Nếu bạn bỏ lỡ những bài viết hay nhất gần đây:

• Jackson Hole 2026: Thắt Chặt Có Đồng Nghĩa Tăng Lãi Suất?

• First Solar ($FSLR): Khi Mỹ Bảo Kê Ngành Solar

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

Điểm tin chính:

• Mỹ đáp trả Iran sau khi tấn công tàu và lực lượng Mỹ

• 1.6 triệu thùng dầu ra khỏi Hormuz hôm qua

• Chi tiết thỏa thuận dầu mỏ Mỹ–Venezuela

• Lợi suất JP10Y chạm 3% lần đầu sau 30 năm

• ISM PMI sản xuất tháng 8 ổn định

• Việc làm mở tháng 7 dưới dự báo

• Chi tiêu xây dựng tháng 7 tiếp tục suy yếu

• John Ternus chính thức trở thành CEO Apple

• Thị trường: Mất 7650, dòng tiền tìm nơi trú ẩn

Read more

• Jackson Hole 2026: Thắt Chặt Có Đồng Nghĩa Tăng Lãi Suất?

• First Solar ($FSLR): Khi Mỹ Bảo Kê Ngành Solar

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

Điểm tin chính:

• Mỹ-Iran leo thang quân sự trở lại sau 1 tháng

• Mỹ hộ tống hơn 14 triệu thùng dầu cuối tuần

• 5 ưu tiên của Bessent tại Hội nghị tài chính G20

• PMI Trung Quốc thu hẹp tháng thứ 2 liên tiếp

• Dallas FED: Điều kiện kinh doanh tháng 8 tăng vọt

• Strategy mua thêm Bitcoin lần đầu từ tháng 6

• Nvidia công bố đầu tư $3.5 tỷ vào MediaTek

• CrowdStrike công bố hàng loạt đối tác tại Fal.Con 2026

• Meta có thể vượt Google về doanh thu quảng cáo

• Optimus của Tesla vào bước giai đoạn sản xuất

• Thị trường: Giảm rủi ro, SPX về gần 7650

Read more

• First Solar ($FSLR): Khi Mỹ Bảo Kê Ngành Solar

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

“Tôi đứng đây hôm nay với cam kết tuân thủ một kỷ luật, chứ không cam kết trước một quyết định.”
“I stand here today committed to a discipline, not to a decision.”
— Kevin Warsh, Jackson Hole, ngày 28/8/2026.

Mùa hè năm 1982, Paul Volcker đến Jackson Hole trong lúc nền kinh tế Mỹ vẫn đang trả giá cho cuộc chiến chống lạm phát. Lãi suất quỹ liên bang từng vượt 19%, hai cuộc suy thoái xảy ra gần nhau và tỷ lệ thất nghiệp tiếp tục tăng. Nhưng Volcker vẫn là người mà Cục Dự trữ Liên bang Kansas City muốn đưa đến hội nghị bằng mọi giá.

Vấn đề là hội nghị khi ấy chưa phải sự kiện toàn cầu như ngày nay. Nó bắt đầu năm 1978 với chủ đề nông nghiệp, từng được tổ chức tại Kansas City, Vail và Denver, đồng thời chưa có vị trí đặc biệt trong lịch của giới ngân hàng trung ương. Volcker lại nổi tiếng thích câu cá bằng ruồi giả. Jackson Hole có cá hồi và thời tiết tháng 8 phù hợp. Ban tổ chức chọn Wyoming một phần để tăng khả năng Chủ tịch Fed xuất hiện.

Một quyết định địa điểm dựa trên sở thích câu cá cuối cùng biến Jackson Hole thành nơi thị trường toàn cầu chờ đợi từng tính từ của Chủ tịch Fed.

Theo thời gian, hội nghị dù không có quyền biểu quyết chính sách vẫn nhiều lần thay đổi cách thị trường định giá đường đi của tiền tệ. Năm 2010, Ben Bernanke mở đường cho chương trình nới lỏng định lượng lần thứ hai (QE2). Năm 2020, Jerome Powell giới thiệu cơ chế mục tiêu lạm phát bình quân linh hoạt (Flexible Average Inflation Targeting (FAIT)), cho phép lạm phát vượt 2% sau một thời gian nằm dưới mục tiêu. Năm 2022, hai chữ “some pains” khiến S&P 500 giảm 3.4% chỉ trong một phiên. Năm 2024, câu “đã đến lúc điều chỉnh chính sách” bật đèn xanh cho chu kỳ cắt giảm lãi suất.

Ngày 28/8/2026, Kevin Warsh bước lên bục đúng ngày thứ 100 trên cương vị Chủ tịch Fed. Ông đùa rằng phần mở đầu có thể được gọi là một “bản đồ lộ trình”, nhưng tuyệt đối đừng gọi nó là định hướng chính sách tương lai (forward guildance).

Câu đùa ấy không chỉ nhằm tạo không khí. Nó tóm tắt một cuộc thử nghiệm lớn mà Warsh muốn tiến hành với chính sách tiền tệ Mỹ: Fed sẽ nói ít hơn về những gì mình dự kiến làm, buộc thị trường tự xây dựng kỳ vọng thay vì chờ ngân hàng trung ương cung cấp “giao dịch tiếp theo”.

Nếu dừng ở đó, bài phát biểu có vẻ là một lời tuyên bố im lặng. Nhưng phần còn lại lại làm điều gần như ngược lại.

Warsh khẳng định mục tiêu PCE 2% là “chắc chắn và cố định”. Ông nói lạm phát vẫn quá cao, các báo cáo mùa hè chưa chứng minh xu hướng cơ bản đã cải thiện đáng kể, thị trường lao động phù hợp với trạng thái toàn dụng và điều kiện tài chính tổng thể chưa đủ thắt chặt. Quan trọng nhất, ông xác nhận lãi suất ngắn hạn vẫn là công cụ chủ đạo để thực hiện nhiệm vụ kép; các nhóm công tác về AI, năng suất hay bảng cân đối không ảnh hưởng đến quyết định hiện tại.

Warsh không nói Fed sẽ tăng lãi suất vào tháng 9. Nhưng sau bài phát biểu, xác suất tăng lãi suất tăng từ khoảng 35% lên gần 60%; vàng và Bitcoin chịu áp lực. Trong khi đó, lợi suất 30 năm gần như đi ngang trong phiên và vẫn thấp hơn khoảng 6 điểm cơ bản so với cuối tuần trước.

Đường cong lợi suất phẳng lại mạnh. Phần lớn mức dốc lên hình thành sau cuộc họp tháng 7 đã bị xóa.

Đây là phản ứng rất khác với trường hợp một ngân hàng trung ương vừa khiến thị trường trở nên mơ hồ hơn. Đầu ngắn bị bán tháo vì khả năng thắt chặt tăng, nhưng đầu dài không đòi thêm một khoản bù tương ứng cho nguy cơ Fed mất kiểm soát lạm phát. Đây là việc Warsh “nâng độ tin cậy trên lộ trình”: ông không tăng lãi suất chính sách, nhưng đã nâng một phần độ tin cậy của Fed.

Điểm quan trọng nhất của Jackson Hole năm nay vì vậy không chỉ nằm ở việc Warsh thiên về thắt chặt. Nó nằm ở một sự phân biệt thường bị bỏ qua:

Định hướng chính sách tương lai cho biết Fed dự kiến sẽ đi đâu. Hàm phản ứng cho biết Fed đọc bản đồ bằng cách nào. Warsh từ chối cung cấp điều thứ nhất, nhưng cuối cùng đã làm rõ điều thứ hai.

Thị trường ghét sự bất định, nhưng không phải mọi loại bất định đều giống nhau. Không biết Fed sẽ chọn 25 hay 50 điểm cơ bản là một phân phối xác suất có thể định giá. Không biết Fed còn theo mục tiêu nào, tin vào công cụ nào và phản ứng theo hướng nào lại là một rủi ro đối với toàn bộ khung chính sách, buộc nhà đầu tư nắm giữ kỳ hạn dài phải đòi phần bù lớn hơn.

Jackson Hole không làm tương lai trở nên chắc chắn. Nó chỉ biến sự mơ hồ từ một câu hỏi về năng lực và mục tiêu của Fed thành một câu hỏi cụ thể hơn về thời điểm hành động.

Bài viết tuần này của Viet Hustler sẽ trả lời bảy câu hỏi:

• Phần I: Vì sao Jackson Hole có thể thay đổi chế độ định giá của thị trường dù không phải cuộc họp FOMC?

• Phần II: Tại sao bài phát biểu này là một “màn dọn dẹp” sau khi đường cong dốc lên do đầu dài bị bán trong tháng 7?

• Phần III: Định hướng chính sách tương lai khác hàm phản ứng ở điểm nào, và cơ chế “minh bạch có chọn lọc” của Warsh có thực sự khả thi?

• Phần IV: Điều gì trong chẩn đoán kinh tế khiến bài phát biểu thiên về thắt chặt hơn chính câu chữ của nó?

• Phần V: Vì sao thị trường coi Warsh đáng tin hơn, nhưng đồng thời dựng nên một cái bẫy độ tin cậy cho tháng 9?

• Phần VI: AI là cú sốc năng suất, cú sốc lạm phát hay cú sốc nhu cầu vốn, và điều đó có ý nghĩa gì đối với lợi suất thực dài hạn?

• Phần VII: Nhà đầu tư nên theo dõi kịch bản nào ở đầu ngắn, đầu dài, USD, vàng, Bitcoin và nhóm cổ phiếu AI?

Câu hỏi đúng không chỉ là “Warsh có tăng lãi suất vào tháng 9 hay không?”, mà là: Fed có thể từ bỏ việc chỉ đường mà vẫn khiến thị trường hiểu đúng cách mình ra quyết định hay không?

Read more

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

Wilson là một thị trấn chưa đến 1,000 dân ở góc đông bắc bang Arkansas, trong hạt (county) luyện nhiều thép nhất nước Mỹ. Giữa tháng 7, người ta dựng một sân khấu nhỏ trên một cánh đồng ở đó để chào đón Google, quan chức bang và lãnh đạo của First Solar để cùng cầm xẻng khởi công dự án điện mặt trời lớn nhất lịch sử nước Mỹ.

• Tấm pin: First Solar.

• Khung: thép Arkansas.

• Người mua điện: Google.

• Mục đích: nuôi những data center đang ngốn điện nhanh hơn bất kỳ ngành nào ở Mỹ.

• 6 ngày sau, trên CNBC, Jim Cramer nhìn vào biểu đồ cổ phiếu First Solar và gọi đó là “một trong những charts xấu nhất tôi từng thấy.”

• 10 ngày sau nữa, First Solar công bố quý có biên lợi nhuận gộp cao nhất lịch sử công ty: 57%.

Rồi đầu tháng 8, Nhà Trắng ký một văn bản mà CEO First Solar gọi là “biện pháp thương mại có ý nghĩa chiến lược nhất trong nhiều thập kỷ”: một mức giá sàn $0.38/W cho module silicon nhập khẩu vào Mỹ, cộng thêm thuế 15%.

Có một chi tiết rất đáng chú ý: First Solar không dùng silicon, và mức giá sàn mà Washington vừa đặt lên đối thủ của họ thậm chí còn cao hơn mức $0.36/W First Solar vừa ký với khách hàng Mỹ.

Suốt nhiều năm, First Solar phải thuyết phục khách hàng trả giá cao hơn pin silicon Trung Quốc để đổi lấy hàng Mỹ, khả năng giao hàng và ít rủi ro thuế quan hơn. Từ ngày 12/04/2026, nếu chính sách hoạt động đúng như thiết kế, một phần lợi thế đó bị đảo ngược: hàng của đối thủ trở nên đắt hơn hàng của First Solar.

• Cổ phiếu phản ứng rất mạnh: FSLR tăng trong 7 phiên liên tiếp, chạm $269.70 ngày 08/07, cao hơn 35% so với mức trước báo cáo quý.

Rồi gần như toàn bộ cú tăng biến mất.

• 15 phiên tiếp theo, cổ phiếu giảm 24%, đóng cửa $204.46 ngày 08/28 - chỉ còn cao hơn vài đô la so với mức trước ngày công bố kết quả kinh doanh.

Một quý lợi nhuận kỷ lục, một chính sách thương mại có lợi, một backlog vẫn kéo dài nhiều năm - nhưng vẫn bị bán tháo. Vậy thị trường đang bán cái gì?

Một công ty vừa được Washington dựng hàng rào bảo vệ trước đối thủ? Hay một doanh nghiệp mà phần lớn lợi nhuận năm nay đến từ một điều luật thuế, trong khi sổ đơn hàng đã co lại 1/3?

Câu trả lời là: cả hai.

Main Thesis: First Solar không nên được định giá như một cổ phiếu năng lượng mặt trời, mà nên được xem như một nhà sản xuất công nghiệp Mỹ đang đứng ở giao điểm của 3 lớp lợi thế:

• Section 45X trả tiền cho mỗi watt sản xuất tại Mỹ;

• Section 232 nâng giá của chuỗi silicon nhập khẩu lên trên mức First Solar đang bán;

• Các quy tắc FEOC làm lợi thế “không phụ thuộc silicon Trung Quốc” trở nên có giá trị hơn theo thời gian.

First Solar phụ thuộc chính sách rất nhiều. Câu hỏi vì thế không phải là “FSLR có phụ thuộc chính sách không?”, mà phải là “ở $204, thị trường đang định giá chính sách này sẽ biến mất nhanh đến mức nào?”

Trong bài viết tuần này, Viet Hustler sẽ cùng bạn đọc bóc từng lớp của câu chuyện First Solar - từ lợi nhuận, backlog và chính sách thương mại đến công nghệ và định giá - để xem ở mức $204, thị trường đang quá bi quan hay thực sự nhìn thấy một vết nứt trong moat của công ty.

1. Phần I: First Solar - một nhà máy Mỹ đứng ngoài cuộc chiến silicon

2. Phần II: Quý 2: biên gộp 57% thật đến mức nào?

3. Phần III: $2.1 tỷ tiền 45X: trợ cấp hay lợi thế cạnh tranh?

4. Phần IV: Backlog giảm 32%: First Solar đang mất đơn hay đang bán đắt hơn?

5. Phần V: Bức tường giá được dựng bởi Washington

6. Phần VI: Moat của First Solar sẽ sống được bao lâu?

7. Phần VII: Thị trường đang định giá điều gì?

(*) Trong bài viết này, ngày tháng được viết theo US format (mm/dd/yyyy).

Read more

Sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 9. Các gói đăng kí năm trước 1 tháng 9 sẽ không bị ảnh hưởng cho tới lần renew tiếp theo.

Cách chuyển đổi từ Viet Hustler sang Tạp Chí Phố Wall để sử dụng toàn bộ dịch vụ:
https://tapchiphowall.com/viethustler

Giá mới:

1. PLUS +$1: $8.99 → $9.99/tháng ($99.99/năm)

2. PRO +$2: $15.99 → $17.99/tháng ($179.99/năm)

3. MAX + $2: $23.99 → $25.99/tháng ($259.99/năm)

Nếu bạn bỏ lỡ những bài viết hay nhất gần đây:

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

Điểm tin chính:

• Phát biểu của Kevin Warsh tại Jackson Hole

• Mỹ áp thêm lệnh trừng phạt liên quan đến Iran

• 10 triệu thùng dầu ra khỏi Hormuz hôm qua

• Trung Quốc: Kích cầu tiêu dùng nhưng việc làm là điểm yếu

• 79,000 việc làm biến mất trong sửa đổi 12 tháng

• Chicago PMI tháng 8 bất ngờ giảm mạnh

• UMich tháng 8: Niềm tin người tiêu dùng yếu

• Advent và Stripe từ bỏ thương vụ thâu tóm PayPal

• BioNTech dừng thử nghiệm vaccine ung thư

• Evercore ISI nâng giá mục tiêu AMZN

• Marvell: Q2 Doanh thu và lợi nhuận vượt kỳ vọng

• Thị trường: Fake breakout sau Jackson Hole

Read more

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

Điểm tin chính:

• Lo ngại lạm phát gia tăng trước Jackson Hole

• Người Mỹ vẫn còn nhiều dư địa thẻ tín dụng

• Thâm hụt thương mại hàng hóa Mỹ tăng vượt dự báo

• Trợ cấp thất nghiệp tuần thấp nhất 4 năm

• Trung Quốc: Lợi nhuận công nghiệp chạm đáy 2026

• $44 tỷ đấu giá trái phiếu 7Y nhu cầu khối ngoại yếu

• Moderna huy động $2 tỷ nợ để tài trợ tăng trưởng

• Salesforce: Q2 tốt, nâng dự báo cả năm

• CrowdStrike: Tăng trưởng AI thúc đẩy tăng trưởng

• Nvidia: Q2 thổi bay mọi dự báo

• Thị trường: NVDA kéo toàn bộ thị trường, SPX qua 7700

Read more

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

Điểm tin chính:

• Mỹ chưa lên lịch đàm phán, Iran-Oman gần thoả thuận

• GDP Q2 +1.5% QoQ đúng kỳ vọng

• Lạm phát PCE tháng 7 hơn dự báo

• Thu nhập cá nhân và chi tiêu tăng chậm lại

• Đơn hàng bền vững cốt lõi tháng 7 yếu hơn dự báo

• Atlanta FED dự báo GDP Q3 lên +4.6%

• Tồn kho dầu Mỹ tăng nhẹ, SPR -3.7 triệu thùng

• Lãi suất Mortgage 30 năm lên 6.78%

• Meta đạt thỏa thuận dàn xếp trị giá $16.68 tỷ

• Intuit: Q2 tốt nhưng dự báo cả năm thất vọng

• Zoom: Q2 vượt kỳ vọng nhưng triển vọng Q3 yếu

• Thị trường: Derisk trước NVDA ER, yield tăng nhẹ trở lại

Read more

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

🚨TĂNG GIÁ TẠP CHÍ PHỐ WALL

Do nâng cấp sản phẩm trong thời gian qua thì TCPW xin được nâng giá để đảm bảo chất lượng. Lần cuối TCPW/VH tăng giá là cách đây 2 năm và kể từ đó đã có nhiều thay đổi, trong đó có việc mở rộng dịch vụ dùng AI.

