đôi vợ mình và gấp 1.5 lần mẹ và em gái.

Rồi tôi đứng đó và tự hỏi: “Tại sao mình lại cuồng dại vì mấy cái chi tiết cỏn con này? Nó có mối liên hệ quái gì với con người thật của mình không?”

Hóa ra nó ăn khớp hoàn hảo với DNA của tôi. Tôi là một người:

• Ám ảnh với tính khoa học logic.

• Phát cuồng vì việc hệ thống hóa và quy trình hóa mọi thứ.

• Căm thù sự lãng phí.

Việc nhìn ra sợi dây liên kết giữa cái thú vui rửa bát vớ vẩn và công việc giảng dạy, tư vấn của tôi không hề chỉ là một phát hiện vui vẻ. Nó là một chiếc la bàn định hướng sự nghiệp vô giá.

Nếu bạn có thể quy trình hóa đống bát đĩa, bạn có thể quy trình hóa sự nghiệp của mình

Khi bạn bóc tách được cái thứ bơm năng lượng cho bạn từ những việc tầm thường nhất, bạn có thể tự tay thiết kế một sự nghiệp ăn khớp hoàn hảo với bản chất của mình.

Với tôi, cái trò tối ưu hóa và hệ thống hóa cái bồn rửa bát đã xúi tôi chủ động đi săn lùng những dự án tư vấn về cải tiến quy trình và thiết kế hệ thống. Tôi không chỉ làm việc hiệu quả hơn mà còn khiến khách hàng phải há hốc mồm trước ngọn lửa nhiệt huyết và giá trị mà tôi đắp vào doanh nghiệp của họ.

Thế nên, đi làm hay đi dạy với tôi nó là một lần healing. Bởi vì y như việc rửa bát, nó chỉ là một trò chơi.

Đoạn mã ăn gian tâm lý học của những kẻ xuất chúng

Thứ tôi vô tình vấp phải bên bồn rửa bát thực chất là một khái niệm đã được mổ xẻ nát bét trong tâm lý học: ‘Gamification’ - Trò chơi hóa.

Khoa học đã chứng minh, khi bạn coi một nhiệm vụ khô khan là một trò chơi, não bộ sẽ bơm thẳng dopamine vào người bạn - thứ mai-thúy tự nhiên đẻ ra sự hưng phấn và cảm giác được tưởng thưởng. Nó không chỉ làm bạn thấy sướng, nó còn buff hiệu suất và sự tập trung của bạn lên kịch trần. Chả trách tôi rửa bát nhanh gấp đôi mà chẳng thấy mệt.

James Water, một gã sống sót qua cái kỳ thi BUD/S tàn khốc của lực lượng lính thủy đánh bộ Mỹ (nơi tỷ lệ đỗ chỉ vỏn vẹn 6%), đã phán một câu xanh rờn khi bị phỏng vấn:

“Cơ man người không nhận ra việc họ đang chịu đựng tại BUD/S thực chất chỉ là một bài test khả năng xử lý nghịch cảnh và độ lỳ lợm. Nó là một trò chơi. Bạn phải biết tìm niềm vui trong đó và ghim mắt vào một bức tranh lớn hơn.”

Kỹ năng sinh tồn trong cái kỷ nguyên kiệt sức

Trong cái thế giới hiện đại nơi thiên hạ đang bị vắt kiệt sức và trầm cảm triền miên, khả năng biến những thứ nhàm chán thành nguồn vui không còn là một chiến lược hay ho để khoe nhau nữa - nó là KỸ NĂNG SINH TỒN.

Các nhà nghiên cứu ở Đại học Stanford vạch trần rằng: 76% người lao động đang gánh chịu sự kiệt sức trong năm 2024, tăng 23% so với thời kỳ trước đại dịch.

Khi lằn ranh giữa công việc và cuộc sống bị xóa nhòa, việc móc ra được niềm vui từ những thứ tầm thường không đơn giản là một thứ xa xỉ - nó là chiến lược sống còn để bảo vệ sức khỏe tinh thần và cày cuốc đường dài.

Cách áp dụng cái trò khỉ này vào đời bạn

Nếu bạn muốn cài cái mã ‘gamification’ này vào cuộc đời mình để bớt chán ngắt, đây là những gì bạn có thể làm:

• Mổ xẻ DNA của bạn: Bới ra những yếu tố cốt lõi trong công việc mà bạn thực sự khoái (tối ưu hóa, sáng tạo, phá vỡ hệ thống...).

• Tiêm nó vào sự nhàm chán: Bê nguyên mấy yếu tố đó đắp vào những việc bạn căm ghét (như cách tôi đã làm với đống bát đĩa).

• Tự đẻ ra “mini-game”: Đặt ra những thử thách cỏn con cho bản thân: hoàn thành nhanh hơn, tốn ít năng lượng hơn, hoặc sáng tạo đến mức quái gở hơn.

• Ghi chép và khoe khoang: Viết lại những “cải tiến” của bạn và chia sẻ nó để tự bơm doping động lực cho chính mình.

Đừng để cuộc đời trôi qua như một bản nháp tẻ nhạt của sự chịu đựng. Hãy biến nó thành một trò chơi mà bạn là kẻ cầm trịch

Yêu nhao ảo tưởng đẹp xinh thuỳ mị và sự hy sinh để rồi cũng có ngày chán nhau do trắc trở, hiểu lầm. Vượt qua được thì yêu hơn, yêu lâu, không thì đường ai nấy đi. Có yêu nghề cỡ nào thì cũng có những ngày thất vọng, chán chường, áp lực, căng thẳng với sếp và đồng nghiệp đến độ muốn bỏ. May thay cái điều ấy chỉ diễn ra trong một quãng ngắn (chừng 3-6 tháng mùa bận =))) nào đó!

Nghề kiểm toán dễ áp lực. Anh nhân viên mới vào chui vào kho hàng 40 độ giữa cái nóng để kiểm kê và bác Phó tổng ngồi máy lạnh chưa chắc ai khổ hơn ai. Nhân viên thì vất vả nhưng chỉ làm xong phần hành là xong, bác sếp thì chúi đầu vào máy tính từ sáng đến tối và có lúc bài vở ăn đong, ngán ngẩm nhìn kế hoạch nội dung trong giao ban chiều rồi vắt óc suy nghĩ tăng doanh thu, quản lý job kiểu gì đây. Sếp to hơn thì lo lính đói, cấp trên quở.

Cái nghề gắn liền với dư luận, với công chúng, tên tuổi và thị phi đều dễ đến như nhau và đều có mặt trái. Nghề như cầu thủ đá banh, là phong độ chỉ nhất thời. Làm nghề lâu, ảo tưởng vơi đi. Cái đó khỏi cần ai dạy, hết ảo tưởng mà vẫn yêu được nghề thì đấy mới là yêu.

Nói gì thì nói, dù sao thì cá nhân mình vẫn nghĩ nghề kiểm toán là một nghề thú vị và nếu có cho mình chọn lại chắc mình vẫn chọn nó. Có thể vì không làm kiểm toán thì chưa nghĩ ra làm gì, cũng có thể đã thích nghề này thì khó mà làm được nghề gì khác.

Nghề này khi hạnh phúc vui vẻ thì không sao, nhưng thất bại buồn chán dễ sa vào cảnh chém gió chửi đời. Giữ tình yêu giản dị nhất với nó, cũng là giữ cho mình sự yên tĩnh lạc quan trong những ngày buồn chán mà ai cũng từng gặp phải.

Đầu tiên mời bạn đọc bài viết của bạn Dương (mình có chỉnh sửa 1 số câu từ cho phù hợp). Từ “saving” đồng nghĩa với “tiết kiệm”

--
”Saving là trò chơi của người giàu, còn saving với người nghèo chỉ giúp mình bớt nghèo hơn thôi.

Nhìn vào lạm phát, tăng trưởng về mặt giá tài sản, chi phí ngày một đắt đỏ, saving của bạn sẽ không bao giờ giúp bạn chống lại được dòng lũ này. Các khóa học liên tục nói bạn hãy tiết kiệm đi, nhưng đó chính là lúc bạn đóng hết tất cả những cánh cửa để phi hành đến tương lai.

Ngày xưa mình có làm marketing đâu, mình đến với marketing trong một dịp tình cờ, khi anh trưởng phòng marketing stalk Facebook và bảo ừ thấy em viết bài cũng tốt đó, có muốn thử sức không? Đấy là lúc mình bước vào lĩnh vực marketing. Nhiều người chỉ thấy mình xây được fanpage này, fanpage nọ, họ đâu có biết mình dành toàn bộ thanh xuân để viết bài trên Triết Học Đường Phố, Ưng Đen, Awake Your Power, dịch truyện, viết thơ, đi hội thảo về marketing, tham gia các buổi chia sẻ sách của tác giả, và quan trọng nhất là bỏ hết số tiền mình có để đi... nhậu.

Nhậu với những người giỏi marketing nhất giai đoạn đó mình có thể chạm tới được. Đến ngày cuối cùng khi sạch túi và cảm thấy đủ, mình chào tạm biệt anh ta và xin rời khỏi cuộc chơi vì sinh viên không đủ tiền để ngày nào cũng nhậu nhẹt.

Thay vì saving, chữ investing mới là chữ quan trọng nhất. Buffett cũng nói đầu tư cho bản thân mới là đầu tư quan trọng nhất. Tiền có thể năm nay kiếm ít năm sau kiếm nhiều, nhưng năng lực vẫn còn, network vẫn còn, tiếng tăm vẫn còn, tư duy vẫn còn, việc kiếm nhiều kiếm ít nó chỉ là vấn đề thời gian.

Còn một người theo chủ nghĩa saving cực đoan, gần như họ sẽ không mở rộng được network.

Khóa học chứng khoán đầu tiên là Money Studio 1 mình vẫn còn nhớ hôm đó mình nảy ra ý định mở công ty này, chuyên đào tạo và phát hành sách mảng đầu tư, tối hôm đó mình đăng bài tuyển học viên luôn, và thật ngạc nhiên đó là khóa học đông nhất mà mình có khi mình chưa biết mình sẽ dạy gì. Tất nhiên mình đã cố gắng hoàn thành giáo án và liên tục support học viên của mình, cho họ học đi học lại free trọn đời. Hôm nhậu có bạn bảo theo dõi mình từ Ưng Đen đã nhiều năm rồi, chỉ cần có cơ hội thấy mở khóa học là đi ngay chỉ để gặp mình. Đó là sự tích lũy về network, danh tiếng.

Nhìn PewPew mà xem, từ lúc mở bánh mì, chật và chật vật, nuôi tôm dính dịch, nợ khắp nơi. Nhưng đùng một phát khi Tiktok Livestream nở rộ, với tích lũy hơn 10 năm livestream với lượng fan đủ lớn để có dư dả tiền bạc ủng hộ anh ta, anh ta lập tức từ một người mới trở thành một hot live ở Việt Nam và trở nên sung túc chỉ sau một vài tháng. Đó là sự tích lũy không ngừng nghỉ trong hơn mười năm livestream.

Ya, chúng ta không thể nào phủ nhận sự an toàn và cần thiết của saving, nhưng saving, chỉ giúp chúng ta đỡ nghèo hơn mà thôi. Bạn sẽ không đi đâu, ít trải nghiệm, ít mối quan hệ, không đầu tư học hành, không mua sách vở, không đi học khóa này khóa kia, không thử kinh doanh, đầu tư này nọ.

Và rồi khóa duy nhất bạn học đó là cách tiết kiệm tiền ngay từ khi thu nhập còn thấp. Oh men, thấp thì tiết kiệm được bao nhiêu đồng?

Ngay cả lương bổng, mình nói nhiều đứa nó không hiểu, ra trường lẹt đẹt lương 7 8 triệu, làm 3 5 7 năm lên 12 15 triệu rồi sao? Cũng chả ảnh hưởng được gì. Vấn đề là phải đốt cháy lên, giỏi lên, có dấu ấn lên để sau này thu nhập phải 30-50-70tr/tháng, lúc đó mỗi tháng số tiền bạn để dành có khi bằng ngày xưa chắt chiu cả năm trời. Chỉ là xui cái lúc mình còn nghèo thì lại là lúc mình đi tiết kiệm nhất, để rồi cái hành trình đó nó dài ra rất nhiều.

Tất nhiên con đường này rất nguy hiểm, nhưng dịch bệnh, lay off, suy thoái kinh tế,... đã cho chúng ta nhìn thấy ngồi yên nó cũng nguy hiểm à, sao không chủ động ngay từ đầu đi?

Bạn đọc biết bao nhiêu sách về doanh nhân, về những người vĩ đại, có thấy ai mà lúc còn trẻ không trầy trật thử đủ loại thứ trên đời không? Bao nhiêu người khuyên bạn saving trừ mấy ông nội bán sách và khóa học?

Vài suy nghĩ của mình về bài viết của Dương

Nếu chỉ nhìn sơ qua thì trong cuộc đua tài chính, đây chính là sự đối đầu kinh điển giữa hai phe: “Tấn công” (Gia tăng thu nhập/Đầu tư bản thân) và “Phòng thủ” (Tiết kiệm/Quản trị rủi ro).

Mình đồng ý với bạn một nửa và đó là một nửa vô cùng quan trọng. Nhưng nếu chỉ bám lấy nửa đó, ta rất dễ rơi vào ảo tưởng. Dưới đây là góc nhìn của mình về vấn đề này, dựa trên những con số thực tế:

1. Đồng ý: Bạn không thể giàu nếu thu nhập quá thấp

Bạn nói đúng! Ra trường lương 7 triệu, có thắt lưng buộc bụng 50% thì mỗi tháng cũng chỉ dư 3,5 triệu. Một năm dư 42 triệu. Số tiền này không bao giờ đuổi kịp tốc độ tăng giá của một mét vuông đất.

Ở giai đoạn mới đi làm, tăng mẫu số (thu nhập) quan trọng hơn nhiều so với tối ưu tử số (tiết kiệm). Việc bạn dốc sạch túi đi học, đi hội thảo, hay “đi nhậu” với đàn anh giỏi trong ngành chính là đầu tư mạo hiểm vào bản thân. Lợi suất của kênh này có thể là vô cực. Kéo thu nhập từ 10 triệu lên 50 triệu/tháng giải quyết bài toán tài chính nhanh hơn vạn lần so với việc cố bóp mồm bóp miệng ở mức 10 triệu. Bản thân mình cũng nhờ có học ACCA trong vòng 2 năm đầu đi làm kiểm toán mà có rất nhiều cơ hội tốt sau này. Sau 5 năm đi làm, lương tăng gấp 5 và sau 7 năm thì đã tăng lên gấp 10 lần.

Về điểm này, bạn Dương hoàn toàn chính xác. Tiết kiệm không sinh ra tiền mới, nó chỉ giữ lại tiền cũ.

2. Sự ngụy biện mang tên “Thiên kiến kẻ sống sót”

Bạn lấy ví dụ bản thân tiêu sạch tiền đi nhậu rồi thành CMO, hay PewPew trầy trật nợ nần rồi đổi đời nhờ 10 năm tích lũy lượng fan. Những câu chuyện đó rất truyền cảm hứng. Nhưng trong đầu tư, mình gọi đó là “Thiên kiến kẻ sống sót” (Survivorship Bias).

Thực tế mà có vẻ dễ xảy ra hơn đó là cứ 1 người dốc sạch túi đi nhậu thành CMO, thì có 99 người khác dốc sạch túi đi nhậu thu về cái gan nhiễm mỡ và đống nợ thẻ tín dụng. Cứ 1 PewPew đổi đời nhờ đúng thời điểm Tiktok bùng nổ thì có hàng ngàn người khác khởi nghiệp thất bại, vỡ nợ không gượng dậy nổi.

Tại sao? Vì bạn thành công không phải chỉ nhờ việc tiêu tiền đi nhậu. Bạn thành công vì có năng lực lõi (bạn đã viết lách, dịch truyện, làm việc quần quật). Đừng đánh tráo khái niệm giữa “đầu tư đúng chỗ” và “tiêu xài thả ga”.

Nếu một người trẻ không có năng lực, nghe lời khuyên “đừng tiết kiệm, hãy trải nghiệm”, họ sẽ dùng tiền mua iPhone đời mới nhất, đi du lịch sống ảo, nhậu nhẹt vô bổ. Đó không phải là xây dựng network, đó là đốt tiền.

3. Có 50 triệu/tháng rồi sao nữa?

Quay lại bài toán 40 năm. Mục tiêu là cày cuốc để thu nhập lên 30 - 50 - 70 triệu/tháng. Tuyệt vời! Nhưng chuyện gì xảy ra khi bạn đạt mức lương 50 triệu mà không có kỹ năng tiết kiệm?

Lúc này, cái tôi của bạn cũng phình to ngang thu nhập. Quen lối sống “tận hưởng trải nghiệm”, bạn đổi xe máy sang ô tô trả góp, đổi phòng trọ 5 triệu sang chung cư 15 triệu, nâng cấp quán nhậu vỉa hè lên nhà hàng sang trọng.

Kết quả: Kiếm 50 triệu, tiêu 48 triệu, tháng dư 2 triệu. Bạn chính thức thăng hạng từ “người nghèo lương thấp” sang “người nghèo thu nhập cao”.

Đó là lý do bài toán của Joe và Fred được tính cùng mức lương khởi điểm 50 triệu. Kiếm tiền giỏi giúp bạn có nhiều tiền, nhưng tiết kiệm mới là thứ quyết định tài sản thực sự.

4. Hiểu sai bản chất của “Tiết kiệm”

Nhiều người đánh đồng “tiết kiệm” với việc sống bủn xỉn, cực đoan, đóng kín cửa từ chối mọi cơ hội.

Tiết kiệm thực sự là cắt bỏ những chi phí sĩ diện để dồn tiền cho các rủi ro và cơ hội lớn. Ngồi yên một chỗ thì nguy hiểm nhưng nhảy vào rủi ro (khởi nghiệp, đổi nghề) mà không có đồng phòng thân nào thì là tự sát.

Tiết kiệm là cái “dù nhảy”. Có quỹ dự phòng 6 tháng, bạn mới dám đập bàn nghỉ việc chỗ sếp tồi để ra làm riêng. Không có khoản tích lũy, bạn mãi là con tin của tháng lương tiếp theo, sao dám nói chuyện mạo hiểm đầu tư?

Tóm lại:

Nếu gộp góc nhìn của cả hai ta, sẽ ra một công thức có vẻ là dễ áp dụng và dễ thành công hơn:

1. Từ 20 - 28 tuổi (vốn mỏng, thời gian nhiều): Tập trung nâng cao năng lực, quan hệ, kỹ năng! Đừng quá ám ảnh tiết kiệm. Dùng tiền học nghề, xây quan hệ, thử sai. Kéo thu nhập lên mức 30 - 50 triệu nhanh nhất có thể.

2. Từ 28 - 60 tuổi (thu nhập tốt, trách nhiệm tăng): Phòng thủ kỷ luật! Siết tỷ lệ tiết kiệm (30% - 50%). Dẹp bỏ sĩ diện, phớt lờ đánh giá xã hội nhiều nhất có thể. Lúc này, quy mô vốn lớn cộng với lãi kép mới là cỗ máy in tiền đưa bạn tới tự do.

Kiếm tiền giỏi (tấn công) giúp bạn thoát nghèo. Nhưng tiết kiệm kỷ luật (phòng thủ) mới đảm bảo bạn không bao giờ rơi lại vào cái nghèo đó nữa!

(bạn có thể đọc thêm bài cũ về tầm quan trọng của tiết kiệm ở đây)

Vậy thì, hãy tưởng tượng chúng ta có 2 người bạn thân, Joe và Fred. Hai người này có cùng mức lương khởi điểm 50 triệu/tháng và tăng lương 5%/năm, nhưng bài toán hơi khác nhau một chút

• Joe: Tiết kiệm 50% thu nhập, nhưng cẩn trọng nên chỉ chọn kênh đầu tư lãi suất 8%/năm.

• Fred: Tiết kiệm 30% thu nhập thôi, nhưng rất nhạy bén và có được danh mục đầu tư đem về lãi suất 10%/năm.

Tôi đã thử đặt ra câu hỏi: 20 năm sau thì Joe thế nào, và 40 năm sau thì Fred thế nào.

Và cho vào Excel, kết quả toán học đã chỉ ra một sự thật không mấy khả quan lắm cho nhà đầu tư thiện chiến hơn: Trong suốt 20 năm đầu tiên, quy mô tiền gửi (tỷ lệ tiết kiệm) hoàn toàn đánh bại chênh lệch lãi suất. Joe có 21,44 tỷ đồng, trong khi Fred chỉ có 16,10 tỷ đồng. Đến năm thứ 40 Fred mới gần đuổi kịp Joe. Phải đến năm thứ 41, sức mạnh của lãi kép từ mức 10% mới giúp Fred vượt lên.

