“Nếu đã muốn bê lên VTV thì phải chụp đủ cả bài, đừng cắt đại 1 đoạn làm mẫu thế lực thù địch, phản động”.

Lời nói đầu

Người ta nói rằng Nữ thần công lý (Justitia) là một người đàn bà bị mù, cầm chiếc cân để phân định thiện ác, lẽ phải và che một chiếc khăn bịt mắt để không nhìn thấy bị cáo thuộc loại giàu nghèo, sang hèn thế nào để phân xử cho công bằng.

Tao hỏi nhé: Mày chắc chưa? Có khi cái khăn chỉ là đạo cụ.

Làm sao mày dám chắc rằng ở bên dưới chiếc khăn trắng đó không phải một đối mắt sáng suốt, nhìn xuyên qua lớp vải? Có khi bà ta còn ti hí mắt nhìn qua để xem bị cáo trước mắt mình có đặt cục vàng nặng hơn chiếc lông ngỗng không để mà đặt cán cân nặng hơn về phía đồng tiền.

Công lý chưa bao giờ là một bài toán rõ ràng chỉ có hai ranh giới: 0 (Sai) và 1 (Đúng). Nó vẫn luôn là một ma trận phức tạp, nhiều chiều, nhiều biến thể khác nhau, chỉ có đúng một điểm hội tụ duy nhất: Cuộc chiến tranh giữa Người giàu và Người nghèo. Giữa kẻ đầy quyền thế và người bị bóc lột.

Đâu phải cứ giở sách luật ra, trích điều A, khoản B, Bộ luật C ra là kẻ thủ ác phải đền tội đúng như những gì chúng gây ra đâu.

Không có đâu.

Quan toà, Công tố viên, Cảnh sát điều tra, Luật sư, Bồi thẩm đoàn, Nhà báo,... đều là con người. Mà con người thì dễ dàng bị thao túng và chịu khuất phục trước đồng tiền bẩn thỉu và quyền lực một tay che trời.

Luật pháp do đó là một sợi dây cao su co giãn giữa nhóm thiểu số tinh hoa và nhóm đa số trắng tay.

Một bên sử dụng như công cai trị, điều khiển bộ máy công quyền để thu hết phần tài nguyên béo bở về cho phe mình .

Bên còn lại sử dụng như thanh gươm và lá chắn để tự vệ trước áp bức, bất công; để tin rằng mình còn hy vọng mà chiến đấu giành lại lẽ phải thuộc về mình.

Sợi dây cao su “Pháp luật” liên tục bị kéo căng ra rồi co lại giữa hai nhóm người này, tất nhiên là, luôn có giới hạn chịu đựng trước khi đứt gãy hoàn toàn.

Những người sống trong nền dân chủ phương Tây, tin ở nền tư pháp độc lập như thánh bổn mạng thì bị kéo vào cuộc chơi đốt tiền thuê luật sư và thời gian đi hầu toà trước những con cá mập tập đoàn lớn, các đảng phái cầm quyền chiếm đa số trong quốc hội. Tiếng khóc kêu rên xiết của họ có thể bị dội bom bởi hàng tấn tiền chi cho cỗ máy truyền thông át đi, chỉ để lại những tiếng kêu rỗng tếch, không thành lời. Đó là trường hợp ở các nước có nền Pháp quyền (Rule of Law).

Còn ở các nước Pháp trị (Rule by Law) thì cuộc hành trình đi tìm Công Lý còn cam go hơn gấp bội bởi vì những kẻ đóng vai trò giữ gìn trật tự lại thông đồng với nhau.

Đơn tố cáo có thể bị ngâm giấm vài năm, chìm trong đống hồ sơ oan sai cao chồng chất không chịu xử lý. Đợi cho dư luận nguội bớt, để dân chúng lo hóng drama khác mà quên đi vụ việc.

Hồ sơ điều tra vụ việc có thể bị chính các điều tra viên làm sai lệch, gian dối để giảm nhẹ tội cho nghi phạm tùy theo chức vụ lãnh đạo trong bộ máy công quyền. Ví dụ như “mất lái do phóng nhanh vượt ẩu” thành “sự cố kỹ thuật đột ngột”, cố rặn ra cái kết quả xét nghiệm cồn và ma túy bằng 0 để kéo tụi nó từ Khoản 2 (án nặng) tuột xuống Khoản 1 (án nhẹ), rồi từ đó tìm đường cho trắng án.

Công tố viên thay vì giữ độc lập tư pháp, làm “quan tòa của công an” thì lại thông đồng với bên điều tra. Bất kể hồ sơ rách nát, lập luận ngu xuẩn cỡ nào thì chỉ biết gật gù, ký xoành xoạch để phê chuẩn nhằm hợp thức hóa cho kịch bản chạy án. Sự độc lập tư pháp bị vứt vào sọt rác, biến Viện Kiểm sát trở thành bóng ma đồng lõa.

Đến khi ra tòa, trò hề công lý còn mắc cười hơn nữa. Thẩm phán chỉ lo làm cho đủ số “Án bỏ túi” (Pre-determined verdict/Карманный суд) —việc đi tù bao nhiêu năm hay bị xử bắn đã được quyết định xong xuôi tại cuộc họp kín của Đảng ủy —nơi mà cả ba nhánh Hành pháp-Tư pháp-Lập pháp đều ngồi chung bàn và mặc chung cái áo khuôn mẫu Đảng viên.

Thẩm phán ở đất nước này không hề độc lập. Sự nghiệp của họ được lên chức cao hay bị đuổi ra khỏi ngành phụ thuộc 100% vào chính Chánh án tòa án nơi công tác, và cũng là Bí thư Đảng ủy của tòa án đó luôn. Chẳng khác gì một nhân viên hành chính mặc áo thụng, được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ 5 năm tái bổ nhiệm thì được 10 năm.

Cứ hết nhiệm kỳ, ông quan tòa muốn được ngồi tiếp cái ghế đó để kiếm cơm thì phải làm thủ tục “xét duyệt, đánh giá”. Chỉ cần trong nhiệm kỳ ông ta lỡ tay xử “lệch sóng”, đéo nghe lệnh cấp trên, hoặc làm phật lòng mấy VIP trong Đảng ủy địa phương, thì đến kỳ tái bổ nhiệm, tụi nó gạch tên một phát khỏi nhân sự quy hoạch là ông ra đứng đường, mất sạch sự nghiệp. Thử hỏi có ông thẩm phán nào dám đem cái nồi cơm của vợ con ra để đánh đổi lấy hai chữ “công lý”?

Còn luật sư đáng lẽ ra phải dùng mọi kẽ hở của luật pháp để bảo vệ thân chủ đến cùng trước họng súng của công tố viên, thì chẳng khác nào thằng diễn viên quần chúng đi mớm lời, ép thân chủ nhận tội:

“Anh đừng có cãi nữa, Đảng và Nhà nước đã nắm hết bằng chứng rồi. Bây giờ anh có cãi thì chỉ có nước chết banh xác. Thôi thì thành khẩn nhận tội, xin sự khoan hồng của Lãnh tụ để giữ mạng, đỡ liên lụy đến vợ con”.

Nói cách khác, luật sư lúc này biến thành một tên “an ninh chìm” mặc áo dân sự, đi bẻ gãy chút ý chí phản kháng cuối cùng của bị cáo ngay từ trong buồng giam. Còn những luật sư liêm khiết có tồn tại không? Có, nhưng họ chỉ là thiểu số quá nhỏ bé với số đông chỉ muốn giữ cái thẻ hành nghề để kiếm cơm nuôi gia đình.

Luật lệ cực kỳ mơ hồ, chung chung có thể bị diễn giải theo đúng cái cách mà phe Đảng muốn xử tội bất kỳ lúc nào mà đến những luật sư hành nghề lâu năm cũng không thể nào cãi lý nổi như trường hợp điều 331 BLHS:

- Người nào lợi dụng các quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tín ngưỡng, tôn giáo, tự do hội họp, lập hội và các quyền tự do dân chủ khác xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

- Phạm tội gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Làm thế nào là lợi dụng”? Thế nào là “xâm phạm”? Đéo có một cái thước đo hay định lượng cụ thể nào cả.

Một đứa Gen Z lên mạng viết bài bức xúc hỏi tại sao kẻ giết người chưa bị khởi tố sẽ bị diễn giải thành:

“Mày đang bôi nhọ uy tín của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, làm giảm sút niềm tin của nhân dân vào cơ quan điều tra, tức là mày đang ‘lợi dụng quyền tự do ngôn luận’ để ‘xâm phạm lợi ích của Nhà nước’”.

Thế là tống giam hỏa tốc từ 2 đến 7 năm tù, cãi bằng niềm tin. Cái điều luật này nó giống như một cái túi không đáy, tụi nó thích nhét ai vào, lật góc nào cũng thành có tội.

Đến lúc ra tòa công khai (trường hợp nào tranh cãi quá thì bị xử kín, cấm báo chí vào), luật sư chỉ có đúng một câu để lên phát biểu là:

“Tôi hoàn toàn đồng ý với lời buộc tội của đồng chí Kiểm sát viên. Tội ác của thân chủ tôi là không thể tha thứ, làm tổn hại đến uy tín của Đảng và Nhà nước”.

Sau đó, tụi nó chỉ làm một việc duy nhất là xin tòa... giảm nhẹ hình phạt vì lý do bị cáo đã “thành khẩn khai báo” hoặc có “nhân thân tốt” ,”gia đình có công với cách mạng”, “nhiều năm cống hiến cho Đảng và Nhà nước” để làm kim bài miễn tử; và xin được dùng tiền bồi thường để “khắc phục hậu quả” —tức là công khai chạy án, dùng tiền để giảm nhẹ tội.

Lập luận kiểu này đéo khác gì bảo:

“Vì tao đã cống hiến cho Đảng nhiều năm rồi, nên bây giờ tao có lỡ tay tông chết một đứa dân đen thì Đảng phải tha cho tao chứ!”.

Hoặc:

“Tao đã nộp đủ số tiền mình đã tham nhũng và ăn hối lộ vô ngân khố của tụi mày rồi đó giờ hãy giảm nhẹ tội hết sức có thể hoặc thả tự do cho tao. Để tao vào tù như đi nghỉ dưỡng 5 sao trong thời gian ngắn nhất có thể.”

Một sự xúc phạm tột cùng vào hai chữ công lý.

Toàn bộ vở kịch ở tòa án được dàn dựng công phu như thế đều được xài chung ở khắp cả nước, chỉ nhằm một mục đích duy nhất: Bịt miệng dư luận. Khi một vụ án bất công bị lôi ra ánh sáng do áp lực dư luận và quốc tế quá lớn không ém nhẹm được nữa, chính quyền sẽ vỗ ngực bảo:

"Kìa, phiên tòa tổ chức công khai, có cả luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị cáo hẳn hoi nhé, có ai ép uổng gì đâu!"

Vấn đề này xảy ra liên tiếp ở nhiều nước không chỉ mỗi Việt Nam nhưng cách đối phó và hành xử thế nào với áp lực dư luận mới cho thấy chế độ đó muốn chọn ưu tiên lợi ích ngắn hạn bảo vệ phe cánh hay là bảo vệ tính chính danh lâu dài trong số đông xã hội.