Cách chuyển đổi từ Viet Hustler sang Tạp Chí Phố Wall để sử dụng toàn bộ dịch vụ:

https://tapchiphowall.com/viethustler

Giá mới:

1. PLUS +$1: $8.99 → $9.99/tháng ($99.99/năm)

2. PRO +$2: $15.99 → $17.99/tháng ($179.99/năm)

3. MAX + $2: $23.99 → $25.99/tháng ($259.99/năm)

Sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 9. Các gói đăng kí năm sẽ không bị ảnh hưởng cho tới lần renew tiếp theo.

Nâng cấp sản phẩm:

1) PLUS thêm các tính năng:

• Đọc bài viết bằng giọng nói

• Xem tin nóng unlimited, có notifications trên phone

2) PRO thêm các tính năng:

• AI Voice: Điểm tin sáng chính xác 50 phút trước giờ mở cửa (mới)

• Macro Dashboard: Theo dõi dữ liệu kinh tế (mới)

• Cải thiện mạnh AI dành cho ER

3) MAX thêm các tính năng:

• Options Screener giống Barchart (gần hoàn thiện)

• Volatility Dashboard + GEX lên Realtime

Điểm tin chính:

• Mỹ công bố kế hoạch trừng phạt Iran toàn cầu

• 1.8 triệu thùng dầu ra khỏi Hormuz hôm qua

• Giám đốc CIA bí mật bay tới Nga

• CB: Niềm tin tiêu dùng Mỹ thấp nhất 7 tháng

• Doanh số nhà mới tháng 7 giảm mạnh

• Giá nhà 20 thành phố lớn tháng 6 tiếp tục tăng

• Báo cáo ADP tuần tăng nhẹ

• Jack Ma mua $76.5 triệu cổ phiếu Alibaba

• Nvidia ra mắt Jetson Orin Nano 2

• Thị trường: Lợi tức đảo chiều, tiền về semi trước NVDA ER

Read more

• Bond Yield Bao Nhiêu Thị Trường Sẽ Gãy?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

🚨TĂNG GIÁ TẠP CHÍ PHỐ WALL

Do nâng cấp sản phẩm trong thời gian qua thì TCPW xin được nâng giá để đảm bảo chất lượng. Lần cuối TCPW/VH tăng giá là cách đây 2 năm và kể từ đó đã có nhiều thay đổi, trong đó có việc mở rộng dịch vụ dùng AI.

Cách chuyển đổi từ Viet Hustler sang Tạp Chí Phố Wall để sử dụng toàn bộ dịch vụ:

https://tapchiphowall.com/viethustler

Giá mới:

1. PLUS +$1: $8.99 → $9.99/tháng ($99.99/năm)

2. PRO +$2: $15.99 → $17.99/tháng ($179.99/năm)

3. MAX + $2: $23.99 → $25.99/tháng ($259.99/năm)

Sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 9. Các gói đăng kí năm sẽ không bị ảnh hưởng cho tới lần renew tiếp theo.

Nâng cấp sản phẩm:

1) PLUS thêm các tính năng:

• Đọc bài viết bằng giọng nói

• Xem tin nóng unlimited, có notifications trên phone

2) PRO thêm các tính năng:

• AI Voice: Điểm tin sáng chính xác 50 phút trước giờ mở cửa (mới)

• Macro Dashboard: Theo dõi dữ liệu kinh tế (mới)

• Cải thiện mạnh AI dành cho ER

3) MAX thêm các tính năng:

• Options Screener giống Barchart (gần hoàn thiện)

• Volatility Dashboard + GEX lên Realtime

Điểm tin chính:

• Mỹ cô lập kinh tế Iran, Iran đe doạ thêm ở Hormuz

• Mỹ hộ tống hơn 12 triệu thùng dầu cuối tuần

• Đàm phán thương mại Mỹ-Canada sụp đổ

• SpaceXAI đưa Nvidia AI compute lên quỹ đạo

• Nvidia Groq 3 LPX đi vào sản xuất toàn diện

• Nano Nuclear hợp tác với Tillman cho data center AI

• Strategy lập quỹ USD cash $1.59 tỷ

• Applied Optoelectronics phát hành $600 triệu cổ phiếu

• Alibaba huy động $10.2 tỷ để đẩy mạnh AI

• Thị trường: Semi gãy, không thanh khoản

Read more

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 4: Khi Dollars Thành Đồng Tiền Dự Trữ (1944-1971)

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

Mùa hè năm 2003, lãi suất điều hành của Fed chỉ ở mức 1%, nhưng phần dài hạn của thị trường Treasury lại đi theo một hướng hoàn toàn khác. Từ ngày 24/6 đến 11/8, lợi suất Treasury kỳ hạn 10 năm tăng khoảng 110 điểm cơ bản, từ vùng 3.25% lên trên 4.3%. Dữ liệu kinh tế tốt hơn kỳ vọng, lợi nhuận doanh nghiệp khả quan và thâm hụt ngân sách mở rộng khiến thị trường phải định giá lại triển vọng lãi suất. Nhưng cú tăng ban đầu đó sau đó bị khuếch đại bởi một cơ chế nằm sâu trong thị trường thế chấp (mortgage).

Khi lãi suất vay mua nhà tăng, người vay giảm hẳn việc tái cấp vốn (refinancing). Những khoản chứng khoán được đảm bảo bằng thế chấp (MBS) vốn được kỳ vọng sẽ được hoàn trả sớm bỗng có thời hạn thực tế dài hơn hẳn dự tính. Để đưa mức độ rủi ro lãi suất trong danh mục trở lại mục tiêu, nhà đầu tư buộc phải bán Treasury, bán hợp đồng tương lai hoặc trả lãi cố định trong các giao dịch hoán đổi lãi suất — và chính những giao dịch phòng hộ này lại đẩy lợi suất dài hạn lên cao hơn nữa.

Tài liệu Fed chuẩn bị cho cuộc họp ngày 12/8/2003 đã ghi nhận rằng thời hạn thực tế của các khoản MBS tăng mạnh, và cả nhu cầu phòng hộ ước tính lẫn lợi suất 10 năm đều đi lên kể từ tháng 6. Nghiên cứu sau đó của Fed kết luận rằng hoạt động phòng hộ trong thị trường thế chấp có thể khuếch đại đáng kể biến động của lãi suất dài hạn, dù tác động này thường chỉ kéo dài vài tháng.

Điều đáng chú ý là mức 4.3% khi đó không phải một con số cao bất thường nếu nhìn theo lịch sử. Vấn đề nằm ở tốc độ: lợi suất tăng hơn một điểm phần trăm trong chưa đầy hai tháng, khiến nhu cầu phòng hộ thay đổi nhanh hơn khả năng hấp thụ của một số bảng cân đối kế toán.

Hai mươi ba năm sau, thị trường trái phiếu Mỹ lại đặt ra một phiên bản khác của cùng câu hỏi đó. Bắt đầu với câu nói nổi tiếng của Bessent tuần qua:

“Part of it is signaling here—to show that we believe that the yields don’t reflect the underlying fundamentals.”
— Scott Bessent, U.S. Treasury Secretary, CNBC, August 20, 2026

“Một phần của việc này là để phát tín hiệu — cho thấy chúng tôi tin rằng lợi suất hiện tại không phản ánh đúng các yếu tố nền tảng.”

— Scott Bessent, Bộ trưởng Tài chính Mỹ, CNBC, ngày 20/8/2026

Ngày 17/8, lợi suất Treasury kỳ hạn 30 năm đóng cửa ở 5.31%, chỉ thấp hơn vài điểm cơ bản so với đỉnh đóng cửa 5.36% của năm 2007. Hai ngày sau, Bộ Tài chính Mỹ bất ngờ thông báo sẽ tăng ít nhất gấp đôi quy mô mua lại trái phiếu (buyback) ở hai nhóm kỳ hạn 10–20 năm và 20–30 năm, từ mức tối đa 2 tỷ USD lên ít nhất 4 tỷ USD mỗi phiên.

Phản ứng ban đầu cho thấy tín hiệu này đã phát huy tác dụng: trái phiếu dài hạn tăng giá, lợi suất 30 năm giảm gần 10 điểm cơ bản. Nhưng thị trường cũng nhanh chóng phân biệt được giữa việc ảnh hưởng đến lợi suất và việc kiểm soát lợi suất. Chỉ khoảng một ngày sau, lợi suất 10 năm quay lại vùng 4.70–4.75%, còn 30 năm trở về quanh 5.23–5.27%.

Buyback có thể cải thiện thanh khoản và giảm bớt một phần rủi ro thời hạn tại một số điểm trên đường cong lợi suất. Nhưng nó không làm nhu cầu vay nợ của chính phủ biến mất, không biến Bộ Tài chính thành bên mua ròng trái phiếu dài hạn, và không loại bỏ lượng cung mà khu vực tư nhân vẫn phải hấp thụ.

Diễn biến này đưa thị trường trở lại một câu hỏi quen thuộc: lợi suất phải tăng đến đâu thì cổ phiếu mới thực sự gãy?

Câu trả lời không nằm ở một con số duy nhất. Lợi suất 10 năm ở mức 5% có thể hoàn toàn hợp lý nếu tăng trưởng danh nghĩa đạt 5–6%, lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục đi lên và tín dụng ổn định. Nhưng cũng chính mức 5% đó có thể trở nên nguy hiểm nếu nó được tạo ra bởi phần bù kỳ hạn (term premium), bất ổn tài khóa và một đợt bán tháo nhanh trong điều kiện thanh khoản thị trường mỏng.

Bài học từ năm 2003 vẫn còn nguyên giá trị: mức lợi suất tạo ra áp lực, nhưng chính tốc độ tăng và các vòng phản hồi (feedback loop) mới quyết định liệu một đợt định giá lại có trở thành một sự kiện mất trật tự hay không.

Bài viết ngày hôm nay của Viet Hustler sẽ trả lời 6 câu hỏi:

• Phần I: Vì sao 5% không phải nút tự hủy của thị trường?

• Phần II: Yield đang tăng vì expected rates, inflation hay term premium?

• Phần III: Đâu là ranh giới giữa vùng khó chịu và vùng có thể panic?

• Phần IV: Valuation, mortgage, convexity và fiscal feedback khuếch đại cú sốc thế nào?

• Phần V: Treasury buyback có thể làm gì—và vì sao nó chưa phải QE hay YCC?

• Phần VI: Ba kịch bản nào hợp lý nhất cho 10Y và 30Y đến cuối năm?

Câu hỏi đúng không phải chỉ là “lợi suất đang ở mức bao nhiêu?”, mà là “lợi suất tăng vì điều gì, nhanh đến đâu, và đang buộc ai phải bán?”

Read more

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

Kỳ trước, Viet Hustler đã cùng bạn đọc đi qua Kỷ nguyên tiêu dùng. Trong 32 năm đó, nước Mỹ học cách giải một bài toán mà các nền kinh tế trước đó chưa từng giải được: sản xuất xong rồi thì ai sẽ mua?

Ford thử trả lời bằng tấm séc $5, Phố Wall bằng Liberty Bonds, General Motors bằng GMAC và Madison Avenue bằng quảng cáo; rồi năm 1929, cả cỗ máy đột ngột phát hiện ra một sự thật rằng người mua không phải lúc nào cũng có tiền để mua.

Nước Mỹ mất gần như tất cả trong 4 năm Đại Khủng hoảng, xây lại bằng New Deal, rồi được chiến tranh nạp đầy kho tài sản của hàng chục triệu hộ gia đình. Nhưng nếu phải chọn đúng một câu quan trọng nhất của Kỳ 3, thì đó là câu cuối cùng về nấc thang niềm tin: người Mỹ từng học cách tin vào giấy - để rồi giờ cả thế giới chuẩn bị tin vào một tờ giấy khác: đồng dollar.

Đọc lại các phần trước:

• Kỳ 1: Ván Cược Của Hamilton (1776-1865)

• Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

Kỳ này là câu chuyện về tờ giấy ấy.

Tối Chủ nhật, 08/15/1971, hàng chục triệu gia đình Mỹ ngồi trước TV chờ Bonanza, một trong những chương trình ăn khách nhất nước Mỹ thời đó, nhưng thay vào đó Richard Nixon lại xuất hiện.

Tổng thống không yêu cầu họ mua trái phiếu chiến tranh như cha họ năm 1917, không yêu cầu họ xếp hàng trước ngân hàng như năm 1933 hay tem phiếu như năm 1942. Ông chỉ nói về sự thay đổi trong quyền lực của đồng dollar trong ví họ.

Người Mỹ vốn không thể mang dollar đến ngân hàng để đổi vàng, bởi quyền đó đã bị Roosevelt lấy đi từ năm 1933. Nhưng ngạc nhiên là một ngân hàng trung ương nước ngoài vẫn có thể làm điều đó: mang dollar đến Washington và đổi lấy vàng, $35/ounce, đúng mức giá Roosevelt đặt ra gần 4 thập kỷ trước.

Tối hôm đó, Nixon tuyên bố việc này sẽ “tạm thời” dừng lại.

“I have directed Secretary Connally to suspend temporarily the convertibility of the dollar into gold.”

Sự tạm thời ấy đến nay đã kéo dài 55 năm.

Và điều kỳ lạ nhất là: sáng hôm sau, cổ phiếu và trái phiếu ở Phố Wall ăn mừng.

Bài viết kỳ này trả lời 2 câu hỏi:

Làm thế nào mà quốc gia viết luật chơi cho cả thế giới lại trở thành người đầu tiên phá luật?

Và vì sao khi nó phá luật, thị trường ăn mừng, và thế giới vẫn tiếp tục chơi?

Để hiểu, ta cần quay về lời hứa mà nước Mỹ đưa ra sau Thế chiến II:

• Châu Âu và Nhật Bản bị chiến tranh tàn phá, cả thế giới cần hàng hóa và phần lớn những hàng hóa đó phải mua bằng dollar;

• Nhưng nếu Mỹ muốn người khác tin vào những tờ giấy mình in ra, nước này cần một câu trả lời đơn giản:

Cứ dùng dollar. Nếu một ngày không muốn dùng nữa, hãy mang nó về Washington. Chúng tôi sẽ đổi cho các anh vàng, giá $35/ounce.

Thế giới đồng ý, và thế là Bretton Woods ra đời.

Vấn đề là khi thế giới càng phát triển, các nước sẽ cần càng nhiều dollar để giao thương; Mỹ càng muốn giữ vai trò trung tâm, càng phải đưa nhiều dollar ra nước ngoài. Đến một lúc nào đó, người ta nhận ra thế giới đang cầm nhiều dollar hơn lượng vàng Mỹ có thể dùng để đổi.

Nói đơn giản, đây là một ngân hàng có quá nhiều người gửi tiền. Mọi thứ vẫn ổn cho đến ngày người gửi bắt đầu muốn rút.