Con số không biết nói dối. Thế nhưng, khi gấp trang giấy tính toán lại và bước ra ngoài đời thực, câu hỏi bức thiết nhất không phải là “Làm sao để tìm được kênh đầu tư 10%?”. Câu hỏi khó nhất mà phần lớn chúng ta đều lảng tránh chính là: Tại sao kiếm được 50 triệu, 100 triệu mỗi tháng, chúng ta vẫn không thể tiết kiệm nổi số tiền lớn?

Đây chắc chắn là một vấn đề không hề dễ dàng, bởi vì tôi đã quan sát câu chuyện này ở rất nhiều người. Nhưng như một phép thử cho sự cố gắng tìm ra câu trả lời, hãy cùng nhìn lại thói quen tiêu tiền qua lăng kính của hai người: một nhà khai quốc của nước Mỹ - Benjamin Franklin, và một chuyên gia tài chính đương đại - Morgan Housel. Từ câu chuyện của họ, lý do vì sao thu nhập cao không đi liền với tài sản lớn sẽ được bóc tách.

Chiếc bát đất nung và bài toán “Lạm phát lối sống”

Trong tự truyện của mình, Benjamin Franklin từng kể một câu chuyện rất đời thường về quản lý tài chính gia đình. Ông viết: “Muốn biết ai sẽ ăn nên làm ra, hãy nhìn vào vợ anh ta.” Franklin luôn đánh giá cao người vợ cần cù đã cùng ông tằn tiện qua những tháng ngày khởi nghiệp. Suốt một thời gian dài, bữa sáng của ông chỉ là bánh mì và sữa. Ông ăn bằng chiếc bát đất nung rẻ tiền giá 2 penny và dùng một chiếc thìa bằng thiếc.

Mọi chuyện có lẽ sẽ cứ bình lặng trôi qua như thế, cho đến một buổi sáng, Franklin bước xuống bàn ăn và phát hiện ra: Chiếc bát đất và thìa thiếc đã biến mất. Thay vào đó là một chiếc bát bằng sứ và một chiếc thìa bằng bạc.

Vợ ông âm thầm mua chúng với số tiền 3 đồng và 32 siling. Bà không viện cớ hay xin lỗi. Lý do của bà rất đơn giản: Bà nghĩ người chồng của mình xứng đáng có một chiếc thìa bạc và bát sứ như bất kỳ người hàng xóm nào khác.

Câu chuyện này phản ánh chính xác mô thức tiêu dùng của phần đông chúng ta. Sự gia tăng chi tiêu hiếm khi xảy ra đột ngột. Nó bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ, khoác lên mình lý do “Phần thưởng cho sự nỗ lực” hay “Sự bù đắp xứng đáng”. Ngày nay, “chiếc thìa bạc” của nhà Franklin có thể là việc bạn đổi xe máy phổ thông sang xe tay ga đắt tiền, hoặc mua chiếc điện thoại đời mới nhất dù máy cũ vẫn dùng tốt, chỉ vì “mình làm ra tiền thì mình phải được hưởng thụ”.

Đó chính là hiện tượng mà các nhà tài chính gọi là “lạm phát lối sống” (Lifestyle inflation). Khi thu nhập tăng, nhu cầu chi tiêu của chúng ta cũng giãn nở tương ứng để lấp đầy khoảng trống. Từ một chiếc thìa bạc, Franklin thừa nhận rằng vài năm sau, đồ sứ và dĩa bạc trong nhà ông đã tăng lên với tổng giá trị hàng trăm bảng. Khi một người lý trí như Franklin cũng từng bị cuốn vào vòng xoáy mua sắm vì chữ “xứng đáng”, thì những Fredình thường làm sao tránh khỏi?

Tiết kiệm: Khoảng trống giữa “Thu nhập” và “Cái tôi”

Hàng trăm năm sau, Morgan Housel trong cuốn “Tâm lý học về tiền” (The Psychology of Money) đã đưa ra một kiến giải trực diện về căn nguyên của vấn đề này: “Vượt qua một mức thu nhập nhất định, điều bạn cần chính là bỏ qua cái tôi của mình. Tiết kiệm, thực chất chính là khoảng trống giữa cái tôi và nguồn thu nhập của bạn.”

Khái niệm này chỉ ra rằng, tiết kiệm không phải là một phép toán trừ đơn thuần (Thu nhập - Chi phí = Tiết kiệm). Tiết kiệm là một phép thử về mặt tâm lý.

Tại sao có những người thu nhập rất tốt nhưng vẫn chật vật khi có biến cố? Bởi vì họ dùng phần lớn số tiền đó để mua lấy cái nhìn của những người xung quanh. Cuộc sống hàng ngày trở thành quá trình cố gắng bắt kịp mức sống của bạn bè, đồng nghiệp. Đi ăn ở nhà hàng sang trọng, mua sắm đồ hiệu, đi du lịch đắt đỏ... phần nhiều trong số đó không phục vụ nhu cầu thiết yếu, mà phục vụ cho “cái tôi”. Chúng ta chi tiền để duy trì một hình ảnh thành đạt trong mắt người khác.

Theo Housel, những người đạt được sự vững vàng về tài chính không nhất thiết phải là người có mức lương cao nhất. Họ là những người có khả năng không quan tâm đến việc người khác nghĩ gì về mình. Khi bạn loại bỏ được nhu cầu chứng tỏ bản thân, “cái tôi” thu hẹp lại, khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu tự nhiên được nới rộng. Lúc đó, bạn nắm trong tay quyền kiểm soát tỷ lệ tiết kiệm của chính mình.

Tỷ lệ tiết kiệm: Biến số duy nhất bạn làm chủ

Kết hợp kết quả từ bài toán đầu tư ở đầu bài cùng góc nhìn từ Franklin và Housel, chúng ta thấy rõ tầm quan trọng cốt lõi của tiết kiệm.

Trong đầu tư, bất kỳ ai từng trải qua cảm giác “mất tiền” đều hiểu một nguyên lý cơ bản: Bạn không thể kiểm soát thị trường. Bạn không quyết định được về nền kinh tế vĩ mô, không chắc chắn 100% cổ phiếu mình mua sẽ tăng giá. Bạn muốn có lợi suất 10%/năm như Fred, nhưng thực tế thị trường có thể trả cho bạn mức lợi suất âm.

Tuy nhiên, tỷ lệ tiết kiệm là biến số bạn hoàn toàn làm chủ. Việc mỗi tháng cất đi 50% thu nhập (25 triệu) hay 30% thu nhập (15 triệu) phụ thuộc vào việc bạn có từ chối được nhu cầu mua “chiếc thìa bạc” hay không. Nó phụ thuộc vào việc bạn có kìm nén được mong muốn thể hiện sự thành đạt hay không. Và như bài toán đã chứng minh, khoản tiền tiết kiệm đặn đặn 25 triệu/tháng sẽ tạo ra một khoảng cách tài sản mà sự chênh lệch lợi suất 2%/năm phải mất 40 năm mới bù đắp nổi. (Đoạn này tôi sẽ phải mở ngoặc một chút, bởi vì duy trì một lợi suất 10%/năm đều đặn trong vòng 20 hay 40 năm đòi hỏi phải dành rất nhiều công sức, kinh nghiệm, và thực tế thì những nhà đầu tư không chuyên, kể cả bán chuyên, không phải dễ đạt được).

Hiểu theo cách này, tiết kiệm không phải là việc ép bản thân sống tằn tiện hay kham khổ. Tiết kiệm là hành động mua lại sự tự do. Khi không phải tiêu tiền để chạy theo tiêu chuẩn của người khác, số tiền bạn giữ lại sẽ cho bạn sự linh hoạt: Có thể chủ động nghỉ một công việc áp lực mà không lo áp lực tài chính, hoặc có sẵn vốn để mua tài sản lúc thị trường lao dốc thay vì phải đi vay mượn.

Lời kết

Xã hội hiện tại luôn có những tiêu chuẩn vô hình thôi thúc chúng ta chi tiêu nhiều hơn khi thu nhập tăng lên. Việc duy trì mức sống dưới khả năng tài chính của mình là một quyết định đi ngược lại đám đông.

Nhưng nếu bạn muốn đạt được mục tiêu tài chính trong 10 hay 20 năm tới, hãy nhớ lại bài toán của Joe: 21,44 tỷ đồng sau 20 năm đến phần lớn từ thói quen tiết kiệm 50% thu nhập. Hãy nhớ lại chiếc thìa bạc của Franklin đã mở đầu cho những khoản chi tiêu hàng trăm Bảng như thế nào. Và hãy áp dụng nguyên tắc của Morgan Housel: Kiểm soát cái tôi, tiền sẽ ở lại trong túi bạn.

Đứng trước một quyết định chi tiêu lớn, câu hỏi cần đặt ra không phải là “Mình có đủ tiền mua nó không?”, mà là: “Món đồ này phục vụ cuộc sống của mình, hay chỉ đang phục vụ cái tôi của mình?” Bằng cách trả lời rõ ràng câu hỏi đó, bạn mới thực sự kiểm soát được dòng tiền của mình. (Bạn có thể đọc thêm bài 5 cách chi tiêu sao cho mỗi đồng chi ra đều đáng giá ở đây)

Tất nhiên, bài toán đưa ra ngày hôm nay tôi vẫn phải lưu ý rằng, có thể Fred chi ra 70% thu nhập của mình vẫn sẽ là hợp lý nếu hoàn cảnh của Fred là như vậy (ví dụ như gia đình đông con, bố mẹ ốm yếu, hoặc sinh sống ở hoàn cảnh khác hẳn với Joe). Mọi bài toán tài chính sẽ phụ thuộc nhiều nhất vào cá nhân từng người (vì thế nó mới có tên gọi là tài chính cá nhân). Tôi chỉ muốn đưa ra 1 ví dụ rõ ràng về việc tiết kiệm có vai trò quan trọng như thế nào trong mục tiêu tài chính của mỗi người.

Rất vui nếu được lắng nghe thêm những chia sẻ và đóng góp của các bạn.

Bạn làm việc quần quật để kiếm tiền. Bạn đàm phán lương, so sánh lãi suất các món vay, rồi bạn cố gắng sống có trách nhiệm, nhưng sau đó lại vung 1.200 đô cho một thứ chỉ khiến bạn vui vẻ được đúng 11 ngày.

Vấn đề thực sự ở đây là: Hầu hết chúng ta không dở kiếm tiền, mà dở tiêu tiền. Và cả đời, sai lầm này lấy đi của bạn nhiều niềm vui hơn cả việc bị trả lương thấp.

Nghiên cứu về vấn đề này rất rõ ràng và có phần phũ phàng: Không phải bạn tiêu bao nhiêu tiền quyết định hạnh phúc của bạn, mà là cách bạn tiêu nó. Nhà tâm lý học Elizabeth Dunn và Michael Norton, hai nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực này, gọi đó là “đồng tiền hạnh phúc”. Phát hiện của họ lật ngược lại hoàn toàn những gì chúng ta vẫn lầm tưởng về giá trị thực sự của một món đồ.

Vậy nên, đây là 5 câu hỏi dựa trên khoa học để bạn tự chất vấn bản thân trước khi mua sắm lần tới, dù món đó lớn hay nhỏ. Lọc các khoản chi tiêu của bạn qua bộ lọc này, tiền sẽ không còn là bảng điểm ganh đua nữa mà trở thành một chiến lược. Nhưng hãy chú ý: có một câu hỏi cực kỳ ngược đời. Chúng ta sẽ bàn tới nó sau, vì câu hỏi đầu tiên mới là quan trọng nhất.

1. Món đồ này mua thêm thời gian hay đánh cắp thời gian của tôi?

Hãy tưởng tượng một người tự hào vung tiền mua một căn nhà to vật vã ở ngoại ô để “nâng cấp cuộc sống”. Thứ họ thực sự nâng cấp là thời gian đi làm: 90 phút mỗi ngày. Họ đánh đổi từng mét vuông bằng chính hàng giờ đồng hồ của cuộc đời mình. Đó là một trong những sai lầm lớn nhất.

Các nhà nghiên cứu của Trường Kinh doanh Harvard đã theo dõi hàng ngàn người ở nhiều quốc gia và phát hiện ra rằng: những người chi tiền để mua lại thời gian – thuê người giúp việc, rút ngắn đường đi làm, thuê ngoài các việc vặt – có mức độ hài lòng với cuộc sống cao hơn những người đổ tiền vào vật chất. Thế nhưng, thực tế chúng ta lại thường xuyên định giá thấp thời gian của chính mình.

Hãy tự hỏi: Khoản chi này sẽ làm giảm bớt gánh nặng trong ngày hay âm thầm chất thêm cục nợ?

Ví dụ:

• Thuê người dọn nhà hai lần một tháng.

• Trả tiền giao đồ ăn.

• Thuê nhà gần chỗ làm dù đắt hơn một chút.

• Chọn chuyến bay thẳng thay vì chuyến rẻ hơn nhưng phải vật vờ chờ quá cảnh 5 tiếng.

Bạn không thể lúc nào cũng chọn phương án tiết kiệm thời gian vì nó tốn kém. Nhưng nghiên cứu đã chỉ rõ: Chi tiền để tiết kiệm thời gian sẽ giúp bạn hạnh phúc hơn.

Nhưng điều này dẫn đến một câu hỏi phụ: Nếu rảnh rỗi hơn, bạn sẽ làm gì với thời gian đó? Nếu bạn bỏ tiền thuê người làm vườn rồi lại dùng đúng 1 tiếng đó để cắm mặt vào check email, thì bạn đi chệch hướng hoàn toàn. Nhưng nếu dùng thời gian đó để gặp bạn bè, tập thể dục, đọc sách, hay nghỉ ngơi, thì đó mới là nâng cấp.

Bảo vệ thời gian là quan trọng, nhưng đây mới là điểm kỳ lạ. Nghiên cứu cho thấy ngay cả những người bỏ tiền mua lại thời gian cũng chưa chắc đã hạnh phúc hơn trước. Sự khác biệt nằm ở một điểm duy nhất, và nó không liên quan gì đến số tiền bạn tiêu.

Lời bình: hiện tại nhân tiện nhà có con nhỏ, nên mình được trải nghiệm việc có giúp việc theo giờ (nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa, cho em bé ăn), và điều đó thực sự đã giúp mình giải phóng được rất nhiều thời gian, có thể đi chạy bộ ở công viên, đọc sách hoặc làm nốt các việc cần làm

Ngoài ra nhà mình cũng luôn theo quan điểm con học ở đâu thì nhà ở gần đó, nên vào năm học con trai mình có thể ngủ đến 7h vẫn kịp đến trường. Đó là một thứ giúp tái tạo sức khỏe rất tốt.

2. Đây là một câu chuyện hay chỉ là một món đồ?

Nếu câu 1 là về việc bảo vệ thời gian, thì câu 2 là về việc bạn dùng gì để lấp đầy nó.

Hàng chục nghiên cứu đều chỉ ra: Trải nghiệm ăn đứt vật chất. Khi các nhu cầu cơ bản đã được đáp ứng, việc “làm” mang lại nhiều giá trị hơn việc “có”. Những chuyến đi, buổi hòa nhạc, khóa học, những bữa ăn chung.

Tại sao? Có 3 lý do:

1. Trải nghiệm trở thành một phần danh tính, một phần câu chuyện đời bạn. “Tôi là người đã leo dãy Grand Canyon.”

2. Trải nghiệm khó mang ra so sánh. Đồ đạc xúi giục sự so đo. Trải nghiệm gợi mở sự chiêm nghiệm. Chẳng ai nói “Kỷ niệm của cậu xịn hơn của tớ” cả.

3. Trải nghiệm tốt dần lên theo thời gian. Con người thích nhìn lại những trải nghiệm, và ký ức thường đẹp hơn theo năm tháng. Còn đồ đạc thì không. Chúng ta quen với chúng. Chiếc xe mới rồi cũng chỉ là phương tiện đi làm. Đồ đạc rớt giá, câu chuyện tăng giá.

Hãy tự hỏi: 6 tháng nữa, mình sẽ thấy vui vì đã làm điều này, hay món đồ này sẽ chỉ nằm lăn lóc trong ngăn kéo?

Trải nghiệm đánh bại vật chất là điều đã rõ, nhưng đa số lại bỏ lỡ một thứ: Không phải mọi trải nghiệm đều mang lại giá trị như nhau. Có một biến số có thể khuếch đại sự vui vẻ bạn nhận được từ chúng.

Lời bình: Những trải nghiệm, chứ không phải món đồ, mới là thứ gắn bó thật. Ví dụ khi mình nhớ về những người bạn, điều bật lên trong đầu luôn là: ngày đó chúng ta có kỷ niệm gì với nhau. Kỉ niệm có thể là đa dạng, một lần đi chơi, đi ăn, đi du lịch với nhau…

3. Món này có kéo tôi lại gần người khác hơn không?

Chúng ta thường nghĩ hạnh phúc là chuyện cá nhân. Hóa ra, nó mang tính kết nối. Hết nghiên cứu này đến nghiên cứu khác đều cho thấy chung một kết quả: Tiêu tiền cho người khác khiến chúng ta hạnh phúc hơn tiêu cho bản thân.

Và nó không chỉ là từ thiện; đó có thể là mời bạn bè đi ăn tối, mua vé máy bay để đi thăm người bạn yêu thương, tài trợ cho một dự án mà bạn thấy được kết quả.

Nhưng có một lưu ý quan trọng: Sự gia tăng hạnh phúc chỉ mạnh mẽ nhất khi bạn tự nguyện chi tiền (không phải do cắn rứt), bạn thực sự quan tâm đến người đó, và bạn nhìn thấy tác động thực tế. Quyên góp 50 đô cho một tổ chức khổng lồ, xa xôi thường không đem lại cảm xúc gì rõ rệt. Nhưng đưa 50 đô giúp một gia đình cụ thể sửa lại mái nhà và nhìn thấy kết quả? Cảm xúc mang lại là cực lớn.

Vì vậy, hãy tự hỏi: Ai được hưởng lợi từ khoản chi này? Nếu câu trả lời là “chỉ mình tôi”, điều đó không hẳn là tệ. Nhưng nếu là “tôi và một người tôi quan tâm”, tỷ lệ hạnh phúc sẽ tăng vọt. Niềm vui một mình thì dễ chạm trần, nhưng niềm vui chia sẻ thì sinh lời kép.

Hãy chi tiền vì người khác. Kéo mọi người lại gần. Khoa học đã chứng minh điều này.

4. Tôi có thể biến thứ này thành một phần thưởng thay vì sự bình thường mới không?

Đây là một cái bẫy tâm lý khác bạn cần tránh.

Ví dụ: Lần đầu tiên bạn lái chiếc xe sang của mình, cảm giác thật tuyệt đỉnh. Lần thứ 10? Bình thường. Lần thứ 20? Chẳng có cảm giác gì, coi như điều hiển nhiên. Một niềm vui nếu được mua quá thường xuyên sẽ trở thành sự bình thường mới. Các nhà nghiên cứu gọi đây là “sự thích nghi khoái lạc” (hedonic adaptation).

Vậy nên, thay vì nâng cấp mức sống của bạn một cách vĩnh viễn, hãy tự hỏi: Tôi có thể biến khoản chi này thành một phần thưởng thỉnh thoảng mới có không? Đừng loại bỏ niềm vui, hãy đặt ra rào chắn bảo vệ nó.

• Cà phê sang chảnh? Chỉ uống vào thứ Sáu.

• Khách sạn hạng sang? Mỗi năm một lần.

• Hẹn hò ở nhà hàng đặc biệt? Mỗi tháng một lần.

Sự thường xuyên giết chết sự thích thú, sự khan hiếm khôi phục nó. Nếu cái gì cũng đặc biệt, thì chẳng có gì đặc biệt cả. Bạn không cần phải cắt bỏ niềm vui, bạn chỉ cần bảo vệ nó khỏi việc biến thành thói quen.

Lời bình: Cái này đúng quá, ví dụ dễ thấy nhất với mình là món steak. Ngày xưa phải có dịp gì lắm mới đi ăn steak trên phố, và thấy steak ngon thật. Nhưng từ hồi vợ mình phát hiện ra 1 quán steak ngon bổ rẻ trên Nguyễn Hữu Huân là thấy steak không còn mơ ước như trước đây, nó trở thành “bình thường mới”.

Nhưng chừng đó vẫn chưa đủ. Còn một câu hỏi nữa, liên quan đến một sự lắt léo kỳ lạ của tâm lý con người, kỳ lạ đến mức khi các nhà nghiên cứu lần đầu phát hiện ra, chính họ cũng phải ngạc nhiên.