Ở Trung Quốc có vụ “Bố tao là Lý Cương“ năm 2011 cũng gây náo loạn dư luận một thời. Đảng Cộng Sản Trung Quốc chọn bài “thí chốt”. Lão Lý Cương (Phó giám đốc Công an thành phố Bảo Định) phải lên tivi khóc lóc xin lỗi, bị mất chức và biến mất khỏi ngành Công An. Thằng con trai bị tống giam hỏa tốc 6 năm tù. Bắc Kinh chọn cách đập chết hai cha con nhà này để chứng minh với dân là “Đảng tao vẫn công minh”, chấp nhận mất một con chó săn để giữ cái tính chính danh lâu dài cho chế độ.

Ở Thái Lan có vụ “Thái tử Redbull” Vorayuth Yoovidhya năm 2012, lái siêu xe Ferrari quá tốc độ, đâm chết sĩ quan cảnh sát Wichian Klanprasert (47 tuổi) đang đi tuần, rồi kéo lê xác người ta trên đường phố Bangkok.

Gia tộc Yoovidhya (sở hữu 51% cổ phần hãng nước ngọt Red Bull, giàu nhất nhì Thái Lan) cũng dùng đồng tiền khổng lồ bao trùm lên toàn bộ hệ thống. Luật sư của cậu ấm Vorayuth liên tục xài bài hoãn hầu tòa liên tục, ngâm án suốt 8-10 năm trời cho đến khi hết thời hạn truy tố. Thậm chí có lúc Viện công tố và Cảnh sát Thái Lan còn định rút sạch cáo trạng để thằng này trắng án hợp pháp vì đã vung tiền bồi thường thiệt hại.

Cuối cùng vào tháng 7/2020, giọt nước tràn ly đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình lịch sử #BoycottRedBull của giới trẻ Thái Lan chống lại hoàng gia và chính quyền quân thiệt của Thủ tướng Prayut Chan-o-cha. Làm sụp đổ hoàn toàn niềm tin của thế hệ trẻ vào luật pháp, biến xã hội Thái Lan thành một quả bom hẹn giờ vẫn luôn chực chờ nổ tung.

Cựu phó tổng chưởng lý Nate Naksuk chịu án 3 năm tù và cựu công tố viên Chainarong Sangthongaram (2 năm tù) vì tội lợi dụng chức vụ, cố tình làm giả hồ sơ để hạ thấp vận tốc thực tế của chiếc Ferrari từ 177 km/h xuống còn dưới 80 km/h, hòng giúp Vorayuth thoát tội danh chạy quá tốc độ thành một vụ “tai nạn bất khả kháng”.

Ở Hàn Quốc, xảy ra nhiều vụ các cậu ấm cô chiêu con nhà tài phiệt (Chaebol) cũng lái xe khi say rượu hoặc phê ma túy gây tai nạn chết người rồi tìm người nhận tội thay. Nhưng các phe đối lập với đảng cầm quyền, báo chí độc lập liên tục soi mói từng giây một kéo Công tố viên vào cuộc khởi tố đến mức chính phủ Hàn Quốc cũng không dám bao che, Tổng Thống sẽ ăn bão gạch đá dư luận ngay lập tức, dân chúng sẽ xuống đường biểu tình làm sập cả một chính phủ (như vụ bà Tổng Thống Park Geun-hye trong vụ chìm phà Sewol ngày 16/4/2014).

Cho dù đám luật sư của Chaebol có giỏi cỡ nào, thì các cậu ấm cô chiêu vẫn phải vác mặt ra tòa, cúi đầu xin lỗi trước ống kính truyền hình và đi tù mọt gọng.

Tao muốn dùng bài viết này để nhắm gửi đến độc giả trong nước và quốc tế, các cánh truyền thông độc lập ở nước ngoài để phơi bày toàn cảnh vụ việc không chỉ một mà còn rất nhiều vụ án đang đang bị bóp nghẹt bởi một “vùng cấm quyền lực” tuyệt đối tại Việt Nam.

Đây không còn là một vụ tai nạn giao thông bình thường, mà là một bằng chứng chân thật cho thấy sự băng hoại của hệ thống tư pháp và cái gọi là “luật rừng” đang được dùng để bảo vệ cho giai cấp thống trị đương nhiệm.

Bọn chúng chọn bài “bảo vệ phe cánh ngắn hạn” kiểu Thái Lan: dùng tiền đè chết người cha nạn nhân, dùng quyền bịt miệng báo chí phải im lặng, rồi bắt ba bên Công an - Kiểm sát - Luật sư lên TV diễn một vở kịch rách nát để tuyên bố trắng án hợp pháp.

Để cứu một lão già hưu trí và giữ vững cái ghế Bộ trưởng, tụi nó sẵn sàng đạp đổ toàn bộ cái gọi là thượng tôn pháp luật, công khai thách thức trí tuệ của hàng triệu Gen Z. Tụi nó ăn được cái lợi ngắn hạn là bảo toàn được cái ghế cho mụ Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, nhưng cái giá phải trả là tụi nó đã tự tay thiêu rụi toàn bộ tính chính danh lâu dài trong mắt giới trẻ.

Và không nói nhiều sau đây là toàn bộ hoàn cảnh vụ việc.

Diễn biến vụ Tai nạn giao thông nghiêm trọng ngày 30/5/2025

Đường Nguyễn Huy Tự có chiều dài 280m, chiều rộng 6m chỉ vừa đủ cho 2 xe ô tô chạy song tránh nhau. Tuyến đường này thường xuyên xảy ra kẹt xe do tình trạng ô tô dừng dỗ.

Vào khoảng 13:10-13:15 GMT +7 (khoảng 06:15 UTC), ngày 30 tháng 5 năm 2025 trên đường Nguyễn Gia Tự. Hai bố con là ông Đỗ Việt Hùng (viết tắt Đ.V.H) và người con gái hiếm muộn của gia đình, Đỗ Ngọc Phương Thùy (Đ.N.P.T, ở nhà gọi thân mật là Mina) ngồi chiếc xe Honda SH với biển số 29-D1-567.66.

Hai người đang lưu thông đi đúng chiều và làn đường với tốc độ vừa phải đúng quy định an toàn giao thông.

Chiếc xe BMW iW3 mang biển số 30H.369.09 của Nguyễn Sỹ Cương (N.S.C) đi từ hướng đường Yersin, ngang qua Viện Vệ Sinh dịch tễ Trung Ương (NIHE), bất ngờ đạp ga lao vùn vụt vào phần đường ngược chiều mà hai bố con đang đi.

Chiếc ô tô mất lái đâm vào gốc cây số 55, biến dạng phần đầu.

Người cha đang cầm lái ở phía trước, chịu cú tông đầu tiên nhưng cơ thể bị động năng cực đại từ chiếc xe nặng ~2,2 tấn hất văng bay xa vài mét, rớt thẳng ra phần lề đường đằng sau.

Cú văng này giúp ông né được việc bị chiếc xe chèn qua nhưng lực đập xuống đường quá mạnh khiến ông bị gãy xương đùi và chấn thương đa cơ quan.Nhưng ít ra, ông còn có khoảng trống để thoát thân.

Toàn bộ chấn động thảm khốc nhất đổ lên phía em Mina ngồi phía sau xe.

Trong các vụ tai nạn va chạm ô tô đâm xe máy thì người ngồi phía sau luôn phải gánh hết mọi xui xẻo và chịu đòn nặng nề nhất vì không có gì để che chắn, không biết chuyện gì đang xảy ra để né và luôn bị biến thành cái “miếng đệm thịt” hứng trọn lực tông từ hai phía.

Cơ thể của một cô gái 18 tuổi nhỏ bé bị kẹp chặt trong thế “Bánh mì kẹp thịt” ở giữa hai phần cứng nhất: một bên là phần đầu xe BMW bằng thép đúc, một bên là thân cây cổ thụ cứng ngắc.

Em bị che khuất tấm nhìn bởi tấm lưng bố ngồi trước nên không kịp chuẩn bị để né tránh lực dâm trực diện. Toàn bộ cơ thể em đang trong trạng thái thả lỏng hoàn toàn, khiến các khớp xương, cột sống và lục phủ nội tạng chịu một cú sốc cực đại, gãy nát lập tức mà không kịp phản xạ tự vệ.

Phần đuôi xe máy luôn là nơi chịu dao động và biện độ văng lớn nhất khi có ngoại lực tác động. Khi chiếc xe BMW của Nguyễn Sỹ Cương cầm lái tông vào phần hông em mina nằm ngay tại điểm va chạm đầu tiên (Point of Impact), hấp thụ toàn bộ xung lực kinh hoàng đó trực tiếp vào da thịt, trước khi cái lực đó kịp truyền và giảm chấn qua bộ khung xe máy đến người ngồi trước. Chiếc xe Honda SH bị xoay vòng và ngã ngào xa ra đằng sau gốc cây, lực ly tâm quật người ngồi sau bay cao hơn, xa hơn và đập đầu xuống đường với vận tốc khủng khiếp hơn người ngồi trước.

Em Mina bị ngã ngay tại chỗ và chân phải lập tức bị cuốn vào gầm xe, bị bánh xe trước chèn qua, va chạm với các chi tiết sắc nhọn của gầm xe kéo lê trên mặt đường; nghiền nát một bên chân em xuống dưới nền xi măng ngay cạnh gầm xe.

1/3 phần đùi phải bị cắt đứt ngay tại chỗ không có thuốc gây mê, phần chân trái bị gãy hở, xương xé toạt da thịt lòi ra ngoài.

Máu từ động mạch chủ ở đùi— nơi có áp lực máu cao nhất cơ thể —phụt ra xối xả, ước tính lên đến 22ml/s , chảy lênh láng khắp vỉa hè, nhuộm đỏ cả gốc cây số 55. Theo bản năng sinh tồn, các thành mạch máu sẽ co thắt dữ dội để cố giữ máu lại. Chính sự co thắt cực độ của các mạch máu bị tổn thương này, kết hợp với hiện tượng thiếu máu nuôi các mô cơ xung quanh ngay lập tức (Ischemia), tạo ra một cơn đau buốt, bỏng rát sâu tận trong xương tủy.

Cảm giác như bị dao đâm liên tục vào khúc dây thần kinh ở chỗ bị đứt rời bấp kể cơ thể tiết ra lượng Adrenalin và Noradrenalin khổng lồ để sinh tồn nhưng chẳng thấm vào đâu so với “Bão thần kinh” (Pain storm) từ hàng triệu đầu tận cùng dây thần kinh lớn (như thần kinh tọa, thần kinh đùi) bị xé rách sẽ lập tức đè bẹp cơ chế giảm đau tự nhiên của cơ thể.

Trong lúc chân phải bị đứt lìa, chân trái của em bị gãy hở, các đầu xương sắc nhọn đâm toạc cơ thịt lòi ra ngoài. Chỉ cần một sự dịch chuyển nhỏ nhất của cơ thể, hoặc khi có người chạm vào để kiểm tra, các đầu xương gãy sẽ tiếp tục cọ xát, cứa nát các thớ thịt và dây thần kinh xung quanh. Chưa kể, khung chậu bị vỡ độ 3 nghĩa là phần bệ đỡ trung tâm của hệ thần kinh hạ vị bị banh nát. Mỗi nhịp thở, mỗi lần người cha lay gọi, cơn đau từ khung chậu và lồng ngực gãy sườn 7-11 sẽ cộng hưởng lại, truyền về đại não với tần số dồn dập, biến những giây chờ kêu cứu đợi thành dài như cả thế kỷ tra tấn sống.

Theo một nhân chứng người địa phương chứng kiến vụ việc kể rằng:

“Con đấy là nó kêu nhưng mà không biết có còn sống hay không. Đây này cái chân nó đứt lìa ra đây này ui xùi ơi hừ, đây này em nhìn thấy có cặp sách em đoán là bố chở con đi học về.