Kỳ 3 kể câu chuyện về bảng cân đối của hộ gia đình Mỹ. Kỳ 4 kể cùng một câu chuyện ở quy mô lớn hơn: bảng cân đối của cả nước Mỹ.

Sau chiến tranh, nước Mỹ không chỉ sản xuất hàng hóa cho cả thế giới. Nó còn sản xuất đồng tiền để thế giới mua những hàng hóa đó, và càng thành công trong việc làm cả hai, lời hứa $35 càng trở nên khó giữ.

Kỳ 1, nước Mỹ xây Thị trường. Kỳ 2, nước Mỹ xây Quy mô. Kỳ 3, nước Mỹ xây Nhu cầu. Kỳ này, nước Mỹ xây thứ chưa quốc gia nào từng xây ở quy mô ấy: Luật chơi.

Gia đình Detroit của Kỳ 3 vẫn ở đó, nhưng lùi về hậu cảnh và xuất hiện ít hơn. Nhân vật dẫn chuyện kỳ này là một người có thật: William McChesney Martin, chủ tịch Fed suốt 19 năm dưới 5 đời tổng thống - dài nhất lịch sử - và là người mà cả sự nghiệp gói trong một việc: giữ một lời hứa không phải do ông viết ra.

Trong bài viết kỳ này, từ khách sạn trên núi ở New Hampshire đến căn phòng gỗ ở Camp David, mọi con đường đều dẫn về cùng một bảng cân đối:

1. Khi nước Mỹ trở thành ngân hàng của thế giới

2. Một thế hệ mua được giấc mơ Mỹ

3. Khi ngân hàng của thế giới bị rút tiền

4. Nước Mỹ mua tương lai trước khi thị trường sẵn sàng

5. Bữa tiệc không ai muốn trả tiền

6. Ngày nước Mỹ đóng cửa sổ vàng

Phần I. Khi nước Mỹ trở thành ngân hàng của thế giới

Có một cuộc tranh luận ở Bretton Woods mà John Maynard Keynes thua năm 1944, nhưng 27 năm sau, cả thế giới có lẽ đã ước ông thắng.

Keynes là nhà kinh tế học nổi tiếng nhất thế giới lúc bấy giờ. Ông trở thành ngôi sao từ sau cuộc Đại Khủng hoảng, khi cuốn The General Theory của ông thay đổi cách các chính phủ nghĩ về thất nghiệp, suy thoái và vai trò của nhà nước trong nền kinh tế.

Năm 1944, khi Thế chiến II vẫn chưa kết thúc, Keynes được Chính phủ Anh cử đến một khách sạn ở New Hampshire để làm một việc còn lớn hơn chuyện cứu nền kinh tế Anh: giúp quyết định thế giới sẽ dùng tiền gì sau chiến tranh.

Tháng 7/1944, 730 đại biểu từ 44 quốc gia kéo đến Mount Washington Hotel ở Bretton Woods, New Hampshire - một khách sạn đã đóng cửa từ năm 1930 và được phục hồi vội để đón hội nghị. Bên trong, các cuộc họp kéo dài đến tận đêm, các Hướng đạo sinh chạy micro từ người này sang người khác, còn hai nhóm đại biểu tranh luận về một câu hỏi tưởng như rất xa xỉ giữa lúc chiến tranh vẫn chưa kết thúc:

Sau khi súng ngừng nổ, thế giới sẽ dùng tiền gì?

Nhưng trước khi nhìn vào cuộc tranh luận nảy lửa đang diễn ra trong khách sạn ấy, cần nhìn ra bên ngoài.

Năm 1944, phần lớn thế giới công nghiệp đã bị chiến tranh tàn phá. Châu Âu cần tái thiết, Nhật Bản sẽ sớm trở thành đống đổ nát, còn nước Mỹ là nền công nghiệp lớn duy nhất bước ra khỏi cuộc chiến gần như nguyên vẹn.

Tất nhiên, Mỹ không chỉ có mỗi nhà máy:

• Nước này còn giữ phần lớn vàng tiền tệ của thế giới: 71% vào thời điểm chiến tranh kết thúc, theo Economic Report of the President năm 1963, và vẫn khoảng 2/3 vào cuối năm 1950 nếu không tính Liên Xô, theo chính Fed.

• Cuối năm 1944, kho vàng Mỹ trị giá $20.6 tỷ, trong khi toàn bộ dollar ngắn hạn mà các ngân hàng trung ương nước ngoài đang nắm chỉ khoảng $3.3 tỷ.

Nói cách khác, nếu thế giới ngày mai mang tất cả số dollar ấy đến Washington để đòi vàng, kho vàng Mỹ vẫn có hơn $6 vàng cho mỗi $1 cần trả.

Không ai ở Bretton Woods thấy rủi ro.

Và đó là lý do nước Mỹ không thực sự đến Bretton Woods để hỏi xem thế giới muốn một hệ thống như thế nào - nước Mỹ đến để quyết định.

• Phía Anh có John Maynard Keynes. Ông không muốn một quốc gia nào phải phát hành đồng tiền cho cả thế giới, nên đề xuất một đồng tiền quốc tế mới mang tên bancor, được phát hành bởi một tổ chức quốc tế.

  • Ý tưởng của Keynes khá đơn giản: nếu một nước thâm hụt quá nhiều, họ phải điều chỉnh; nhưng nếu một nước tích trữ thặng dư quá nhiều, nước đó cũng phải trả giá. Không ai được phép biến phần còn lại của thế giới thành nơi hấp thụ sự mất cân bằng của mình.

• Phía Mỹ có Harry Dexter White, quan chức Bộ Tài chính, và đề xuất của ông đơn giản hơn: Không cần tạo ra đồng tiền mới, cứ dùng dollar.

  • Các nước khác sẽ neo tiền tệ vào dollar, còn dollar được Mỹ neo vào vàng.

  • Khi một ngân hàng trung ương nước ngoài không còn muốn giữ dollar, họ có thể mang nó đến Washington và đổi lấy vàng với giá $35 một ounce.

Người Mỹ bình thường không có quyền này - Roosevelt đã lấy nó đi từ năm 1933. Nhưng với thế giới, Mỹ đưa ra một lời hứa:

Cứ dùng dollar. Nếu không muốn dùng nữa, chúng tôi sẽ đổi nó lấy vàng.

Thế là đủ. Bretton Woods được xây trên lời hứa ấy:

• Các đồng tiền khác neo vào dollar và chỉ được dao động tối đa 1% quanh tỷ giá đã công bố.

• Dollar được Mỹ cam kết đổi lấy vàng với giá $35/ounce cho các định chế chính thức nước ngoài.

• IMF trở thành nơi các nước có thể vay khi thiếu dự trữ.

• World Bank được lập ra để hỗ trợ tái thiết.

Mức $35 không phải phát minh của Bretton Woods, đó là mức giá Roosevelt đặt ra từ năm 1934 để phá giảm phát trong nước; năm 1944, nước Mỹ chỉ đem lời hứa ấy ra bán cho cả thế giới.

Ngày 07/22/1944, khi hội nghị kết thúc, Bộ trưởng Tài chính Henry Morgenthau tuyên bố hệ thống mới sẽ:

“...drive only the usurious money lenders from the temple of international finance.”

“...đuổi những kẻ cho vay nặng lãi ra khỏi ngôi đền tài chính quốc tế.”

27 năm sau, ngôi đền ấy vẫn đứng ở New York và London - chỉ khác là nó sẽ vận hành bằng một đồng dollar không còn neo vào vàng. Nhưng trước khi đến đó, nước Mỹ phải giải một vấn đề khác.

Viết xong luật chưa có nghĩa là đã có người chơi

Bretton Woods nói với thế giới: hãy dùng dollar - nhưng vấn đề là sau chiến tranh, thế giới gần như không có dollar.

• Châu Âu cần mua máy móc, lương thực và nhiên liệu từ Mỹ, nhưng để mua hàng Mỹ, họ phải trả bằng dollar. Không có dollar, họ phải dùng vàng.

Và vàng bắt đầu chảy về Mỹ.:

• Từ cuối năm 1945 đến tháng 8/1949, kho vàng Mỹ tăng từ khoảng $20.1 tỷ lên $24.8 tỷ. Hệ thống đang vận hành theo một chiều rất đơn giản: thế giới dùng vàng để mua hàng Mỹ, còn Mỹ thu cả tiền lẫn vàng.

  • Cứ như vậy, châu Âu sớm muộn sẽ hết thứ để trả.

Ngày 06/05/1947, tại Đại học Harvard, Ngoại trưởng George Marshall đứng lên đưa ra lời giải:

“Our policy is directed not against any country or doctrine but against hunger, poverty, desperation, and chaos.”

10 tháng sau, European Recovery Program - sau này được gọi là Marshall Plan - chính thức bắt đầu.

• Trong 4 năm, Mỹ đưa khoảng $13.3 tỷ cho 16 nước châu Âu, tương đương gần 5% GDP Mỹ năm 1948.

• Khoảng 90% số tiền là viện trợ không hoàn lại, trong đó Anh là nước nhận nhiều nhất với khoảng 26%.

Bạn đọc Kỳ 3 chắc hẳn sẽ nhận ra công thức này.:

• Năm 1914, Henry Ford nhận ra một điều rất đơn giản: nếu muốn có khách hàng cho những chiếc Model T mình sản xuất, người đứng ngay cuối dây chuyền cũng phải có đủ tiền để mua chúng. Ông tăng lương lên $5 một ngày.

• 33 năm sau, nước Mỹ làm điều tương tự ở quy mô lớn hơn nhiều.

Muốn châu Âu mua hàng Mỹ, trước hết Mỹ phải đưa châu Âu tiền để mua.

Marshall Plan chính là tấm séc $5 của Ford cho cả thế giới.

Tất nhiên, tiền không phải toàn bộ câu chuyện. So với quy mô kinh tế châu Âu, Marshall Plan chỉ tương đương khoảng 2.5-3% GNP của các nước nhận; các nhà kinh tế như DeLong và Eichengreen cho rằng tác động lớn hơn nằm ở những thứ đi kèm khoản tiền: thị trường mở hơn, ngân sách được điều chỉnh, các nền kinh tế châu Âu buộc phải phối hợp với nhau.

Nhưng hai cách nhìn không mâu thuẫn.

Marshall Plan mua khách hàng, đồng thời mua cả luật chơi.

• Ở châu Á, công thức này lặp lại dưới một hình thức khác.

  • Năm 1949, Dodge Line cố định tỷ giá Nhật ở ¥360 đổi $1 - mức sẽ tồn tại đến tận năm 1971 - rồi Chiến tranh Triều Tiên mang những đơn đặt hàng quân sự khổng lồ đến các nhà máy Nhật Bản.

• Cỗ máy công nghiệp Nhật bắt đầu chạy lại, và dollar bắt đầu đi khắp thế giới.

Đưa tiền ra - rồi nhận lại vàng

Đến đây, một điều thú vị bắt đầu xảy ra.

Mỹ vừa muốn thế giới có nhiều dollar hơn, vừa vẫn hứa sẽ đổi mọi dollar mà các ngân hàng trung ương mang đến thành vàng. Vậy khi Marshall Plan, căn cứ quân sự, đầu tư và các khoản vay bắt đầu đưa dollar ra nước ngoài, một phần số dollar ấy cũng có thể quay về Washington để đổi lấy vàng.

Vàng thực tế bắt đầu rời nước Mỹ rất sớm.

Báo cáo tháng 3/1951 của Fed gọi tháng 8/1949 là một “điểm ngoặt”: xuất siêu của Mỹ thu hẹp, còn viện trợ và vốn tư nhân chảy ra nước ngoài bắt đầu vượt số tiền Mỹ kiếm được từ thương mại. Các nước có dollar dư, và một số bắt đầu dùng chúng để đổi lại vàng.

• Riêng năm 1950, Mỹ mất khoảng $1.7 tỷ vàng. Người mua lớn nhất không phải Pháp mà là Anh, với hơn $1 tỷ.

• Từ năm 1949 đến 1958, kho vàng Mỹ giảm trung bình khoảng $382 triệu mỗi năm, trong khi nghĩa vụ dollar ngắn hạn với nước ngoài tăng thêm khoảng $1.1 tỷ mỗi năm.

Nhưng Washington không hoảng sợ. Ngược lại, trong mắt người Mỹ, đó là bằng chứng hệ thống đang hoạt động: châu Âu đang phục hồi, các nước đang có dự trữ trở lại và không còn phải phụ thuộc vào vàng của Mỹ.

Tháng 3/1957, Fed thậm chí còn viết rằng các dòng chảy vàng và dollar cho thấy:

“...promise of continued stability in international financial relations.”

Đúng một năm sau, kho vàng Mỹ mất thêm $2.275 tỷ chỉ trong năm 1958.

Lần này, đèn cảnh báo đã được bật lên. Và đây là điểm cần hiểu đúng:

• Mỹ bắt đầu gặp vấn đề không phải vì nước này mua hàng nước ngoài nhiều hơn bán.

• Trên thực tế, Mỹ thặng dư thương mại hàng hóa trong toàn bộ giai đoạn 1948-1970.

• Dollar chảy ra ngoài vì Mỹ viện trợ, xây căn cứ quân sự ở Đức và Hàn Quốc, đầu tư vào nhà máy tại châu Âu và để các ngân hàng Mỹ cho vay ra thế giới.

  • Nói cách khác, nước Mỹ không đưa dollar ra ngoài vì tiêu nhiều hơn làm.

→ Nước Mỹ đưa dollar ra ngoài vì đang làm ngân hàng cho cả thế giới.

Và giống như mọi ngân hàng, nó chỉ có thể mở rộng hoạt động bằng cách đưa tiền ra bên ngoài.

Đến tháng 12/1958, các đồng tiền lớn ở châu Âu cuối cùng cũng được chuyển đổi tự do. Hệ thống ký năm 1944 từ đây mới thực sự vận hành theo đúng thiết kế của nó.

Sử gia tiền tệ Michael Bordo thậm chí gọi giai đoạn 1958-1971 mới là Bretton Woods thực sự: một hệ thống tồn tại trên giấy 27 năm, nhưng chỉ vận hành đúng thiết kế chưa đầy 13 năm.

Keynes không sống đủ lâu để thấy điều đó. Ông qua đời tháng 4/1946, còn Harry Dexter White sau này bị các tài liệu giải mã Venona chỉ ra đã chuyển thông tin cho tình báo Liên Xô; ông điều trần trước Ủy ban Hạ viện ngày 08/13/1948 và qua đời vì đau tim 3 ngày sau.

Nhưng trước khi mất, Keynes đã nhìn thấy một điều.

• Nếu dollar là tiền của cả thế giới, thế giới càng phát triển thì càng cần nhiều dollar.

• Và nếu mỗi dollar ấy đi kèm lời hứa đổi vàng, đến một ngày nào đó lượng lời hứa sẽ lớn hơn kho vàng.

Năm 1944, không ai thấy ngày đó sẽ đến. Nhưng đến năm 1958, những con số bắt đầu nói điều ngược lại.

→ Điều gì khiến nền kinh tế Mỹ lớn hơn hôm qua?

Câu trả lời là: Luật chơi - và tiền để người khác chơi. Nước Mỹ viết luật, rồi đưa dollar ra thế giới để mọi người có thể tham gia; nhưng mỗi dollar viện trợ, mỗi dollar căn cứ và mỗi dollar đầu tư cũng làm lời hứa $35 lớn thêm một chút.

Phần II. Một thế hệ mua được giấc mơ Mỹ

Năm 1946, người con trai của gia đình Detroit vừa trở về từ chiến tranh đã cùng cha ký khoản mortgage đầu tiên của gia đình - bạn đọc Kỳ 3 hẳn còn nhớ cảnh ấy. Căn nhà ba phòng ngủ ở ngoại ô, gần như không cần tiền mặt để đặt cọc; chính phủ đứng sau khoản vay, ngân hàng cho vay dài hạn, còn công việc tại nhà máy đảm bảo mỗi tháng anh có một bảng lương để trả nợ. Bốn năm sau, hợp đồng mới giữa General Motors và UAW đưa thêm 3 thứ vào bảng lương ấy: lương hưu, bảo hiểm y tế và COLA - điều chỉnh lương theo chi phí sinh hoạt.

Cha anh từng xếp hàng ở Highland Park để đổi lấy tấm séc $5 của Henry Ford. Còn anh, chỉ một thế hệ sau, có một thứ hoàn toàn khác: một bảng lương có thể mua cả một cuộc đời.