5. Tôi có thể trả tiền trước và tận hưởng sau không?

Điều này nghe hơi ngược đời: Trong nhiều trường hợp, trả tiền trước khiến chúng ta hạnh phúc hơn trả tiền sau.

Khi bạn thanh toán cho một kỳ nghỉ trước nhiều tháng, bạn có được một thứ rất mạnh mẽ: sự mong đợi. Và mong đợi cũng là một dạng của hạnh phúc. Nó biến một khoảnh khắc thành nhiều khoảnh khắc. Thêm vào đó, khi trải nghiệm thực sự diễn ra, bạn không còn bận tâm về chi phí nữa. Nỗi xót tiền đã bị tách rời khỏi niềm vui tận hưởng.

Thay vì quẹt thẻ ngay lúc đang trải nghiệm, hãy tự hỏi: Tôi có thể dồn chi phí lên trước và để dành niềm vui về sau không? Mua vé xem hòa nhạc, một chuyến đi, hay thậm chí chỉ là mua vé xem kịch trước 3 tuần cũng đủ để não bộ của bạn có thứ gì đó để mong ngóng. Hãy mua cả sự mong chờ, chứ đừng chỉ mua mỗi trải nghiệm.

Tóm lại

Người khôn ngoan không chỉ kiếm tiền giỏi, họ tiêu tiền cũng giỏi. Trước khi quẹt thẻ lần tới, hãy dừng lại và chạy qua 5 câu hỏi này:

1. Nó mua thời gian hay ăn cắp thời gian của tôi?

2. Nó là một câu chuyện hay chỉ là một món đồ?

3. Nó có kéo tôi lại gần người khác hơn không?

4. Tôi có thể biến nó thành một phần thưởng thay vì một thói quen không?

5. Tôi có thể trả tiền trước và tận hưởng sau không?

Nếu món đồ đạt từ 3 tiêu chí trở lên, bạn đang đi đúng hướng. Nếu nó được 0 điểm, đó không phải là chi tiêu thông minh.

Tiền không mua được hạnh phúc, nhưng tiêu tiền khôn ngoan thì chắc chắn làm được.

Link bài phát biểu của Pink:

Đâu là những kỹ năng và năng lực giúp bạn thăng tiến nhiều nhất trong sự nghiệp?

“Khả năng thích ứng. Khi bước vào một tổ chức, tôi nhìn ra ngoài vai trò của mình để xem nhu cầu của tổ chức là gì và tôi có thể tận dụng mọi kỹ năng cũng như kinh nghiệm của mình như thế nào để đáp ứng điều đó. Tôi học được rằng vấn đề không phải lúc nào cũng là bạn làm gì, mà là bạn làm ở đâu và làm cho ai. Vì vậy, trong sự nghiệp của mình, tôi tìm kiếm các tổ chức nhiều hơn là các vị trí. Khả năng thích ứng thực sự là tìm ra những gì tổ chức và đội ngũ của bạn cần.”

Chris Dastoli, CMA, CSCA, MBA, giám đốc tài chính, NADP (Hiệp hội Kế hoạch Nha khoa Quốc gia), Charlottesville, VA

“Khả năng thích ứng và sự linh hoạt về mặt chuyên môn. Để đi từ vị trí nhân viên kế toán lên vị trí Giám đốc tài chính (CFO), điều quan trọng nhất có lẽ là thái độ cầu thị (sẵn sàng tiếp thu hướng dẫn). Cùng với đó là việc cân bằng giữa sự tò mò và lòng can đảm - học cách thách thức hiện trạng một cách tôn trọng. Từ bỏ mong muốn luôn phải đúng nhưng vẫn giữ được sự chân thực với mục tiêu bạn đang cố gắng đạt được. Đó là điều bạn học được qua thời gian. Sự phát triển cá nhân luôn đi kèm với sự thay đổi liên tục.”

Lisa Hess, CMA, CSCA, MBA, kiểm soát viên tài chính doanh nghiệp, CR3 Partners, Dallas

“Học hỏi không ngừng và sự tò mò. Tôi nhớ khi làm chuyên viên phân tích cấp cao cho nhà máy sản xuất của Procter & Gamble ở Ohio, đó mới chỉ là vị trí thứ hai của tôi sau khi ra trường. Sếp yêu cầu tôi dành bốn giờ mỗi tuần dưới xưởng sản xuất để tìm hiểu về quy trình vận hành và gặp gỡ mọi người ở đó. Đó là manh mối đầu tiên cho tôi thấy công việc của một chuyên gia tài chính không chỉ là xử lý các con số mà còn là thấu hiểu hoạt động kinh doanh. Một điều nữa giúp tôi thăng tiến trong sự nghiệp là thứ tôi gọi là ‘gọi điện cho người lạ’ khi không có câu trả lời cho một vấn đề. Đừng ngại thừa nhận bạn cần giúp đỡ và hãy gọi cho những người bạn có thể chưa từng gặp nhưng có chuyên môn mà bạn đang tìm kiếm.”

Eric Lenard, CMA, CFM, phó chủ tịch, bộ phận tài chính dịch vụ toàn cầu, Johnson & Johnson, New Brunswick, N.J., và thành viên hội đồng quản trị IMA

Các bằng cấp hoặc chứng chỉ cụ thể đã giúp bạn phát triển và thăng tiến như thế nào với tư cách là một chuyên gia tài chính?

“Sau khi lấy bằng MBA, tôi nhận ra mình cần một chứng chỉ để được nhìn nhận nghiêm túc trong nghề kế toán. Tôi đã thi CMA nhưng không ôn tập kỹ và thi trượt, tuy nhiên, tôi thu thập được những thông tin cực kỳ hữu ích về kỳ thi. Sau đó, tôi tổ chức một nhóm học tập với những đồng nghiệp ở công ty, gặp nhau hai lần một tuần sau giờ làm, chúng tôi đã học điên cuồng và thi đậu. Sau khi lấy được CMA vào năm 2015, tôi có thể đàm phán mức lương cao hơn và nhận nhiều trách nhiệm hơn. Khi tôi bắt đầu nghiêm túc với bản thân mình, các nhà tuyển dụng cũng làm như vậy.” - Lisa Hess

“Khi được tuyển vào mảng chăm sóc thị lực của Johnson & Johnson, tôi bắt đầu học để lấy chứng chỉ CMA và CFM cùng một lúc. Không chỉ đơn thuần là việc hoàn thành những chứng chỉ đó, mà chính quá trình học đã cung cấp cho tôi những công cụ cần thiết cho công việc hàng ngày - chẳng hạn như lập một kế hoạch chiến lược cho bộ phận dược phẩm mới mua lại. Mọi phần kiến thức trong quá trình học CMA và CFM đều giúp tôi hiện thực hóa điều đó. Và tôi vẫn tiếp tục duy trì sự gắn kết với IMA.” - Eric Lenard

(Ghi chú: CMA = Certified Management Accountant: 1 chứng chỉ về kế toán quản trị. CFM = Certified Finance Management: 1 chứng chỉ về quản lý tài chính)

Bạn có lời khuyên nào dành cho các chuyên gia tài chính và kế toán mới bắt đầu sự nghiệp?

“Công nghệ thay đổi liên tục, nhưng công nghệ chỉ là ‘cách thức’ và ‘cái’ chúng ta làm - nó không phải là lý do ‘tại sao’ chúng ta làm công việc này. AI không hiểu được chữ ‘tại sao’. Đó là lý do AI sẽ không thể thống trị và tại sao các chuyên gia tài chính, kế toán luôn được cần đến. Chúng ta phải nắm bắt AI, và chúng ta nên muốn làm điều đó vì nó giúp công việc của chúng ta dễ dàng hơn. Điều đó sẽ giải phóng thời gian để trí não của chúng ta tập trung xử lý các nhiệm vụ phức tạp hơn, và đó chính là đích đến mà ngành nghề của chúng ta nên hướng tới.” - Lisa Hess

“Trường học không kết thúc khi bạn tốt nghiệp. Bạn cần có niềm đam mê học hỏi và phát triển liên tục. Càng hiểu biết nhiều về doanh nghiệp và các đối thủ cạnh tranh, bạn càng có thể chủ động giúp đỡ doanh nghiệp. Quá trình học tập không bao giờ dừng lại. Ngoài ra, trong giai đoạn đầu sự nghiệp, tôi không muốn mắc lỗi. Tôi rất sợ điều đó. Nhưng sai lầm là cách duy nhất để bạn có thể học hỏi và phát triển. Nếu bạn chỉ chọn những cơ hội dễ dàng, không có rủi ro, bạn sẽ không bao giờ phát triển được và cuối cùng bạn sẽ đâm sầm vào tường.” - Eric Lenard

Lời bình:

Một bài ngắn nhưng mình thích nhất ở 1 số điểm sau của 1 người làm tài chính kế toán

• Khả năng thích ứng: dù báo cáo tài chính thì công ty nào cũng giống nhau, nhưng cách thức quản lý mỗi công ty là khác nhau. Mình đã trải qua từ start-up, tới các công ty nhỏ/vừa tầm 400-3000 tỷ doanh thu, rồi cả các tập đoàn quy mô rất lớn, mỗi công ty có cách xử lý vấn đề tài chính khác nhau (từ những cái nhỏ tí như quy trình thanh toán cho tới những cái to đùng như điều chuyển dòng tiền đi đâu). Vì thế, người làm tài chính cần nắm được những cái cơ bản nhất, còn lại cần phải giữ 1 tâm thế thích nghi (ai làm rất rất lâu ở 1 tổ chức có thể sẽ gặp vấn đề này).

• Học hỏi và tò mò: ở mỗi nơi đi qua, mình đều cố gắng liên kết giữa câu chuyện tài chính (doanh thu, chi phí, tiền, tài sản, vốn…) với đặc thù hoạt động của công ty (mô hình, sản phẩm, ngành nghề…). Điều này sẽ giúp cho 1 - hiểu được các phòng ban đang vận hành như nào để có thể đưa ra những phân tích và nhận định sắc bén hơn, 2 - dễ làm việc với các trưởng bộ phận khi hiểu họ đang phải làm công việc gì, và 3 - thiết kế những chính sách, quy trình quản trị rủi ro chứ không dập khuôn từ công ty này sang công ty khác.

• AI: sự thực là rất nhiều người đã đặt ra câu hỏi về việc liệu AI đã thay thế được nhân sự tài chính kế toán chưa. Và có lẽ cũng như nhiều người đoán được, với các tác vụ đơn giản, nhập liệu, AI có thể hỗ trợ khá tốt. Nhưng xây dựng 1 mô hình tài chính, chọn chỉ số nào ra để phân tích, tối ưu thuế, hay làm việc với các bộ phận khác thì chưa bao giờ là lãnh địa AI có thể so được với 1 chuyên gia tài chính kế toán. Đó là thứ mà một người làm kế toán nên chuẩn bị để tránh khỏi làn sóng của AI.

  Còn lại, như bạn có lần nhắc đến, "AI giống như một con rồng, việc của bạn là học cách cưỡi nó". TCKT có thể làm chủ các công cụ AI để nó giúp đỡ cho công việc, còn đánh giá, phân tích và phán đoán thì vẫn phải là những thứ do chính người kế toán trưởng, CFO…làm thôi

  

Trong một nền kinh tế làng xóm ngày xưa, ông Tí trồng ngô giỏi nhưng không có trứng để ăn, mà bà Sửu lại nuôi gà tốt nên thừa đầy trứng. Hai ông bà có thể trao đổi cho nhau để đều có ngô và trứng gà để ăn. Đấy là trong phạm vi nhỏ, nơi mà ông Tí có thêm tìm thấy bà Sửu.

Nhưng ông Dần sống trên bản xa tít, giỏi mỗi việc chặt củi, muốn ăn một bắp ngô không phải lúc nào cũng đi tìm được ông Tí hay ông Mùi, ông Ngọ… với lại tìm được nhỡ may lúc 2 ông kia lại không cần củi thì sao, chả nhẽ lại đi về.

Vì thế, người ta mới tìm ra những công cụ để trao đổi giá trị, có thể là vàng bạc hay tiền pháp định (bài này không bàn chi tiết). Trao đổi bằng cách đơn giản là:

• Ông Dần có thừa 100 thanh củi → đổi lấy 10 đồng bạc

• Ông Dần có thể mua ngô của ông Tí bằng đồng bạc đó

• Ông Tí dùng bạc mua trứng gà của bà Sửu

• ….

Đó là chức năng cơ bản nhất của tiền: trao đổi giá trị. Vậy thì câu hỏi tiền nhiều để làm gì sẽ không có câu trả lời chung, bởi vì giá trị mà mỗi người cần là khác nhau. Có người thích ăn thịt bò, 3 kg/tháng, nhưng vận động viên ăn 10 kg/tháng, có người lại chỉ thích đi du lịch, chẳng hề quan tâm đến thịt bò.

Nhưng có một số đoạn sau mà mình thường hay ngẫm nghĩ mỗi khi nghĩ về việc kiếm tiền.

Câu chuyện 1: Richard Feynman

Trong “Chuyện thật như đùa”, Richard Feynman kể lại việc ông nhận được 1 đề nghị sang làm việc với mức lương lớn:

“Tôi mở thư và câu đầu tiên là: “Mức lương họ đưa ra là…..,” một số tiền rất lớn, ba hoặc bốn lần số tiền tôi đang kiếm được. Choáng! Thư của cô ấy tiếp tục: “Tôi nói với ông về tiền lương trước khi ông có thể đọc tiếp. Rất có thể bây giờ ông muốn nghĩ lại, bởi vì họ nói với tôi rằng vị trí đó vẫn còn trống và chúng tôi rất mong có được ông.”

Thế là tôi đã viết lại cho họ một bức thư nói rằng: “Sau khi xem mức lương, tôi đã quyết định là mình phải từ chối. Lý do để tôi phải từ chối mức lương như vậy là vì tôi sẽ có khả năng làm những gì mà tôi đã luôn muốn làm – kiếm một người tình tuyệt vời, để cô ấy trong căn hộ, mua cho cô ấy những thứ đẹp đẽ…

Với mức lương mà các ngài đưa ra, tôi thực sự có thể làm được những thứ đó, và tôi biết điều gì sẽ xảy ra với mình. Tôi sẽ lo lắng về cô ấy: cô ấy đang làm gì nhỉ, tôi sẽ rơi vào các cuộc cãi vã khi về đến nhà, và vân vân. Tất cả những rắc rối này sẽ làm tôi kém thoải mái và thiếu hạnh phúc. Tôi sẽ không thể làm vật lý một cách hiệu quả, và đó sẽ là một thảm kịch lớn! Cái mà tôi đã luôn muốn làm sẽ không có lợi gì cho tôi cả. Vì thế, tôi đã quyết định là tôi không thể chấp nhận lời đề nghị của các ngài”.

Câu chuyện 2: Tỷ phú bán giày

CEO của công ty tỷ đô Zappos kể lại khi công ty đầu tiên của ông ấy (LinkExchange) được Jerry Yang của Yahoo đưa ra mức giá mua 20 triệu đô, trước 1 cơ hội trở thành 1 triệu phú:

“Nếu chúng tôi nhận 20 triệu đô-la, thì từ giờ đến cuối đời, tôi sẽ chẳng cần phải làm gì nữa cả. Theo kinh nghiệm, tôi đã lên danh sách tất cả những việc tôi sẽ làm khi có nhiều tiền:

• Tôi sẽ mua một ngôi nhà ở San Francisco để có một nơi sinh sống và có thể gọi là nhà của mình thay vì phải đi thuê nhà và sống chung với người bạn cùng phòng.

• Tôi sẽ mua một chiếc tivi màn hình lớn và sẽ xây dựng một nhà hát.

• Tôi muốn có nhiều kỳ nghỉ nhỏ (những kỳ nghỉ cuối tuần kéo dài) bất cứ khi nào và đến những nơi như Las Vegas, New York, Miami và Los Angeles.

• Tôi sẽ mua một chiếc máy tính mới.

• Tôi sẽ lại lập ra một công ty khác vì tôi thực sự hào hứng với ý tưởng xây dựng và phát triển một thứ gì đó.

Tôi rất ngạc nhiên khi thấy danh sách này quá ngắn, và điền thêm những việc khác thực sự khá khó khăn với tôi. Với số tiền tiết kiệm được từ những công việc trước, tôi đã có thể mua tivi, máy tính và hưởng những kỳ nghỉ ngắn. Chỉ là tôi chưa bao giờ tự mình làm những việc đó mà thôi.

Tôi lên danh sách những điều hạnh phúc nhất trong cuộc đời mình và nhận ra rằng chẳng có giai đoạn nào liên quan đến tiền cả. Tôi hiểu ra rằng việc gây dựng sự nghiệp và trở nên sáng tạo làm tôi hạnh phúc.

Câu chuyện 3: Nhà báo Việt Nam (mình là fan :D)

Một bài post của tác giả Đinh Đức Hoàng mà mình lưu lại:

“Vợ chồng mình là loại người thực dụng đến mức cực đoan: cái gì có giá trị đến cuộc đời mới được đếm xỉa đến, còn những thứ đáng ngờ về tính khả dụng sẽ ngay lập tức bị Chô hất hàm chặn ở cửa ra vào. Và những thứ có giá trị với cuộc đời ấy, nó lại thường xuyên không phải là vật chất cơ. Vật chất, đặc biệt là tiền, ngược lại, rất thường xuyên *éo có tính khả dụng gì cả.

Gặp ai nói nhiều đến tiền là mình đánh giá ngay đấy là người là phù phiếm.

Vì tiền chỉ là công cụ thôi chứ. Nó phải phục vụ cho một mục đích gì đó nội tại bên trong ông chứ. Tiền nó là vé xe buýt thôi, để ông đi đến đâu đó chứ. “Mục tiêu của em là đi xe buýt” - “Ừ xong đến nơi rồi em làm gì nữa?” - “Em sẽ đi chuyến xe buýt tiếp theo?” - “Đến đâu cơ?” - “Đến chỗ em bắt được chuyến xe buýt tiếp theo nữa”. Ơ v~.

Thực lòng rất muốn vỗ vai nhiều người và bảo họ rằng ngồi nghỉ tí đi, gọi tên được đích đến ra đã. Gọi tên được thứ gì làm mình vui, một thứ cụ thể ấy, một thứ làm mình hạnh phúc tự thân ấy. Đó là thứ giá trị anh tìm kiếm. Gọi tên ra, rồi biết đâu mình sẽ có nhiều cách để đi tiếp hành trình của mình. Sống thực dụng lên đi bạn ơi, cứ tìm vé xe buýt với tìm thêm tiền làm caideogivay?

Mình bỏ việc lương cao toàn bộ là do vợ thúc giục. Chứ thật ra cũng hay nghĩ đến tiền, xong so sánh với xã hội, kiểu hèn hèn như khuôn mẫu đàn ông Á Đông có tính truyền thừa ấy, có vị trí chức vụ với dăm bảy chục một tháng đi ra đường vẫn hơn chứ. Vợ mình thì thực dụng đến mức cứ cái gì nâng được chất lượng tinh thần của gia đình thì tức là cái đấy có giá trị, còn lại vô nghĩa. Đi làm mà không vui rồi ảnh hưởng đến vợ con thì bỏ cmnđ, về mà ăn mì. Mục tiêu sống rất nhất quán.

Cả 3 câu chuyện thì tiền sẽ chỉ là công cụ. Điều quan trọng là mục đích của nó là gì.

Với Feynman, ông ko cần đến nhiều vì ông cần được làm Vật lý

Với Tony Hsieh, những thứ ông viết ra lại chẳng cần nhiều tiền, trong khi cái cần là trải nghiệm và hạnh phúc

Với nhà báo Đức Hoàng, mình cũng chẳng biết anh ấy cần gì, nhưng có vẻ anh ấy đang dùng tiền để mua vé xe buýt trên con đường đi tìm cái giá trị của anh ấy thôi.

Bạn có bao giờ đặt bút xuống viết là: Nếu nhiều tiền thì mình sẽ làm gì không?

Vài ngày trước, tôi tình cờ đọc lại một bài phân tích trên diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) về 9 kỹ năng định hình một CFO. Điểm đáng chú ý là bài viết này được xuất bản từ 10 năm trước.

Khi đọc lại những dự báo đó, tôi nhận ra một sự thật: Những gì người ta gọi là “tương lai” của một thập kỷ trước, đến nay vẫn là bài toán mà rất nhiều người làm nghề kế toán, tài chính tại các doanh nghiệp đang tìm cách giải. Chúng ta đang điều hành dòng tiền ở hiện tại, nhưng đôi khi vẫn mang theo cách làm của quá khứ.