Chắc là 2 bố con đi ngược đường này về, thế nhưng mà cái xe ô tô nó đang ở bên kia nó lao sang bên này, xong sang bên này nó lại uỳnh 1 phát, nhưng mà nó ga 1 phát rồi nó mới lao vào gốc cây.”

Đáng sợ là ngay trong vài phút đầu tiên sau sự việc em Mina vẫn còn tỉnh táo, không hề ngất đi. Em vẫn nhận thức được rằng cơ thể mình đã bị tàn phá nặng nề: cảm nhận được vũng mủ và máu đang chảy ra từ chính người mình, nhìn thấy phần chân đã mất, và nghe thấy tiếng gào thét bất lực của người cha bên cạnh.S ự hoảng loạn tinh thần kích thích đại não hoạt động hết công suất, khiến cảm giác đau đớn bị phóng đại lên gấp nhiều lần.

Tràn khí phổi tận 2/3 dung tích phổi, không cấp cứu kịp trong 10 phút đầu tiên là rất dễ tử vong ngay tại hiện trường. May mắn là có một bác sĩ chưa rõ tên ở một trong hai bệnh viện Việt Xô hoặc 108, gần đó đi ngang qua tiến hành cầm máu lại, cơ thể em đã rơi vào trạng thái sốc giảm thể tích máu và sốc chấn thương. Lúc này, huyết áp tụt sâu, não bắt đầu thiếu oxy, em mới dần lịm đi vào trạng thái mê man.

Khoảng 15 phút sau vụ tai nạn, em Mina và bố được đưa đi cấp cứu ở Bệnh viện Quân đội 108 cách đó khoảng 900 mét.

Tại bệnh viện, em Mina được chẩn đoán:

• sốc chấn thương,

• chấn thương ngực kín ( gãy xương sườn 7-11 phải, tràn khí màng phổi phải),

• chấn thương bụng kín,

• vỡ gan độ 3,

• vỡ khung chậu,

• tồn thương tầng sinh môn phức tạp,

• chấn thương chi thể cắt cụt đùi phải 1/3 trên,

• gãy hờ xương đùi trái đã đặt khung cổ định ngoài và kéo liên tục,

Các bác sĩ phải phẫu thuật dẫn lưu khoang màng phổi phải, thắt động mạch chậu trong 2 bên, làm Hậu Môn Nhân Tạo. Kể cả nếu có sống sót thì đã thương tật vĩnh viễn hơn 90% suốt đời chỉ có thể nằm liệt giường rất cao, mất hoàn toàn cảm giác thân dưới cả đời, và phải chạy lọc máu nhân tạo vì mất đi 1 lá gan.

Sống không bằng chết…

Ông bố Đ.V.H may mắn hơn chỉ bị gãy xương sườn, phải cắt bỏ lá lách.

Do vùng hấp thụ xung lực ở phía trước xe làm đúng nhiệm vụ tiêu tán động năng. Vỏ xe BMW được tính toán cơ học để biến dạng theo chủ đích nhằm kéo dài thời gian xung lực, giảm gia tốc đột ngột tác động lên cơ thể.

Trong khi đầu xe nát, thì phần khung cabin của BMW sử dụng thép gia cường UHSS và thép Boron siêu cứng để giữ nguyên vẹn không gian sống bên trong. Cộng thêm hệ thống dây đai an toàn có bộ căng đai khẩn cấp, cảm biến nỗ túi khí tính bằng phần nghìn giây giữ chặt người lại. Hung thủ Nguyễn Sỹ Cương do đó hoàn toàn lành lặn và bình an vô sự nhờ chiếc xe đắt tiền của mình.

14 giây sau khi gây tai nạn bước ra khỏi xe, hắn mặc một chiếc sơ sọc caro tay áo ngắn.

Nguyễn Sỹ Cương chống nạnh dửng dưng, chắp tay sau lưng như thể vừa mới cán phải con chó con mèo hay cái thùng rác nhìn người bố Đỗ Việt Hùng nằm ngất xỉu vì chấn động ở giây thứ 29.

Đối với lão, vụ va chạm này còn không được coi là một bi kịch chết người chỉ đơn giản là một “sự cố phiền phức” làm hư con xe sang BMW và làm gián đoạn lịch trình của lão.

Giây thứ 31, ông ta quay sang em Mina đang quằn quại đau đớn, bước lại gần ngó ngang được 8 giây vẫn không có động tác hô hoán dân cư lại kêu cứu hay bật điện thoại gọi 115.

Lão quay lưng đi thẳng về xe ngay lập tức để làm gì?

Để tính bài chạy tội. Đầu lão lúc đó chỉ nhảy số:

“Chết mẹ rồi, quả này to chuyện, phải cứu cái ghế và cái danh tiếng của mình trước”.

Vào giây thứ 45, ông ta mở cửa ghế lái để nói gì đó với người bên trong. Một người phụ nữ trung niên tầm 50-60 tuổi nhìn vào trong xe.

3 giây sau một người phụ nữ khác mặc áo đen, da trắng bẹt, có mái tóc ngắn bước ra khỏi xe.

Hóa ra lúc gây ra tai nạn Cương không hề ở một mình mà có người khác ngồi trong xe.

Người phụ nữ này là ai?

Bà ta ngồi trong bên ghế phụ, nhận thức rõ ràng hoàn toàn vụ việc. Bà ta quay lại ghế phụ lấy thứ gì (có thể là điện thoại) rồi bỏ trốn khỏi hiện trường. Chi tiết này không hề được đề cập trong bất kỳ thông cáo báo chí chính thức nào. Cương thậm chí còn cản không cho người dân nhìn vào khoang ghế lái ở phút thứ 1:23.

Sau đó Nguyễn Sỹ Cương cũng bỏ trốn khỏi hiện trường, không trực tiếp tham gia cấp cứu, giúp đỡ nạn nhân. Chi tiết này một lần nữa cũng không được nhắc đến trên báo chí.

Theo tao suy đoán, người phụ nữ này khả năng cao chính là mụ vợ, Lâm Thị Phương Thanh, hiện tại đang làm Bộ trưởng Bộ Văn Hóa-Thể Thao-Du Lịch (VH-TT-DL). Mái tóc lá rũ ngang vai (Long Bob) giống hệt trong tấm ảnh chụp trên bài đăng chúc mừng chức Bộ trưởng vào tháng 4.

Thông thường người ngồi bên cạnh tài xế có mối quan hệ cực kỳ thân cận. Đối những dòng xe sang như BMW iW3, chỉ có vợ hoặc người có vai vế tương đương trong nhà mới được ngồi, còn trợ lý hay cấp dưới, con cái chỉ được ngồi ghế sau. Giữa thanh thiên bạch nhật ở chốn đầy rẫy thị phi cung đình như ở Hà Nội chắc chắc không phải là bồ nhí hay vợ lẽ được.

Có bằng chứng ngoại phạm ví dụ như lúc đó mụ Thanh đang đi công tác ở tỉnh khác hay đi nước ngoài không?

Không.

Khoảng thời gian từ 29-30/5/2025 đang có buổi tiếp đoàn đại biểu cấp cao của Lào sang thăm được đại diện bởi Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào – ông Thongsalith Mangnomek.

Thủ trưởng trực tiếp của mụ Thanh là ông Lê Hoài Trung —Chánh Văn Phòng Trung Ương Đảng—cũng đang có mặt để đi tháp tùng Tô Lâm gặp ông Mangnomek.

Dựa vào lập luận logic này thì mụ Thanh—khi đó đang làm Phó Chánh Văn Thường Trục Trung Ương— chắc chắc cũng phải ở Hà Nội để chuẩn bị cho các khâu hậu cần ở cuộc gặp ngày thứ 2 vào buổi chiều cùng ngày xảy ra tai nạn.

Vụ tai nạn xảy ra vào lúc 13 giờ 15 chiều ngày 30/05/2025. Đây là khoảng thời gian nghỉ trưa, ngay trước khi các buổi làm việc chiều của cơ quan công sở bắt đầu. Các xe biển xanh, xe sang của các VIP vừa kết thúc các buổi ăn trưa ngoại giao, tiếp khách hoặc ăn cơm gia đình, đang trên đường di chuyển quay trở lại cơ quan Trung ương ở Ba Đình để kịp giờ làm việc chiều (thường bắt đầu lúc 13h30).

Con đường Nguyễn Huy Tự nằm ở quận Hai Bà Trưng, vị trí trung tâm Hà Nội, rất gần với các trục đường dẫn đến các cơ quan Trung ương Đảng và nhà riêng của các quan chức cao cấp.

Con đường dài 280m này gần với:

• Trụ sở Trung ương Đảng (Số 1A Hùng Vương, Ba Đình): cách ~4,5-5km, tầm 10-15 phút đi ô tô

• Tòa nhà Quốc hội / Văn phòng Quốc hội (Đường Độc Lập, Ba Đình —cơ quan làm việc cũ của Cương): cách ~4,2-4,8km, tầm 10-15 phút đi xe

• Khu biệt thự cổ Phan Đình Phùng / Hoàng Diệu (Nơi ở của nhiều quan chức cao cấp cấp Bộ chính trị, Ban Bí thư): cách ~4,0-4,5km, tầm 10-12 phút đi xe

• Khu biệt thự/nhà công vụ Tây Hồ (Khu vực Quảng An, Tây Hồ - nơi ở của giới VIP đương nhiệm): cách tầm ~7,5-8,2km theo tuyến đường Nguyễn Huy Tự -> Đê Trần Khánh Dư -> Trần Quang Khải -> Âu Cơ -> Xuân Diệu, tầm ~15-20 phút

Phố Nguyễn Huy Tự nằm ngay sát mạn đê Trần Khánh Dư và các tuyến đường lớn như Lê Thượng Kiệt, Trần Hưng Đạo. Từ đây, một chiếc xe SUV hạng sang như BMW X3 chỉ cần đạp ga lướt qua vài trục đường thẳng là đã tiếp cận thẳng vào cổng đỏ của các cơ quan Trung ương mà đéo tốn quá 15 phút di chuyển.

Việc chiếc BMW di chuyển tại khu vực này vào khung giờ đó hoàn toàn trùng khớp với lịch trình sinh hoạt và di chuyển cá nhân của hai vợ chồng trước giờ làm việc buổi chiều. Mụ Thanh làm Phó Chánh Văn Phòng nên đi làm công việc chuẩn bị và lo việc hành chính trong khi Thủ trưởng Lê Hoài Trung đang bận rộn, lão Cương đi chở vợ và dự với tư cách Cựu Đại biểu Quốc Hội (ĐBQH).

Nếu mụ ta không có ở trong xe thì tại sao phải giấu báo chí và dư luận? Hành động che giấu càng làm người ta nghi ngờ có chuyện khuất tất. Muốn được minh oan thì chỉ cần soi thêm các góc camera an ninh (CCTV) của Phường và nhà dân gần đó đồng thời đối chiếu với nhân chứng nhìn thấy và mô tả lại nhân dạng người đàn bà đó là xong.

Càng che giấu, càng lòi ra nhiều lổ hổng nên tao càng khẳng định chính là mụ Thanh. Khoảng thời gian Nguyễn Sỹ Cương quay lại mở cửa ghế lái để nói chuyện, đó là lúc hai vợ chồng bắt đầu bàn mưu tính kế hỏa tốc. Cái đầu chính trị của mụ nhảy số rằng:

Mình mà lộ mặt ở cái hiện trường đẫm máu này, dân mạng nó quay phim chụp ảnh lại thì sự nghiệp lên chức Bộ trưởng năm sau coi như đứt xích”.