Đây chính là khác biệt lớn nhất giữa nước Mỹ của Kỳ 3 và nước Mỹ sau Thế chiến II. Kỳ 3 đặt ra câu hỏi: làm thế nào để người công nhân có đủ tiền mua chiếc Model T mà chính mình sản xuất? Kỳ 4 đi thêm một bước: điều gì xảy ra khi cả hệ thống kinh tế được thiết kế để biến người công nhân ấy thành tầng lớp trung lưu?

• Từ 1948 đến 1973, năng suất lao động Mỹ tăng 97%, trong khi lương thực tế của người lao động phổ thông tăng 91%.

Nói cách khác, nghịch lý của Kỳ 3 - năng suất chạy nhanh hơn sức mua - được giải trong đúng một thế hệ. Hai đường gần như chạy song song suốt 25 năm.

• Sau 1973, chúng bắt đầu tách nhau: từ 1973 đến 2014, năng suất tăng thêm 72%, trong khi lương thực tế chỉ tăng 9%.

• Nhưng đó là câu chuyện của Kỳ 6. Ở đây, câu hỏi đơn giản hơn: vì sao hai đường lại chạy song song trong thời kỳ này?

Câu trả lời nằm ở 3 cỗ máy chạy cùng lúc: nhà nước giúp người Mỹ mua tài sản, doanh nghiệp chia sẻ thành quả năng suất, và hệ thống tài chính biến thu nhập thành sức mua.

1. Nhà nước đứng tên cùng người mua nhà

Sau chiến tranh, nước Mỹ có hàng triệu cựu binh trở về, một thế hệ trẻ chuẩn bị lập gia đình và một vấn đề rất thực tế: họ cần nhà.

• GI Bill, được ký ngày 06/22/1944, không chỉ trả tiền học đại học cho cựu binh mà còn giúp họ tiếp cận các khoản vay mua nhà với điều kiện ưu đãi

• FHA từ thời New Deal đã xây sẵn một hệ thống bảo lãnh và tiêu chuẩn hóa thị trường mortgage.

Một thay đổi rất lớn đã xảy ra: căn nhà không còn là thứ một gia đình phải tiết kiệm cả đời mới mua được, mà nó trở thành thứ có thể mua trước, rồi trả dần bằng bảng lương.

• Tỷ lệ hộ gia đình sở hữu nhà tăng từ 43.6% năm 1940 lên 55.0% năm 1950 và 61.9% năm 1960.

Levittown là hình ảnh rõ nhất của cuộc cách mạng ấy.

• Từ năm 1947 đến 1951, Levitt & Sons xây 17,447 căn nhà tại Long Island.

• Giá một căn chỉ khoảng $7,990, và có thời điểm công ty xây tới 30 căn mỗi ngày.

Đây không còn là xây nhà theo kiểu thủ công, đây đích thị là Model T trên một dây chuyền khác. Các bộ phận được tiêu chuẩn hóa, quy trình được chia nhỏ, chi phí giảm xuống và nhà ở được sản xuất hàng loạt cho một thế hệ người mua hàng loạt.

Và những căn nhà ấy không đứng một mình:

• Khoảng 76 triệu trẻ em được sinh ra trong làn sóng Baby Boom 1946-1964.

• Mỗi căn nhà mới cần đồ nội thất; mỗi gia đình mới cần một chiếc xe; mỗi đứa trẻ lớn lên sẽ trở thành một người tiêu dùng mới.

Đến năm 1956, chính phủ tiếp tục đổ thêm bê tông xuống dưới chân giấc mơ ấy. Federal-Aid Highway Act ngày 06/29/1956 phê duyệt khoảng 41,000 dặm đường cao tốc liên bang, với chi phí ban đầu khoảng $25 tỷ.

• Kênh đào Erie từng mở đường cho thương mại Mỹ ở Kỳ 1.

• Đường sắt từng nối các nhà máy với thị trường ở Kỳ 2.

• Ford từng biến dây chuyền thành cỗ máy sản xuất hàng loạt ở Kỳ 3.

Còn giờ đây, xa lộ liên bang biến cả nước Mỹ thành một thị trường duy nhất.

2. Lần đầu tiên năng suất được viết thẳng vào bảng lương

Nhưng một căn nhà chỉ có ý nghĩa nếu người mua có đủ tiền trả mortgage. Ngày 05/23/1950, General Motors và UAW ký một hợp đồng lao động có thời hạn 5 năm. Nó không chỉ quy định mức lương mà quy định cả một cuộc đời: người lao động nhận được lương hưu, bảo hiểm y tế, COLA để tiền lương không bị lạm phát ăn mòn, và quan trọng nhất, hợp đồng còn gắn tiền lương với mức tăng năng suất.

Tạp chí Fortune gọi thỏa thuận này là “Treaty of Detroit”.

Cái tên rất phù hợp, bởi lần đầu tiên, một phần thành quả từ việc nhà máy sản xuất hiệu quả hơn được viết thẳng vào hợp đồng lao động, thay vì chỉ nằm lại trong lợi nhuận của doanh nghiệp.

• Đến giữa thập niên 1950, ~1/3 Mỹ thuộc công đoàn.

• Các nhà kinh tế Claudia Goldin và Robert Margo sau này gọi giai đoạn này là Great Compression - thời kỳ khoảng cách thu nhập và tiền lương tại Mỹ thu hẹp mạnh.

Đó là mảnh ghép còn thiếu trong câu chuyện của Ford. Năm 1914, Ford hiểu rằng người công nhân phải có tiền để mua chiếc xe mình sản xuất - nhưng nước Mỹ sau 1945 đi xa hơn nhiều:

Không chỉ trả người công nhân đủ tiền để mua xe, hệ thống còn giúp anh ta mua nhà, nuôi con, có bảo hiểm và nghỉ hưu.

Đó là lý do hai đường năng suất và lương chạy gần như song song.

3. Cỗ máy tiêu dùng của Kỳ 3 tiến hóa

Rồi cỗ máy tiêu dùng mà Kỳ 3 đã tạo ra bắt đầu chạy nhanh hơn.

• Năm 1950, chỉ khoảng 9% hộ gia đình Mỹ có TV;

• Đến năm 1960, con số này đã lên khoảng 87% - chỉ một thập kỷ để một món đồ xa xỉ trở thành vật dụng gần như mặc định trong phòng khách Mỹ.

Hệ thống tài chính vì thế cũng đi theo:

• Diners Club ra đời năm 1950, cho phép người tiêu dùng thanh toán bằng một tấm thẻ thay vì tiền mặt.

• Năm 1958, Bank of America tung ra BankAmericard - tiền thân của Visa.

Nếu GMAC của Kỳ 3 giúp người Mỹ mua xe bằng tín dụng, thì thẻ tín dụng bắt đầu biến chính bảng lương thành hạn mức chi tiêu.

Kỳ 3 phát minh ra người tiêu dùng. Kỳ 4 thể chế hóa người tiêu dùng thành tầng lớp trung lưu.

Nhà có mortgage, xe có trả góp, bảng lương có bảo hiểm, tuổi già có lương hưu. Và trong ví bắt đầu xuất hiện một thứ mới: thẻ tín dụng.

Nhưng tất cả những lời hứa ấy đều có một điều kiện: tiền phải giữ được giá trị.

1951: Để thế giới tin vào dollar, Fed phải học cách nói “không” với chính nước Mỹ

Từ năm 1942, Cục Dự trữ Liên bang bị buộc giữ lợi suất trái phiếu chính phủ ở mức thấp để Bộ Tài chính có thể vay rẻ cho chiến tranh. Nhưng chiến tranh đã kết thúc; đến năm 1951, Chiến tranh Triều Tiên lại đẩy lạm phát lên cao. Fed muốn thoát khỏi việc phải giữ lãi suất thấp, nhưng chính quyền Truman thì lại không muốn mất nguồn vốn giá rẻ.

• Ngày 01/31/1951, Truman triệu tập cả Federal Open Market Committee vào Nhà Trắng - một động thái chưa từng có - trong nỗ lực giữ Fed tiếp tục hỗ trợ thị trường trái phiếu. Nhưng Fed không nhượng bộ.

• Ngày 03/04/1951, Treasury-Fed Accord chính thức chấm dứt cơ chế kiểm soát lợi suất thời chiến và khôi phục quyền tự chủ của Fed trong việc điều hành chính sách tiền tệ.

Người đàm phán phía Bộ Tài chính là một trợ lý bộ trưởng 44 tuổi tên William McChesney Martin. Truman đưa Martin lên làm Chủ tịch Fed ngay tháng sau, ngày 04/02/1951, có lẽ với kỳ vọng rằng một người xuất thân từ Bộ Tài chính sẽ hiểu chính phủ cần gì.

Martin nhanh chóng làm điều ngược lại: ông bảo vệ sự độc lập của Fed.

Theo tiểu sử của Robert Bremner, nhiều năm sau, Truman gặp lại Martin trên đường phố New York. Cựu tổng thống chỉ nói một từ:

“Traitor.”

Kẻ phản bội.

Martin sẽ ở lại Fed gần hai thập kỷ. Ông có một cách rất dễ nhớ để giải thích công việc của mình. Trong một bài phát biểu trước giới ngân hàng đầu tư New York ngày 10/19/1955, Martin nói Fed phải ở vào vị trí:

“...of the chaperone who has ordered the punch bowl removed just when the party was really warming up.”

“...ở vị trí của người giám hộ ra lệnh dọn bát rượu punch đi đúng lúc bữa tiệc bắt đầu vui.”

Bữa tiệc càng vui, càng phải biết lúc nào nên dọn bàn.

Đây chính là một trong những nền tảng vô hình của thời hoàng kim. Chính phủ có thể chi tiền, doanh nghiệp có thể tăng lương, người Mỹ có thể vay để mua nhà và xe. Nhưng phải có một người đứng ở cửa nhắc mọi người rằng không thể uống mãi mà không say.

Để thế giới tin vào dollar, trước hết nước Mỹ phải để ngân hàng trung ương của mình nói “không” với chính nước Mỹ.

Và Martin sẽ còn phải nói “không” rất nhiều lần nữa. Năm 1965, ông thậm chí tóm gọn triết lý ấy thành một câu mà chúng ta sẽ quay lại ở Phần V:

“It is monetary policy that must adapt itself to the hard facts of the budget. Not the other way around.”

“Chính sách tiền tệ phải thích nghi với những sự thật cứng của ngân sách, chứ không phải đi ngược lại.”

Nhưng giấc mơ trung lưu không dành cho tất cả

Có một điều không nên bỏ qua khi nhìn lại những con số đẹp của thời kỳ này. Cánh cửa trung lưu được mở rất rộng - nhưng không mở cho tất cả mọi người.

• Levittown có các điều khoản hạn chế người da đen.

• FHA từng sử dụng các bản đồ redlining, khiến nhiều khu dân cư thiểu số khó tiếp cận tín dụng và bảo lãnh mortgage.

• Nói cách khác, chính sách giúp hàng triệu gia đình bước vào tầng lớp trung lưu cũng đồng thời giúp một số gia đình khác bị đứng ngoài cánh cửa.

Giống như bông vải ở Kỳ 1 và Homestead ở Kỳ 2, thời hoàng kim cũng có hóa đơn của nó. Khi nhìn lại toàn bộ hệ thống, ta có một sự đối xứng rất đẹp.

• Ở trong nước, FHA đứng sau căn nhà. FDIC đứng sau ngân hàng. Fed đứng sau đồng tiền.

• Ở ngoài nước, Mỹ đứng sau dollar - và phía sau dollar là kho vàng.

Một bên là lời hứa với người Mỹ rằng bảng lương hôm nay sẽ đủ để trả căn nhà ngày mai. Bên kia là lời hứa với thế giới rằng dollar hôm nay vẫn có thể đổi thành vàng ngày mai.

Cả hai đều dựa trên cùng một thứ: niềm tin vào bảng cân đối kế toán của nước Mỹ.

Và như mong đợi, bảng cân đối ấy bắt đầu phình ra rất nhanh.

• Trong lúc GM, Ford, IBM mở nhà máy khắp châu Âu, đầu tư trực tiếp của Mỹ ra nước ngoài tăng từ khoảng $12 tỷ năm 1950 lên $78 tỷ năm 1970.

  • Nhà báo Pháp Jean-Jacques Servan-Schreiber sau này gọi làn sóng này là Le Défi américain - “Thách thức Mỹ”.

Mỗi nhà máy mới ở châu Âu là một khoản đầu tư của Mỹ ra nước ngoài. Mỗi khoản đầu tư tạo ra thêm dòng dollar. Và mỗi dollar ở nước ngoài, về nguyên tắc, lại mang theo quyền yêu cầu đổi thành vàng.

Đó cũng chính là nghịch lý đang lớn lên bên dưới thời hoàng kim: Nước Mỹ càng giàu, càng nhiều lời hứa được tạo ra.

• Trong nước, đó là mortgage, lương hưu, bảo hiểm và bảng lương.

• Ngoài nước, đó là dollar.

Và phía sau tất cả, vẫn là một kho vàng hữu hạn.

→ Điều gì khiến nền kinh tế Mỹ lớn hơn hôm qua?

Câu trả lời là: Tầng lớp trung lưu. Kỳ 3 phát minh ra người tiêu dùng; Kỳ 4 thể chế hóa sức mua ấy bằng mortgage có chính phủ bảo lãnh, hợp đồng lao động có lương hưu, tín dụng tiêu dùng và một ngân hàng trung ương được phép dọn bát rượu punch.

Nhưng mỗi lời hứa trong nước đều có một bản sao ở ngoài nước - và bản sao ấy được bảo chứng bằng vàng.

Phần III. Khi ngân hàng của thế giới bị rút tiền

Đế quốc Anh không kết thúc trên chiến trường, nó kết thúc bằng một bức điện về dự trữ.

Cuối tháng 10/1956, Anh và Pháp cùng Israel tấn công Ai Cập để giành lại quyền kiểm soát kênh đào Suez. Washington phản đối chiến dịch này, và Tổng thống Eisenhower có một thứ vũ khí không cần đến súng: bảng Anh.

• Bank of England phải bán dollar để giữ tỷ giá; chỉ trong tháng 11, dự trữ của Anh bốc hơi khoảng $280-400 triệu tùy cách tính.

  

• Bộ trưởng Tài chính Anh Harold Macmillan buộc phải xin IMF hỗ trợ - và phát hiện Washington có thể chặn khoản vay cho đến khi London ngừng bắn.

Ngày 11/22/1956, Macmillan điện cho người đồng cấp Mỹ George Humphrey, giải thích những tổn thất mà Anh đang chịu đến từ:

“...our position as the major banker for the world...”

“...vị thế của chúng tôi như ngân hàng lớn của thế giới...”

Câu nói ấy có một sự mỉa mai kép. Anh đang tự mô tả mình là “ngân hàng của thế giới” đúng vào lúc vai trò ấy đang chuyển sang Mỹ. London ngừng bắn ngày 11/06; khoản vay IMF được giải ngân vào tháng 12, sau khi Anh cam kết rút quân.

Năm 1956, thế giới nhận ra một điều mới: dollar không chỉ là tiền - nó là quyền lực.

Bretton Woods đã tạo ra luật chơi, nhưng Suez cho thấy Mỹ có thể dùng chính vị trí trung tâm của dollar để ép một đồng minh thay đổi chính sách.

• Pháp cũng bị sỉ nhục cùng Anh - và Paris sẽ nhớ chuyện này.

Con số mà cả thế giới biết nhưng không ai muốn nói to

Từ cuối năm 1958, các đồng tiền lớn ở châu Âu bắt đầu chuyển đổi được. Đây đáng lẽ là tin tốt: Bretton Woods cuối cùng cũng vận hành đúng thiết kế sau 14 năm - nhưng nó cũng tạo ra một vấn đề mới.

• Trong thập niên đầu tiên, thế giới từng thiếu dollar.

• Giờ đây, thế giới có quá nhiều dollar.

Các ngân hàng trung ương châu Âu đã tích lũy dollar từ thương mại, viện trợ và đầu tư của Mỹ. Khi đồng tiền của họ trở nên chuyển đổi được, họ có thể làm điều mà Bretton Woods đã hứa ngay từ đầu: mang dollar đến Mỹ và đòi vàng với giá $35 một ounce.

Giới kinh tế bắt đầu đổi cách gọi căn bệnh: từ “dollar shortage” sang “dollar glut” - thừa dollar.