Để chuyển vai từ người làm báo cáo sang người đồng hành cùng lãnh đạo, chúng ta hãy thử đặt 9 điểm này lên bàn và nhìn nhận lại công việc hàng ngày. Không dùng lý thuyết, chỉ đối chiếu với thực tế để xem chúng ta đang đứng ở đâu.

1. Dịch chuyển tỷ lệ 10/90 trong phân bổ thời gian

Bài viết đưa ra một tỷ lệ: CFO dành 10% nỗ lực cho việc ghi nhận giao dịch và 90% thời gian cho việc phân tích.

Nếu nhìn vào nhịp độ công việc hiện tại, nhiều Kế toán trưởng đang làm điều ngược lại. Chúng ta dành phần lớn thời gian trong tháng để thu thập chứng từ, đối chiếu công nợ và lên số liệu. Đến khi có một bộ báo cáo hoàn chỉnh thì thời gian và tâm trí dành cho việc đọc các con số đó không còn nhiều.

Phân tích không phải là việc đưa ra các tỷ suất lợi nhuận phức tạp. Phân tích là việc nhìn vào dòng tiền âm và chỉ ra nó đang mắc kẹt ở khâu nào trong quy trình bán hàng, từ đó đề xuất cách gỡ. Nếu không đảo ngược được tỷ lệ phân bổ thời gian này, chúng ta sẽ lặp lại vòng xoáy của việc đi theo sau số liệu.

2. Quản trị vòng đời doanh nghiệp thay vì chỉ rủi ro sổ sách

Người làm kế toán thường tập trung sự chú ý vào các sai sót chứng từ hay rủi ro tuân thủ quy định. Đó là việc cần làm, nhưng ở góc độ CFO, tầm nhìn cần đặt ở mô hình kinh doanh.

CFO nhìn vào sự thay đổi của công nghệ, của thị trường và tự hỏi điều đó tác động thế nào đến khả năng tồn tại của công ty. Họ xây dựng các kịch bản tài chính để đảm bảo khi thị trường thay đổi hướng đi, doanh nghiệp vẫn giữ được nhịp dòng tiền để thích ứng.

3. Tìm thước đo mới cho sự thay đổi công nghệ

Khi công ty cần đầu tư vào một hệ thống phần mềm mới, cách làm quen thuộc là dùng chỉ số ROI (tỷ suất hoàn vốn) để đo lường. Nếu hệ thống không mang lại doanh thu trực tiếp, bộ phận tài chính thường chọn cách từ chối.

CFO hiểu rằng sự đổi mới đôi khi không sinh ra tiền ngay, mà sinh ra rào cản phòng thủ hoặc tối ưu hóa năng suất xử lý dữ liệu. Nhiệm vụ của người làm tài chính là tìm ra các thước đo phù hợp để lượng hóa giá trị của sự thay đổi đó, thay vì dùng một khung đánh giá chung cho mọi khoản đầu tư.

4. Đưa số liệu vào việc quản lý hành vi con người

Bộ phận tài chính thường đứng ở vị trí kiểm soát, yêu cầu các phòng ban khác làm theo quy trình. Điều này đôi khi tạo ra khoảng cách trong tổ chức, nhất là bộ phận kế toán vốn đã có quá nhiều khúc mắc với các bộ phận khác.

Thay vì dùng quy định để ép buộc, CFO dùng số liệu để đàm phán và kết nối. Họ làm cho bộ phận kinh doanh hiểu rằng việc kiểm soát thời hạn thanh toán là cách để duy trì quỹ lương, chứ không phải để gây khó dễ. Khả năng tìm điểm chạm giữa mục tiêu kiểm soát tài chính và mục tiêu bán hàng chính là năng lực lãnh đạo.

5. Dịch chính sách thành dòng tiền

Sự thay đổi của quy định pháp luật, từ luật lao động, chính sách bảo hiểm đến các quy định về phòng cháy chữa cháy, luôn tác động đến cấu trúc chi phí.

Vai trò của CFO là chuyển đổi những dòng văn bản đó thành con số. Quy định mới sẽ làm chi phí vận hành tăng thêm bao nhiêu? Việc siết chặt quy chuẩn sẽ giam lại bao nhiêu tiền trong khâu kiểm định? Lượng hóa sự thay đổi vĩ mô thành báo cáo dòng tiền là cách CFO cung cấp căn cứ để CEO ra quyết định phản ứng.

6. Đóng vai trò phiên dịch trong kỷ nguyên dữ liệu lớn

Sự xuất hiện của dữ liệu lớn (Big Data) hay AI không thay thế công việc của CFO, mà tạo ra một công cụ mới. Bộ phận tài chính không cần tự viết mã thuật toán.

Công việc của họ là đặt ra bài toán kinh doanh. Họ yêu cầu hệ thống xuất ra mối liên hệ giữa thời gian giao hàng và tỷ lệ hủy đơn, hoặc sự thay đổi của giá vốn theo từng mùa. Sau khi có kết quả, CFO đóng vai trò phiên dịch, đưa những dữ liệu đó lên bàn họp và chuyển thành kế hoạch hành động.

7. Ra quyết định dựa trên dữ liệu phi tài chính

Báo cáo tài chính phản ánh những gì đã xảy ra. Khi lợi nhuận giảm trên giấy tờ, sự việc đã kết thúc.

Người làm quản trị tài chính thiết lập thói quen nhìn vào các chỉ số vận hành nằm ngoài sổ kế toán. Sự sụt giảm trong năng suất máy móc, tỷ lệ nhân sự kho nghỉ việc, hay lưu lượng khách đến cửa hàng... tất cả đều là những chỉ báo sớm của dòng tiền. Hiểu doanh nghiệp là việc ghép nối những dữ liệu vận hành này với bức tranh tài chính.

8. Chuyển dịch góc nhìn từ Bảng cân đối kế toán sang Động lực tạo giá trị

Chúng ta quen với việc dùng Bảng cân đối kế toán làm thước đo giá trị công ty. Nhưng thực tế chỉ ra, một phần rất lớn giá trị của các doanh nghiệp hiện nay đến từ tài sản vô hình: dữ liệu khách hàng, quy trình vận hành và thương hiệu.

Khi CFO chỉ tập trung vào việc làm cân đối sổ sách và quản lý các tài sản vật lý, họ bỏ qua phần lớn giá trị thực của tổ chức. Sự chuyển dịch tư duy yêu cầu người làm tài chính bước sang việc phân tích Lãi & Lỗ (P&L) và nhận diện đúng những yếu tố nào đang tạo ra thặng dư cho mô hình kinh doanh.

9. Xây dựng cấu trúc nhân sự thay vì làm thay công việc

Một trong những lý do khiến người làm quản lý tài chính không thể tập trung vào phân tích là vì họ phải tự tay xử lý quá nhiều công việc chi tiết. Điều này xuất phát từ việc thiết kế đội ngũ.

CFO sử dụng tư duy hệ thống để xây dựng khung năng lực cho phòng tài chính. Họ xác định tổ chức đang thiếu người kiểm soát dữ liệu hay người phân tích chi phí, từ đó tuyển đúng người, giao đúng việc và thiết lập các điểm kiểm tra. Khi bộ máy tự vận hành được các khâu ghi chép, người quản lý mới có không gian để làm chiến lược.

Kết lại

Mười năm là một khoảng thời gian đủ dài để kiểm chứng một xu hướng. Những điều được nhắc đến không còn là kỹ năng của tương lai, mà là yêu cầu của hiện tại.

Hành trình từ Kế toán trưởng bước sang vai trò CFO không bắt đầu từ việc học thêm một công cụ tính toán mới. Nó bắt đầu từ sự thay đổi góc nhìn: từ việc ghi nhận kết quả của quá khứ, chuyển sang việc tìm kiếm các quy luật để định hình dòng tiền của tháng sau.

Đó là một quá trình tổ chức lại cách chúng ta làm việc, cách chúng ta giao tiếp và cách chúng ta sử dụng dữ liệu.

Những gì mà Diễn đàn Kinh tế Thế giới đưa ra 10 năm trước, có lẽ sẽ còn áp dụng trong rất nhiều năm nữa.

Bạn có thể đọc full bản dịch mà mình đã dịch sang tiếng Việt của bài này ở đây CFO tương lai sẽ cần đến 9 kỹ năng sau để thành công hoặc nghe phiên bản Video tại đây nhé (mình làm có sự hỗ trợ của NotebookLM):

Thời gian qua, tôi đã chia sẻ nhiều trên bản tin này về các hệ thống tài chính và quản trị. Nhưng càng đi sâu vào các bài toán thực tế tại các SME và Start-up, tôi càng nhận ra một “bẫy năng lực” mà rất nhiều Kế toán trưởng đang âm thầm đối mặt.

Nghiệp vụ của các bạn rất vững vàng. Các bạn chốt sổ đúng hạn, kiểm soát dòng tiền chặt, đảm bảo tuân thủ và vận hành trôi chảy khối lượng công việc khổng lồ mỗi tháng. Nhưng sự thật là: Càng làm tốt sự bận rộn đó, bạn càng dễ bị “đóng đinh” trong mắt sếp với hình ảnh của một “người gác đền” tổng hợp số liệu, thay vì một đối tác chiến lược, một cánh tay phải về tài chính để sếp sẽ hội ý khi cần ra quyết định.

Khoảng cách lớn nhất giữa một Kế toán trưởng xuất sắc và một CFO không nằm ở việc ai thuộc nhiều chuẩn mực kế toán hơn. Nó nằm ở bước ngoặt tư duy: chuyển từ việc ghi nhận quá khứ sang việc kiến tạo và dẫn dắt tương lai. Bạn không thiếu kiến thức, thứ bạn thiếu là một hệ quy chiếu để tạo ra sự chuyển đổi đó.

Đó là lý do tôi khởi xướng Nhật ký CFO – một định dạng bản tin trả phí hoạt động song song với những bài viết miễn phí hiện tại.

Các nội dung nền tảng trên Substack vẫn sẽ được duy trì. Nhưng bản tin trả phí sẽ là một không gian mentoring thu nhỏ, nơi tôi chia sẻ góc nhìn giải quyết vấn đề của một CFO thực chiến: cách nhìn xuyên thấu doanh nghiệp qua những con số, cách ra quyết định ưu tiên, và cách dùng “ngôn ngữ lãnh đạo” để tạo tầm ảnh hưởng trên bàn họp.

Tôi đang mở vòng Beta trong 30 ngày tới. Tham gia nhóm đầu tiên này, bạn sẽ nhận được:

• Case study thực chiến: Những bài toán tài chính, báo cáo quản trị và tình huống đi làm thật từ các mô hình doanh nghiệp.

• Framework & Template: Các mô hình phân tích, khung ra quyết định và checklist xử lý tôi đang dùng để bạn áp dụng ngay vào công việc.

• Chuyển đổi tư duy: Các lộ trình chuyên môn để bạn biết mình cần học gì, bỏ gì và ưu tiên gì để tiến gần hơn tới vai trò Giám đốc Tài chính.

Nếu bạn đang chạm trần ở vị trí hiện tại và nghiêm túc muốn nâng cấp tư duy nghề nghiệp của mình, tôi mời bạn đồng hành cùng vòng Beta này.

Thông tin chi tiết về các gói đăng ký và cách thức tham gia, bạn xem tại đây: [Link]

Kinh doanh chuỗi bán lẻ luôn là một bài toán khắc nghiệt về điểm hòa vốn và hiệu suất trên từng mét vuông mặt bằng. Khi các quỹ đầu tư tư nhân rót vốn, đi kèm với dòng tiền luôn là áp lực phải mở rộng quy mô thật nhanh, phủ kín bản đồ để chiếm lĩnh thị phần và đẩy định giá công ty lên cao.

Vua Nệm đã từng trải qua những giai đoạn như vậy. Người sáng lập Hoàng Tuấn Anh đã từng chia sẻ tham vọng đưa doanh nghiệp trở thành “Thế Giới Di Động” của ngành đệm. Ông cũng nhiều lần nhấn mạnh tầm nhìn của công ty là trở thành nhà bán lẻ đệm và các giải pháp cho giấc ngủ lớn nhất Việt Nam vào năm 2023.

Nhưng câu chuyện thực tế lại hoàn toàn khác. Đây là bức tranh lợi nhuận của Vua Nệm qua các năm, theo cafef

Sự nôn nóng này thường đẩy những người sáng lập Vua Nệm vào một cái bẫy kinh điển của start-up, đó là đốt tiền để mở điểm bán mới trong khi chưa tối ưu hóa được năng lực sinh lời của các điểm bán hiện tại. Hậu quả là thay vì nhân bản sự thành công, họ đang nhân bản sự thua lỗ. Sự sụp đổ không diễn ra trong một đêm, mà nó là quá trình bào mòn tài chính từ bên trong, mà thể hiện qua việc TGĐ của Vua Nệm chia sẻ về những điểm nghẽn chí mạng mà ban điều hành mới đã phải đối mặt.

Căn bệnh thứ nhất: Sai lầm trong dập khuôn mô hình điểm bán

Trong bán lẻ, khó mà có một công thức chung nào đúng cho mọi thị trường. Điểm yếu đầu tiên của Vua Nệm là việc mang nguyên một mô hình cửa hàng tiêu chuẩn, vốn đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu rất lớn, đi dập khuôn ở nhiều tỉnh thành khác nhau.

Một cửa hàng lớn đặt tại trung tâm Hà Nội có thể có đủ lượng khách hàng qua lại để bù đắp chi phí thuê mặt bằng đắt đỏ. Nhưng khi bê nguyên mô hình đó về các tỉnh lẻ, nơi mật độ dân cư thưa thớt hơn và thói quen tiêu dùng khác biệt, bài toán tài chính lập tức sụp đổ. Chi phí đầu tư cơ sở vật chất, thiết kế, quầy kệ bị găm vào tài sản cố định và sinh ra chi phí khấu hao khổng lồ mỗi tháng. Trong khi đó, doanh thu bán hàng thực tế tại các tỉnh này lại quá thấp. Sự chênh lệch giữa mức đầu tư và sức mua thực tế khiến các điểm bán này liên tục chảy máu tiền mặt, kéo lùi toàn bộ hệ thống.

Căn bệnh thứ hai: Khối u định phí từ bộ máy nhân sự cồng kềnh

Khi quy mô phình to quá nhanh, cấu trúc tổ chức thường rơi vào tình trạng mất kiểm soát. Để quản lý hàng chục cửa hàng mới mọc lên, hệ thống phải đẻ ra thêm vô số các vị trí quản lý cấp trung, giám sát vùng, điều phối viên.

Điều này tạo ra một quỹ lương cố định khổng lồ. Về mặt kế toán quản trị, quỹ lương cố định này là một loại định phí khủng khiếp. Nó không thay đổi dù cửa hàng có bán được nệm hay không. Khi thị trường gặp khó khăn, sức mua giảm sút, doanh số tụt dốc, nhưng quỹ lương định kỳ hàng tháng vẫn phải chi trả đầy đủ. Khoản định phí nhân sự này ăn mòn toàn bộ phần lợi nhuận gộp mỏng manh kiếm được từ việc bán hàng, đẩy doanh nghiệp vào tình trạng thu không đủ bù chi trầm trọng.

TGĐ mới của Vua Nệm đã đọc trận đấu rất tốt và đưa ra đấu pháp:

Tháng 9 năm 2023, bà Huyền tiếp quản Vua Nệm, và khi nhìn báo cáo kết quả kinh doanh của Vua Nệm, số liệu không nói dối. Chi phí bán hàng giảm từ 386 tỷ xuống 330 tỷ, chi phí quản lý doanh nghiệp giảm từ 156 tỷ xuống 126 tỷ. Hai khoản mục này tiết kiệm cho Vua Nệm 86 tỷ, một con số mà nếu năm 2022 Vua Nệm cũng tiết kiệm được thì họ đã không những không lỗ 65 tỷ mà còn lại 20 tỷ trên báo cáo kết quả kinh doanh.

Căn bệnh thứ ba: Điểm mù trong hiệu suất giữa các kênh bán hàng

Việc mở rộng cửa hàng vật lý một cách vô tội vạ đi kèm với sự yếu kém trong việc phát triển và kết nối với kênh bán hàng qua mạng lưới Internet. Hiệu suất của khối cửa hàng thấp chứng tỏ năng lực chốt đơn, tư vấn và khai thác khách hàng tại điểm bán có vấn đề.

Đồng thời, kênh bán trực tuyến cũng không phát huy được tác dụng. Đáng lẽ ra, kênh trực tuyến phải làm nhiệm vụ thu hút lượng người quan tâm, tư vấn bước đầu và điều hướng họ đến cửa hàng gần nhất để trải nghiệm sản phẩm thực tế, hoặc chốt đơn trực tiếp để tiết kiệm chi phí mặt bằng. Sự rời rạc, thiếu đồng bộ giữa các kênh khiến chi phí tìm kiếm một khách hàng mới tăng vọt, trong khi tỷ lệ chuyển đổi thành doanh thu lại vô cùng thấp.

Căn bệnh thứ tư: Cục máu đông mang tên hàng tồn kho

Đây có lẽ là vấn đề nặng nề nhất đối với một hệ thống bán lẻ đồ cồng kềnh. Nệm không phải là mặt hàng tiêu dùng nhanh. Vòng đời của nó kéo dài nhiều năm, kích thước lớn tốn diện tích lưu trữ, và vòng quay luân chuyển chậm.

Việc không quy hoạch rõ ràng cơ cấu sản phẩm, ôm đồm quá nhiều thương hiệu, nhiều dòng sản phẩm khác nhau tạo ra một ma trận hàng hóa hỗn loạn. Hậu quả trực tiếp là hàng hóa ứ đọng tại các kho bãi và cửa hàng. Trong tài chính, hàng tồn kho chết đồng nghĩa với việc dòng tiền bị đóng băng.

Khi tiền mặt bị chôn trong những tấm nệm không bán được, doanh nghiệp không có tiền để thanh toán cho các nhà sản xuất. Công nợ với nhà cung cấp tăng cao làm rạn nứt mối quan hệ hợp tác, khiến doanh nghiệp mất đi khả năng đàm phán về giá vốn, thời gian thanh toán và các chính sách hỗ trợ. Khả năng thanh khoản bị siết chặt từ cả hai đầu: hàng không bán được và nhà cung cấp đòi nợ.

Để xử lý cục máu đông hàng tồn kho, ban điều hành đã dũng cảm ngừng kinh doanh hàng loạt các thương hiệu không mang lại hiệu quả. Họ không nhập thêm những mặt hàng khó bán, cắt đứt sự dàn trải vô ích. Câu chuyện này làm tôi nhớ lại thời điểm Steve Jobs quay trở lại Apple vào năm 1997, hồi sinh công ty với một loạt các chiến lược mà trong đó có 1 chiến lược loại bỏ một loạt các sản phẩm không phù hợp. Vào ngày 23/09/1997, Steve Jobs đã nói với nhân viên rằng Apple đã loại bỏ 70% dòng sản phẩm của mình: “Quá nhiều thứ rác rưởi. Apple đang đi quá xa việc làm tốt những điều đơn giản. Chúng ta cần tập trung vào 30% số ngọc còn lại”.

Vua Nệm cũng đi theo một con đường như vậy. Toàn bộ nguồn lực bán hàng được tập trung để đẩy đi số lượng hàng tồn đọng hiện tại. Hệ thống chỉ giữ lại 6 thương hiệu độc quyền và 8 thương hiệu liên kết có sức mua tốt nhất. Đặc biệt, việc bổ sung thêm dòng sản phẩm phân khúc giá thấp và trung bình là một động thái đọc vị đúng thị trường.

Trong một bài viết trên blog của Mekong Capital, bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, CEO Vua Nệm, đã chia sẻ về bối cảnh kinh doanh thời điểm đó. Bà cho biết vào đầu năm 2024, công ty nhận thấy "một lỗ hổng cực lớn của Vua Nệm trên thị trường: chúng tôi đang bỏ lỡ hàng triệu khách hàng tiềm năng ở phân khúc tầm trung và bình dân".

Trong thời kỳ kinh tế khó khăn, người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, việc có sản phẩm giá vừa tầm sẽ giúp thúc đẩy lượng khách mua hàng, tăng tốc độ luân chuyển hàng hóa. Hàng tồn kho được bán đi, tiền mặt thu về, áp lực công nợ với nhà cung cấp dần được nới lỏng. Báo cáo tài chính năm 2023, hàng tồn kho đã được giải phóng đi 50 tỷ, từ 141 về 91 tỷ.