Hành vi mở cửa bước xuống, da mặt trắng bẹt vì sợ hãi cho sinh mạng chính trị bản thân, rồi lẳng lặng chuồn thẳng khỏi hiện trường đéo phải là hoảng loạn hành vi, mà là một sự tính toán đầy máu lạnh. Mụ ta sẵn sàng giẫm đạp lên cái gọi là “đạo đức cách mạng”, mặc kệ đứa trẻ đang giãy giụa chờ chết, mặc kệ người cha đang ngất xỉu, miễn là cái thân mụ thoát ra khỏi cái đống bầy hầy này để giữ sạch cái lý lịch lý lịch “vừa hồng vừa chuyên” leo lên cái ghế Bộ trưởng Bộ Văn hóa đã được quy hoạch nhân sự vào năm sau.

Riêng em Mina, sau 8 ngày sống sót, đau đớn với cơ thể vỡ nát không toàn thây. Em vẫn có những khoảng tỉnh ngắn tại bệnh viện để nhận thức được:

• Sự biến mất hoàn toàn của một phần cơ thể mình (chân phải đã mất, chân trái bất động).

• Sự phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc, ống truyền, túi bài tiết bên hông.

• Nỗi sợ hãi tột cùng của một cô gái trẻ trước ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết.

Dù các bác sĩ ở phòng hồi sức tích cực (ICU) chắc chắn đã sử dụng các loại thuốc giảm đau mạnh nhất thuộc nhóm opioid (như Morphine hay Fentanyl) liều cao, chúng cũng chỉ có thể làm mờ bớt phần nào cảm giác bề mặt, chứ không thể dập tắt hoàn toàn sự gào thét của một cơ thể đã bị tàn phá hơn 90%.

Cuối cùng em Mina rời bỏ thế gian vào lúc 22 giờ 7 phút ngày 7 tháng 6 năm 2025 theo giờ Việt Nam. Chỉ còn hơn 10 ngày nữa là đến ngày em thi Đại học cùng với hơn 1 triệu thí sinh 2007 cùng trang lứa.

Lễ tang sau đó được tổ chức vào ngày 11 tháng 6 năm 2025 tại Nhà tang lễ Quốc gia ở số 5, đường Trần Thánh Tông, Hà Nội. Một ngôi sao chổi đã đến rồi đi quá đỗi ngắn ngủi.

Các nghi vấn đáng ngờ đằng sau vụ tai nạn

Điểm kỳ quặc đầu tiên chính là không có nồng độ cồn.

Phố Nguyễn Huy Tự rộng 6m nhưng lúc nào cũng có ô tô đỗ chình ình một bên, tức là lòng đường di chuyển thực tế bị bóp nghẹt lại chỉ còn tầm 3,5m đến 4m.

Chiếc xe BMW iW3 do Cương lái đi từ hướng đường Yersin có chiều rộng khoảng 1,89m, nếu tính cả hai bên gương chiếu hậu xòe ra là thành 2,14m.

Lấy lòng đường di chuyển thực tế (4m) trừ đi chiều rộng xe (2,14m), khoảng trống còn lại cho cả hai bên chỉ là 1,86m.

Với cái cự ly sát sạt, cây cối che khuất tầm nhìn, xe máy lượn ra lượn vào như mắc cửi thì tốc độ an toàn tối đa ở đây chỉ là 20-30 km/h (vừa đi vừa rà chân phanh).

Đi tầm 40-50 km/h ở đây đã được coi là phóng ẩu, còn cái tốc độ kinh hoàng hất văng người cha, nghiền nát chân đứa con gái đâm lút đầu vào gốc cây thì phải tầm 70-80 km/h hoặc hơn nữa. Trong một con phố ngắn 280m, đéo một thằng lái xe tỉnh táo nào lại đi lút ga lên tốc độ đó nếu đại não đéo bị “chập mạch”.

Nếu lão Cương hoàn toàn tỉnh táo, không có một giọt cồn hay tí ma túy nào trong máu, thì cái hành vi lái xe của lão biến thành một bài toán không có lời giải về mặt tâm lý học hành vi.

Một người tỉnh táo lái xe lâu năm khi thấy xe máy đi ngược chiều trong ngõ hẹp, phản xạ bản năng 100% là đạp chết phanh và đánh lái tránh chướng ngại vật (lao vào tường hoặc xe đỗ bên đường để giảm thiểu thiệt hại).

Đằng này, chiếc BMW của lão lại lao thẳng một mạch, đâm trực diện xe máy rồi găm thẳng vào gốc cây mà đéo hề có một vệt bánh xe cháy đường do phanh gấp. Thằng tỉnh táo nào lại hành xử như một con robot bị lập trình đi giết người như vậy?

Thứ hai, nói về biên bản và hồ sơ điều tra vụ việc.

Vụ án xảy ra vào ngày 30/5/2025 nhưng đến ngày 31/5/2025 mới xác nhận giao nhận mẫu máu.

Chúng nó đã làm sai Quyết định số 933-QĐ/BYT yêu cầu phải đưa mẫu thử cồn đến Bệnh viện gần nhất ở hiện trường là Bệnh viện Việt Xô (600m) hoặc Bệnh viện 108, trong vòng 30 phút sau khi xảy ra tài nạn. Vậy khác quái nào tự thừa nhận đâm xe chết người rồi 1 ngày sau mới đi xét nghiệm nồng độ cồn?

Ngày 4/6/2025 mới trả kết quả, tại sao đo nồng độ cồn có thể mất 4-5 ngày? Xét nghiệm bằng phương pháp sắc ký khí (Gas Chromatography) hoặc phương pháp hóa sinh thông thường chỉ mất từ 30 phút đến 2 tiếng là có kết quả chuẩn xác. Tại sao lại có chuyện chậm trễ như thế này? Hay để câu giờ để “họp” ban hành văn bản hành chính cho đúng kịch bản?

Nếu thổi nồng độ cồn vào máy đo cầm tay định lượng độ cồn trên mỗi lít khí thở (mg/L) chỉ tầm vài giây đến vài phút là có kết quả. Nhưng có ghi rõ ngày thổi không?

Biên bản cũng đéo thèm quay thổi vào máy đo cồn vào ngày nào, lúc mấy giờ. Góc quay nửa kín nửa hở, mập mờ, không rõ ràng với filter vàng nhạt.

Cứ như là trò đùa, chờ đợi hết 24 giờ cho bay hết nồng độ cồn để xét nghiệm lại cho nồng độ cồn về 0. Chúng nó coi thường trí tuệ dân quá đáng.

Xét nghiệm máu bắt buộc để làm bằng chứng pháp lý bắt buộc trong mọi vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng chết người. Nhưng cơ thể người không bao giờ nồng độ cồn bằng 0 tuyệt đối. bấp chấp có uống rượu hay không vẫn luôn dao động lượng cồn sinh học trong quá trình len men men đường từ 0,01 đến 0,03 mg/100ml (hoặc tầm 0.1 đến 0.3 mmol/L).

Khi chạy máy xét nghiệm sinh hóa máu ở bệnh viện, kết quả đéo bao giờ hiện ra con số 0.000 như cái máy thổi ngoài đường. Máy nó sẽ trả về một con số nhỏ li ti của cồn nội sinh. Trong ngành y và pháp y, khi con số này nằm dưới ngưỡng kích hoạt (Cut-off level) của người uống rượu, các bác sĩ sẽ ghi vào phiếu là “Âm tính” (Negative).

Nhưng mà đám đạo diễn VTV có thèm đăng lên đúng cái đoạn thể hiện “Âm tính” này đâu? Chúng nó đăng đúng 1 đoạn thổi nồng độ cồn bằng hơi thở không ghi rõ ngày đo với con số 0, tròn trĩnh không thèm đăng kết quả xét nghiệm máu và nước tiểu.

Màn kịch này là một chiêu bài “đóng nắp dư luận” gieo vào đầu người xem cái cảm giác lão Cương “trong sạch tuyệt đối”, “tỉnh táo như một vị thánh”. Cái trò chữ nghĩa bẩn thỉu này mục đích là để lòe đám đông đéo có kiến thức chuyên môn.

Tao nghĩ khả năng cao vợ chồng Cương-Thanh đã sử dụng bài “Trốn biệt tích sau tai nạn”, không ra trình diện công an ngay lập tức rồi đợi đúng 24 đến 36 tiếng sau, khi cái cồn trong máu đã bị gan lọc sạch sẽ đéo còn một giọt, lão Cương mới ung dung vác mặt ra cơ quan điều tra đầu thú.

Lúc này công an có đè ra rút máu xét nghiệm thì kết quả nghiễm nhiên là bằng 0 trên mặt giấy tờ hành chính. Thế là tụi nó có một cái biên bản “trong sạch” hợp pháp để mang lên VTV1 tẩy trắng.

Thứ ba là trong cái văn bản hành chính này thừa nhận việc lão Cương lái xe sai làn gây chết người, nhưng vẫn không lý giải được tại sao có thể lái với độ 70-80km/h gây chết 1 người và làm bị thương 1 người được.

Chính cái văn bản này có rất nhiều vấn đề như vừa mới gõ Word sáng nay rồi tối đem lên sóng thời sự VTV1 như là:

• Gõ sai từ “giao thông” thành “giao thong”, viết “dân tộc: kinh” (Không viết hoa chữ Kinh) trong đơn bãi nại của người cha.

• Không ghi tên CCCD người quy phạm, vậy còn nếu có người khác trùng tên “Nguyễn Sỹ Cương” thì ai là người vi phạm? Làm sai nghị định 168/2021-NĐ-CP và mẫu đơn số MBB01.

• Viết sai tên mã đo nồng độ cồn giá cả hàng chục triệu đồng từ “Alco Sense PRIODIGY II” thành “AloSense”

• Đơn bãi nại năm 2025 viết vào tháng mấy mà lại có phường Hai Bà Trưng được thành lập sau ngày 1/7/2025? VTV đã bôi mờ đoạn này ở video Youtube chỉ sau 1 ngày bị phát hiện, đoạn 2p26

• Toàn bộ thông tin ghi tên “Nguyễn Sĩ Cương” đánh nhầm chữ “i” ngắn với “y” dài như vậy khác gì trên mặt pháp lý là một người tên Cương khác à?

• Màu mực chữ viết còn chưa khô không giống như một biên bản đã có tuổi hơn 1 năm phải mờ và có nếp gấp do nhiều lần lật giở. Đằng này cái tờ giấy mang lên tivi phẳng phiu, mực in laser đen nhánh nhìn là biết ngay vừa mới chui ra từ máy in HP của phòng điều tra cách đó vài tiếng.

Một đống lỗi sơ cơ bản này cho thấy rõ ràng là do một thằng lính lác đéo có máy ở đó, ngồi nhớ mang máng rồi gõ bừa vào văn bản cho có tụ, xúc phạm trí tuệ người xem đéo chịu được!

Và tại sao không cho công khai kết quả giám định hộp đen (EDR - Event Data Recorder) để biết chuyện xảy ra trong xe lúc xảy ra tai nạn và camera hành trình bắt buộc của chiếc BMW.

Đó là quy trình bắt buộc của cơ quan điều tra thuộc Công an Hà Nội phải làm nếu muốn lấy lại lòng tin của dư luận.