Năm 1960, Robert Triffin, một nhà kinh tế người Bỉ đang giảng dạy tại Yale, xuất bản Gold and the Dollar Crisis và đặt tên cho nghịch lý ấy. Logic của ông chỉ cần một câu:

Nước Mỹ phải phát hành dollar để thế giới có đủ thanh khoản; nhưng càng phát hành, số dollar bên ngoài càng lớn so với lượng vàng Mỹ có thể dùng để bảo chứng.

Nếu Mỹ ngừng phát hành dollar, thế giới thiếu thanh khoản. Nếu Mỹ tiếp tục phát hành, thế giới bắt đầu nghi ngờ khả năng đổi dollar thành vàng.

Không có lối thoát, chỉ có thời gian - lịch sử sau này gọi nó là Triffin dilemma.

Và đến năm 1960, thời gian bắt đầu cạn.

Cuối năm ấy, kho vàng Mỹ còn chưa đầy $18 tỷ, trong khi nợ ngắn hạn với các định chế chính thức nước ngoài đã lên khoảng $10 tỷ.

• Tức là nước Mỹ chỉ còn khoảng $1.74 vàng cho mỗi $1 dollar tiền gửi chính thức của nước ngoài, so với hơn $8 vào năm 1949.

Nếu tính cả dollar trong tay khu vực tư nhân nước ngoài, tổng nghĩa vụ ngắn hạn của Mỹ đã vượt kho vàng từ đầu thập niên 1960.

1960: lần đầu tiên, bảng cân đối kế toán của nước Mỹ trở thành vấn đề của cả thế giới.

Theo ngôn ngữ của Kỳ 3, hãy tưởng tượng một ngân hàng bắt đầu bị khách hàng rút tiền. Chỉ khác một điều: không có FDIC cho một quốc gia.

Thị trường bắt đầu hỏi câu hỏi mà Bretton Woods chưa bao giờ muốn phải trả lời.

• Ngày 10/20/1960, giá vàng trên thị trường London vọt lên khoảng $40/ounce, cao hơn 14% so với mức chính thức $35.

• Không cần một ngân hàng trung ương tuyên bố gì cả; thị trường đã tự nói rằng lời hứa $35 của Mỹ có giá trị thấp hơn giá niêm yết.

John F. Kennedy, khi bước vào Nhà Trắng, được các cố vấn cảnh báo về chính vấn đề này. Theo lời kể của những người làm việc quanh ông, Kennedy từng nói rằng hai thứ khiến ông lo sợ nhất là vũ khí hạt nhân và cán cân thanh toán của Mỹ.

Một bên có thể phá hủy nước Mỹ bằng tên lửa - bên kia có thể phá hủy lời hứa $35 bằng một cuộc chạy khỏi dollar.

1961: Fed vừa được tự do, đã phát hiện mình có thêm một ông chủ

Năm 1951, William McChesney Martin đã giúp Fed thoát khỏi Bộ Tài chính. 10 năm sau, ông phát hiện Fed có thêm một ông chủ khác: kho vàng.

Đầu năm 1961, chính quyền Kennedy và Fed triển khai Operation Twist.

• Fed mua trái phiếu dài hạn và bán tín phiếu ngắn hạn cùng lúc: mục tiêu là giữ lãi suất ngắn hạn đủ cao để dollar không chạy sang London rồi đổi thành vàng, nhưng đồng thời kéo lãi suất dài hạn xuống để kích thích đầu tư và tăng trưởng trong nước.

Nói đơn giản, Fed phải làm hai việc ngược nhau cùng lúc:

• Ở trong nước: tiền phải đủ rẻ để nền kinh tế tăng trưởng.

• Ở nước ngoài: tiền phải đủ đắt để người ta không vội đổi dollar lấy vàng.

Lần đầu tiên, chính sách tiền tệ Mỹ không chỉ phục vụ nền kinh tế Mỹ.

Nó phải bảo vệ một lời hứa với cả thế giới.

Rồi những lớp thuốc bắt đầu chồng lên nhau.

• Tháng 11/1961, Mỹ cùng 7 ngân hàng trung ương khác thành lập London Gold Pool, cam kết cùng bán vàng trên thị trường London để giữ giá quanh $35.

• Từ tháng 3/1962, Fed mở rộng các đường swap với ngân hàng trung ương nước ngoài, cho phép họ tạm thời đổi dollar lấy ngoại tệ thay vì phải mang dollar đến Mỹ đổi vàng.

• Quy mô các đường swap tăng từ khoảng $900 triệu lên $11.2 tỷ vào tháng 8/1971.

Đến 1963-1965, Washington còn áp dụng thêm Interest Equalization Tax và các biện pháp hạn chế dòng vốn ra nước ngoài.

Mỗi công cụ giải quyết một triệu chứng, nhưng đồng thời tạo ra một triệu chứng mới.

Đến năm 1962, tranh luận đã đi thẳng vào Nhà Trắng. Bộ Tài chính cho rằng vấn đề vẫn có thể kiểm soát; Hội đồng Cố vấn Kinh tế muốn thay đổi căn bản cơ chế thanh toán quốc tế; còn chính quyền Kennedy nghiên cứu cả phương án nâng giá vàng - rồi bác bỏ vì điều đó sẽ đem lại lợi ích khổng lồ cho những nước đang tích trữ vàng, trong đó có Liên Xô.

Washington đang cố cứu một hệ thống được thiết kế năm 1944 bằng những công cụ mà năm 1944 không ai nghĩ tới.

Và trong lúc đó, thị trường lại tự xây thêm một tầng của hệ thống dollar.

Eurodollar: dollar rời nước Mỹ nhưng không rời thế giới

Khoảng giữa thập niên 1950, London phát hiện ra một loophole kỳ lạ: người ta có thể dùng dollar mà không cần giữ dollar ở Mỹ.

Đây là điểm cần hiểu thật rõ: eurodollar không phải euro, cũng không phải một hệ thống đổi USD sang EUR. Eurodollar đơn giản là tiền gửi bằng USD tại một ngân hàng nằm ngoài nước Mỹ.

• Một dollar gửi ở New York là dollar Mỹ; cùng dollar ấy nếu được gửi tại London, nó trở thành một eurodollar.

Nguồn gốc chính xác có nhiều câu chuyện khác nhau. Một phần dollar của Liên Xô được chuyển sang các ngân hàng London vào cuối thập niên 1950 vì Moscow lo tài sản gửi trực tiếp tại Mỹ có thể bị phong tỏa. Đồng thời, các ngân hàng London cũng phát hiện rằng dollar là công cụ hoàn hảo để né những hạn chế của hệ thống sterling và khai thác chênh lệch lãi suất. Các nghiên cứu lịch sử cho thấy thị trường eurodollar thực ra đã bắt đầu hình thành từ giữa thập niên 1950, trước cả mốc 1957 thường được dùng để kể câu chuyện này.

Rồi luật Mỹ lại vô tình giúp London lớn lên.

Regulation Q từ năm 1933 áp trần lãi suất tiền gửi tại Mỹ. Ngân hàng London không chịu giới hạn tương tự. Dollar vì thế có thể được gửi ở London với mức sinh lời hấp dẫn hơn. Sau đó, Interest Equalization Tax - được ký ngày 09/02/1964 - khiến việc huy động vốn và đầu tư xuyên biên giới từ Mỹ trở nên đắt hơn, nhưng cũng tạo thêm động lực để doanh nghiệp Mỹ tìm dollar ở London thay vì New York.

Bạn đọc Kỳ 2 có lẽ đã gặp câu chuyện này dưới một hình thức khác: regulatory arbitrage.

New Jersey từng được dùng để né luật ngân hàng của New York, bây giờ, cả Đại Tây Dương trở thành một “New Jersey” khổng lồ.

Thị trường eurodollar tăng cực nhanh trong thập niên 1960. Các ước tính khác nhau tùy định nghĩa, nhưng theo Brookings, quy mô đi từ khoảng $1 tỷ năm 1960 lên khoảng $50 tỷ năm 1970 - gấp 50 lần trong một thập kỷ. Chính quyền Kennedy chọn khuyến khích thay vì siết, vì nó giúp giữ dollar ở nước ngoài mà không bị đem đến cửa sổ vàng.

Và đây mới là điều quan trọng: Eurodollar giải quyết một phần chính nghịch lý của Triffin.

Mỹ vẫn có thể phát hành dollar cho thế giới, nhưng dollar không nhất thiết phải quay về New York rồi đứng trước cửa sổ vàng của Fed.

• Một doanh nghiệp châu Âu có thể vay dollar ở London.

• Một ngân hàng Italy có thể gửi dollar ở London.

• Một ngân hàng Nhật có thể sau này vay dollar ở London.

• Một ngân hàng Mỹ có thể mở chi nhánh ở London và tham gia cùng hệ thống.

• Dollar vì thế bắt đầu có một đời sống bên ngoài nước Mỹ.

Và từ đây, câu chuyện dollar không còn chỉ là câu chuyện về bao nhiêu vàng đang nằm trong Fort Knox, nó bắt đầu trở thành câu chuyện về bao nhiêu hoạt động kinh tế trên thế giới đang được định giá, tài trợ và thanh toán bằng dollar.

Đây chính là mảnh ghép mà sau này người ta thường kể dưới một cái tên khác: petrodollar.

Nhưng có một hiểu lầm cần dẹp ngay từ đầu: Petrodollar không tạo ra hệ thống dollar quốc tế. Eurodollar có trước nó gần hai thập kỷ.

Khi giá dầu tăng vọt sau 1973, các nước xuất khẩu dầu nhận được lượng dollar khổng lồ. Họ có thể gửi tiền vào ngân hàng quốc tế, mua Treasury, mua cổ phiếu hoặc đầu tư ra toàn cầu. Người ta gọi dòng tiền đó là petrodollar recycling.

Nhưng không có một “hợp đồng petrodollar” bí mật nào trong đó Saudi Arabia cam kết bán toàn bộ dầu bằng USD để đổi lấy Mỹ bảo vệ quân sự và mua Treasury. Những thỏa thuận Mỹ–Saudi năm 1974 có thật - gồm ủy ban hợp tác kinh tế công khai và một dàn xếp kín để Saudi mua Treasuries qua kênh đấu giá riêng, được Bloomberg công bố năm 2016 - nhưng không có bằng chứng về một điều khoản bắt Saudi Arabia phải định giá toàn bộ dầu bằng USD.

Điều đó cũng khiến câu chuyện thú vị hơn.

Dầu không làm dollar mạnh vì Washington bắt thế giới phải mua dầu bằng dollar. Dollar mạnh vì thế giới đã có sẵn một thị trường dollar đủ sâu để những người bán dầu muốn giữ số tiền họ kiếm được trong chính hệ thống ấy.

Petrodollar, nếu gọi như vậy, có thể hiểu là một dòng chảy chạy trên con đường mà eurodollar đã giúp xây trước đó.

Đến đây, dollar bắt đầu có ba lớp:

• Thương mại: hàng hóa quốc tế ngày càng được định giá và thanh toán bằng dollar.

• Tài chính: eurodollar cho phép ngân hàng và doanh nghiệp bên ngoài Mỹ vay, gửi và giao dịch bằng dollar.

• Sau này là dầu: các nước xuất khẩu dầu nhận dollar và tái đầu tư số tiền ấy vào hệ thống tài chính toàn cầu.

Đó là lý do câu chuyện dollar sau này không thể chỉ được giải thích bằng “dầu được bán bằng USD”.

Dầu là một phần của nhu cầu dollar. Hệ thống tài chính mới là thứ biến dollar thành hạ tầng.

1965: Người đầu tiên công khai đòi rút tiền

Đến cuối năm 1965, những con số đã trở nên khó chịu.

• Kho vàng Mỹ còn $13.806 tỷ. Nợ ngắn hạn với các định chế chính thức nước ngoài là $13.066 tỷ.

• Chỉ còn $1.06 vàng cho mỗi $1 dollar tiền gửi.

• Cái đệm hơn $6 của năm 1944 gần như biến mất.

Và rồi Charles de Gaulle bước lên sân khấu.

Ngày 02/04/1965, tại Điện Élysée, Tổng thống Pháp kêu gọi thế giới quay trở lại vàng và thanh toán các khoản mất cân đối bằng vàng thay vì dollar:

“...gold, which does not change in nature... which has no nationality...”

“...vàng, thứ không thay đổi bản chất... không có quốc tịch...”

Bạn đọc Kỳ 1 có thể nhớ một câu rất khác: “tín dụng thì không có quốc tịch.” Nước Mỹ từng dùng tín dụng của Anh để mua Louisiana.

De Gaulle giờ lật ngược câu chuyện: Vàng không có quốc tịch. Dollar thì có.

6 ngày sau, Bộ trưởng Tài chính Pháp Valéry Giscard d’Estaing tuyên bố Pháp sẽ đổi những dollar mới tích lũy thành vàng và gọi hệ thống hiện tại là “privilège exorbitant” - đặc quyền cắt cổ.

Cố vấn kinh tế Jacques Rueff thì gọi cơ chế thâm hụt của Mỹ là “déficit sans larmes” - thâm hụt không nước mắt: Mỹ có thể chi tiêu ở nước ngoài bằng cách phát hành thứ mà các nước khác sẵn sàng giữ làm dự trữ.

Nhưng Pháp không tạo ra lỗ hổng ấy.

Vàng đã bắt đầu rời Mỹ từ 15 năm trước khi De Gaulle lên tiếng. Người rút tiền đầu tiên là Anh. De Gaulle chỉ làm một việc: biến một bài toán số học mà mọi ngân hàng trung ương đều biết thành một cuộc khủng hoảng niềm tin có tên tuổi.

Quy mô cũng rất thực. Theo một memo của Bộ Tài chính Mỹ tháng 6/1966, Pháp đổi trung bình khoảng $54 triệu dollar lấy vàng mỗi tháng trong nửa đầu năm 1966, và dự định tiếp tục đổi tối thiểu $34 triệu mỗi tháng ngay cả khi không có thêm dollar mới.

Câu chuyện rằng De Gaulle điều tàu chiến sang Mỹ để chở vàng vì thế không phải cách tốt nhất để hiểu chuyện này. Điều quan trọng hơn là Pháp đã bắt đầu thực hiện đúng quyền mà Bretton Woods trao cho họ từ năm 1944.

Họ chỉ đơn giản nói: “Chúng tôi muốn vàng.”

Và Washington không thể trả lời rằng họ không có quyền hỏi.

Hai phe nhìn cùng một bảng cân đối

Điều thú vị là giới kinh tế thập niên 1960 không đồng ý với nhau về việc nước Mỹ thực sự đang gặp vấn đề gì.

Robert Triffin nhìn thấy một hệ thống tự hủy: Mỹ phải thâm hụt để cung cấp thanh khoản cho thế giới, nhưng chính những khoản thâm hụt ấy lại làm suy yếu lời hứa chuyển đổi dollar thành vàng. Giải pháp của ông là phải tạo ra một tài sản dự trữ quốc tế mới, không phụ thuộc vào bảng cân đối của bất kỳ quốc gia nào.

Nhưng một nhóm khác - Despres, Kindleberger và Salant, trong bài viết nổi tiếng trên The Economist năm 1966 - nhìn cùng một bảng cân đối và nói: đây không nhất thiết là mất khả năng thanh toán. Mỹ chỉ đang làm ngân hàng.

Một ngân hàng nhận tiền gửi ngắn hạn của khách hàng rồi dùng tiền đó để cho vay dài hạn. Vì thế, dự trữ luôn nhỏ hơn tổng nghĩa vụ.

• Peter Garber sau này diễn đạt rất thẳng: nước Mỹ, xét như một tổng thể, “was operating as a bank to foreigners” - đang vận hành như một ngân hàng cho người nước ngoài.

• Kindleberger đúng về bản chất.

• Triffin đúng về tâm lý.

Bởi vì bank run không cần ngân hàng mất khả năng thanh toán. Nó chỉ cần người gửi tiền tin rằng người khác sẽ rút trước mình.

Mỹ đã trở thành ngân hàng của thế giới. Và một ngân hàng càng thành công, càng có nhiều người muốn rút tiền.

De Gaulle đúng về chẩn đoán, nhưng giải pháp của ông cũng có vấn đề. Ngày 02/04/1965, Bộ Tài chính Mỹ phản bác rằng bản vị vàng thuần túy đã “sụp đổ” từ năm 1931 và không thể cung cấp đủ thanh khoản để tài trợ cho thương mại thế giới đang bùng nổ.

Họ có lý. Thế giới cần nhiều tiền hơn số vàng mà thế giới có.