Giọt nước tràn ly: Đòn bẩy tài chính độc hại

Giữa lúc dòng tiền hoạt động kinh doanh đang khô cạn vì 4 điểm nghẽn trên, doanh nghiệp lại cõng trên lưng khoản nợ trái phiếu lên tới 180 tỷ đồng với lãi suất lên đến 12,5% mỗi năm.

Việc dùng nợ vay lãi suất cao để tài trợ cho vốn lưu động bị kẹt trong hàng tồn kho và bù đắp lỗ từ hoạt động vận hành là một hành động tự sát về mặt tài chính. Mỗi tháng, chỉ riêng tiền trả lãi vay đã lên tới hàng tỷ đồng, như một vết thương hở liên tục rút cạn lượng máu cuối cùng của doanh nghiệp. Lúc này, công ty đã đứng trên bờ vực mất khả năng thanh toán.

Tất cả những nỗ lực cắt giảm chi phí, thu nhỏ quy mô, xả hàng tồn kho đều hướng về một mục đích duy nhất: gom tiền mặt. Và lượng tiền mặt tích cóp được từ sự chắt bóp này đã được dùng đúng chỗ: mua lại trái phiếu trước thời hạn.

Việc tất toán được hơn 104 tỷ đồng dư nợ trái phiếu là nút thắt quan trọng nhất được tháo gỡ. Tiết kiệm được hàng tỷ đồng chi phí tài chính mỗi tháng đồng nghĩa với việc mạch máu của doanh nghiệp không còn bị hút cạn. Dòng tiền ít ỏi làm ra nay đã được giữ lại để nuôi dưỡng phần cơ thể cốt lõi còn sót lại, tạo tiền đề cho sự phục hồi.

Ánh sáng le lói cuối đường hầm

Số liệu tài chính năm 2023 (thời điểm gần nhất mà công ty công bố báo cáo kiểm toán) thể hiện nhiều điều tích cực. Hãy cùng đi qua một số chỉ tiêu chính:

1. Tổng tài sản giảm khoảng 40%, nhưng bức tranh tài chính có nhiều nét tích cực hơn. Hàng tồn kho giảm đi nhờ cơ cấu danh mục hàng tồn kho, tài sản cố định và các khoản công cụ dụng cụ cũng giảm gần 50 tỷ nhờ việc đóng cửa các cửa hàng yếu kém. Điều quan trọng nhất, nợ vay dài hạn 144 tỷ đã được xóa bỏ. Mặc dù nợ ngắn hạn vẫn nhiều hơn tương đối với tài sản ngắn hạn (chứng tỏ khả năng trả được nợ ngắn hạn vẫn thấp), có thể nói các khối u của báo cáo bắt đầu được xử lý dần

2. Về mặt kinh doanh, mặc dù lỗ nhiều hơn năm 2022, nhưng các dấu hiệu vẫn tích cực. Chi phí vận hành (bán hàng và quản lý) giảm, tỷ lệ lãi gộp gia tăng từ 52% lên 57%. Phần lỗ khác chỉ là do thanh lý tài sản cố định và sẽ không còn lặp lại trong các năm sau (do đã thanh lý rồi). Và tua nhanh sang các năm sau, điều dự báo đã thành hiện thực, 2024 công ty có lãi khoảng 10 tỷ và dự kiến 2025 lãi gấp đôi lên 20 tỷ

3. Về dòng tiền, mặc dù nếu chỉ nhìn nhanh thì số dư tiền của công ty giảm từ 58 tỷ về 15 tỷ, nhưng rất rất nhiều điểm đáng ghi nhận ở đây. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (một trong những chỉ tiêu kinh điển để đánh giá khả năng tạo ra tiền từ chính các hoạt động thường ngày của công ty) đã cải thiện từ việc âm 88 tỷ năm 2022 sang dương 25 tỷ vào năm 2023. Nói cách khác, công ty hoạt động là tạo ra tiền chứ không còn là một “con nghiện” sống bằng tiền của nhà đầu tư.

Vĩ thanh

Quá trình tái cấu trúc của Vua Nệm không phải là một câu chuyện truyền cảm hứng đầy phép màu, mà là một quy trình kỹ thuật lạnh lùng, dứt khoát của toán học kinh doanh. Nó đòi hỏi việc dám đối mặt với sự thật phũ phàng, chặt đứt những chi nhánh suy kiệt, tống khứ lượng hàng hóa vô dụng và duy trì một kỷ luật chi tiêu tàn nhẫn.

Họ đã sống sót qua giai đoạn nguy kịch nhất nhờ những liều thuốc đắng, nhưng để thực sự khỏe mạnh và có thể phát triển bền vững trở lại trong một nền kinh tế mà sức mua bán lẻ vẫn còn yếu, hệ thống này sẽ phải tiếp tục duy trì chế độ “thời chiến” thêm một khoảng thời gian dài nữa. Quản trị không có chỗ cho sự lãng mạn, quản trị là việc đảm bảo dòng tiền cuối cùng rơi vào két sắt là con số dương.

Các link được sử dụng trong bài:

1. https://cafef.vn/ceo-vua-nem-va-nhung-ly-giai-ve-muc-tieu-dua-quy-mo-tang-truong-nong-voi-toi-khach-hang-khong-co-giac-ngu-ngon-la-mot-noi-dau-20220407034445407.chn

2. https://cafebiz.vn/chuyen-tai-cau-truc-cua-chuoi-ban-nem-lon-nhat-viet-nam-doanh-so-lien-tuc-giam-180-ty-trai-phieu-sap-dao-han-tan-ceo-lam-gi-de-dua-vua-nem-vuot-bao-day-ebitda-cua-hang-cao-nhat-lich-su-176240415091342663.chn

3. https://vietnambiz.vn/vua-nem-thoat-lo-lai-rong-tang-gan-300-sau-9-thang-ket-qua-tu-cuoc-xoay-truc-sang-phan-khuc-pho-thong-20251115162619973.htm

4. https://cafef.vn/chi-bang-mot-cau-noi-nay-ma-steve-jobs-da-giup-apple-tu-sap-pha-san-tro-thanh-cong-ty-ty-usd-20180809100956261.chn

5. Các báo cáo tài chính được kiểm toán mà Vua Nệm công bố trên trang vuanem.com.vn

Thế nhưng câu chuyện 2026 lại không đơn giản như vậy

Tâm lý chung của phần lớn những người mới bắt đầu hoặc duy trì quy mô nhỏ là sự chủ quan. Họ luôn tự nhủ rằng mô hình của mình quá bé nhỏ giữa thị trường rộng lớn nên cơ quan quản lý sẽ không bận tâm đến việc rà soát. Đặc biệt là những cá nhân làm trong mảng dịch vụ như cậu em tôi, nơi không có hàng hóa hữu hình hay kho bãi, bến bãi, họ có niềm tin mãnh liệt rằng dòng tiền của mình là vô hình trước các hệ thống giám sát. Cũng giống như câu chuyện tham gia giao thông, rất nhiều người vẫn còn suy nghĩ rằng “thôi cả làng cũng đi sai, vượt đèn đỏ, đi trái đường vậy, mình làm chắc cũng không bị soi đâu”.

Thứ 2, sự e ngại về các thủ tục hành chính rườm rà cùng tâm lý xót tiền thuê dịch vụ sổ sách đã khiến không ít người chùn bước trước quyết định đăng ký kinh doanh chính thức. Thêm vào đó, khi đưa mọi thứ vào khuôn khổ, việc chi tiêu sẽ không còn tự do như trước. Họ không thể tùy tiện rút tiền từ tài khoản kinh doanh để phục vụ cho các nhu cầu cá nhân một cách lẫn lộn, điều này đi ngược lại thói quen quản lý tài chính tùy hứng lâu nay. Tư duy đợi đến khi quy mô lớn hẳn rồi mới bắt đầu lo tính đến tính pháp lý đã ăn sâu vào tiềm thức của rất nhiều người làm nghề tự do.

Tuy nhiên, thực tế khốc liệt và đầy biến động của năm 2026 đã đập tan những ảo mộng đó. Các hệ thống dữ liệu hiện nay đã được định danh và liên thông chặt chẽ giữa hệ thống ngân hàng và cơ quan thuế. Việc mượn tài khoản của người thân để thu tiền hộ giờ đây trở thành một bước đi cực kỳ nguy hiểm. Hành động này không những không che giấu được doanh thu thực tế mà còn vô tình kéo người thân vào vòng xoáy rắc rối pháp lý khi cơ quan chức năng yêu cầu giải trình về nguồn gốc của những dòng tiền không rõ ràng.

Trở lại với câu chuyện của người quen làm tư vấn kia, rắc rối thực sự ập đến vào tháng 3 vừa rồi khi cậu ấy tiếp cận được một doanh nghiệp sản xuất lớn muốn ký hợp đồng tư vấn tái định vị thương hiệu. Mọi thỏa thuận về chuyên môn và ngân sách đều hoàn hảo cho đến bước cuối cùng là ký kết hợp đồng thương mại và xuất hóa đơn giá trị gia tăng. Vì không có tư cách pháp nhân là hộ kinh doanh hay doanh nghiệp, cậu ấy đành ngậm ngùi nhìn bản hợp đồng lớn nhất từ trước đến nay rơi vào tay một đơn vị khác chuyên nghiệp hơn về mặt giấy tờ. Đó là sự mất mát to lớn về cơ hội tiếp cận thị trường khách hàng doanh nghiệp, nơi mang lại biên độ lợi nhuận và sự ổn định cao nhất.

Nỗi đau mất mát cơ hội kinh doanh chỉ là bề nổi của tảng băng chìm. Những rủi ro chực chờ phía sau cũng nguy hiểm hơn rất nhiều. Việc không đăng ký kinh doanh và trốn tránh nghĩa vụ thuế có thể dẫn đến những án phạt truy thu khổng lồ đi kèm với tiền chậm nộp cộng dồn. Trong những trường hợp nghiêm trọng, khi số tiền thuế gian lận đạt đến các ngưỡng quy định của pháp luật, người vi phạm hoàn toàn có thể phải đối mặt với việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nhiều câu chuyện rơi vào pháp lý năm 2025-2026 đã nói lên điều đó.

Bên cạnh đó, việc kinh doanh trong trạng thái nơm nớp lo sợ, luôn phải suy tính cách đối phó và che giấu vết tích tài chính sẽ bào mòn tâm trí của con người. Đó là những nỗi sợ vô hình nhưng lại có sức tàn phá nặng nề đến năng lực tập trung, hiệu suất làm việc và sự sáng tạo trong chuyên môn. Bạn không thể xây dựng một sự nghiệp vững chắc nếu nền móng của nó được đặt trên sự chắp vá và che đậy.

Chấp nhận đối mặt với sự thật bao giờ cũng mang lại cảm giác khó chịu. Việc đăng ký hộ kinh doanh đồng nghĩa với việc bạn phải tuân thủ luật chơi chung, phải đóng thuế đầy đủ và minh bạch các số liệu tài chính. Nhưng đây là liều thuốc đắng bắt buộc phải uống nếu bạn muốn trị dứt điểm căn bệnh lo âu và muốn xây dựng một bệ phóng vững chắc để phát triển đường dài. Việc cố tình trốn tránh trong bối cảnh vĩ mô của năm 2026 không phải là sự khôn ngoan, mà là con đường ngắn nhất dẫn đến việc tự đào thải chính mình khỏi thương trường.

Tất nhiên, câu chuyện tài chính này phụ thuộc rất nhiều về tâm thế và suy nghĩ của người làm kinh doanh. Cũng như ví von về việc “cả làng đi sai luật giao thông vậy mình cũng đi theo đi”, cái giá phải trả vừa là rủi ro “phạt nguội” một ngày nào đó trong tương lai, nhất là với các công nghệ mà nhà nước có bây giờ.

Quyết định đi đúng đường, dù hơi tốn kém một chút, nhưng đem lại sự thoải mái, hay đi sai và nơm nớp lo sợ, tất cả đều là ở quyết định của mỗi người.

Thật là một ngày đẹp trời phải không, nhất là sau khi mình đã “thoát corp” thành công. Nhưng cũng có những ngày bù đầu với việc tạo ra sản phẩm, đi bán hàng, những lúc hoang mang xem nên trả lời một khách hàng tiềm năng như thế nào. Bức tranh không chỉ có những mảng màu tươi sáng.

Gần đây, “thoát corp” (bỏ việc công sở) trở thành một từ khóa đầy cám dỗ. Đối với những ai thuộc khối back office – những người vốn dĩ quen làm việc tại văn phòng, ít dịch chuyển, đi lại nhiều như những bộ phận bán hàng – quyết định dứt áo ra đi đôi khi lại diễn ra một cách đầy cảm tính. Bài viết này không xúi bạn cam chịu dậm chân tại chỗ trong sự bế tắc, nhưng nếu bạn coi việc “thoát corp” như một tấm vé vạn năng để đổi lấy sự tự do, thì cần lường trước được những viên thuốc đắng bạn cần nuốt.

1. 1% bề nổi và 99% sự thật gai góc

Bạn nghĩ làm riêng là sự giải thoát? Đúng là bạn sẽ không còn phải chịu những cuộc họp hành vô bổ, không phải đeo “mặt nạ” giả nai nơi công sở, và không bị áp những KPI từ trên dội xuống. Nhưng đó chỉ là 1% bề nổi. 99% còn lại là thực tế phũ phàng hơn.

Hệ thống corporate, dù có ngột ngạt, vẫn là một cỗ máy “chống lưng”. Ở đó, giá trị của bạn được đong đếm bằng mức lương mỗi tháng, độ khó của công việc và chức danh bạn giữ. Khi bước ra ngoài, bạn mất đi tấm khiên đó. Ở corporate, bạn hoành tráng nhờ đứng dưới bóng của những thương hiệu lớn như Vin, Masan, Vietcombank, FPT. Ra làm riêng, bạn là một kẻ gần như vô danh. Không mấy ai nể bạn chỉ vì cái mác “cựu manager công ty A, cựu trưởng nhóm tập đoàn B”, và bạn phải cắn răng học cách bán mình lại từ đầu. Bản thân mình dù đã trải qua các vị trí trưởng ban tài chính, CFO…nhưng khi bắt đầu kinh doanh chuyên môn vẫn phải chấp nhận học từ những cái cơ bản nhất, từ MKT, sản phẩm…

2. Giỏi chuyên môn không đồng nghĩa làm chủ (hoặc làm một mình) giỏi

Có một sự thật là: Giỏi chuyên môn khác xa với làm chủ giỏi. Bạn có thể là một nhân sự back office xịn xò, người đứng sau những con số khô khan nhưng ảnh hưởng đến quyết định của sếp tổng.

Tuy nhiên, giỏi trong một hệ thống có sẵn hoàn toàn khác với việc tự xây dựng hệ thống. Việc tự xây dựng đòi hỏi đầu óc kinh doanh và kết nối con người. Một CFO có thể rành rành về việc định giá công ty chục triệu đô. Nhưng khi phải tự định giá sức lao động của chính mình, họ lại chần chừ vì đã quá quen với việc công ty định giá qua lương tháng. Cảm giác bất an của người mới ra thương trường chọi nhau bôm bốp với lòng tự trọng của một chuyên gia lâu năm.

Ngày đầu tiên ra ngoài làm, mình nhận được một job xây dựng mô hình tài chính (financial model) cho một startup. Mình vừa vui vì chốt được dự án, nhưng cũng đồng thời không biết nên ra giá bao nhiêu. Cứ quẩn đi quẩn lại một con số, và may mắn là cuối cùng khách hàng lại tự ra giá trước (cao hơn giá mình nghĩ, phù).

3. Thoát corp yêu cầu một sự kỷ luật rất rất cao

Tư duy “hữu xạ tự nhiên hương” là một cái bẫy, nhất là với ai càng ở độ expert vốn quen được đưa vào một môi trường được tận dụng sự chuyên môn và lành nghề đó. Dân làm nghề hay mặc định cứ làm tốt chuyên môn thì tiếng thơm tự bay xa, không cần nói nhiều.

Thực tế là, doanh thu sẽ bằng 0 nếu bạn lười. Không ai ép bạn viết bài, không ai giục bạn xây thương hiệu. Nhưng không làm thì đơn giản là không có khách, không có doanh thu, và lúc đó tự nhiên lại hoang mang về bản thân. Thoát corp yêu cầu một sự kỷ luật cao hơn, thậm chí cao hơn rất nhiều so với việc đi làm bình thường.

Với mình, mỗi ngày khi vợ đã đi làm, con đã đến trường, là một cuộc chiến với bản thân: ngày hôm nay học được những gì, tạo ra những giá trị gì. Không có sếp một cách hữu hình, nhưng chính những giây phút được tự do chơi với con, nhấm cốc café lại là người sếp “vô hình” nhất, người sếp ép mình phải kỷ luật và quyết tâm hơn.

Sẽ không có tin nhắn “ting ting” ngày mùng 5 hay mùng 10 nếu bạn ốm hay lười. Mọi sai lầm đều quy ra tiền mặt.

4. Định nghĩa lại “Bán Hàng”

Một cái khó nữa khi dân chuyên môn ra làm riêng là việc tự bán mình. Đừng nghĩ phải dùng chiêu trò chèo kéo hay kể lể sướt mướt. Hãy hiểu “bán hàng” theo kiểu tài chính: Bán là trao đổi giá trị và quản trị rủi ro cho cả hai bên.

Nếu bạn tin rằng năng lực của mình giải quyết được rắc rối thực sự cho doanh nghiệp hay người học, thì việc thu một mức phí tương xứng là hoàn toàn bình thường. Bán hàng lúc này chỉ là một cuộc nói chuyện rành mạch: anh chị đang tắc ở đâu, tôi giải quyết thế nào và chi phí ra sao.

Vậy thì: Khi nào KHÔNG NÊN ra làm riêng?

Cốt lõi của việc “thoát” là giải quyết cục diện bế tắc trong công việc. Thoát corp không nhất thiết phải là đập đi, xây lại, dọn ra mở công ty riêng. Có những trường hợp, bài toán khôn ngoan nhất là chuyển bến đỗ:

• Ví dụ 1: Bạn đang uất ức vì sếp. Bạn là kế toán trưởng, bế tắc vì sếp không hiểu tư duy quản trị, hay gạt bỏ đề xuất. Nhưng dòng tiền cá nhân của bạn chưa thực sự an toàn và bạn chưa có một “sản phẩm” chuyên môn nào để bán ra thị trường. Lựa chọn đúng không phải là nghỉ việc làm tự do, mà là update CV và tìm một công ty có dàn lãnh đạo tôn trọng giá trị của tài chính quản trị.

Mình đã từng đi theo cách này. Cách đây 10 năm, khi bắt đầu dạy ACCA, mình biết đây là đam mê của mình, kiểu “tiếng gọi nơi hoang dã”. Nhưng phải đến 7 năm sau mới thực sự nghỉ doanh nghiệp để dạy. Trong 7 năm đó, kinh nghiệm từ các vị trí quản lý tài chính kế toán, từ việc hiểu các bài toán của chủ doanh nghiệp…đều làm dày dặn bộ kỹ năng của mình lên, vì thế sau này việc dạy cho các kế toán trưởng, CFO, thậm chí là CEO…học viên đều đánh giá cao ở cả chuyên môn và trải nghiệm thực tiễn.

• Ví dụ 2: Bạn cần vùng đệm an toàn. Bạn muốn làm thêm mảng tư vấn nhưng gia đình vẫn đang phụ thuộc vào lương tháng của bạn để trả lãi ngân hàng. Cách giải quyết là đàm phán một vị trí linh hoạt hơn ở công ty khác, chấp nhận lương đi ngang để có thời gian làm “chân trong chân ngoài” kiếm thêm dữ liệu thực tế.

Gói ghém gì nếu quyết tâm chơi tới cùng?

Nếu sau khi nhẩm tính thiệt hơn, bạn vẫn chốt phương án dọn ra ngoài kinh doanh chất xám, thì hãy chạy như một người làm nghề thực thụ:

• Đóng gói từ “nỗi đau” thực tế: Đừng đóng cửa tự tưởng tượng ra mấy món cao siêu. Cứ lôi những câu hỏi mà đồng nghiệp hay hỏi bạn nhất ra, gom chúng lại thành module dạy. Gãi đúng chỗ ngứa thì người ta mới sẵn sàng trả tiền. (1 sự thực là ra tết vừa rồi mình vừa làm 1 dự án mà tổng thời gian vẻn vẹn chỉ tương đương 2 ngày làm việc, nhưng thu nhập thì bằng cả 1 tháng đi làm trước đây)

• Định giá bằng sự thay đổi: Bỏ ngay kiểu nghĩ của người lĩnh lương. Mức giá của bạn không nằm ở việc bạn nói bao nhiêu giờ, mà nằm ở chỗ: học xong, người ta có biết nói chuyện với sếp bằng ngôn ngữ chiến lược không? Có được tăng lương không?.