Có nhiều quá nhiều điều khuất tất, giấu diễm nên tao có hai giả thuyết chính:

Trường hợp 1: Giả sử Nguyễn Sỹ Cương có sử dụng chất kích thích (rượu, bia, ma túy) dẫn tới nhấn nhầm chân ga và bị hoảng loạn,gì chặt chân ga hơn vì nghĩ mình đang đạp phanh.Với một chiếc BMW, chỉ cần 2-3 giây đạp lút ga trong con phố 280m là vận tốc đã có thể vọt lên 70-80 km/h, biến chiếc xe thành một khối kim loại mất kiểm soát.

Chuyện này giải thích được tại sao một chiếc xe SUV đang lưu thông trên con phố chật hẹp lại chạy với tốc độ điên rồ gây ra tai nạn nghiêm trọng chết người. Rơi vào khoản 1, điều 260 Bộ luật hình sự 2015.

Trường hợp 2: Giả sử như lão Cương thực sự trong sạch, không có sự tác động của chất kích thích như cảnh sát đã nói thì có khả năng do bị mất tập trung cực độ do nhặt điện thoại bị rơi, bấm màn hình cảm ứng, hoặc bị choáng tầm nhìn do ánh nắng/vật cản dẫn đến việc lệch tay lái sang làn ngược chiều khi tốc độ chưa kịp hạ.

Còn tình huống do bệnh lý (đột quỵ, nhồi máu cơ tim) thì khỏi phải đưa vào lúc bước ra khỏi xe ông ta vẫn còn rất tỉnh táo.

Dù là trường hợp nào thì đây cũng là trách nhiệm chính của Cơ quan điều tra phải minh bạch hóa, công khai hồ sơ vụ việc với báo chí, truyền thông và công chúng.

Thiếu tá Trần Ngọc Trung — Đội trưởng Đội Cảnh sát giao thông (CSGT) đường bộ số 4—nói với báo Dân Trí rằng đơn vị này đã bàn giao hồ sơ vụ việc cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Hà Nội thụ lý vào 30/5. Do đó trách nhiệm thuộc về Đại Tá Nguyễn Đức Long, Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Phó giám đốc công an Hà Nội.

Vào thời điểm gây ra tai nạn, Nguyễn Sỹ Cương sinh năm 1961 đã 64 tuổi , đã nghỉ hưu 3 năm trước đó và không còn tư cách Đại biểu Quốc Hội để hưởng quyền miễn truy tố quy định tại Điều 37 Luật Tổ chức Quốc hội. Và cũng không cần phải xin phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XV để tiến hành điều tra, khởi tố.

Trên mặt pháp lý, lão Cương là một dân thường hưu trí, không khác gì một ông đạp xích lô hay thằng chạy Grab ngoài đường vi phạm giao thông. Công an Hà Nội muốn bắt tạm giam hình sự, muốn khởi tố lão thì cứ đúng luật tố tụng hình sự mà làm không cần làm tờ trình, đợi Quốc hội họp hay không họp để xin xỏ ý kiến của ai hết.

Theo Điều 172 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, thời gian điều tra chính thức từ 0 ngày đến tối đa 02 tháng (trường hợp phức tạp là 04 tháng) để xác minh hiện trường, lấy lời khai và ra quyết định có khởi tố vụ án hình sự hay không. Vậy hạn chót theo luật định là ngày 30/9/2025 để có câu trả lời rõ ràng. Cũng không hề có một quyết định công khai trên báo chí nào cho thấy Viện Kiểm Sát hoặc Công an điều tra đã ra lệnh “Tạm đình chỉ điều tra” trong suốt 1 năm qua nên đây rõ ràng là sai phạm về mặt Quy trình thực hiện Tố tụng hình sự.

Hoặc cả hai bên điều tra và công tố viên đã có ra quyết định tạm đình chỉ ngầm (với lý do chờ kết quả giám định thương tật của người cha hoặc giám định hộp đen xe BMW) rồi gửi sang Viện Kiểm sát phê chuẩn ngầm.

Nhưng việc không công khai, không thông báo cho người có quyền lợi liên quan và bít cửa truyền thông là sự vi phạm quyền tiếp cận thông tin của công dân. Nó biến một quy trình tư pháp công khai thành một "giao dịch hậu trường" để câu giờ cho việc thương lượng tiền bạc sau hậu trường.

Trường hợp của Cương gây tai nạn Làm chết 01 người (em Mina) và Làm bị thương 01 người (người bố bị gãy chân, tính tỉ lệ thương tật dựa trên giám định pháp y) bị khép vào tội hình sự ở điều 260 BLHS năm 2015, sửa đổi 2017. Mức án tù cụ thể sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả điều tra về nồng độ chất kích thích.

TH1: Kết quả xét nghiệm bằng 0 là chính xác (Lỗi vô ý, không có chất kích thích) thì bị khởi tố khoản 1, điều 260 ngồi tù Từ 01 năm đến 05 năm tù. Kể cả có dàn xếp dân sự, bồi thường thiệt hại cho gia đình nạn thì vẫn là án hình sự. Hắn ta vẫn phải ra tòa đối diện với vành móng ngựa và chịu án bất kể chỉ ngồi 1-2 năm (thực tế thấp hơn vì được tha bổng với lý “cải tạo tốt”).

TH2: Có sử dụng rượu/bia/ma túy nhưng biên bản ban đầu bị làm giả, sai lệch thì phải chịu khoản 2, điều 260 BLHS từ Từ 03 năm đến 10 năm tù.

Ở khung hình phạt tăng nặng này, việc bồi thường tiền bạc hay bãi đơn kiện càng không có giá trị đình chỉ vụ án, hung thủ bắt buộc phải đối diện với án tù giam kịch khung cao hơn rất nhiều nếu có tình tiết tăng nặng. Đấy là chưa tính tới chuyện bỏ trốn khỏi hiện trường, không tham gia cứu giúp người bị nạn.

Trong vụ việc này thì đáng lẽ đến đầu tháng 10/2025, Nguyễn Sỹ Cương phải bị khởi tố chính thức nhưng hắn vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, thậm chí có hình ảnh đi ăn sinh nhật của con trai là ca sĩ Lâm Phúc.

Tại sao vậy?

Một kẻ đáng ra phải đang ngồi trong tại Trại tạm giam, bị nhốt vào buồng chung với đám phạm nhân khác hoặc buồng riêng tùy theo tính chất vụ án và sự “sắp xếp” của quản giáo. Hắn phải bị khóa cửa 24/24, ngày ăn hai bữa cơm trại theo tiêu chuẩn định lượng của Nhà nước. Chỉ khi nào Điều tra viên hoặc Kiểm sát viên trích xuất lên phòng hỏi cung để lấy lời khai thì mới được ra ngoài nhìn ánh mặt trời.

Tất nhiên là đéo được xài smartphone để lướt MXH, đéo được gặp người nhà (chỉ có luật sư được vào tiếp tế và bàn bài bào chữa sau khi có sự đồng ý của công an).

Bản chất cái Khoản 1 Điều 260 là Tội nghiêm trọng (mức án cao nhất đến 5 năm tù), nên theo Điều 119 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, cơ quan điều tra CÓ QUYỀN tạm giam nếu thấy thằng này có dấu hiệu bỏ trốn hoặc cản trở điều tra.

Nhưng tụi nó thường xài cái kẽ hở luật pháp để hoán đổi biện pháp tạm giam thành “Cấm đi khỏi nơi cư trú” (cho tại ngoại).

Tụi nó sẽ lập luận theo văn mẫu: “Bị cáo Nguyễn Sỹ Cương có nhân thân tốt, lý lịch rõ ràng, đã đền bù tiền, được gia đình nạn nhân bãi nại, đéo có dấu hiệu bỏ trốn”. Từ đó, đám Công an với Viện Kiểm sát sẽ ký lệnh cho lão ở nhà, cấm đi khỏi Hà Nội, hàng tuần ra phường trình diện cho có thủ tục, chứ đéo phải ngồi bóc lịch một ngày nào trong Trại tạm giam số 1 hay số 2 cả.

Nhưng không, chẳng có quyết định khởi tố nào hết trong suốt 1 năm trời. Dân đen mà đâm chết người thì khả năng cao là bị tống thẳng vào Trại Hỏa Lò ngồi ăn cơm tù chờ ngày ra tòa. Còn đối với VIP như lão Cương, tụi nó dùng tiền quyền biến cái lệnh tạm giam thành lệnh ở nhà đắp chăn ấm êm.

“Hai bộ luật”

Tại sao vậy?

Một lão già đã về hưu, không còn nắm chức vụ gì lớn lao mà lại được hưởng đặc quyền “bình đẳng hơn” phần còn lại dân số?

Bởi vì luật pháp Việt Nam có hai hệ thống luật tồn tại song hành:

• Một luật dành cho 95 triệu dân bình thường, bị điều tra, khởi tố, truy tố và kết án bởi bộ máy công quyền

• Một luật còn lại áp dụng chỉ dành cho Đảng viên.

Luật thứ 2 không được ghi vào sách vở dạy học hay nằm trên hiến pháp, luật lệ, nghị định nào. Cũng không có hiệu lực trên văn bản hành chính nhưng nó lại là thứ mật lệnh tối cao chi phối toàn bộ hệ thống tư pháp.

Theo nguyên tắc Đảng kiểu Lenin (Vanguard Party) và hoàn thiện sau thời Stalin hoạt động như sau:

Đảng đứng trên bộ máy nhà nước về mặt lãnh đạo chính trị và kiểm soát cán bộ thông qua hệ thống tổ chức của Đảng (de facto).

Một người có thể là Bộ trưởng, Chủ tịch tỉnh, Thẩm phán, Công an hay Tướng quân đội, nhưng đồng thời cũng là cán bộ đảng viên và nằm trong một hệ thống quản lý nhân sự riêng của Đảng.

Những chức vụ quan trọng có danh sách riêng và việc bổ nhiệm, điều động, thăng chức do cấp ủy Đảng tương ứng kiểm soát. Muốn ngồi vào ghế quan trọng không chỉ cần cơ quan nhà nước bổ nhiệm; trên thực tế phải nằm trong danh sách nhân sự được Đảng phê chuẩn.

Ban Tổ chức Trung ương quản lý công tác cán bộ; Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Trung ương quyết định nhân sự thuộc diện mình quản lý; Ủy ban Kiểm tra Trung ương kiểm tra, giám sát và xử lý kỷ luật Đảng.

Do đó Đảng viên, đặc biệt là cán bộ cấp cao, trở thành một món tài sản chính trị và tài nguyên con người bị điều khiển bởi một nhóm chưa đầy 20 người trên đỉnh cao kim tự tháp: Bộ Chính Trị. Đây mới chính là những con người phàm tục, bằng xương bằng thịt mà người ta luôn kính sợ như thần thánh gọi với tên gọi vượt trên các cá nhân: “Đảng“ như cách những người tin “Jesus Christ” là “Chúa” .

Quyết định của giới lãnh đạo có thể được trình bày không phải là “Mấy ông trong Bộ Chính trị quyết định X.”

Mà trở thành: “Đảng đã quyết định X.”

Họ tự tạo ra một thực thể tưởng tượng, vô hình chỉ tồn tại trong đầu rồi quên mất rằng mình là người tạo ra và thờ phụng nó, bắt người ta phải cúi đầu trước con bò vàng (Golden Calf) với 5 chữ cái: Đ-ả-n-g bất khả sai lầm. Để đám chóp bu trở thành những người duy nhất đủ tư cách để diễn giải ý chí của thực thể trừu tượng đó, không khác gì các linh mục tôn giáo. Nhưng ít ra chúa Jesus còn tính thần thánh thiêng liêng để diễn giải bằng thần học.