Nhưng nước Mỹ cũng đang phát hiện ra mặt trái của việc trở thành người cung cấp số tiền ấy, và đó cũng là lúc câu chuyện chuyển từ “Mỹ có thể phát dollar cho cả thế giới” sang một câu hỏi khác: Mỹ sẽ dùng đặc quyền ấy để mua gì?

→ Điều gì khiến nền kinh tế Mỹ lớn hơn hôm qua?

Câu trả lời là: Đặc quyền. Lần đầu tiên trong series, nước Mỹ lớn hơn hôm qua bằng tiền của thế giới: Mỹ phát hành thứ mà các ngân hàng trung ương buộc phải giữ, rồi dùng dòng tiền ấy để viện trợ, đầu tư và đóng quân khắp thế giới.

Nhưng có một thay đổi quan trọng đang diễn ra ở phía sau: dollar không còn cần phải nằm trong nước Mỹ để làm việc cho nước Mỹ.

Eurodollar đã đưa dollar ra khỏi biên giới. Hai thập kỷ sau, petrodollar sẽ đưa thêm một dòng tiền khổng lồ của các nước xuất khẩu dầu vào cùng hệ thống ấy.

Mỗi dollar đi ra vẫn là thêm một lời hứa $35. Nhưng từ giờ, sức mạnh của dollar sẽ ngày càng nằm ở số thứ được xây dựng xung quanh nó. chứ không chỉ ở số vàng nằm trong Fort Knox.

Phần IV. Nước Mỹ mua tương lai trước khi thị trường sẵn sàng

Ngày 10/04/1957, một tiếng “bíp” phát xuống từ quỹ đạo Trái đất.

Nó đến từ một quả cầu kim loại nhỏ của Liên Xô có tên Sputnik 1, nhưng âm thanh ấy được Washington nghe như tiếng chuông báo động. Nếu Liên Xô có thể đưa một vật thể lên quỹ đạo, cùng công nghệ đó cũng có thể đưa đầu đạn hạt nhân đi xuyên lục địa. Nước Mỹ vừa bước vào một cuộc đua mà thị trường tư nhân không thể tự mình giải quyết.

• Và phản ứng đến rất nhanh: ARPA ra đời tháng 2/1958, NASA tháng 7/1958, còn National Defense Education Act được ký tháng 9/1958.

Ba thiết chế trong chưa đầy một năm, cùng trả lời một câu hỏi:

Nếu chưa có thị trường cho công nghệ tương lai, ai sẽ là người mua đầu tiên?

Câu trả lời là chính phủ Mỹ.

Có thể kể câu chuyện này qua tên lửa, máy tính, vật liệu mới hay vệ tinh. Nhưng để nhìn thấy cơ chế rõ nhất, hãy nhìn vào một thứ nhỏ hơn nhiều: con chip.

Transistor ra đời tại Bell Labs tháng 12/1947. Fairchild Semiconductor được thành lập năm 1957. Tháng 9/1958, Jack Kilby tại Texas Instruments tạo ra mạch tích hợp đầu tiên; năm 1959, Robert Noyce tại Fairchild phát triển một phiên bản có thể sản xuất hàng loạt.

Phát minh đã có, nhưng khách hàng thì chưa.

Một con chip đầu thập niên 1960 đắt đến mức gần như vô lý nếu chỉ dùng cho thị trường dân dụng, không ai muốn bỏ tiền mua một công nghệ đắt hơn cả cỗ máy mà nó thay thế.

Nhưng chính phủ có một loại khách hàng khác: quân đội không cần công nghệ phải rẻ ngay từ đầu, họ cần nó phải hoạt động.

Apollo và Minuteman: chính phủ trả tiền cho learning curve

Năm 1962, NASA chọn các mạch tích hợp của Fairchild cho máy tính dẫn đường của chương trình Apollo. Cùng lúc, Không quân Mỹ chọn IC cho hệ thống tên lửa Minuteman II.

Toàn bộ thị trường mạch tích hợp Mỹ năm đó chỉ khoảng $4 triệu, và gần như toàn bộ là đơn hàng từ các chương trình tên lửa, hải quân và không gian.

Điều này nghe có vẻ giống một khoản trợ cấp khổng lồ. Nhưng cơ chế thực sự tinh tế hơn: chính phủ không chỉ trả tiền để mua chip; chính phủ trả tiền để ngành công nghiệp học cách sản xuất chip.

• Và khi chính phủ tiếp tục đặt hàng, doanh nghiệp có đủ doanh thu để đầu tư tiếp vào công nghệ.

Đến giữa thập niên 1960, NASA mua khoảng một nửa đến 60% sản lượng IC của Mỹ, tùy cách tính và nguồn dữ liệu. Fairchild riêng trong năm 1964 đã giao khoảng 100,000 linh kiện cho chương trình Apollo.

Rồi đường cong giá bắt đầu đi xuống.

Giá trung bình của một IC giảm từ khoảng $50 năm 1962 xuống $2.33 năm 1968 - giảm khoảng 95% chỉ trong sáu năm.

Nghĩa là gì?

Chính phủ đã trả tiền cho learning curve - thị trường dân sự được hưởng thành quả.

Khi một sản phẩm giảm giá 95%, nó không còn là công nghệ dành cho tên lửa nữa. Nó bắt đầu tìm được những người mua mới.

Đây là một mô típ đã xuất hiện nhiều lần trong series.

• Kỳ 1: nước Mỹ xây kênh đào để hàng hóa đi rẻ hơn.

• Kỳ 2: đường sắt và thép làm chi phí sản xuất giảm xuống.

• Kỳ 3: Ford biến dây chuyền thành máy sản xuất hàng loạt.

• Kỳ 4: nhà nước mua công nghệ đủ lâu để công nghệ trở nên đủ rẻ cho thị trường.

Vải bông, thép, dầu hỏa rồi đến bán dẫn - mỗi thế hệ lại có một thứ giảm giá đủ mạnh để mở ra một thị trường hoàn toàn mới.

• Đến năm 1968, thị trường IC đã lên khoảng $312 triệu, trong khi tỷ trọng chính phủ mua đã giảm xuống khoảng 37%.

Đây chính là khoảnh khắc quan trọng: nhà nước không còn phải là khách hàng duy nhất - Thị trường bắt đầu bước vào.

Sputnik không chỉ tạo ra NASA, nó tạo ra cả một hệ thống công nghệ

Nhìn vào Apollo dễ khiến câu chuyện trở nên quá đẹp: chính phủ đặt hàng, công nghệ tiến bộ, giá giảm, thị trường dân sự xuất hiện.

Nhưng quy mô thực sự của cỗ máy này lớn hơn nhiều.

• NASA đạt khoảng 4.4% ngân sách liên bang vào năm 1966.

• Chương trình Apollo tiêu tốn khoảng $25 tỷ theo giá thời đó. Và trong thập niên 1960, chính phủ liên bang tài trợ khoảng 2/3 tổng chi tiêu R&D của nước Mỹ.

Nói cách khác, thị trường nghiên cứu của nước Mỹ trong thời kỳ này phần lớn có một khách hàng lớn nhất: Washington.

Và điều đó tạo ra một vòng tròn rất khác với thời Ford, khi Ford từng hỏi: Làm thế nào để người công nhân đủ tiền mua sản phẩm của tôi?

Chính phủ Mỹ sau Sputnik hỏi một câu ngược lại:

Làm thế nào để chúng ta tạo ra một sản phẩm mà hiện tại chưa ai đủ khả năng mua?

Câu trả lời là: chúng ta sẽ mua nó trước.

Đây là lý do câu chuyện về bán dẫn không chỉ là câu chuyện về Jack Kilby, Robert Noyce hay Fairchild, mà còn là câu chuyện về một khách hàng đủ giàu, đủ kiên nhẫn và đủ lớn để kéo cả ngành công nghiệp qua giai đoạn đắt đỏ nhất của quá trình thương mại hóa.

Eisenhower hiểu cái giá của mô hình ấy

Người hiểu điều đó rõ nhất lại là người đã xây dựng phần lớn hệ thống.

Ngày 01/17/1961, trong bài diễn văn từ biệt, Tổng thống Eisenhower cảnh báo:

“...we must guard against the acquisition of unwarranted influence, whether sought or unsought, by the military-industrial complex.”

“...chúng ta phải đề phòng việc tổ hợp công nghiệp-quân sự giành lấy ảnh hưởng không chính đáng, dù cố ý hay vô tình.”

Câu nói nổi tiếng vì Eisenhower cảnh báo về military-industrial complex. Nhưng đặt nó vào câu chuyện kinh tế, nó còn có một ý nghĩa khác.

Một khi chính phủ trở thành khách hàng lớn nhất, doanh nghiệp bắt đầu xây năng lực để phục vụ chính phủ. Khi năng lực ấy trở nên đủ lớn, chính phủ lại có thêm lý do để tiếp tục đặt hàng.

Một vòng tròn hình thành:

ngân sách → đơn hàng → R&D → công nghệ → doanh nghiệp → năng lực công nghiệp → thêm đơn hàng.

Đó là mặt trái của “nhà nước làm khách hàng đầu tiên”: chính phủ có thể kéo một công nghệ ra khỏi phòng thí nghiệm và đưa nó vào thị trường, nhưng cũng có thể tạo ra cả một ngành công nghiệp phụ thuộc vào ngân sách.

Kiến trúc sư của hệ thống đã nhìn thấy nguy cơ ấy ngay khi hệ thống còn đang ở đỉnh cao.

07/20/1969: khoản tiền gửi của thế giới cuối cùng cũng biến thành một bước chân trên Mặt Trăng

Ngày 07/20/1969, ba thế hệ của một gia đình Detroit có thể cùng ngồi trước chiếc TV màu và xem Apollo 11 đáp xuống Mặt Trăng. Trong máy tính dẫn đường của Eagle có những mạch tích hợp mà 7 năm trước gần như chỉ chính phủ Mỹ đủ khả năng mua. Đứa cháu trong căn nhà ấy có thể đang chuẩn bị vào đại học kỹ thuật nhờ một hệ thống giáo dục mà Sputnik đã góp phần thúc đẩy.

Còn dưới tất cả những thứ ấy là một dòng tiền ít hào nhoáng hơn: ngân sách liên bang.

Căn cứ quân sự ở nước ngoài, chi tiêu quốc phòng và đầu tư công nghệ đều nằm trong những khoản mà Fed liệt kê là nguồn tạo ra thâm hụt cán cân thanh toán của Mỹ. Nói cách khác, một phần của “đặc quyền” Phần III đã được biến thành năng lực công nghiệp ở Phần IV.

Nước Mỹ đã dùng tiền của thế giới để mua tương lai, và mô hình ấy không hoàn toàn mới.

Năm 1803, nước Mỹ dùng tín dụng châu Âu để mua Louisiana. Kỳ 3, Ford biến người công nhân thành khách hàng. Bây giờ, Washington biến chính phủ thành khách hàng đầu tiên của những ngành công nghiệp chưa tồn tại.

Ford từng phát hiện người công nhân có thể trở thành khách hàng.

Nước Mỹ sau Sputnik phát hiện chính phủ có thể trở thành khách hàng của cả một ngành công nghiệp.

• Tháng 7/1968, Robert Noyce và Gordon Moore rời Fairchild để thành lập Intel.

• Một năm sau, ngày 10/29/1969, ARPANET gửi thông điệp đầu tiên từ UCLA đến Stanford Research Institute.

Thông điệp chỉ đi được hai chữ cái trước khi hệ thống sập:

“LO”

Nó đáng lẽ phải là “LOGIN”, nhưng “LO” cũng là một cách rất đẹp để kết thúc phần này.

Bởi nước Mỹ vừa phát đi hai chữ cái đầu tiên của một thời đại mới - đúng lúc hệ thống tài chính của thời đại cũ bắt đầu không còn đủ sức chứa những tham vọng mới ấy.

→ Điều gì khiến nền kinh tế Mỹ lớn hơn hôm qua?

Câu trả lời là: Công nghệ - với nhà nước làm khách hàng đầu tiên. Không phải nhà nước chỉ tài trợ nghiên cứu, mà nhà nước đặt hàng: mua thứ chưa ai đủ tiền mua, cho đến khi nó đủ rẻ để thị trường tiếp quản.

Và hóa đơn của khách hàng ấy được trả bằng chính đặc quyền dollar của Phần III.

Mỹ dùng tiền của thế giới để mua tương lai. Nhưng tương lai ấy ngày càng đắt.

Phần V. Bữa tiệc không ai muốn trả tiền

Có một câu hỏi rất lạ về giai đoạn này: vì sao chu kỳ tăng trưởng dài nhất lịch sử Mỹ tính đến lúc đó - 106 tháng, từ tháng 2/1961 đến tháng 12/1969 - lại chính là chu kỳ gieo mầm cho cuộc khủng hoảng tiền tệ của thập kỷ sau?

Câu trả lời nằm trong một lựa chọn tưởng như rất Mỹ: lần đầu tiên, nước Mỹ muốn cả súng lẫn bơ - và không muốn chọn cái nào.

• Năm 1964, chính quyền Kennedy-Johnson quyết định thử một thứ nước Mỹ chưa từng làm ở quy mô như vậy: dùng thuế để chủ động đẩy cầu lên.

• Revenue Act, ký ngày 02/26/1964, hạ thuế suất thu nhập cao nhất từ 91% xuống 70%. Kết quả đến rất nhanh: đầu tư tăng, tiêu dùng tăng, thất nghiệp giảm, và nền kinh tế bước vào một trong những chu kỳ mở rộng mạnh nhất lịch sử.

Rồi năm 1965 đến.

Ngày 07/30/1965, Johnson ký Medicare và Medicaid, hai trụ cột của Great Society. Cùng mùa hè ấy, ông quyết định leo thang chiến tranh Việt Nam. Quân số Mỹ tại Việt Nam tăng từ khoảng 184,000 người cuối năm 1965 lên khoảng 536,000 người năm 1968.

Một bên là bơ: y tế, giáo dục, phúc lợi và chương trình chống nghèo. Một bên là súng: bom đạn, quân đội và chiến tranh ở Đông Nam Á.

Vấn đề không phải nước Mỹ không đủ tiền cho cả hai, vấn đề là Johnson không muốn nói với người Mỹ rằng họ sẽ phải trả tiền cho cả hai.

• Ngân sách công bố tháng 01/1966 thậm chí còn không dự tính một đợt tăng thuế để tài trợ chiến tranh, một phần vì chính quyền tin rằng chiến tranh sẽ kết thúc vào tháng 6/1967.

• Sử gia Allan Meltzer sau này xem năm 1965 là một trong những điểm ngoặt quan trọng nhất của lạm phát Mỹ.

1965: Ông chủ thứ 3 là chính trị

Năm 1951, William McChesney Martin đã giải phóng Fed khỏi Bộ Tài chính. Nhưng đến năm 1965, ông phát hiện ra rằng độc lập trên giấy không có nghĩa là chính sách tiền tệ có thể đứng ngoài chính trị.

Qua những cuộc nói chuyện với Thượng nghị sĩ Richard Russell vào mùa thu năm đó, Martin biết chi phí chiến tranh thực tế cao hơn con số chính thức khoảng 25%. Ông không muốn chờ đến khi ngân sách mới xuất hiện.

Ngày 12/03/1965, Hội đồng Thống đốc Fed bỏ phiếu 4-3 nâng lãi suất chiết khấu từ 4% lên 4.5%.

Hai ngày sau, Johnson triệu Martin và các quan chức kinh tế đến trang trại của ông ở Texas. Tổng thống khi ấy vẫn đang hồi phục sau ca phẫu thuật túi mật. Theo tiểu sử của Robert Bremner, Johnson nổi giận:

“You’ve got me in a position where you can run a rapier into me and you’ve done it.”

Martin không lùi bước. Ông nói rằng Federal Reserve Act đã trao trách nhiệm về lãi suất cho Fed, và đây là một trong số ít những trường hợp mà quyết định của Fed phải là quyết định cuối cùng.

Khoảnh khắc ấy thường được xem là đỉnh cao trong sự nghiệp của Martin: một ngân hàng trung ương dám nói “không” với một tổng thống đang rất cần tăng trưởng.

Nhưng câu chuyện không kết thúc đẹp như vậy.

Cú tăng lãi suất tháng 12/1965 không đủ để chặn lạm phát. Trong những năm sau, Martin dần nới lỏng chính sách để đổi lấy cam kết tăng thuế từ Johnson - và cam kết ấy không được thực hiện đầy đủ. Chính trị một lần nữa thắng kỷ luật tiền tệ trong ngắn hạn.