• Làm tới đi, đừng đợi hoàn hảo: Bệnh lớn nhất của dân chuyên môn là cầu toàn. Đừng chờ một cái gì đó hoàn hảo rồi mới làm. Cứ tung ra bản đầu tiên đi, thế mới có số liệu thật từ thị trường mà sửa dần.

Vĩ thanh

Bài toán “thoát corp” này hoàn toàn không có một công thức chung cho tất cả mọi người. Quyết định đi hay ở phụ thuộc vào “báo cáo tài chính cá nhân” của riêng bạn: Khẩu vị rủi ro của bạn đến đâu? Dòng tiền hàng tháng đang âm hay dương? Bạn có tài sản tích lũy đủ sống trong bao lâu nếu vài tháng đầu doanh thu bằng 0? (với mình, may mắn khi đã có tài chính cá nhân khá ổn và vợ đi làm hàng tháng có lương đều đặn). Đừng lấy cảm xúc làm cớ để trốn chạy.

Hãy chỉ “thoát” khi bạn đã cầm chắc những con số trong tay và chuẩn bị đủ nội lực cho một sân chơi mới – khó nhằn hơn, nhưng mang lại loại tự do mà công việc văn phòng khó cho bạn được.

Chia sẻ với cô em, những thầm nghĩ, đây không chỉ là bi kịch của riêng em, mà còn là của rất nhiều người khi không hiểu rõ về thuế TNCN. Thu nhập của bạn tăng lên, nhưng vì thiếu kiến thức, bạn lại chưa hiểu rõ cách nó được tính như thế nào. Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là một khoản chi phí được trừ thẳng khỏi bảng lương của bạn mỗi tháng. Nếu không có tư duy quản trị thuế TNCN, bạn đã lỡ mất cơ hội để tối ưu cuộc chơi này.

Từ năm 2026, với sự thay đổi toàn diện của Luật Thuế TNCN sửa đổi, “luật chơi” đã khác. Dưới đây là chiến lược bóc tách và quản trị thuế TNCN, giúp bạn xây dựng một phòng tuyến bảo vệ tài sản của chính mình.

Đặc biệt, từ 01/01/2026, Luật Thuế TNCN sửa đổi (Luật số 109/2025/QH15) chính thức áp dụng các quy định mới về biểu thuế và giảm trừ gia cảnh, làm thay đổi toàn bộ bài toán tối ưu. Bài viết này sẽ là một bức tranh tương đối đầy đủ về những gì cần quan tâm của hệ thống thuế TNCN hiện hành.

I. NGUYÊN TẮC ĐỊNH VỊ DÒNG TIỀN VÀ NGHĨA VỤ THUẾ

Nguyên tắc cơ bản nhất của thuế TNCN là: Thu nhập phát sinh từ đâu, xử lý tại đó, nhưng cách thức xử lý như thế nào thì phụ thuộc vào tình trạng cư trú của mỗi cá nhân.

1. Cá nhân cư trú (Resident): Là người có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong một năm dương lịch, hoặc có nơi ở thường xuyên (hộ khẩu, hợp đồng thuê nhà từ 183 ngày).

• Nghĩa vụ: Đóng thuế cho toàn bộ thu nhập toàn cầu. Bất kể dòng tiền phát sinh từ việc làm thuê ở Việt Nam, nhận cổ tức từ công ty tại Singapore, hay bán chứng khoán ở Mỹ, đều phải kê khai.

2. Cá nhân không cư trú (Non-resident):

Là người ở Việt Nam dưới 183 ngày.

• Nghĩa vụ: Chỉ đóng thuế cho thu nhập phát sinh tại Việt Nam. Thuế suất đối với tiền lương của nhóm này là mức khoán thẳng 20% và không được áp dụng bất kỳ khoản giảm trừ gia cảnh nào.

II. 3 LUỒNG THU NHẬP CỐT LÕI CHỊU THUẾ TNCN (CẬP NHẬT 2026)

Hệ thống thuế chia thu nhập thành 10 loại, nhưng về mặt toán học và chiến lược quản trị, chúng ta chia thành 3 luồng chính:

Luồng 1: Thu nhập từ tiền lương, tiền công (Thuế lũy tiến)

Đây là dòng thu nhập chịu sự quản lý khắt khe nhất. Thu nhập càng cao, thuế suất áp dụng càng lớn (lên tới 35%). Mọi nỗ lực tối ưu thuế cho nhân sự trong các doanh nghiệp (SME hay tập đoàn) đều tập trung ở khu vực này bằng cách biến đổi cấu trúc lương thành các khoản phụ cấp không chịu thuế (ví dụ thay vì trả lương 20 triệu thì chia thành trả lương 19 triệu và phụ cấp điện thoại 1 triệu)

Luồng 2: Solopreneur và Cá nhân kinh doanh (Sự thay đổi mang tính cách mạng 2026)

Đối với những người làm việc độc lập (freelancer, solopreneur), Luật 109/2025/QH15 mang đến một ưu thế lớn, áp dụng ngay từ đầu năm 2026:

• Ngưỡng miễn thuế: Nâng từ 100 triệu VNĐ/năm lên 500 triệu VNĐ/năm. Nếu tổng doanh thu dưới 500 triệu, solopreneur không phải nộp cả thuế TNCN lẫn thuế GTGT.

• Phương pháp tính thuế mới (Net Income Method): Với nhóm có doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ VNĐ/năm, thay vì bị áp tỷ lệ khoán cố định trên tổng doanh thu như trước, nay có thể lựa chọn nộp 15% trên phần thu nhập (Doanh thu trừ đi chi phí hợp lệ). Cơ chế này tiệm cận với thuế thu nhập doanh nghiệp, mở ra cơ hội lập kế hoạch thuế chuyên nghiệp cho giới làm nghề tự do.

Luồng 3: Thu nhập từ vốn và quản lý gia sản (Thuế suất toàn phần)

Đối với việc quản lý các khối tài sản lớn, thu nhập từ tiền lương thường lùi lại phía sau. Dòng tiền từ đầu tư chịu các mức thuế suất ấn định cố định, không phụ thuộc vào độ lớn của thu nhập:

• Đầu tư vốn (Cổ tức, lãi cho vay): 5%.

• Chuyển nhượng bất động sản: 2% trên giá chuyển nhượng.

• Chuyển nhượng chứng khoán: 0.1% trên giá trị bán (không quan tâm đến lãi lỗ).

• Nhận thừa kế, quà tặng (vượt 10 triệu VNĐ): 10%.

III. THUẾ TỪ TIỀN LƯƠNG – TỪ 2026 TÍNH NHƯ THẾ NÀO

Để tính toán chính xác dòng tiền thực nhận (hay vẫn gọi vui là số ting ting vào tài khoản), chúng ta sử dụng công thức như sau:

1. Các khoản miễn thuế TNCN (Lá chắn thứ nhất)

Dưới góc độ setup hệ thống tài chính cho một doanh nghiệp, việc thiết kế gói thu nhập tận dụng tối đa các khoản này là bước đi cơ bản để có thể tối ưu thuế TNCN cho người lao động. Một số khoản có thể được miến thuế TNCN gồm:

• Tiền ăn giữa ca, ăn trưa (Không vượt quá định mức do Bộ LĐTBXH quy định).

• Phụ cấp điện thoại, văn phòng phẩm, công tác phí (Phải quy định rõ định mức trong quy chế tài chính của công ty).

• Tiền trang phục (Tối đa 5.000.000 VNĐ/người/năm nếu chi bằng tiền mặt, hoặc miễn toàn bộ nếu chi bằng hiện vật).

• Tiền lương làm thêm giờ ban đêm, làm thêm giờ ngày nghỉ (Chỉ miễn phần chênh lệch cao hơn so với lương ngày thường).

2. Các khoản giảm trừ (Lá chắn thứ hai - Cập nhật số liệu 2026)

Đây là thay đổi trọng tâm của năm 2026 nhằm bù đắp lạm phát:

• Giảm trừ bản thân: Nâng lên mức 15.500.000 VNĐ/tháng (so với trước đây là 11 triệu).

• Giảm trừ người phụ thuộc: Nâng lên mức 6.200.000 VNĐ/người/tháng (so với trước đây là 4,4 triệu/người).

• Ví dụ thực tế: Giả sử bạn đứng tên đăng ký giảm trừ cho con trai 8 tuổi, mỗi tháng thu nhập tính thuế của bạn sẽ được giảm đi 6,2 triệu VNĐ. Nếu bạn đang ở bậc thuế 35%, việc đăng ký đúng người phụ thuộc này giúp bạn tiết kiệm 2.170.000 VNĐ tiền mặt mỗi tháng.

3. Biểu thuế lũy tiến từng phần 2026 (Từ 7 bậc rút gọn còn 5 bậc)

Luật mới đã tinh gọn biểu thuế để giảm gánh nặng cho tầng lớp trung lưu, đồng thời điều tiết rõ ràng hơn đối với nhóm thu nhập cao. Phần thu nhập tính thuế (sau khi đã trừ hết lá chắn 1 và 2) sẽ được áp vào bảng sau:

• Bậc 1: Đến 10 triệu VNĐ (Thuế suất 5%)

• Bậc 2: Trên 10 triệu đến 30 triệu VNĐ (Thuế suất 10%)

• Bậc 3: Trên 30 triệu đến 60 triệu VNĐ (Thuế suất 20%)

• Bậc 4: Trên 60 triệu đến 100 triệu VNĐ (Thuế suất 30%)

• Bậc 5: Trên 100 triệu VNĐ (Thuế suất 35%)

Ví dụ một người có thu nhập 40 triệu đồng (trong đó có 3 triệu là các khoản phụ cấp được miễn thuế TNCN), có 2 người phụ thuộc, và phần bảo hiểm hàng tháng người này đóng là 1.050.000VNĐ, thì cách tính thuế sẽ như sau

- Thu nhập chịu thuế = 40.000.000 – 3.000.000 (không chịu thuế) – 1.050.000 (bảo hiểm) – 15.500.000 (giảm trừ bản thân) – 6.200.000 x 2 (giảm trừ gia cảnh) = 8.050.000

- Tra trên bảng trên, người này thuộc bậc 1 (tương đương 5%) và mức thuế phải nộp vì thế sẽ là 8.050.000 x 5% = 402.500

- Thu nhập về ví hàng tháng sẽ là: 40.000.000 – 1.050.000 (bảo hiểm) – 402.500 (thuế TNCN) = 38.547.500

Cũng vẫn là người trên, nhưng nếu không có người phụ thuộc, và toàn bộ thu nhập là chịu thuế (tức là không có phụ cấp miễn thuế), bài toán sẽ rất khác

- Thu nhập chịu thuế = 40.000.000 – 1.050.000 – 15.500.000 = 23.450.000

- Tra trên bảng trên, người này sẽ phải chịu cả thuế ở bậc 2 (tương đương 10%) cho phần thu nhập vượt quá 10.000.000 và mức thuế phải nộp vì thế sẽ là 10.000.000 x 5% + (23.450.000 – 10.000.000) x 10% = 1.845.000

- Thu nhập về ví hàng tháng sẽ là: 40.000.000 – 1.050.000 (bảo hiểm) – 1.845.000 (thuế TNCN) = 37.105.000

Hai trường hợp, chỉ có 1 số thay đổi nhỏ thôi nhưng tiền về tài khoản giảm đi gần 1.5 triệu mỗi tháng. Một năm là gần 20 triệu rồi. Cũng đau ví phải không

IV. TOÁN HỌC CỦA TẠM KHẤU TRỪ VÀ QUYẾT TOÁN (quan trọng cho mỗi tháng 3 tháng 4)

Sự thiếu hiểu biết ở đoạn này là nguyên nhân chính khiến nhiều người bị cơ quan thuế phạt nặng hoặc vứt bỏ hàng chục triệu đồng tiền hoàn thuế.

1. Tạm khấu trừ (Thuế dòng tiền hàng tháng)

Khi công ty chi trả thu nhập, họ có nghĩa vụ pháp lý phải trích lại để nộp ngân sách. Nguyên tắc của cơ quan thuế ở đây là: túm kẻ có tóc (công ty), tức là ai là người chi trả thì phải nộp thuế, tất nhiên, đây chỉ là con số tạm khấu trừ.

• Với nhân sự có hợp đồng lao động trên 3 tháng: Công ty tính theo biểu lũy tiến.

• Với nhân sự vãng lai, hợp đồng dưới 3 tháng (freelancer): Công ty phải khấu trừ thẳng 10% đối với mỗi lần chi trả từ 2 triệu VNĐ trở lên (trừ khi cá nhân làm cam kết thu nhập cả năm chưa đến mức phải nộp thuế).

2. Quyết toán thuế (Bức tranh tài chính năm)

Quyết toán là việc chốt lại tổng thu nhập thực tế trong 365 ngày để tính ra số thuế chính xác phải nộp.

• Kịch bản Hoàn thuế (Tiền về túi): Một cá nhân làm việc nửa năm với mức lương 80 triệu/tháng (bị trừ thuế rất nặng ở bậc cao). Nửa năm còn lại, người này nghỉ việc. Khi quyết toán, tổng thu nhập chia đều cho 12 tháng làm cho mức thu nhập trung bình tụt xuống thấp, dẫn đến việc Nhà nước phải hoàn lại một số tiền lớn đã tạm khấu trừ dư.

• Kịch bản nộp thêm: Một chuyên gia làm việc ở 2 công ty, mỗi nơi nhận 30 triệu/tháng. Ở từng công ty, bộ phận kế toán chỉ tính thuế dựa trên 30 triệu (áp dụng giảm trừ bản thân 15,5 triệu, thuế suất rất thấp, như trường hợp ví dụ bên trên là 5%). Tuy nhiên, khi quyết toán, tổng thu nhập hợp nhất là 60 triệu/tháng. Cá nhân này lập tức bị đẩy lên Bậc 3 (20%) cho phần thu nhập gộp. Hậu quả là cuối năm phải nộp thêm một khoản tiền tương đối lớn. Câu chuyện của cô em gái truyền thông tôi kể chính ra một trường hợp của kịch bản này

V. QUY TRÌNH THỦ TỤC VÀ RỦI RO PHÁP LÝ

Kể từ năm 2026, quy trình quản lý thuế của Tổng cục Thuế đã được số hóa toàn diện. Mọi tư duy lách luật kiểu cũ đều trở nên rủi ro cao.

1. Thủ tục tự quyết toán

Nếu cá nhân có thu nhập từ 2 nơi trở lên hoặc muốn hoàn thuế, bắt buộc phải tự quyết toán trước ngày 30/04 của năm tiếp theo.

• Công cụ: Kê khai trực tuyến 100% qua eTax Mobile hoặc hệ thống Thuế điện tử.

• Điều kiện kiên quyết: Phải có chứng từ khấu trừ thuế điện tử. Nếu bạn rời một công ty mà không lấy chứng từ này, hồ sơ hoàn thuế của bạn sẽ bị vướng, không làm được.

2. Big Data và những rủi ro trực diện

Cơ quan thuế hiện đối chiếu chéo thu nhập qua mã số thuế và căn cước công dân gắn chip.

• Giấu thu nhập: Nếu công ty B báo cáo chi phí lương cho bạn (để họ được trừ thuế TNDN), hệ thống sẽ lập tức ghi nhận dòng tiền đó vào mã số thuế của bạn. Việc lờ đi không quyết toán khoản này có thể sẽ bị cơ sở dữ liệu của ngành thuế quét ra dễ dàng.

• Phạt như thế nào: Việc nộp chậm tiền thuế (sau khi có thông báo nộp thêm) sẽ bị tính lãi 0.03%/ngày (khoảng 11%/năm). Nếu bị kết luận là hành vi trốn thuế (như làm giả hồ sơ người phụ thuộc), mức phạt hành chính từ 1 đến 3 lần số thuế gian lận.

VI. CHIẾN LƯỢC TỐI ƯU HÓA TOÀN DIỆN (TAX PLANNING)

Tối ưu thuế không phải là trốn thuế. Tối ưu thuế là việc sử dụng cấu trúc pháp lý để tối đa hóa tiền về túi của bạn trong khi vẫn làm đúng luật.

Chiến lược 1: Cơ cấu lại cấu trúc thu nhập

Thay vì nhận 100% tiền lương, hãy tái cấu trúc gói thu nhập (nếu có quyền đàm phán với doanh nghiệp). Đưa các khoản phụ cấp vào đúng định mức miễn thuế. Hoặc nếu tính chất công việc cho phép, chuyển đổi tư cách sang nhà thầu độc lập/hộ kinh doanh để tận dụng ngưỡng miễn thuế 500 triệu hoặc mức thuế suất 15% trên thu nhập ròng của năm 2026.

Chiến lược 2: Nghệ thuật phân bổ người phụ thuộc

Trong một gia đình, người phụ thuộc (con cái, cha mẹ già yếu) là một tài sản về mặt thuế quan. Nguyên tắc: Người nào có thu nhập rơi vào bậc thuế suất cao hơn, người đó phải đứng tên đăng ký giảm trừ. Ví dụ: Vợ ở bậc thuế 10%, chồng ở bậc thuế 30%. Nếu để vợ đăng ký con nhỏ, giá trị tiết kiệm chỉ là 6,2 triệu x 10% = 620.000 VNĐ. Nếu chồng đăng ký, giá trị tiết kiệm là 6,2 triệu x 30% = 1.860.000 VNĐ. Tuyệt đối không để lãng phí dư địa này.

Chiến lược 3: Kích hoạt Hưu trí tự nguyện

Pháp luật cho phép khấu trừ thẳng số tiền đóng vào các quỹ hưu trí tự nguyện (tối đa 1 triệu VNĐ/tháng) ra khỏi thu nhập chịu thuế. Với một người đang phải chịu mức thuế 35%, việc đóng 1 triệu vào quỹ hưu trí tương đương với việc ép nhà nước góp thêm cùng với mình 350.000 VNĐ vào tài khoản hưu trí của bạn mỗi tháng.

Chiến lược 4: Chấp nhận 10% để hoàn thuế cục lớn

Nhiều người sợ hãi việc bị trừ 10% cho các khoản thu nhập vãng lai dưới dạng cộng tác viên. Tuy nhiên, nếu bạn có khả năng kiểm soát dữ liệu, hãy cứ để họ trừ 10% và lấy chứng từ điện tử. Cuối năm, khi tổng hợp lại mà mức thuế suất trung bình của bạn chỉ ở mức 5% hoặc chưa đến ngưỡng nộp thuế, hệ thống sẽ tự động hoàn trả toàn bộ số tiền 10% đó về tài khoản ngân hàng của bạn. Đó là một khoản tiết kiệm bắt buộc có sinh lời.

Tuy nhiên cần phải xác định rằng không có nhiều dư địa cho việc tối ưu thuế TNCN giống như thuế thu nhập doanh nghiệp, bởi thuế thu nhập cá nhân đánh vào cá nhân và ở VN, các khoản chi tiêu của các nhân chưa được tính vào giảm trừ (khác với doanh nghiệp, các chi phí vận hành doanh nghiệp như tiền điện, nước, thuê nhà…thường được trừ vào thu nhập chịu thuế). Vì thế, nếu thu nhập của một cá nhân thường xuyên ở mức cao (500 – 700 triệu trở lên), hãy cân nhắc thêm các phương án về việc lập hộ kinh doanh và doanh nghiệp, khi đó bài toán tối ưu thuế sẽ có nhiều chiến lược tốt hơn.

KẾT LUẬN

Kết luận: Quản trị thuế TNCN đòi hỏi một tư duy logic và sự tỉ mỉ trong việc giữ gìn chứng từ. Với sự ra đời của Luật số 109/2025/QH15, Chính phủ đang mở ra nhiều hành lang rộng rãi hơn, nhưng đồng thời cũng siết chặt việc kiểm soát qua công nghệ. Thuốc đắng dã tật, đối mặt thẳng thắn với các con số luật định là cách duy nhất để làm chủ cuộc chơi tài chính này.

Đừng làm nỗi đau thêm dài, nhất là những thứ liên quan tới tài chính nhé.

Q1: Học ACCA có thể làm gì ngoài kế toán và kiểm toán.