Ở trong thứ tôn giáo thế tục này, đám cầm quyền lại tự mình tuyên bố độc quyền diễn giải chân lý lịch sử, ai trái ý là phản động (反动)— những người chống lại hướng đi lịch sử do Đảng tự định nghĩa là đúng.

Các cuộc đấu đá nội bộ, kỷ luật, thanh trừng, đại án chính trị, tham nhũng bị lộ hay ém nhẹm; phần lớn được quyết định trong vòng tròn khép kín của nhóm lợi ích, phe phái đối lập chọn thỏa hiệp, bảo vệ hay đối đầu với nhau.

Hãy nhìn vào xuất thân của lão Cương trước khi về hưu xem:

• Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam (vào đảng ngày 17/12/1986), Cao Cấp Lý Luận Chính trị – thứ bằng cấp tối cao chỉ dành cho đám quy hoạch làm lãnh đạo chóp bu.

• Chánh Thanh Tra thuộc Bộ Nội Vụ (2008-2011) đi soi mói, thanh tra, xử lý kỷ luật mọi lỗi sai phạm, tham nhũng, chạy chức chạy quyền của đám quan chức cấp dưới trên toàn quốc. Biết nhiều chuyện “ân oán cung đình” ở cấp địa phương của các ông vua con ở tỉnh huyện, thủ trưởng công an, viện kiểm sát, tòa án địa phương

• Đại biểu Quốc Hội Việt Nam khóa XIII (2011-216), khóa XIV (2016-2021) thuộc đoàn đại biểu tỉnh Ninh Thuận với tỷ lệ bầu 79,56%

• Phó Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Quốc Hội hai khóa liên tiếp (10 năm), hàm tương đương Thứ Trưởng một bộ trong chính phủ

• Chủ tịch nhóm Nghị sĩ Hữu Nghị Việt Nam - Thổ Nhĩ Kỳ (Đại biểu chuyên trách: Trung ương): đứng đầu các phái đoàn Quốc hội đi công tác, bay sang Thổ Nhĩ Kỳ và các nước châu Âu như đi chợ bằng hộ chiếu ngoại giao (khỏi cần xin visa, qua cửa hải quan được miễn kiểm tra hành lý) giúp lão xây dựng mối quan hệ ngầm với các tập đoàn tài phiệt, các đại sứ quán và giới làm ăn quốc tế.

Chức danh dài dòng vậy thôi chứ nói tóm gọn lại thì hắn ta thuộc tầng lớp tinh hoa của Việt Nam.

Trong một thể chế độc đảng, không có đảng đối lập cạnh tranh thì việc được bầu làm Đại biểu Quốc Hội (Nghị sĩ) không phụ thuộc vào phiếu bầu của người dân mà được tuyển chọn sẵn bởi cơ quan Đảng + chính quyền Tỉnh sàng lọc danh sách những kẻ trung thành với lợi ích theo cơ chế “Đảng cử dân bầu”. Việc bầu cử chỉ là thủ tục diễn ra cho có, làm bức bình phong “danh chính ngôn thuận” trông có vẻ dân chủ.

Có một luật ngầm trong nội bộ Đảng không công khai rằng: không được để một Đảng viên nào bị trừng trị vì vi phạm pháp luật (Quy định số 69-QĐ/TW). Do đó trước khi bị truy tố và xét xử thường có màn khiển trách, kỷ luật Đảng bởi chính Đảng ủy ở nơi bị cáo sinh hoạt.

Người nào có thẻ Đảng, trên thực tế, đứng trên cả pháp luật. Giới chóp bu cầm đầu Đảng không chấp nhận việc một người vừa ngồi trước vành móng ngựa với tư cách là bị cáo hình sự, vừa giữ tư cách là một Đảng viên chính thức sau khi bị tuyên cáo.

Vì như thế sẽ tạo ra một lổ hổng để phe an ninh cầm súng có thể tự tiện bắt giữ một Cán bộ cấp cao của Đảng mà không cần xin phép, tạo ra một thứ quyền lực KGB nằm ngoài vòng kiểm soát và độc lập với hệ thống quản lý cán bộ Đảng giống như thời kỳ Đại thanh trừng của Stalin được thực hiện bởi hai trùm mật vụ NKVD Nikolai Yezhov và Lavrentiy Beria.

Sau khi Khruschev lên nắm quyền khi Stalin chết năm 1953 và Nỗi sợ Hồng vệ binh (1966-1968) mất kiểm soát ở Trung Quốc, cơ chế kiểm soát nhân sự cấp cao càng được thắt chặt hơn nữa.

Đảng phải kiểm soát các lực lượng có khả năng sử dụng bạo lực chính trị; không để công an, quân đội, mật vụ hoặc lực lượng quần chúng vũ trang trở thành một thế lực tự trị.

Cả người cầm súng lẫn bị súng nhắm vào gáy bắt buộc đều phải nằm trong tầm tầm tay, phải chờ đợi quyết định tuyên cáo phải chết về mặt chính trị trong Đảng trước mới đến lượt trở thành “Bị cáo của nhà nước”.

Việc “khai trừ Đảng” chẳng qua là bước dọn đường về mặt thủ tục chính trị để các cơ quan tư pháp (Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án) tiến hành các bước tố tụng tiếp theo mà không bị vướng các quy định nội bộ của Đảng.

Các quy trình họp kiểm điểm, kỷ luật nội bộ của Đảng ủy địa phương (nơi Đảng viên hưu trí sinh hoạt) thường diễn ra khép kín, không công khai rộng rãi trên báo chí và truyền thông. Nên là có làm gì, viết kiểm điểm ra sao cũng không ai biết.

Đến khi bị đưa ra xét xử thì liền sử dụng Điều 51 Bộ luật Hình sự để giảm nhẹ nhờ các tình tiết: cựu Đại biểu Quốc hội, Đảng viên 30 năm tuổi Đảng, hoặc có huân chương chương, giấy khen. Tòa án thì bị kiểm soát bởi Đảng ủy, phán quyết được ra thường chỉ nhận án ở mức nhẹ hơn khung hình phạt chỉ khoảng tù vài năm rồi được thả vì “cải tạo tốt”, hoặc được hưởng án treo.

Vậy giờ mày đã biết rõ luật chơi của những con súc vật có quyền bình đẳng hơn các con lại trong cùng một cái trại giờ hãy nói về mặt kỷ luật Đảng nếu hắn bị xét xử, giả sử nếu thực thi đúng theo quy trình.

Biết thừa Nguyễn Sỹ Cương phạm tội nghiêm trọng gây tai nạn làm chết người nhưng vẫn không kỷ luật, tước Đảng tịch và cách hết mọi chức vụ để tiến hành truy tố thì án phạt trong nội bộ nằm ở Bí thư Đảng ủy cơ sở (Phường/Xã) vì lỗi “buông lỏng lãnh đạo, quản lý” hoặc “bao che cho vi phạm”.

Tội nặng nhất là bị cách chức.

Vì Cương sống ở phường Phương Mai, quận Đống Đa (lúc chưa sát nhập) nên Đảng ủy Phường có trách nhiệm trực tiếp.

Nhưng hắn ta lại là cựu ĐBQH kiêm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội (hàm tương đương Thứ trưởng) nên thuộc nhóm cán bộ diện Ban Bí thư quản lý (theo danh mục chức danh phân cấp của Trung ương).

Theo quy trình (nếu thực sự được thực thi) thì Đảng ủy Phường có nhiệm vụ lập hồ sơ báo cáo lên Quận ủy, chuyển tiếp lên Thành ủy Hà Nội, và cuối cùng phải trình lên Ủy ban Kiểm tra Trung ương (Nguyễn Duy Ngọc làm chủ nhiệm) để cơ quan này xem xét, báo cáo Ban Bí thư do Thường Trực Ban Bí Thư lúc đó là Trần Cẩm Tú ra quyết định kỷ luật chính thức.

Đoán xem ai là người đứng đầu khối Đảng trong việc xử lý vụ việc này? Không phải Tổng Bí Thư đâu, hắn ta chủ yếu quản lý chung các vấn đề vĩ mô của thể chế.

Người đứng đầu Chánh Văn Trung Ương Đảng (nói dễ hiểu là Thư ký trưởng—Chief of Staff cho Bộ chính trị và Ban bí thư) là Lê Hoài Trung kiêm Bộ trưởng bộ Ngoại giao. Ông ta có trách nhiệm bắt buộc ôm cái đống hồ sơ bẩn thỉu đó mang vào phòng họp nộp cho các sếp lớn ở Ban Bí Thư.

Còn ai làm phó, cánh tay phải của Lê Hoài Trung khi đó?

Lâm Thị Phương Thanh, vợ của Nguyễn Sỹ Cương, khi đó đang làm Phó Chánh Văn phòng Thường trực Văn phòng Trung ương Đảng. Thì ra là hồ sơ sai phạm của người nhà lại rơi vào tay mụ vợ Cương nên trách nhiệm liên đới nằm ở đây. Mụ dùng cái quyền lực của thằng “gác cổng” để bóp chết cái hồ sơ kỷ luật ngay từ vòng gửi xe.

Mụ đánh tiếng xuống Thành ủy Hà Nội và Đảng ủy Phường:

“Vụ này đang điều tra, chưa có kết luận, đứa nào dám lập hồ sơ kỷ luật anh Cương là đụng vào phe cánh Hưng Yên”.

Thế là đám Bí thư Phường, Bí thư Quận sợ tụt quần, đéo dám ký bất kỳ văn bản kỷ luật nào, giúp lão Cương giữ cái lý lịch “sạch sẽ” trên mặt giấy tờ để mụ Thanh có cớ lách luật thăng chức Bộ trưởng vào năm sau.

Nó giải thích rõ ràng lý do tại sao cho câu hỏi:

“Tại sao một vụ tai nạn giao thông thông thường lại kích hoạt được cả một hệ thống kiểm duyệt thông tin khổng lồ đến thế?

Nếu mụ Thanh không có mặt trên xe, mụ chỉ là người nhà chịu trách nhiệm liên đới sau khi sự việc đã rồi.

Nhưng nếu mụ trực tiếp ngồi trong xe, chứng kiến chồng tông nát xe máy của hai bố con, bỏ mặc nạn nhân rồi cùng chồng bỏ trốn thì trở đồng phạm hành vi vì không cứu giúp người trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo Điều 132 Bộ luật Hình sự 2015.

Nếu có đầy đủ bằng chứng để chứng minh mụ ta bỏ trốn để né tránh trách nhiệm nhằm bảo vệ danh tiếng cá nhân, khung hình phạt áp dụng là từ 01 năm đến 05 năm tù giam (theo Khoản 2 Điều 132 do người bị nạn là người không có khả năng tự vệ).

Sau khi rời khỏi hiện trường, mụ này còn lạm dụng quyền lực của Phó Chánh văn phòng Trung ương Đảng để:

• Chỉ đạo thuộc cấp, tác động đến Thủ trưởng Cơ quan CSĐT Công an Hà Nội để “ngâm” hồ sơ vụ án.

• Gọi điện ép các cơ quan báo chí dưới quyền gỡ bài, cấm đưa tin về tên thật Nguyễn Sỹ Cương. Các báo chí chỉ dám viết tắt N.S.C, sinh năm 1961, ở quận Đống Đa như thể một vụ tai nạn bình thường do người dân phạm phải.

• Hoặc thêm tình tiết tác động xóa/ẩn clip trích xuất từ camera an ninh của người dân xung quanh phố Nguyễn Huy Tự.