Hóa đơn bắt đầu xuất hiện trên bảng cân đối:

• Lạm phát bình quân chỉ khoảng 1.5%/năm trong 1952-1965, nhưng tăng lên 4.5% từ 1966 và chạm 5.75% năm 1969, cao nhất trong 18 năm.

• Thâm hụt ngân sách tăng từ 0.2% GDP năm 1965 lên 2.7% năm 1968.

• Mãi đến mùa xuân 1968, khi khủng hoảng vàng và bảng Anh buộc chính quyền phải hành động, Johnson mới ký phụ thu thuế 10%.

• Đến tháng 7/1969, lãi suất chiết khấu lên 6%, còn fed funds vượt 10%.

Hãy nhớ lại câu Martin từng nói năm 1965: “Chính sách tiền tệ phải thích nghi với những sự thật cứng của ngân sách.” Ông nói nó như một nguyên tắc về phối hợp chính sách. Nhưng nhìn từ cuối thập niên 1960, lịch sử có thể đọc nó theo một cách khác: Fed cuối cùng vẫn phải thích nghi với hóa đơn mà Washington viết ra.

Lạm phát Mỹ bắt đầu xuất khẩu

Bretton Woods khiến vấn đề không còn nằm trong biên giới nước Mỹ.

Đức và Nhật không thể đơn giản để đồng tiền của mình tăng giá mạnh mỗi khi dollar chảy vào. Muốn giữ tỷ giá cố định, ngân hàng trung ương của họ phải mua dollar. Và khi mua dollar, họ cũng đang nhập khẩu một phần chính sách tiền tệ Mỹ.

Trong khi đó, nước Anh đã không chịu nổi áp lực.

Ngày 11/18/1967, bảng Anh phá giá 14.3%. Cú phá giá lập tức làm thị trường vàng nóng lên. Chỉ vài tháng sau, London Gold Pool - liên minh 8 ngân hàng trung ương đã cùng nhau bán vàng để giữ giá $35 - sụp đổ.

Tháng 3/1968, hệ thống hai tầng ra đời: $35 chỉ còn là giá giữa các ngân hàng trung ương; thị trường tư nhân được phép giao dịch vàng ở mức giá khác.

Nói cách khác, thị trường đã ngừng tin vào $35 ba năm trước khi Nixon chính thức đóng cửa sổ vàng.

Cùng tháng đó, Quốc hội bỏ yêu cầu Fed phải duy trì lượng vàng tương đương 25% tiền giấy đang lưu hành. Một giới hạn vật chất quan trọng đối với cung tiền Mỹ biến mất.

Năm 1969, IMF tạo ra SDR - một loại tài sản dự trữ quốc tế mới, gần như phiên bản muộn của bancor mà Keynes từng đề xuất ở Bretton Woods.

Thế giới đã bắt đầu tìm đường thoát khỏi dollar trước cả khi Mỹ quyết định đóng cửa cửa sổ vàng.

Và Washington biết điều đó.

• Ngày 06/23/1969, Bộ trưởng Tài chính David Kennedy gửi Nixon một memo phân tích khả năng nâng giá vàng.

• Một phương án tăng 10-20%; phương án mạnh hơn đưa vàng lên $70-100/ounce.

• Chính quyền hiểu rằng $35 đã trở thành vấn đề. Nhưng nâng giá vàng cũng có nghĩa thưởng lớn cho những quốc gia đã tích trữ vàng - trong đó có Liên Xô.

Không ai muốn là người đầu tiên thừa nhận rằng hệ thống đã hỏng.

01/1970: người giữ luật thừa nhận mình đã thua

Đến tháng 1/1970, William McChesney Martin rời Fed sau gần 19 năm.

Tại tiệc chia tay ở Nhà Trắng, ông không nói về những năm tháng huy hoàng. Ông nói về lạm phát:

“We are in the wildest inflation since the Civil War.”

“Chúng ta đang ở trong cơn lạm phát hoang dại nhất kể từ Nội chiến.”

Với bạn bè, ông còn ngắn hơn:

“I’ve failed.”

“Tôi đã thất bại.”

Điều đáng buồn là Martin không thất bại vì ông không hiểu vấn đề. Ông hiểu rất rõ. Ông biết ngân sách phải được kiểm soát, biết dollar đang chịu áp lực, biết Fed cần độc lập.

Nhưng một ngân hàng trung ương độc lập vẫn phải hoạt động trong một hệ thống chính trị. Và khi chính phủ muốn súng + bơ + tăng trưởng, cuối cùng sẽ có người phải trả tiền.

Kỳ 2 từng cho chúng ta thấy một ông già 70 tuổi làm thay công việc của ngân hàng trung ương. Kỳ 4 cho thấy một ông già 63 tuổi đứng đầu ngân hàng trung ương ấy - được giải phóng khỏi Bộ Tài chính từ năm 1951 - và cuối cùng phải thừa nhận rằng thể chế mạnh đến đâu cũng có giới hạn khi hóa đơn chính trị đã quá lớn.

→ Điều gì khiến nền kinh tế Mỹ lớn hơn hôm qua?

Câu trả lời là: Hóa đơn. Lần đầu tiên trong series, nước Mỹ lớn hơn hôm qua bằng cách chi tiêu trước và trì hoãn việc trả tiền. Đặc quyền dollar của Kỳ trước không còn mua tương lai như sau chiến tranh; lần này, nó mua thời gian.

Nhưng dollar không phải tiền miễn phí. Mỗi dollar đi ra là thêm một lời hứa với người đang giữ nó. Và người gửi tiền lớn nhất của Mỹ - các ngân hàng trung ương châu Âu, bắt đầu với Bundesbank - đang chuẩn bị đến rút.

Phần VI. Ngày nước Mỹ đóng cửa sổ vàng

Tháng 8/1971, bài toán cuối cùng chỉ còn lại một phép chia.

• Nước Mỹ có khoảng $40 tỷ dollar mà các ngân hàng trung ương nước ngoài có quyền yêu cầu đổi lấy vàng, trong khi kho vàng Mỹ chỉ còn khoảng $10 tỷ.

• Năm 1944, Mỹ có hơn $6 vàng cho mỗi $1 nghĩa vụ. Năm 1949, con số ấy vượt $8. Đến năm 1971, chỉ còn khoảng $0.25.

Nếu đây là một ngân hàng thương mại, người ta sẽ gọi nó là gì?

Một ngân hàng đang bị rút tiền.

Vấn đề là ngân hàng này có tên là Hoa Kỳ.

Ngòi nổ đến từ London

Đến năm 1971, Washington đã biết cửa sổ vàng không thể mở mãi.

• Tháng 5, dollar lại đổ vào Đức. Bundesbank không muốn tiếp tục mua thêm dollar để giữ tỷ giá cố định nên thả nổi Deutsche Mark.

• Thụy Sĩ và Áo cũng nâng giá đồng tiền.

Tại Bộ Tài chính Mỹ, một kế hoạch dự phòng đã nằm sẵn trong ngăn kéo từ tháng 5: đóng cửa sổ vàng, thả nổi dollar và áp phụ thu lên hàng nhập khẩu.

Người soạn kế hoạch là một quan chức 43 tuổi tên Paul Volcker.

Rồi đến tuần thứ hai của tháng 8.

Ngày 08/12, Bank of England gửi Washington một yêu cầu về “cover” cho khoảng $3 tỷ dự trữ dollar. Cùng lúc, Fed phải rút $2.2 tỷ từ các đường swap, trong đó $750 triệu cho Anh.

Với Volcker, thông điệp đã quá rõ:

“If the British... were going to take gold for their dollars, it was clear the game was indeed over.”

Nếu người Anh cũng bắt đầu lấy vàng cho dollar, trò chơi thực sự đã kết thúc.

Không cần người Anh phải mang $3 tỷ đến đổi vàng ngay hôm đó. Chỉ riêng việc họ muốn được bảo đảm giá trị của số dollar đang nắm giữ đã đủ cho Washington hiểu vấn đề.

Người gửi tiền lớn nhất, đồng sáng lập hệ thống Bretton Woods, vừa đứng trước quầy.

Ba ngày ở Camp David

Thứ Sáu, 08/13/1971, Nixon bí mật bay đến Camp David. Trong căn phòng ấy có Bộ trưởng Tài chính John Connally, chủ tịch Fed Arthur Burns, Paul Volcker, Giám đốc Ngân sách George Shultz và một nhóm cố vấn kinh tế.

Quốc hội không được báo trước. Báo chí không biết gì.

Và họ không thống nhất về cách giải quyết.

• Connally muốn đóng cửa sổ vàng và dùng cú sốc đó để ép các nước thặng dư nâng giá đồng tiền.

• George Shultz, chịu ảnh hưởng của Milton Friedman, muốn thả nổi tỷ giá hoàn toàn.

• Burns và Volcker lo phản ứng quốc tế; Volcker vẫn muốn đàm phán một hệ thống tỷ giá cố định mới.

• Nixon quan tâm nhất đến một thứ rất thực tế: cử tri Mỹ.

Burns sau đó ghi trong nhật ký:

“I am convinced that the President will do anything to be reelected.”

“Tôi tin chắc Tổng thống sẽ làm bất cứ điều gì để được tái đắc cử.”

Sau ba ngày tranh luận, Washington chọn một gói ba đòn:

1. Đóng cửa sổ vàng - dollar không còn được đổi lấy vàng.

2. Đóng băng lương và giá trong 90 ngày - để chống lạm phát trong nước.

3. Áp phụ thu 10% lên hàng nhập khẩu - dùng thương mại làm đòn bẩy buộc các nước khác ngồi vào bàn đàm phán.

Điều đáng kinh ngạc là tất cả được thực hiện gần như trong một đêm.

Tối Chủ nhật

9 giờ tối ngày 08/15/1971, Nixon xuất hiện trên truyền hình.

Bài phát biểu chỉ kéo dài khoảng 15 phút và được Herbert Stein - một trong những người tham gia soạn kế hoạch - nhớ lại là đã chen ngang chương trình truyền hình nổi tiếng Bonanza.

Nixon không nói “Bretton Woods”, ông cũng không nói “vỡ nợ”, ông nói:

“I have directed Secretary Connally to suspend temporarily the convertibility of the dollar into gold...”

“Tôi đã chỉ thị Bộ trưởng Connally tạm thời đình chỉ khả năng chuyển đổi dollar sang vàng...”

Rồi ông quay sang người Mỹ:

“...your dollar will be worth just as much tomorrow as it is today.”

“Nếu bạn là một trong đa số người Mỹ mua hàng Mỹ tại Mỹ, dollar của bạn ngày mai vẫn đáng giá đúng như hôm nay.”

Người cha của gia đình Detroit giờ đã 76 tuổi. Năm 1933, ông từng nghe Roosevelt trên radio yêu cầu người Mỹ tin vào hệ thống ngân hàng, và ngân hàng đã mở cửa trở lại. Năm 1946, ông cùng con trai ký khoản mortgage có chính phủ đứng sau; những năm sau đó, bảng lương GM mang đến cho con trai ông lương hưu, bảo hiểm và COLA. Và giờ, một tổng thống khác bảo ông rằng dollar ngày mai vẫn đáng giá như hôm nay.

Ông có lý do để tin. Cả đời ông, nước Mỹ đã giữ lời.

Chỉ có một khác biệt: tờ dollar trong ví ông đã không còn đổi được vàng từ năm 1933. Từ sáng hôm sau, tờ dollar trong két của Bundesbank cũng vậy.

Thứ Hai: thị trường ăn mừng

Ngày 08/16, Dow Jones tăng 32.93 điểm, tương đương 3.85% - mức tăng điểm trong một ngày lớn nhất lịch sử chỉ số tính đến thời điểm đó. Khối lượng giao dịch đạt 31.7 triệu cổ phiếu, cũng là kỷ lục.

Thị trường trái phiếu cũng phản ứng mạnh: lợi suất trái phiếu đô thị giảm kỷ lục 54 điểm cơ bản trong tuần, còn trái phiếu doanh nghiệp chất lượng cao giảm tới 80 điểm.

• Thị trường nghe thấy “đóng băng giá” và “phụ thu nhập khẩu”.

• Nó không nghe thấy “Mỹ vừa từ chối đổi dollar lấy vàng.”

Và đó là một nghịch lý rất Mỹ: thị trường chứng khoán ăn mừng một vụ vỡ nợ.

Trong cùng năm, nước Mỹ lần đầu tiên trong thế kỷ XX ghi nhận thâm hụt thương mại hàng hóa $2.26 tỷ.

Ngân hàng của thế giới, sau 27 năm, cũng bắt đầu tiêu nhiều hơn làm.

Smithsonian: cố cứu một hệ thống đã mất nền móng

Washington không muốn Bretton Woods chết. Nixon chỉ muốn một hệ thống có lợi hơn cho nước Mỹ.

Cuối tháng 11, tại cuộc họp G10 ở Rome, Connally nói với các bộ trưởng tài chính châu Âu câu sẽ trở thành một trong những câu nổi tiếng nhất của lịch sử tiền tệ:

“The dollar is our currency, but it’s your problem.”

Dollar là đồng tiền của chúng tôi, nhưng là vấn đề của các ông.

Tháng 12/1971, các nước gặp nhau tại Smithsonian Institution ở Washington. Kết quả là Smithsonian Agreement:

• Dollar phá giá khoảng 8%.

• Giá vàng chính thức tăng từ $35 lên $38/ounce.

• Phụ thu nhập khẩu 10% được gỡ bỏ.

• Các biên độ tỷ giá được nới rộng.

Nixon gọi đây là:

“the most significant monetary agreement in the history of the world.”

Thỏa thuận tiền tệ quan trọng nhất trong lịch sử thế giới, và nó sống được 15 tháng.

• Tháng 02/1973, dollar phải phá giá lần thứ hai, giá vàng chính thức lên $42.22. Đến tháng 03, các đồng tiền lớn chuyển sang thả nổi.

• Bretton Woods không chết trong một hội nghị. Nó chết vì không còn ai muốn giữ lời hứa $35.

Và đúng lúc một lời hứa cũ chết đi, một ngành công nghiệp mới bắt đầu trưởng thành.

Tháng 11/1971, Intel ra mắt 4004, bộ vi xử lý thương mại đầu tiên. Trong cùng một năm mà nước Mỹ bỏ vàng, ngành bán dẫn bắt đầu bước ra khỏi phòng thí nghiệm quân sự và tiến về phía máy tính cá nhân.

Hamilton từng viết lời hứa cho đồng nợ của nước Mỹ năm 1790. Roosevelt viết lại lời hứa với vàng năm 1934. Bretton Woods đem lời hứa $35 ấy ra toàn thế giới năm 1944.

Đến năm 1971, nước Mỹ không còn giữ lời hứa ấy nữa.

Nhưng điều kỳ lạ nhất lại nằm ở phần sau.

Không có ngân hàng trung ương nào bỏ dollar. Không có quốc gia nào rời hệ thống thương mại Mỹ. Không có cuộc tháo chạy khỏi nền kinh tế Mỹ.

Luật chơi đã thay đổi, nhưng người chơi vẫn ở lại.

→ Điều gì khiến nền kinh tế Mỹ lớn hơn hôm qua?

Câu trả lời là: Phá luật. Khi lời hứa $35 không còn thể giữ, nước Mỹ tự miễn cho mình khỏi lời hứa ấy. Và thay vì kết thúc vai trò của dollar, việc đóng cửa sổ vàng lại mở ra một hệ thống hoàn toàn mới: một thế giới dùng dollar không cần vàng.

Kết luận

27 năm trước, tại một khách sạn trên núi ở New Hampshire, nước Mỹ ra đề cho cả thế giới. 27 năm sau, tại một trại nghỉ trên núi khác ở Maryland, nước Mỹ tự sửa đề.

Ở giữa là 6 câu trả lời cho cùng một câu hỏi - điều gì khiến nền kinh tế Mỹ lớn hơn hôm qua?

• Luật chơi. Nước Mỹ viết luật cho cả thế giới rồi phát dollar để thế giới chơi - nhưng mỗi dollar ấy là một lời hứa có thể đổi lấy vàng.

• Tầng lớp trung lưu. Nhu cầu được thể chế hóa bằng mortgage có chính phủ bảo lãnh, bằng hợp đồng lao động có lương hưu, và bằng một ngân hàng trung ương được phép dọn bát rượu punch. Năng suất và sức mua chạy cùng nhau suốt 25 năm - điều chưa từng xảy ra trước đó và chưa lặp lại kể từ.