A: Như mình đã nói trong bài viết về chứng chỉ ACCA, chương trình này bao gồm các môn học rất rộng, từ kế toán tài chính, kế toán quản trị, kiểm toán, luật, thuế, quản trị tài chính. Vì được trang bị kiến thức rộng như này nên người học có thể làm đa dạng được ở các ngành khác ngoài kế toán, kiểm toán như quản trị tài chính, quỹ đầu tư, tư vấn…Tất cả những ngành này đều cần người làm có 1 kiến thức rộng và chắc liên quan tới bức tranh tài chính của 1 doanh nghiệp, và ACCA cung cấp được điều đó.

Q2: Tôi có thể học ACCA được từ bao giờ

A: Ngày xưa ACCA yêu cầu phải 21 tuổi hoặc xong chứng chỉ FIA/CAT mới được học, còn lại hiện tại chỉ cần đủ 18 tuổi trở lên là có thể học được

Q3: Tôi không có đủ trình độ tiếng Anh thì có học được ACCA không

A: Một số trung tâm có khóa học tiếng Anh chuyên ngành với mục đích chuẩn bị cho quá trình học ACCA, tuy nhiên, theo mình không cần. Khi bắt đầu với ACCA, bạn sẽ học các môn cơ bản như Kế toán tài chính (F3) và Kế toán quản trị (F2). Các từ mới, nếu có, sẽ chỉ xuất hiện trong giai đoạn đầu, sau đó lặp đi lặp lại, vì thế không cần thiết phải có lượng từ vựng hay IELTS 6.5, 7.0 mới học được ACCA. Tuy nhiên, bạn cũng cần có khả năng đọc hiểu nhất định, còn lại thì các từ mới sẽ theo dần lên trong quá trình học.

Q4: Nên đi học trung tâm hay tự học.

A: Mỗi thứ có lợi riêng. Đi học trung tâm sẽ giúp tiếp thu bài nhanh hơn, có thể mở rộng mạng lưới quan hệ của mình trong ngành này (có thể thôi vì cũng có nhiều bạn đi học cũng khá thu mình lại, nên cái này tùy thuộc vào tính cách của từng bạn). Tuy nhiên, đi học trung tâm cũng khá đắt, khoảng 4-6tr/môn ở F level và 9-11tr/môn là P level. Ngược lại, tự học thì tiết kiệm hơn rồi nhưng cũng sẽ có những lúc rất nản vì không biết cách học như thế nào, liệu có đang đi đúng đường không (mình hay gọi đó là dò đá sang sông). Mình sẽ chia sẻ cách thức tự học một số môn ACCA để giúp các bạn trong quá trình học tiết kiệm thời gian hơn. Các bạn có thể đọc kỹ bài này nhé (Bảy điều sẽ làm nếu được học lại ACCA từ đầu)

Q5: Tôi không học chuyên ngành về kiểm toán, liệu em có theo đuổi được nghề này không?

A: Trong thời gian mình làm EY, mình thấy ngoài các bạn học kế-kiểm thì còn các bạn khác học Tài chính ngân hàng, Kinh tế đối ngoại, đầu tư, QTKD…Thậm chí những bạn ấy còn nằm trong top những nhân viên đạt performance cao nhiều hơn cả các bạn học kế-kiểm. Mỗi công ty đều có một phương pháp kiểm toán (audit methodology) khác nhau trong quá trình kiểm toán, vì thế, nếu bạn là “trang giấy trắng” thì việc học đôi khi lại dễ hơn.

Q6: Sinh viên thiếu nhất điều gì khi đi làm trong ngành kế toán – kiểm toán – tài chính:

A: Qua quan sát, mình thấy quá trình học ở các trường ĐH ở VN và quá trình đi làm có nhiều khoảng cách, việc học không sát với các kiến thực tiễn, Đó là điều sinh viên thiếu nhất khi đi làm. Lấy ví dụ, nhiều bạn học kiểm toán có được nghe khái niệm về cơ sở dẫn liệu (assertions), nhưng không biết đi làm kiểm toán áp dụng điều đó như thế nào, từ đó dẫn đến trường hợp đi thực tập, được Senior yêu cầu thu thập cả sao kê ngân hàng lẫn gửi thư xác nhận mà không hiểu vì sao lại cần làm cả 2.

Ngoài ra, kỹ năng văn phòng cũng là cái các bạn tương đối yếu. Một số bạn có biết đến Excel, nhưng để thành thục những hàm căn bản (sum, sumif, if, vlookup, left, right…) thì có rất ít bạn vững được điều đó. Mình cũng khá trăn trở về điều này và mình dự định sẽ có các video hướng dẫn cho các bạn. Đây là một dự định mình ấp ủ rất lâu và nếu bạn nào có hứng thú thì email cho mình nhé.

Q7: Làm kiểm toán 1 thời gian có cơ hội gì khác không:

A: Có, bằng chứng là mình đang làm tài chính và tư vấn, còn nhiều bạn bè mình đi làm ngân hàng, kiểm soát nội bộ, kế toán trưởng, thậm chí có bạn đi làm về Business Analyst…Mình thấy làm kiểm toán có cái hay là nhìn mọi thứ từ tổng thể đến chi tiết. Tư duy tổng thể rất quan trọng. Mình nhớ có lần đi phỏng vấn một vị trí quản trị ở một ngân hàng, khi đó chị trưởng ban có nói tư duy tổng thể của em sẽ giúp em nhìn vấn đề bao quát hơn và sẽ làm được ở vị trí cao hơn.

Ảnh: Ben Affleck trong phim The Accountant. Bạn cũng có thể trở thành một nhân viên kế toán/kiểm toán ngầu và đẹp trai như này ;)

Q8: Ngoài Big4 (4 công ty kiểm toán lớn nhất thế giới bao gồm: EY, PwC, Deloitte và KPMG) ra còn cơ hội nào khác không

A: Thực tế, số lượng công ty kiểm toán ở VN lên đến gần 200. Vì thế, nếu bạn không đậu 4 công ty Big4 thì cũng còn rất nhiều công ty kiểm toán tốt như Grant Thornton, RSM, BDO…hoặc các công ty trong nước như AASC, A&C, An Việt…Cũng có nhiều trường hợp làm việc ở các công ty Non-Big4 một thời gian, sau đó lại vào Big4 và ngược lại. Còn về việc làm ở đâu giỏi hơn thì mình khẳng định luôn là ở đâu cũng có người giỏi, không chỉ Big 4 hay Non-Big 4. Ngày trước, Senior của mình là một chị làm ở Nexia rồi chuyển sang EY và quả thực là rất rất giỏi.

Q9: Lương của kiểm toán thì sao

A: Phần này bí mật quá, nhưng theo mình thấy mức lương ra trường của kiểm toán viên không thấp. Sau đó, 2-3 năm đầu cũng có mức tăng tương đối ổn định tùy vào performance của từng bạn. Sau đấy, nếu được promote lên Manager thì mức lương cũng tăng đáng kể đấy. Theo hiện tại mình biết lên được Manager thì ở các Big4 lương khoảng 30-35 triệu/tháng, chưa kể thưởng.

Q10: Ngoài kiến thức, kỹ năng ra thì cần chuẩn bị gì cho nghề kiểm toán:

A: Theo mình có 2 yếu tố

Đầu tiên là sức khỏe, đừng để bị say xe, ăn uống cũng đừng kiêng khem gì quá. Có 1 đợt mình đi làm kiểm toán khách hàng ở 1 hòn đảo, tối ăn đói, họ chỉ có đúng 1 cửa hàng bán đồ ăn thêm, tối nào cũng ra đó ăn mì tôm úp để có sức làm đêm. Đi làm kiểm toán thì khách ở đâu ăn ở đó, khách khu công nghiệp ăn suất cơm công nghiệp, khách miền Trung ăn cơm miền Trung cay xè, cơm miền Nam thì ngọt ngọt còn lại vùng Tây Bắc thì uống rượu rất nhiều.

Hai là kỹ năng quản lý bản thân, cái này bao gồm cả quản lý thời gian, quản lý tâm trạng :D. Đi làm thường 1 tuần 1 khách hàng, khách hàng bé thì tuần có khi 2 khách, vì thế, lượng công việc cần giải quyết trong thời gian đó là rất nhiều. Nếu không duy trì quản lý thời gian tốt thì rất dễ bị lụt, job này đè job kia.

Ngoài ra, đôi khi khách hàng thì giục báo cáo, Senior thì cũng giục, lại làm đêm hôm, rất dễ rơi vào cảnh cáu kỉnh, ức chế. Vì thế, giữ được tâm trạng vui vẻ, quản lý stress là điều rất quan trọng :D. ngày xưa mình suốt ngày để status “Be happy” để ngay trước bàn làm việc

Hy vọng 10 câu Q&A phía trên đã phần nào giúp các bạn bớt “dò đá sang sông” trong quá trình định hướng nghề nghiệp.

Mình muốn tóm gọn lại bằng một góc nhìn thực tế đúc rút từ 15 năm đi làm: Nghề kế - kiểm hay tài chính không chỉ toàn những con số bóng bẩy hay mức lương nghìn đô như lời đồn. Nó đòi hỏi ở bạn một sức bền đáng nể - cả về thể chất để trụ vững qua những mùa audit ăn mì tôm, lẫn bản lĩnh để quản lý stress khi job chồng job.

Lời nhắn nhủ sau cùng

Nếu bạn đang là sinh viên năm nhất hay chuẩn bị ra trường, hoặc kể cả đã ra trường một vài năm, đừng quá lo lắng về việc mình không học đúng chuyên ngành hay tiếng Anh chưa khủng. Thứ bạn cần tập trung ngay lúc này là:

1. Lấp đầy khoảng cách thực tế: Hiểu bản chất những gì mình đang học thay vì học vẹt (như ví dụ về cơ sở dẫn liệu mình có nói bên trên).

2. Mài sắc công cụ: Excel không chỉ là biết hàm, mà còn là tư duy xử lý dữ liệu.

Hiện tại bài viết cũng tương đối dài rồi (có 10 câu hỏi thôi nhưng mình viết trả lời khá dài). Mọi người còn câu hỏi nào, cùng thảo luận trong comment hoặc inbox cho mình nhé

Có một video gây ám ảnh của đài tin tức địa phương ở New York sáng 11/9/2001, vài phút trước khi cuộc tấn công khủng bố xảy ra. Trên đài phát ra: “Chào buổi sáng, bây giờ là 8:00 và nhiệt độ 18 độ C. Hôm nay là thứ 3 ngày 11/9…Hôm nay sẽ là một ngày đẹp trời, nắng chiếu cả ngày dài. Thật sự là một ngày tháng chín rực rỡ…” Không ai có thể lường trước được một ngày thảm họa trong lịch sử nước Mỹ và nhân loại.

Ảnh sáng ngày 11/9/2001, chụp bởi David Mondere

Hoặc có một ví dụ khác, gần đây thôi. Tờ The Economist, một trong những tờ báo lớn và uy tín nhất về kinh tế, hàng năm đều xuất bản bản dự đoán cho năm đó vào mỗi tháng Giêng. Nhưng tờ ra năm 2020 không nhắc gì đến COVID-19 và tờ ra năm 2022 không nhắc gì đến việc Nga xung đột với Ukraine. Những tin tức lớn nhất, những rủi ro lớn nhất, những sự kiện để lại nhiều hậu quả nhất đều luôn là những gì bạn không thể lường trước được.

Chương 2 của Same as ever bàn về rủi ro.

Rủi ro lớn nhất, theo tác giả, lại luôn là điều mà không ai lường trước được, bởi vì nếu không ai nghĩ tới thì không ai chuẩn bị trước cho nó cả, và nếu không ai chuẩn bị thì những tổn thất của nó sẽ cực kỳ bị khuếch đại. Mọi rủi ro có thể nghĩ tới đều có kế hoạch A, B, C, nhưng rủi ro thực sự lại là điều còn lại sau khi bạn cho rằng mình đã nghĩ đến mọi khả năng có thể xảy ra. Với mình thì chỉ một tuần trước thôi, có một sự kiện đã khiến mình suy nghĩ rất nhiều về việc quản trị rủi ro.

Tháng 10 năm 2024, mình có mượn cô em họ một chiếc xe đạp thể thao để đi làm vì cô em cũng không dùng. Dù xe đã có khóa rồi, mình còn cẩn thận mua thêm 1 chiếc khóa dây Việt Tiệp để tránh mất xe dưới hầm chung cư nhà mình. Khi mua khóa về, mình đã cẩn thận chia chìa khóa thành 2 bộ: một cái gắn vào chiếc khóa dây và một chiếc cẩn thận cất đi trong ngăn bàn làm việc, với một suy nghĩ rằng đây sẽ là điểm dự phòng cho bản thân mình. Hệ thống quản trị rủi ro phải nói là hoàn hảo.

Nhưng tuần trước, khi đem xe đi trả (sau 9 tháng không dùng tới) thì mình mới tá hỏa ra là: cả 2 bộ chìa khóa đều không thấy, cả cái gắn vào khóa dây và cái dự phòng. Chiếc xe thì vẫn an toàn nằm dưới hầm của chung cư, nhưng giờ thì nó được khóa chặt rồi và mình không có cách nào lấy ra được. Suốt vài tiếng đồng hồ, mình tìm thử tìm đủ các hang hốc mà không thấy bất kỳ bộ chìa khóa nào.

Và sau hơn 6 tiếng, khi mà đã nghĩ đến phương án gọi thợ tới để mở khóa thì mình tìm được chìa khóa tại một nơi mà trước giờ không hề nghĩ tới.

Suốt 6 tiếng đồng hồ lục tung mọi ngóc ngách, cảm giác tức tối không đến từ việc mất chìa, mà đến từ việc nhận ra: Mình đã chuẩn bị cho việc mất 1 bộ chìa, nhưng trí tưởng tượng của mình chưa bao giờ đạt tới kịch bản mất cả hai bộ cùng lúc

Điều này cũng là ý mà tác giả nói. Vấn đề là những thứ mà trí tưởng tượng của bạn không thể hiểu nổi mới là điều nguy hiểm (vì nếu đã tưởng tượng được rồi thì đã làm gì với nó và sẽ khiến nó bớt rủi ro hơn). Đó là lý do vì sao rủi ro không bao giờ có thể được kiểm soát.

2. Có dễ để nhìn thấy rủi ro hay không?

Điều quan trọng là vô số người bị che mắt trước những gì đang diễn ra khi rủi ro đang hiện hữu. Năm 1930, khi tổ chức Kinh tế Quốc gia yêu cầu các thành viên lựa chọn các vấn đề lớn nhất của nước Mỹ, từ 1 đến 6 không có nói gì về Đại suy thoái (toàn là xét xử tư pháp, tội phạm, hòa bình thế giới). Một năm sau thì vấn đề này mới được xếp vào vị trí thứ 4, dù rằng nó đã trở thành một vấn đề rất lớn rồi.

Tương tự như vậy, thảm kịch giẫm đạp tại Itaewon, Hàn Quốc tháng 10/2022 cũng diễn ra mà nhiều người bị che mắt trước những rủi ro. Trong suốt nhiều giờ trước thảm kịch, mật độ người trong các con hẻm nhỏ đã đạt mức báo động. Những lời cảnh báo "Sắp có chuyện rồi", "Đừng vào nữa" đã xuất hiện lẻ tẻ trên mạng xã hội và trong các cuộc gọi báo cảnh sát. Tuy nhiên, đám đông vẫn tiếp tục tiến vào vì họ chỉ nghĩ đến việc vui chơi, dẫn đến 159 người thiệt mạng trong một con hẻm 4m.

Thế nên sẽ rất đúng khi tác giả khuyên rằng:

3. Tiếp cận với rủi ro với một thái độ đúng đắn hơn:

Hai hướng để tiếp cận với rủi ro, theo Morgan là:

(1) Nghĩ về rủi ro như California nghĩ về động đất.

Họ biết chắc chắn sẽ có động đất xảy ra, chỉ là chưa biết vào lúc nào, ở đâu và cường độ như thế nào. Nhưng luôn có đội phản ứng khẩn cấp và tòa nhà được thiết kế để chống chịu với những trận động đất có thể không xảy ra trong vòng 100 năm nữa hoặc hơn. Nassim Taleb nói rằng: “Hãy đầu tư vào sự sẵn sàng, chứ không phải sự tiên đoán.” Luôn ở tâm thế chờ đợi rủi ro đến hơn là dựa hoàn toàn vào các dự báo.

(2) Chuẩn bị thừa hơn một chút.

Vì nếu chỉ chuẩn bị cho những rủi ro có thể mường tượng được, bạn sẽ không sẵn sàng cho những rủi ro mà không thấy được. Trong TCCN, khoản tiết kiệm đúng đắn là khi thấy nó hơi nhiều quá. Phần lớn thời gian, một ai đó rơi vào tình huống không chuẩn bị trước không phải vì họ đã không lên kế hoạch. Họ có thể là những người lên kế hoạch thông minh nhất thế giới, vạch ra mọi tình huống có thể tưởng tượng được, nhưng cuối cùng lại thất bại vì bị đánh úp bởi một thứ họ chưa từng nghĩ tới.

Bản thân mình đã từng có những giai đoạn tiết kiệm quỹ dự phòng khẩn cấp (rainy days) nhiều hơn lời khuyên thông thường. Các chuyên gia hay nói từ 3-6 tháng, còn mình đã có những thời điểm nâng lên thành 18 tháng. Tất nhiên đánh giá chu kỳ kinh tế và sau đó đã rút ra cho một số khoản đầu tư, nhưng thực sự thì mình sẽ luôn cố gắng chuẩn bị thừa hơn một chút. Bởi vì rủi ro có thể ập đến không biết đâu được, vì chính vì có sự dự trù, mình lại có thêm sự tự tin để có thể có một (vài) hành động mạo hiểm hơn.

Với bạn, hệ thống quản trị rủi ro đang được xây dựng như thế nào? Có khi nào chính những phương án mà bạn đang đưa ra cũng sẽ sụp đổ không?

“Nếu du hành về 500 năm trước hay đến 500 năm sau kể từ bây giờ, bạn sẽ ngỡ ngàng trước sự thay đổi của công nghệ, y tế và chính trị. Nhưng bạn sẽ vẫn thấy con người rơi vào cạm bẫy của sự tham lam và sợ hãi y như ở thế giới hiện tại”.

Tìm hiểu về những nguyên lý bất biến đó, là cách như Naval nói rằng sẽ giúp ông trong 999 trên 1000 lần nếu ông được sống ở 1000 vũ trụ song song.

Series này mình sẽ tóm lược lại nội dung và những quan điểm của tác giả trong mỗi chương, cũng như điều đặc biệt là chính những trải nghiệm/suy nghĩ của mình liên quan tới từng chương đó. Cách ghi chép này mình thấy có tác dụng và mình được học từ phương pháp DORA của chị . Xin chân thành cảm ơn những đóng góp của chị.

Chương 1: Những cú hích nhỏ bé và hệ quả khổng lồ: Đừng quá tin vào kế hoạch của bạn

Lịch sử xảy ra vì một sự gặp gỡ hoặc 1 quyết định tình cờ, không thể đoán định, không được tính toán trước, dẫn tới phép màu hoặc sự hỗn loạn. Có rất nhiều ví dụ trong lịch sử để củng cố cho luận điểm này. Quân đội Anh có thể đã đánh bại quân đội của Washington năm 1776 nếu gió thổi đúng hướng trong trận chiến ở Long Island. Một quốc gia quan trọng trong lịch sử thế giới có thể đã không xuất hiện (theo ý kiến của nhà sử học David McCullough).

Hoặc Tổng thống Franklin Roosevelt, người biến đổi nền kinh tế Mỹ với Chính sách Kinh tế mới, có thể đã không làm được như vậy nếu như bị bắn trúng vào năm 1933 (sát thủ nhắm vào ông nhưng viên đạn lại chỉ trúng vào người đang bắt tay ông).

Tác giả cũng nhắn nhủ rằng một điều cần để ý là cần có một trí tưởng tượng phong phú hơn về thế giới này. Mọi thứ đều có thể thay đổi vào ngày mai bởi một vài tai nạn nho nhỏ mà không ai nghĩ tới. Năm 2024, trong buổi vận động tranh cử, nếu Donald Trump không nghiêng đầu sang một bên để nhìn vào biểu đồ về người nhập cư trên màn hình lớn thì viên đạn liệu có chỉ sượt qua tai. Và nếu vậy, thế giới liệu có khác đi rất nhiều

Liên kết bản thân

Với bản thân mình, có 2 câu chuyện nhỏ mà giờ đây đúng là khi nghĩ lại, mọi thứ có thể đã thay đổi rất nhiều nếu như ngày đó lựa chọn theo một cách khác.