Thì hành vi này không còn là “người ngồi cùng xe” thụ động nữa. Nó đã chuyển hóa thành hành vi “Che giấu tội phạm”(Điều 389 BLHS) hoặc “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi/chạy án“. Mức án cho nhóm tội này có thể lên đến 05 năm tù giam.

Còn về mặt đảng, theo Quy định số 69-QĐ/TW và Quy định số 08-QĐi/TW, mụ Thanh phải bị cách hết chức vụ và khai trừ ra khỏi Đảng đồng thời bãi nhiệm chức danh Đại biểu Quốc hội ngay lập tức trước khi đưa ra xét xử.

Còn nếu người ngồi trong xe không mụ Thanh thì vẫn phải theo Quy định số 58-QĐ/TW và các văn bản liên quan, vì mụ ta có chồng đang là đối tượng bị điều tra trong một vụ án hình sự có hậu quả nghiêm trọng (làm chết 1 người gây thương tật trên 90%). Do đó cái vết nhơ “nhân thân” này buộc mụ Thanh phải chấm dứt sự nghiệp chính trị, chứ ko có chuyện leo lên chức cao hơn được.

Kể cả có ngồi trong xe hay không thì mụ ta cũng phải vệ cho bằng được lão chồng già Cựu ĐBQH.

Còn lý do nào cho phép mụ Thanh một tay che trời này?

Theo tin đồn rò rỉ ra trong nội bộ giới chóp bu Đảng Cộng Sản, mụ Thanh thuộc phe công an gốc Hưng Yên do Tô Lâm đứng đầu đang chiếm lĩnh hết mọi chức vụ cao trong Đảng và Nhà nước, kể sơ sơ bao gồm:

• Kẻ-mà-ai-cũng-biết-là-ai-đó-đã-ăn-bò-dát-vàng: Tổng Bí Thư Đảng Cộng Sản kiêm Chủ tịch nước Việt Nam (quê huyện Văn Giang)

• Lê Minh Hưng: đang làm Thủ tướng Chính Phủ, con trai Lê Minh Hương —người đỡ đầu cho Tô Lâm, từng làm Bộ trưởng Bộ Công An (1996-2002)

• Nguyễn Duy Ngọc: Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, kiểm soát khối Đảng trong việc kỷ luật các đối thủ chính trị (quê huyện Kim Động).

• Lương Tam Quang: Bộ trưởng Bộ Công an (quê huyện Văn Lâm).

• Nguyễn Hải Ninh: Chánh Văn Phòng Trung Ương Đảng

• Hoàng Xuân Chiến: Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng (quê huyện Kim Động).

• Nguyễn Hồng Thái: Trung tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng (quê huyện Ân Thi)

• Đoàn Thị Thanh Mai: Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội

• Phạm Đình Toàn: Ủy viên BCH Đảng bộ Khối các cơ quan Trung ương, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc Hội

• Vũ Hồng Văn: Bí thư Thành ủy Đồng Nai

• Tô Anh Dũng: Phó Bí thư tỉnh ủy Thanh Hóa kiêm Chủ tịch tỉnh

• Đỗ Tiến Sỹ: Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương

• Và hàng loạt tướng Công An khác đang nắm Giám đốc Công an ở các tỉnh như Phạm Thế Tùng, Hoàng Đức Lừng, Mai Hoàng,…

• Tô Long: con trai của Tô Lâm, Đại tá Công An, Ủy viên Đảng ủy Công an Trung ương, Chánh Văn phòng Thường trực Bộ Công an về Gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, Bí thư Đảng ủy, Cục trưởng Cục An ninh đối ngoại, Bộ Công an

Con số phe phái Hưng Yên này cực kỳ dài nếu còn tính thêm cả phe cựu thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Trần Lưu Quang, Tô Ân Xô,, Nguyễn Văn Nên… chiếm gần hết toàn bộ bộ máy lãnh đạo của Việt Nam đều là gốc Công An hoặc quê Hưng Yên.

Quyền lực của Bộ công an phải nói là cấp Siêu bộ:

• An ninh mạng

• An ninh hàng không và xuất/nhập cảnh

• Cai nghiện và quản lý sau cai

• Sát hạch/cấp Giấy phép lái xe và phạt An toàn giao thông đường bộ

• Chứng nhận lý lịch tư pháp

• Điều tra phá án: hình sự, tham nhũng, tội phạm kinh tế, buôn lậu, ma túy —đang muốn độc quyền quyền điều tra bằng cách loại bỏ CQĐT của Viện Kiểm Sát để một mình một ngựa.

• Phòng cháy chữa cháy: ai làm kinh doanh nghe cái là sợ liền.

• Quản lý trại giam, trại tạm giam, cơ sở giáo dục bắt buộc và trường giáo dưỡng: Cái này khỏi phải nói rồi

• Cảnh sát cơ động

• Quản lý vũ khí, chất nổ

• Hành chính công: Quản lý cư trú, căn cước công dân, cơ sở dữ liệu dân cư. ứng dụng VNeID

• An ninh chính trị nội địa và chống khủng bố

• Còn có cả chức năng Bộ sự thật trong 1984: Tự đi thẩm định tin nào thật giả, sai sự thật dựa trên việc có lợi cho mình hay không.

Thậm chí trong chính cơ cấu được công bố, còn có Cục Viễn thông và cơ yếu, Cục Công nghệ thông tin, Cục Y tế, Cục Truyền thông CAND, Tổng công ty Viễn thông MobiFone, FPT Telecom… thêm một đống công ty con đi làm kinh tế nữa.

Chỉ là một Bộ nằm dưới quyền Thủ tướng chính phủ mà ôm trọn toàn bộ các mảng dữ liệu, dịch vụ hành chính chính, quyền cưỡng chế/an ninh vốn không bao giờ nên nằm gộp lại trong tay một bên. Bộ trưởng Bộ công an còn vai vế ngang hàng với Thủ tướng vì cùng là Ủy viên Bộ chính trị.

Thế mà lại loại bỏ án tử hình cho tội tham ô và nhận hối lộ để vẽ đường cho con bài nộp tiền “khắc phục hậu quả” để giảm nhẹ tội bằng cách nộp ¾ tài sản đã nuốt. Cứ coi như là chừa đường cho đám quan chức tham nhũng đang tại chức có đường lui nếu sau khi về hưu bị phe phái khác lên phanh phui. Lỡ ăn 1000 tỷ rồi nhả ra vài 200-300 tỷ vẫn còn lời chán.

Ngoài ra mụ Thanh còn có tin đồn là bạn thân của Ngô Phương Ly—vợ 2 của Tô Lâm, “Đệ nhất phu nhân” chính thức của Việt Nam, đang làm Trưởng phòng Văn hóa Nghệ thuật của Ban Văn nghệ, Đài VTV. Từng xuất hiện trong các chuyến công du nước ngoài với vợ chồng Tô Lâm.

Nhờ dây cánh cực mạnh này, nếu không muốn nói là nhóm lợi ích độc quyền toàn bộ thể chế Việt Nam, mụ Thanh sử dụng chiêu bài “Không khởi tố = Không có tội”. Cứ chỉ đạo ngâm giấm hồ sơ điều tra thật lâu, không cho ban hành quyết khởi tố nào trong hơn 1 năm qua để giữ cho Nguyễn Sỹ Cương “trong sạch” trên mặt giấy tờ hành chính, chưa bị khép tội hình sự.

Trưởng ban tổ chức Trung Ương nắm quyền điều động, bổ nhiệm chức vụ của toàn bộ hệ thống khi đó là Lê Minh Hưng (bây giờ là thủ tướng) đã cố tình bỏ lọt phần nhân thân thân trong hồ sơ chính trị nhờ lý do:

“Chưa có kết luận chính thức của cơ quan điều tra”.

Chính nhờ thế bấp chấp vụ tai nạn thảm khốc ngày 30/5/2025, mụ Thanh vẫn tiếp tục thăng tiến thần tốc bấp chấp luật lệ cho dân đen lẫn quy định cho Đảng viên:

• 31 Tháng 12/2025 (7 tháng sau vụ tai nạn): leo lên chức Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT-DL). Chính thức nắm quyền chỉ đạo Cục Báo chí dưới quyền phải giữ im lặng. Tìm bằng chứng thì đéo có đâu, bọn này toàn chơi chỉ đạo miệng thôi; có sai phạm thì lại đổ lỗi

• Tháng 4/2026 (11 tháng sau vụ tai nạn): từ vị trí Thứ Trưởng trở thành Bộ trưởng Bộ VHTT-DL đồng thời nắm luôn quyền Bí thư Đảng ủy Bộ này.

• Mụ vẫn tiếp tục làm 1 trong 300 Ủy viên Trung Ương Đảng và là là Đại biểu Quốc hội khóa XVI.

Mụ Thanh trở thành minh chứng rõ ràng cho cái gọi là “vùng cấm quyền lực”. Hóa ra đảng viên cũng thể loại ngồi trên cả Kỷ luật Đảng. Vậy công sức của bao nhiêu cựu chiến binh đổ máu chỉ để lũ súc vật quan tham ngồi trên đầu trên cổ tất cả.

Những người lính năm xưa ra trận, hy sinh xương máu, mất tay cụt chân là để đổi lấy một đất nước hòa bình, độc lập, tự do và một tương lai công bằng cho con cháu. Nhưng cái kết quả ngày hôm nay là gì? Một cái “vùng cấm quyền lực”tuyệt đối.

Cái chết đau đớn của nữ sinh 18 tuổi chẳng hề hấn gì bức tường thành trì quyền lực của phe công an Hưng Yên.

Vụ này nếu để lộ ra ngoài, xét xử như bị cáo thông thường, Nguyễn Sỹ Cương dù chỉ phải đi tù 1-2 năm rồi được thả sớm nhờ “cải tạo tốt” nhưng mụ Thanh chắc chắc sẽ bị các phe phái khác trong Đảng vốn đã bất mãn vì mất ghế trong chiến dịch thanh trừng của Tô Lâm, chúng sẽ ép mụ ta phải từ chức đồng thời lôi Thủ tướng Lê Minh Hưng phải ngã ngựa vì sai phạm trong thời gian là Trưởng ban tổ chức Trung Ương. Các phe đó ép Lê ,inh Hưng vào tội “vi phạm quy trình công tác cán bộ” và “Trách nhiệm của người đứng đầu” và phải viết đơn từ chức.

Những tay chóp bu như Nguyễn Duy Ngọc, Trần Cẩm Tú, Lê Hoài Trung kiểu gì cũng bị khép vào tội:

• “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”

• “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”

• “Dung túng, bao che cho cán bộ cấp cao vi phạm”.

• “Cố ý làm trái các quy định của Đảng về công tác văn thư, lưu trữ và báo cáo vi phạm”.

Nhẹ thì ăn khiển trách, rút sợi dây kinh nghiệm. Nặng thì ăn kỷ luật, cách hết mọi chức vụ trong Đảng để về hưu non cho phe đối lập nhảy vào thay thế; tiếp tục dâng cao, phanh phui các vụ bê bối khác chưa bị lộ để tấn công phe Hưng Yên, đoạt lại quyền lực.

Tiếp đến sau khi các con voi gục ngã là các con chó, con linh cẩu thi hành mệnh lệnh.

Kẻ đầu tiên bị dí vụ ngâm hồ sơ là Thủ trưởng CSĐT Công an Hà Nội, Đại tá Nguyễn Đức Long vì làm sai điều 147 BLHS, bị khởi tố về tội “Không truy cứu trách nhiệm hình sự người có tội” (Điều 369 BLHS).