• Đặc quyền. Lần đầu tiên nước Mỹ lớn hơn hôm qua bằng tiền của thế giới: phát hành thứ mà mọi ngân hàng trung ương phải giữ, và dùng số tiền gửi ấy để đầu tư, đóng quân, viện trợ. Nhưng một ngân hàng càng thành công, càng có nhiều người muốn rút tiền.

• Công nghệ có nhà nước làm khách hàng đầu tiên. Chính phủ trả tiền cho learning curve của bán dẫn, thị trường dân sự thừa hưởng giá. Đặc quyền được dùng để mua tương lai - đúng như Louisiana từng được mua bằng tín dụng.

• Hóa đơn. Đặc quyền lần này không mua tương lai mà mua sự trì hoãn. Súng và bơ được thanh toán một phần bằng tiền gửi của Bundesbank, và người canh giữ kỷ luật thừa nhận ông không thắng nổi một tổng thống.

• Phá luật. Khi lời hứa không thể giữ, người giữ lời hứa tự miễn cho mình lời hứa ấy - và phát hiện rằng thế giới vẫn tiếp tục chơi.

Nếu Kỳ 1 là Thị Trường, Kỳ 2 là Quy Mô, Kỳ 3 là Nhu Cầu, thì Kỳ 4 là Luật Chơi. Công nghệ quan trọng nhất của giai đoạn 1945-1971 không phải bán dẫn hay Apollo, mà là khả năng khiến cả thế giới dùng tiền của mình.

Kỳ 1: Mỹ phát minh ra cách vay tiền. Kỳ 2: Mỹ phát minh ra cách tổ chức sản xuất. Kỳ 3: Mỹ phát minh ra người mua. Kỳ 4: Mỹ phát minh ra đồng tiền mà phần còn lại của thế giới phải dùng để mua.

Và câu hỏi thứ hai ở mở bài - vì sao thế giới vẫn chơi khi Mỹ phá luật?

• Năm 1944, dollar tồn tại vì vàng: hơn $6 vàng cho mỗi $1 tiền gửi.

• Thập niên 1960, dollar tồn tại vì thương mại, ngân hàng, thị trường vốn và một thị trường eurodollar không ai thiết kế.

• Năm 1971, khi vàng biến mất, thế giới phát hiện nó không thực sự cần vàng để dùng dollar nữa.

Nixon không giết dollar system, ông chỉ cắt sợi dây cuối cùng nối dollar với vàng, trong một hệ thống đã bắt đầu sống mà không cần vàng. 55 năm sau, vàng tăng 131 lần, từ $35 lên $4,577 một ounce ngày 08/21/2026 - và dollar vẫn chiếm 57.13% dự trữ ngoại hối toàn cầu trong quý 1/2026.

Góc 2026: ba câu hỏi

1. Ai đang viết lại luật? Paper tháng 11/2024 của Stephen Miran tại Hudson Bay Capital dùng đúng khung Triffin để biện minh thuế quan: đặc quyền dự trữ buộc Mỹ thâm hụt, và thuế quan là đòn bẩy ép đối tác chỉnh tỷ giá.

   • Phụ thu 10% của Nixon năm 1971 là tổ tiên trực tiếp của playbook ấy.

   • Khác biệt: năm 1971 có Smithsonian để hạ cánh sau 4 tháng; năm 2026 chưa có bàn đàm phán nào tương đương.

2. Lời hứa nào đang bị kiểm tra? Accord 1951 và trang trại Texas 1965 là khung đọc trực tiếp cho hiện tại: Kevin Warsh làm chủ tịch Fed từ 05/22/2026, Bộ Tài chính mua lại trái phiếu dài hạn để kìm lợi suất đuôi dài, nợ liên bang vừa chạm $40 nghìn tỷ.

   • Martin năm 1965: “chính sách tiền tệ phải thích nghi với sự thật cứng của ngân sách”.

3. De Gaulle thắng muộn 60 năm? Ngân hàng trung ương mua ròng vàng, vàng vượt Treasuries trong dự trữ chính thức, đỉnh $5,597 ngày 01/29/2026.

   • Và stablecoin năm 2026 giống eurodollar năm 1957 ở đúng một điểm: đó là dollar nằm ngoài tầm tay Fed - nấc tiếp theo của thang “tin vào giấy” ở Kỳ 3.

Dấu hiệu nhận biết một trật tự sắp được viết lại: khi người viết luật bắt đầu than phiền về luật. Connally năm 1971. Miran năm 2024.

Đặc quyền không miễn phí. Hóa đơn của năm 1971 đến chậm 10 năm, bằng lạm phát hai chữ số, và người thanh toán là người ít nói nhất trong căn phòng ở Camp David: Paul Volcker, tác giả bản kế hoạch tháng 5, người đã thua cuộc tranh luận về tỷ giá cố định và sẽ thắng cuộc chiến với lạm phát.

Trong Kỳ tới, Viet Hustler sẽ cùng bạn đọc bước vào thập kỷ Cứu Đồng Tiền (1971-1982): khi nước Mỹ phát hiện ra in tiền không cần vàng thì dễ, nhưng khiến thế giới tiếp tục tin vào tờ giấy ấy thì phải trả bằng lãi suất 20% - và một người tên Paul Volcker.

Nếu bạn bỏ lỡ những bài viết hay nhất gần đây:

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

Điểm tin chính:

• Mỹ tiếp tục hộ tống hơn 6 triệu thùng dầu ra Hormuz

• Mỹ: S&P PMI tháng 8 cao nhất 4 năm

• Nhật Bản: Lạm phát CPI tháng 7 cao nhất năm

• Hàn Quốc: Xuất khẩu tháng 8 tăng mạnh nhờ chip

• Samsung dự kiến hoàn trả $80 tỷ cho cổ đông

• Broadcom đàm phán huy động $100 tỷ nợ mới

• Tesla được Nevada phê duyệt robotaxi thương mại

• Thị trường: Trên 7650, SPX về được gamma pin 7700

Read more

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

Điểm tin chính:

• Mỹ sẽ áp đặt trừng phạt mạnh nhất lên Iran

• 6.2 triệu thùng dầu ra khỏi Hormuz hôm qua

• Scott Bessent trả lời phỏng vấn CNBC

• Nợ công Mỹ vượt mốc $40 nghìn tỷ lần đầu tiên

• Philly FED tháng 8: Sản xuất tiếp tục tăng mạnh

• Trợ cấp thất nghiệp tuần ổn định

• Nhật Bản: Xuất khẩu tháng 7 tăng mạnh nhất 4 năm

• Waymo tự phát triển chip 5nm cho robotaxi

• Micron đầu tư $10 tỷ xây phòng nghiên cứu AI memory

• Walmart: Comparable sales tại Mỹ thất vọng

• Alibaba: AI Cloud tăng trưởng mạnh nhưng lợi nhuận yếu

• Thị trường: Lợi tức về báo động, SPX mất 7700

Read more

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

Điểm tin chính:

• UAE cắt đứt toàn bộ quan hệ kinh tế với Iran

• 4.6 triệu thùng dầu ra khỏi Hormuz hôm qua

• FOMC Minutes: Rủi ro lạm phát tăng cao do AI

• Bộ Tài Chính Mỹ tăng gấp đôi quy mô buyback trái phiếu

• SBA bảo lãnh 90% khoản vay cho doanh nghiệp năng lượng

• Tồn kho dầu Mỹ tăng 3 tuần liên tiếp

• Lãi suất Mortgage 30 năm giữ nguyên

• $16 tỷ đấu giá trái phiếu 20Y thất bại

• SK Hynix công bố chương trình buyback $28.6 tỷ

• Nebius phát hành $4.5 tỷ trái phiếu chuyển đổi

• Marvell phát hành warrant cho Google

• Target: Q2 vượt kỳ vọng, nâng dự báo cả năm

• Thị trường: Lợi tức trái phiếu nguội - tiền chảy khỏi semi

Read more

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

Điểm tin chính:

• Trump xác nhận không đàm phán, Hormuz vẫn mở

• 4.8 triệu thùng dầu ra khỏi Hormuz hôm qua

• Trung Quốc: Nền kinh tế “hai tốc độ”

• Giá xuất nhập khẩu tháng 7 ngược dự báo

• Số nhà khởi công Mỹ tháng 7 giảm mạnh

• Doanh số nhà chờ bán giảm dưới dự báo

• Sản lượng công nghiệp tăng tháng thứ 2 liên tiếp

• Báo cáo ADP tuần tăng nhẹ trở lại

• Meta đối mặt cáo buộc thiết kế gây nghiện trẻ em

• Home Depot: Q2 vượt kỳ vọng, giữ nguyên dự báo năm

• Thị trường: Có cần thiết lo sợ lợi tức trái phiếu?

Read more

• Tokenomics: Đơn Vị Tiền Tệ Của Nền Kinh Tế AI

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

Điểm tin chính:

• Mỹ đe doạ Oman, Iran bác bỏ gia hạn thoả thuận

• Mỹ hộ tống được 15 triệu thùng dầu cuối tuần

• Trung Quốc: Tất cả dữ liệu chỉ về suy thoái

• Nhật Bản: GDP Q2 dưới kỳ vọng

• Chỉ số sản xuất Empire State gấp đôi dự báo

• Data center Meta-BlackRock chỉ được bảo hiểm 1 phần

• Nvidia cung cấp AI compute độc quyền cho OpenAI

• Thị trường: Lãi suất tăng, semi thành nơi trú ẩn

Read more

• Cá Mập Mua Gì Trong Q2/2026? - FREE

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

• Chiến Tranh Iran Lần 2: Ảnh Hưởng Nặng Hơn Lần 1?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 1: Ván Cược Của Hamilton (1776-1865)

“Sẽ là một nhầm lẫn nếu cho rằng sử dụng một nguồn lực hiệu quả hơn đồng nghĩa với việc tiêu thụ nó ít đi. Thực tế có thể hoàn toàn ngược lại.”

— William Stanley Jevons, The Coal Question (1865)

Trong phần lớn hai năm qua, kinh tế học của AI thường được nhìn qua một đơn vị rất đơn giản: token. Giá mỗi triệu token giảm, các mô hình mới liên tục rẻ hơn thế hệ trước và khoảng cách năng lực giữa nhóm dẫn đầu với phần còn lại ngày càng thu hẹp. Từ đó xuất hiện một kết luận khá trực quan: trí tuệ nhân tạo đang trở thành hàng hóa phổ thông (commodity), mô hình mở sẽ ép giá mô hình đóng và hiệu quả cao hơn cuối cùng sẽ làm nhu cầu đối với GPU hay trung tâm dữ liệu chậm lại.

Nhưng token chỉ đo giá của một đầu vào. Doanh nghiệp không thực sự mua một triệu token; họ mua một yêu cầu khách hàng được giải quyết, một đoạn mã hoạt động, một tài liệu được phân tích hoặc một quy trình được tự động hóa. Một mô hình có giá token thấp hơn vẫn có thể đắt hơn nếu cần suy luận lâu hơn, thử lại nhiều lần hơn hoặc để lại nhiều công việc hơn cho con người. Khi AI chuyển từ chatbot sang những hệ thống tự thực hiện nhiều bước, khoảng cách giữa giá của token và chi phí của công việc hoàn thành càng trở nên quan trọng.

Cùng lúc đó, việc tầng mô hình trở nên rẻ hơn chưa chắc làm giá trị kinh tế của toàn ngành giảm xuống. Mô hình trọng số mở vẫn cần GPU để chạy, doanh nghiệp vẫn cần dữ liệu và hệ thống điều phối để đưa AI vào sản xuất, còn lượng suy luận có thể tăng nhanh hơn tốc độ giá giảm nếu chi phí thấp hơn mở khóa thêm nhiều tác vụ mới. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là AI đang rẻ đi bao nhiêu, mà là giá trị sẽ nằm ở đâu khi năng lực AI ngày càng phổ biến.

Bài viết đi qua bảy phần:

• Phần I — Năng lực AI bớt khan hiếm: khoảng cách giữa mô hình mở và đóng, cũng như giữa Trung Quốc và Mỹ, đang thu hẹp đủ nhanh để tạo áp lực lên giá.

• Phần II — Token rẻ chưa chắc tạo ra tác vụ rẻ: năng lực có thể hội tụ trong khi tốc độ, hiệu quả sử dụng token và tỷ lệ thành công vẫn khác biệt lớn.

• Phần III — Lượng sử dụng không đồng nghĩa doanh thu: mô hình mở đang giành thêm workload, nhưng traffic chưa cho biết ai thực sự giữ được giá trị kinh tế.

• Phần IV — “Mở” không có nghĩa “miễn phí”: lợi thế chi phí phụ thuộc vào quy mô, tỷ lệ khai thác hạ tầng và cách doanh nghiệp lựa chọn giữa tự vận hành với API.

• Phần V — Giá giảm chưa chắc làm nhu cầu compute giảm: tổng chi tiêu cho suy luận vẫn có thể tăng nếu lượng sử dụng mở rộng nhanh hơn mức tiết kiệm trên mỗi tác vụ.

• Phần VI — Nếu tầng mô hình trở nên phổ thông, lợi nhuận sẽ dịch chuyển: dữ liệu, hạ tầng, điều phối và ứng dụng có thể trở thành những nơi giữ lại phần giá trị mà model layer đánh mất.

• Phần VII — Từ giá mỗi token đến giá trị mỗi USD AI: thước đo cuối cùng không phải lượng token được mua, mà là bao nhiêu công việc và giá trị kinh tế được tạo ra từ số tiền đó.

Sự thành công của một mô hình vì thế không thể chỉ được đo bằng việc nó đứng đầu benchmark hay bán một triệu token rẻ đến đâu. Nó phải được đo bằng khả năng hoàn thành công việc với đủ độ tin cậy, đủ hiệu quả và ở mức tổng chi phí phù hợp với giá trị mà khách hàng nhận được.

Token đang ngày càng rẻ.

Câu hỏi là liệu intelligence cũng đang trở thành hàng hóa - hay chỉ có giá trị đang dịch chuyển sang nơi khác trong chuỗi AI.

Read more

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• R…

Read more

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

• Chiến Tranh Iran Lần 2: Ảnh Hưởng Nặng Hơn Lần 1?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 1: Ván Cược Của Hamilton (1776-1865)

Điểm tin chính:

• 2 tàu bị bắn, 3.9 triệu thùng dầu ra Hormuz hôm nay

• Mỹ áp 100% tariff với drone và linh kiện nhập khẩu

• Doanh số bán lẻ tháng 7 ngược dự báo

• UMich tháng 8: Tâm lý người tiêu dùng giảm mạnh

• Atlanta FED hạ dự báo GDP Q3 về 4.3%

• Trung Quốc tháng 7: Tín dụng yếu do nhu cầu vay giảm

• FDA nhận hồ sơ bổ sung thuốc điều trị của Capricor

• Applied Materials: Q2 vượt kỳ vọng, nâng mạnh dự báo

• Thị trường: Take profit, Sideway ngày thứ 6

Read more

• Canada Rời Khỏi Cái Bóng Của Nước Mỹ?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 3: Kỷ Nguyên Tiêu Dùng (1913-1945)

• Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)

• SK Hynix: $150 Là Cao Hay Thấp?

• Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)

• Rủi Ro Tín Dụng Gặp AI: Ai Bị Margin Call Trước?

• Ngân hàng Mỹ Q2/2026: The Golden Quarter

• Chiến Tranh Iran Lần 2: Ảnh Hưởng Nặng Hơn Lần 1?

• 250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 1: Ván Cược Của Hamilton (1776-1865)

Điểm tin chính:

• Mỹ điều tàu sân bay mới tới Trung Đông

• Lạm phát PPI tháng 7 tốt hơn dự báo

• Thâm hụt ngân sách Mỹ +10% YoY trong 2026

• Trợ cấp thất nghiệp tuần tăng nhẹ

• $25 tỷ đấu giá trái phiếu 30 năm nhu cầu yếu

• Rủi ro tín dụng tư nhân có dấu hiệu trở lại

• Các ngân hàng Mỹ rót tiền vào hạ tầng Mỹ

• Google ra mắt Gemini 3.7 Flash

• Anthropic được kỳ vọng IPO trong tháng 10

• SanDisk công bố chiến lược tăng trưởng dài hạn

• Cisco: Doanh thu tốt nhưng biên lợi nhuận giảm

• S&P500 phá đỉnh ATH, semi xanh 3 ngày liên tiếp

Read more