• Khi con trai vào lớp 1, có 2 trường chấp nhận con vào học là Dewey và Archimedes (thực tế là 3 nếu tính cả Alaska là nơi cậu bé học năm 5 tuổi). Kế hoạch ngày đó chỉ ở VN có 1 năm thôi, rồi đi du học nên mình chọn Dewey vì nghĩ môi trường học nhẹ nhàng, đơn giản. Mình có chia sẻ điều này với 1 anh bạn và anh có nói rằng có khi đây là 1 lựa chọn thay đổi hẳn cuộc đời thằng bé theo 2 ngã rẽ khác nhau (Archimedes nổi tiếng là học vất vả và nặng hơn, chuyên hơn). Sau đó mình ở lại VN, không đi du học nữa và đúng là thấy con trai phát triển theo một cách rất khác, chill hơn, thích tìm hiểu về nhiều thứ hơn (như là vẽ vời, làm thủ công, đọc sách…) hơn là cày bừa học chuyên giống như bố mẹ.

• Một ví dụ nữa đó là việc mình theo đuổi kiểm toán. Chỉ 1 sự kiện rất nhỏ đó là ngày mình học lớp 11, chị mình ngày đó vô tình có nhắc đến Big 4, ACCA rồi đi học MBA. Chỉ 1 sự kiện tình cờ đó mà mình bắt đầu nghĩ về kiểm toán từ trong ghế nhà trường, và sau đó có đỗ bác sĩ đa khoa của Y Hà Nội thì mình vẫn bỏ (dù gia đình rất thích có người đầu tiên học Y, cho đến bây giờ 20 năm sau vẫn chưa có đứa cháu nào học Y). Chỉ vì một sự kiện nhỏ bé tưởng chừng không liên quan mà dẫn đến cả một sự nghiệp trong cuộc đời kéo theo.

Kết luận:

Chính những sự kiện nhỏ bé nhưng tác động cực kỳ lớn này lại là những điều thú vị trong cuộc sống. Và vì chẳng thể biết "cơn gió" nào sẽ thổi bay kế hoạch đã lập ra, với mình, cách duy nhất là xây dựng một hệ thống đủ vững để chịu được những tai nạn nhỏ mà không sụp đổ hoàn toàn, từ tài chính cá nhân cho tới dạy con nên người.

Chương 2 của quyển sách này sẽ là về rủi ro và may mắn, những người anh em sinh đôi nhưng hay bị phân biệt đối xử. Cùng chờ đón chương 2 nhé.

Xin kết lại chương mở đầu bằng 1 câu nói của nhà lịch sử học người Anh Niall Ferguson:

Số người đã chết thì áp đảo số người còn sống với tỷ lệ 14:1, nhưng chúng ta tảng lờ những trải nghiệm tích góp của cả một lượng người đông đảo như vậy

Còn bạn, có sự kiện nhỏ bé nào mà tác động lớn tới cuộc sống của bạn ko?

Ảnh: the battle of Long Island trên britishbattles.com

Thoạt nhìn, trong bối cảnh thị trường lao động ảm đạm như năm qua thì đây là những con số mơ ước. Mình không chủ động tìm kiếm mà cơ hội đến từ các mối quan hệ giới thiệu. Một vài cuộc gặp gỡ và thế là offer tới. Vị trí hay, CEO có tầm và công việc tương đối đúng sở trường của mình.

Về mặt logic tài chính mà nói thì đây là một thương vụ hời. Nhưng sau những ngày nghỉ lễ nằm suy ngẫm, mình đã quyết định TỪ CHỐI.

Tại sao một người làm tài chính lại từ chối dòng tiền lớn như vậy? Vì sau khi đặt lên bàn cân, mình nhận ra cái giá vốn phải bỏ ra là quá đắt.

Dưới đây là 3 bài học mình rút ra từ quyết định khó khăn này:

1. Sức khỏe là “Vốn chủ sở hữu” - Đừng để nó âm Mình không phải là người có nền tảng thể chất trâu bò dù mang tiếng chơi thể thao cũng lâu và ăn uống khá chừng mực. Vài năm trước việc kết hợp chạy Marathon với cường độ làm việc cao đã bào mòn mình khủng khiếp. Đỉnh điểm là đợt vừa rồi phải đi châm cứu, dây rợ đầy mình và bác sĩ thì chỉ lắc đầu đánh giá sức khỏe chỉ còn 5-6 điểm. Sáng thức dậy với những cơn tiền đình, mình chợt tỉnh ngộ: Nếu vốn chủ sở hữu (Sức khỏe) mà mất, thì mọi doanh thu (Lương thưởng) đều trở nên vô nghĩa. Mình quyết định ngừng đánh đổi. Một công việc lương cao, vị trí cao mà đi kèm với án tử cho sức khỏe là một khoản đầu tư lỗ.

2. “Dư dả thời gian” là một loại giàu có mới Trong podcast Better Version, mình nghe được một câu mà thấm thía mãi: “Dư dả về tiền bạc thì tốt đấy, nhưng dư dả về thời gian thì còn tốt hơn nhiều.” Lương 9 chữ số với bất kỳ ai cũng rất hấp dẫn. Nhưng cái giá của nó thường là sự biến mất của tự do. Mình còn những giấc mơ dang dở, những sở thích cá nhân muốn theo đuổi. Mình nhận ra là tiền có thể mua được đồng hồ xịn, nhưng không mua lại được thời gian đã bán cho công ty.

Mình đúng là có thời gian trong ngày (thường là vào buổi sáng) để ngồi sưởi nắng như này

3. Lãi suất kép của Gia đình Công việc hiện tại (dù thu nhập thấp hơn offer kia nhiều đó) cho phép mình đưa đón con trai đi học, ở bên con lúc ốm đau và có những buổi hẹn hò café ăn trưa với vợ. Trong báo cáo tài chính cuộc đời, đây là những khoản tài sản vô hình mà giá trị của nó khó mà đo đếm được. Nếu bây giờ mình bỏ lỡ giai đoạn con đang lớn để chạy theo KPI, sau này có bao nhiêu tiền cũng không mua lại được kết nối cha con.

“Cha ơi tiền kiếm cả đời

Nhưng con lớn chỉ có thời mà thôi”

VĨ THANH: KHÔNG CÓ CÔNG THỨC CHUNG

Viết những dòng này, mình không có ý khuyên các bạn hãy từ chối cơ hội thăng tiến để “về quê nuôi cá và trồng thêm rau”. Mỗi người đều có một điều kiện khác nhau. Mình may mắn có một nền tảng gia đình vững và thói quen chi tiêu đơn giản đã được rèn luyện từ lâu. Mình cũng đã chủ động đa dạng hóa nguồn thu nhập (như những bài trước mình từng chia sẻ), để dù không có lương khủng, mình vẫn đủ sống.

Với mình lúc này, “Đủ” quan trọng hơn “Nhiều”. Tất bật hơn thua rồi cũng bỏ. Thong dong tự tại vậy mà vui. Biết đủ là mấu chốt.

Nếu bạn đang đứng trước những lựa chọn tương tự, đừng chỉ nhìn vào con số thu nhập. Hãy nhìn vào Báo cáo tài chính toàn diện của cuộc đời bạn: Sức khỏe, Gia đình và Sự tự do.

Điều quan trọng là luôn dừng lại để biết đâu là thứ quan trọng nhất với mỗi người. Mình may mắn biết được điều đó để đủ tự tin rằng dù mức lương được offer có gấp 2 lần con số mình nhận được, mình cũng vẫn từ bỏ. Thực sự là như vậy.

Với bạn, bạn sẽ đặt những gì lên bàn cân khi cần lựa chọn?

___

Hôm nay là ngày các em sắp tốt nghiệp. Có bạn còn khoe với anh rằng, em đã bước được nửa bước chân ra khỏi ghế nhà trường, khép lại 12 năm phổ thông và 4 năm đại học. Đúng tròn 12 năm trước, anh cũng chỉ chờ mong đến ngày tốt nghiệp tại ĐH Kinh tế quốc dân để kết thúc việc học hành. Thế nhưng nhìn lại 12 năm đã qua, điều khiến anh tự hào nhất không phải là những gì đạt được trong quá trình đi làm, mà chính là việc đã tiếp tục tự giáo dục bản thân mình và nâng cấp bản thân không ngừng.

Đó là điều anh muốn chia sẻ với các em ngày hôm nay. Đó là việc duy trì trạng thái “học tập suốt đời” – thứ sẽ giúp em đứng vững trong thời đại nhiều biến động này.

Nhưng nói thì dễ, làm thì khó. Bởi vì học tập suốt đời nó có 3 người anh em họ mà em phải vượt qua.

Người anh họ thứ nhất là duy trì được tính tò mò và không dễ chấp nhận những sự thực hiển nhiên.

Trường học, rất nhiều năm, đã làm tốt một việc là khen ngợi cho những câu trả lời đúng. Nhưng thực ra chính những câu hỏi mới là cái động lực để xã hội tiến lên.

Anh em nhà Wright chắc cũng từng đặt ra câu hỏi: loài người có thể bay như loài chim được không?

Hay Charles Darwin cũng tự băn khoăn: Các loài mới xuất hiện vì sao?

Những câu hỏi tốt sẽ dẫn đến sự đột phá, vì thay đổi cách em nhìn nhận thế giới. Khi đó, em sẽ có động lực để tiếp tục tìm tòi và học hỏi thêm.

Điều này tiếp tục dẫn đến người anh em họ thứ hai, đó là việc chấp nhận bị sai.

Khi em tò mò, chắc chắn em sẽ có lúc em hỏi những câu hỏi ngớ ngẩn rồi. Chẳng sao cả. Nhưng kể cả với chuyên ngành em học, có những lúc em bị sai. Điều quan trọng là cách em hành xử như nào ở những lúc như vậy. Nếu em khăng khăng rằng mình đúng, cơ hội để học hỏi 1 điều mới hơn khép lại ngay lúc đó. Nhưng nếu em dừng lại một chút và tự nhủ: uh có thể mình sai thì sao, hoặc, uh thử nghĩ theo cách này thì sao.

Anh là một người va vào những công thức Excel trong tài chính từ rất lâu, nhưng cho đến năm ngoái khi một bạn học viên rụt rè đề nghị anh xem lại một công thức trong bài chữa của anh, anh mới nhận ra là mình đã sai. Thậm chí lỗi sai đó đã xảy ra trong cả 5,7 lần anh chữa trước đó mà k nhận ra. Điều đó chứng tỏ một điều: chúng ta sẽ thường quen tư duy theo một lối, và sai sót cũng sẽ cùng xảy ra theo 1 cách khác nhau. Mỗi cơ hội phát hiện ra mình sai, là một lần được tái tư duy. Một lần được học hỏi.

Trên thực tế, rất nhiều năm nay anh đều nghĩ rằng: người mạnh là người không phải lúc nào cũng luôn đúng, mà là người dám nhận mình sai.

Người anh em họ cuối cùng là tư duy phát triển, hay còn gọi là Growth Mindset.

Để anh kể lại 3 ví dụ của anh về tư duy này:

• Cấp 2, anh là đứa chạy chậm gần nhất lớp. Chắc chắn là chậm nhất trong đám con trai, và chậm hơn 1 số bạn nữ. Giờ thì anh là người đã hoàn thành 1 cuộc đua Marathon

• Anh từng là một đứa ghét cay ghét đắng môn văn, nhưng giờ đây anh là một người viết và sáng tạo nội dung, dù trình độ vẫn còn le ve

• Anh từng là một người run bần bật dù chỉ chạy slide trước cả lớp đại học (chứ không phải người thuyết trình). Giờ thì anh có thể đứng trước một hội trường 700-800 người thuyết trình một cách thoải mái.

3 ví dụ trên, dù nhỏ bé, nó thể hiện rằng có rất nhiều thứ có thể thay đổi. Nhưng bí mật nằm ở chỗ chúng ta chấp nhận cho sự thay đổi đó có thể xảy ra. Nếu như người anh họ thứ 2 (chấp nhận có thể sai) thường xảy ra trong quá trình học hỏi, thì người anh họ thứ 3 này sẽ xuất hiện ngay ở thời khắc em quyết định em có chấp nhận là em sẽ học hỏi và cải thiện bản thân.

Đó là 1 điều khó, bởi vì chúng ta có xu hướng ở trong vùng an toàn. Và thừa nhận “tôi không học được đâu, cái này tôi không thể tiến bộ, tôi không có năng khiếu” nó thực sự rất phê vì nó khiến em chọn ngồi yên trong vùng đó. Chỉ khi nào em bước ra ngoài, dù chỉ là nhón chân thôi, đó mới là nơi có sự tiến bộ.

__

Benjamin Franklin, người có chân dung in trên tờ tiền có mệnh giá lớn nhất của Mỹ từng nói: Có những người đã chết ở tuổi 25, nhưng đến 75 tuổi mới chôn.

Nhưng nếu em xem những bài phỏng vấn của sử gia cụ Nguyễn Đình Tư đã 104 tuổi – người vẫn được giải thưởng giải sách quốc gia, em sẽ luôn thấy được sự tích cực từ Cụ. Cụ từng chia sẻ “Tôi biết mình không còn nhiều thời gian, nên viết đêm ngày”. Đó mới là cách sống đúng. Mỗi ngày duy trì học tập là em biết là em được sinh ra lần nữa.

Thế nên, nếu anh có một lời chúc tốt nghiệp để gửi đến em – thì không phải là “chúc em thành công”, mà là:

Chúc em tiếp tục học.

Chúc em đủ tò mò để không chấp nhận mọi thứ chỉ vì “người ta bảo thế”.

Chúc em đủ dũng cảm để nhìn thẳng vào cái sai mà không xấu hổ.

Và chúc em đủ kiên nhẫn để tin rằng: mỗi bước tiến nhỏ, mỗi lần em bước ra khỏi vùng an toàn – dù chỉ một bước thôi – cũng là một phần của quá trình trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Vì rồi sẽ đến lúc em nhận ra:

Bằng cấp không quyết định sự học của em dừng lại.

Mà chính em mới là người lựa chọn xem… mình có đang tiếp tục sống thật hay chỉ đang tồn tại.

Và nếu không phải là em – người dám giữ lửa học hỏi, dám sai, dám thay đổi – thì còn ai?

(*) Tiêu đề được lấy theo tên 1 bài viết của họa sĩ Bút Chì (Đỗ Hữu Chí)

_____

Cứ mỗi dịp đầu năm, dạo quanh Facebook hay Goodreads, mình lại thấy mọi người đua nhau đặt KPI: “Năm nay phải đọc 50 cuốn sách”, “Học hết hết 10 khóa học online”.

Chúng ta được dạy rằng: “Đầu tư cho bản thân là khoản đầu tư siêu lợi nhuận”.

Về mặt lý thuyết, câu này đúng.

Nhưng dưới góc nhìn của một người làm Tài chính, mình nhìn vào danh sách “nhồi nhét” đó và không thấy sự giàu có. Mình thấy một thảm họa về quản trị Hàng tồn kho.

Tại sao việc học nhiều lại có thể là một khoản lỗ? Hãy để mình mở Báo cáo tài chính cuộc đời bạn ra và phân tích.

1. Tri thức là “Hàng tồn kho”, không phải “Doanh thu”

Sai lầm lớn nhất của chúng ta là ghi nhận việc “Đọc xong một cuốn sách” vào mục Tài sản (Assets) hoặc Thành tựu (Revenue).

Không. Trong kế toán doanh nghiệp, khi bạn nhập nguyên vật liệu về (kiến thức), nó nằm ở mục Hàng tồn kho.

Nó là tài sản tiềm năng, chưa phải tài sản thực.

Nó chỉ chuyển thành Doanh thu/Lợi nhuận KHI VÀ CHỈ KHI bạn đem nguyên liệu đó đi sản xuất ra thành phẩm và bán được ra thị trường (tức là Hành động và tạo ra Kết quả).

Nếu bạn nạp vào đầu 50 cuốn sách quản trị kinh doanh nhưng không áp dụng được một dòng nào vào công việc thực tế, thì về bản chất, não bộ của bạn đang biến thành một cái nhà kho bừa bộn. Bạn đang bị “ứ đọng vốn”.

2. Câu chuyện của “Trích lập dự phòng giảm giá” (Provision for Obsolete Inventory)

Nếu hàng tồn kho để quá lâu (ví dụ 12 tháng) mà không dùng đến, nó sẽ bị lỗi thời, hỏng hóc. Kế toán buộc phải làm một bút toán: Trích lập dự phòng (tính vào chi phí lỗ).

Tri thức cũng có hạn sử dụng.

Bạn học một khóa tiếng thiết kế slide vì nghĩ “nhỡ đâu sau này cần”. 6 tháng sau không dùng, bạn quên sạch. Giá trị khoản đầu tư đó về 0.

Bạn đọc một cuốn sách về Marketing Trends, thấy hay quá, gật gù tâm đắc. Nhưng 3 tháng sau không chạy một chiến dịch nào. Kiến thức đó cũng bay hơi.

Việc bạn nạp input liên tục mà không có output, về mặt tài chính, là bạn đang liên tục nhập hàng về kho rồi để nó tự hủy.

3. Phân loại kho hàng: Rau Xanh vs Rượu Vang

Tuy nhiên, là một người làm tài chính, mình phải công bằng. Không phải hàng tồn kho nào cũng xấu.

Trong kho hàng, có những thứ để lâu sẽ thối rữa (như thực phẩm), nhưng cũng có những thứ để càng lâu càng có giá trị (như rượu vang, đồ cổ).

Tri thức cũng vậy. Bạn cần phân biệt rạch ròi 2 loại này để có chiến lược nhập hàng đúng:

Loại 1: Kiến thức “Rau Xanh” (Perishable Knowledge)

• Đặc điểm: Hạn sử dụng cực ngắn. Rất “hot” ở hiện tại nhưng 2 năm sau là phế liệu.

• Ví dụ: Các công cụ AI mới nhất, thông tư thuế sắp hết hiệu lực, tin tức thị trường hôm nay, drama showbiz...

• Chiến lược: Không tích trữ. Áp dụng triệt để Just-in-Time và thậm chí rất thực dụng: cần dùng thì mới học. Đừng nhập rau về kho nếu tối nay không nấu.

Loại 2: Kiến thức “Rượu Vang” (Durable/Foundational Knowledge)

• Đặc điểm: Nguyên lý gốc, không thay đổi theo thời gian. Để càng lâu, ngấm càng sâu, càng tạo ra lãi suất kép.

• Ví dụ: Tư duy Logic, Toán học xác suất, Tâm lý học hành vi, Triết học, Nguyên lý kế toán...

• Chiến lược: Đây là ngoại lệ duy nhất bạn được phép tích trữ (Just-in-Case). Những cuốn sách về tư duy của Peter Drucker hay triết lý của Khổng Tử... bạn có thể đọc hôm nay và 10 năm sau nó vẫn giúp bạn kiếm tiền. Đó không còn là Hàng tồn kho nữa, đó là Tài sản Đầu tư dài hạn.

Sai lầm của đa số mọi người:

Chúng ta dành 80% thời gian để nạp “Rau Xanh” (lướt news, học tool mới) và tích trữ nó như thể nó là “Rượu Vang”. Kết quả: Kho hàng thì đầy, nhưng toàn là đồ ôi thiu.

4. Chỉ số quan trọng nhất: Vòng quay tài sản (Asset Turnover)

Thay vì khoe số lượng sách (Quy mô kho bãi), hãy quan tâm đến Hiệu suất luân chuyển vốn.

Công thức của mình:

Vòng quay Tri thức = Kết quả thực tế (Tiền/Kỹ năng/Sản phẩm)/ Lượng kiến thức đã nạp

Hãy so sánh 2 người:

• Người A: Đọc 50 cuốn sách dạy làm giàu (phần lớn là Rau xanh). Không làm gì cả -> Vòng quay = 0.

• Người B: Đọc đúng 1 cuốn sách, thậm chí 1 chương sách về cách viết Excel Macro. Gấp sách lại, bật máy tính lên làm ngay một cái file tự động hóa cho Sếp

Vòng quay > 0

Người B có thể trông không “trí thức” bằng người A. Nhưng người B có giá trị tạo ra và thậm chí được tăng lương từ đó.

Kết luận lại thì

Năm nay, đừng đặt mục tiêu đọc bao nhiêu cuốn sách. Hãy đặt mục tiêu: Mình sẽ giảm lượng “Hàng tồn kho tri thức” xuống bao nhiêu?

Đừng biến não bộ của mình thành một cái nhà kho tăm tối chứa đầy những kiến thức phủ bụi. Hãy biến nó thành một nhà máy sản xuất năng suất cao.

Đừng mua sách mới tháng này. Hãy lôi một cuốn sách cũ trên kệ, phủi bụi, đọc lại chương tâm đắc nhất và tìm cách áp dụng theo nó ngay ngày mai.

Đó mới là đầu tư có lãi.