Đám sĩ quan điều tra nếu xảy ra sai sót, sai lệch trong hồ sơ cũng bị dính án “Làm sai lệch hồ sơ vụ án, vụ việc” (Điều 375 BLHS).

Còn đám công tố viên viên thuộc Viện Kiểm sát nhân dân Hà Nội gồm cả Viện Trưởng Đào Thịnh Cường (làm đến 1/4/2026) và Viện phó Ngô Hồng Sơn , chúng được phân công giám sát vụ tai nạn này cũng không thể thoát. Việc Công an im lặng mà Viện Kiểm sát không ra văn bản thúc ép, không tuân thủ quyền hạn kiểm sát điều tra sẽ bị khép vào tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” (Điều 360 BLHS). Họ chính là những kẻ đồng lõa bằng sự im lặng.

Ở Cấp UBND và Đảng ủy Phường nơi xảy ra tai nạn và nơi Cương sinh hoạt Đảng sẽ bị sờ gáy vì tội bao che, cố tình trì hoãn các thủ tục báo cáo lên cấp trên, không chủ động lập hội đồng xem xét tư cách Đảng viên của Cương ngay khi tai nạn xảy ra. Cả ban thường vụ Đảng ủy phường hoàn toàn có thể bị kỷ luật xóa tên hoặc cách chức.

Những tổng biên tập, phó tổng biên tập hoặc các cục trưởng Cục Báo chí, Cục Phát thanh truyền hình từng ký lệnh cấm đưa tin hoặc ra lệnh miệng, ép gỡ bài vụ tai nạn sẽ bị thanh tra toàn diện. Chúng sẽ khép tội “Vi phạm quy định về hoạt động báo chí” và “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn”, nhẹ thì mất ghế mất thẻ nhà báo, nặng thì đối diện với án phạt tù vì hành vi bóp méo sự thật, che giấu tội phạm hình sự.

Đám phóng viên biết mà không lên tiếng khép vào tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” hoặc vi phạm nghiêm trọng Luật Báo chí. Nhẹ thì bị thu hồi thẻ nhà báo, đuổi việc ra khỏi ngành, nặng thì bị truy tố vì tội “Che giấu tội phạm” (Điều 389 BLHS) do cố tình ém nhẹm thông tin án mạng hình sự. Nếu chứng minh được thằng Tổng biên tập hay tay Cục trưởng Cục Báo chí ra lệnh miệng thì ít ra chỉ bị cấm đăng bài vài tháng.

Mà cái chuyện nhượng bộ trước áp lực dư luận đặc biệt là trước giới trẻ Gen Z với những kẻ vĩ cuồng như Tô Lâm, quen ra lệnh kiểu quân phiệt:

“Bố mày bắt phải tăng trưởng 10%/năm để bảo vệ cái ghế tao có được nhờ cướp ngôi. Bơm tiền từ ngân hàng ra để xây các dự án cầu đường, nhà ở cho đám công ty sân sau đã chung chi cho tao để xin được bảo kê ô dù chính trị.

Việc của bọn mày là phải đạt được, còn việc làm như thế nào là việc của chúng bây, không được thì cút.”

Hắn ta không thể chấp nhận được chuyện chuyện nhượng bộ.

Vì làm thế hắn ta sợ mình trông có vẻ “yếu đuối” trong một vài khoảng khắc như Nicolae Ceaușescu, các phe phái đối thủ bên trong sẽ lập tức xem đó đó là dấu hiệu của sự suy yếu, bất lực và mất quyền kiểm soát.

Một kẻ cai trị không thể đàn áp nổi sự phản kháng ngoài xã hội sẽ nhanh chóng trở thành miếng mồi ngon để các đối thủ cùng hệ thống tìm cách gạt bỏ hoặc thay thế. Vì vậy, để tự bảo vệ vị trí và chiếc ghế của mình, kẻ cầm quyền buộc phải duy trì bộ mặt sắt đá, thà đàn áp sai còn hơn để bị xem là mềm yếu.

Nguy cơ chí mạng thứ hai, mang tính sống còn đối với chiếc lồng thép Công an trị, chính là “hiệu ứng tiền lệ”. Toàn bộ bộ máy kiểm soát được xây dựng dựa trên cảm giác bất lực của người dân: làm cho từng cá nhân tin rằng mình nhỏ bé, cô độc và việc phản kháng là hoàn toàn vô ích.

Nhưng chỉ cần một lần nhóm lợi ích Hưng Yên chịu nhượng bộ trước sức ép xã hội, đám đông từ già tới trẻ sẽ lập tức nhận ra chân lý sờ sờ ngay trước mắt là: chúng ta có sức mạnh tập thể và đồng lòng với nhau còn kẻ cai trị thực ra đang sợ hãi ta.

Một khi bài học về sức mạnh phản kháng được xã hội tiếp thu, trật tự vâng lời tuyệt đối sẽ không bao giờ khôi phục lại được như cũ.

Hôm nay người dân có thể ép chính quyền phải xử lý minh bạch một vụ tai nạn giao thông hay tháo dỡ một điểm canh gác, ngày mai họ sẽ đòi hỏi sự công bằng trong các chính sách kinh tế, và ngày kia là chất vấn về các quyền tự do chính trị cốt lõi.

Sự nhượng bộ sẽ tạo ra một vết rạn trên cái lồng thép Stalinist; từ vết nứt nhỏ đó, sự đòi hỏi quyền lợi của người dân sẽ ngày càng mở rộng, dần dần vô hiệu hóa nỗi sợ hãi và làm sụp đổ toàn bộ cấu trúc kiểm soát đã dày công dựng lên.

Vì thế bảo vệ Cương khỏi chịu án tù lẫn cái ghế Bộ trưởng của mụ Thanh đồng nghĩa với bảo vệ lợi ích của chế độ công an trị Tô Lâm. Cái chết của em Mina đối với bọn chúng chẳng hơn kém gì một cái xác vô tích sự, cản đường cản lối; một cái giá quá rẻ mạt trước mắt.

Subscribe now

Lổ hổng thể chế nằm ở đâu?

Thông thường quyền lực có tính tập trung, để giải quyết nhanh gọn vấn đề phát sinh. Nhưng khi quyền lực tập trung vào đúng một phe nhóm, một kẻ độc tài thì sớm muộn gì cũng xảy ra tình huống như trong vụ của Cương: cứu nó để cứu phe mình hay giết nó để xoa dịu áp lực dư luận. Chọn cái nào cũng có hậu quả tệ hại.

Thể chế độc đảng duy trì được quyền lực đủ lâu vì làm dân chúng trở nên hèn nhát, sợ hãi, không dám đòi quyền lợi cho mình. Thấy người bị chèn ép thì thờ ơ, coi như không phải chuyện của mình. Dần dần họ trở nên lệ thuộc vào giai cấp thống trị chỉ để được ban phát cho một ít lợi lộc nhỏ nhoi cho bản thân và quan trọng nhất là gia đình.

Chữ “gia đình” trong văn hóa Á Đông nặng nề lắm. Người ta có thể đứng lên biểu tình đòi công bằng chỉ khi còn trẻ trung, không có gì để mất. Nhưng đối với những người ở độ tuổi từ 30-45, có của ăn của để, có tài sản thì càng sợ mất những gì đang có. Đó chính là điểm yếu chính để thể chế độc tài duy trì quyền lực.

Chúng nhắm vào việc người ta sợ con cái đi học bị làm khó dễ trong các khâu hành chính, bị ghi điểm đen vào lý lịch không xin được việc làm rồi thành gánh nặng khi về già. Chúng sai đội quân Thuế-PCCC-Quản lý thị trường-Công an vào soi mói từng lỗi sai phạm bé li ti nằm trong bộ luật mơ hồ được ban hành để tha hồ mà làm phiền nhiễu thiên hạ, quyền lực giám sát nằm hết trong một rổ trứng.

Bậc làm cha mẹ sợ nhất là con cái mình bị ảnh hưởng bởi vì những chuyện nhũng nhiễu, phiền toái đó nên dần dần tạo ra một xã hội người đang đứng thẳng, hiên ngang trở thành những người gù lưng. Khi lưng không còn đủ để uốn cong nữa thì chuyển đi bằng 4 chân, bò từng bước để mặc cái lưng cho đám cai trị giẫm đạp mà ngồi lên.

Thấy sự bất bình trước mắt thay vì lên tiếng phản đối, bảo vệ người bị chà đạp giống như mình; thay vì phẫn nộ lại tự răn đe bản thân và người nhà: “Thấy chưa, xen vào chuyện bao đồng làm gì để rồi rước họa vào thân”. Chả thèm nghĩ sâu xa rằng nếu không lên tiếng thì ngày mai mình sẽ là đứa bị bóp cổ, chèn ép trong sự im lặng của đám đông mà từng là một phần trong đó. Đéo ai bảo vệ mày đâu, vì tụi nó sẽ câm hết. Tội thờ ơ của mày phải trả giá như thế đấy.

Từng cá nhân, từng gia đình bị cô lập trong nỗi sợ riêng dần rồi không còn nhìn cái khổ nhục của nhau, không còn khả năng liên kết, đoàn kết lại với nhau thì giai cấp thống trị đã thành công trong việc triệt tiêu mọi nguy cơ phản kháng từ trứng nước.

Những người trong thể chế dân chủ Phương Tây sẽ hỏi rằng: “Thế còn đảng đối lập, còn báo chí độc lập đâu rồi”? Họ sống trong những sự giàu sang, sung túc quá lâu nên chẳng biết cái giá những ta đang trải qua. Dân chủ không phải là một cái cây có thể gieo hạt ở Đức rồi mang sang Việt Nam cũng sẽ nở hoa giống y hệt vậy.

Nếu đem mô hình nghị viện của Việt Nam hiện tại hóa ra lại là nước dân chủ chỉ vì có Quốc Hội do dân bầu tới mức 99% à?

Không, thể chế Việt Nam là một bản sao chép nhái lại y xì đúc mô hình nhà nước Liên Xô và Trung Quốc. Mà đoán xem ai vận hành bộ máy này?

Lại là những nhà cách mạng được đào tạo với chuyên môn chính là …lật đổ chính quyền.

Giống như một tay thợ khóa giỏi nhất thì cũng là thằng ăn trộm đào tường, khoét vách, mở tủ khóa giỏi nhất. Đến khi nó chui vào được trong nhà, đuổi chủ nhà và con cái đi, chiếm hết của cải để người làm thuê phải phụ thuộc vào mình để có cơm ăn thì nó lại …bịt kín hết mấy cái lổ hổng để không cho ai chui vào giống hết mình.

Những người giỏi nhất trong việc lật đổ một chế độ cũ cũng chính là những người hiểu rõ nhất cách xây dựng một chiếc lồng kiên cố nhất để ngăn chặn bất kỳ ai lật đổ chính mình. Họ biết làm thế nào để tổ chức một đảng phái, phong trào; biết dùng báo chí kích động dư luận đứng lên biểu tình; kêu gọi học sinh, sinh viên bãi khóa.

Vì vậy nên sau khi lên nắm quyền rồi thì mượn danh xưng “Cách mạng” đòi đập hết xây lại mới toanh hơn nhưng thực chất là đi “bịt lỗ hổng” toàn diện.

Vì biết rõ báo chí độc lập, truyền thông đói lập có thể phanh phui sai phạm, tham nhũng rồi làm dân chúng mất niềm tin, có thể làm sụp đổ một thể chế vừa vất vả chiếm đoạt lấy. Nên việc đầu tiên họ làm là quốc hữu hóa toàn bộ báo chí, biến dòng chảy thông tin thành công cụ một chiều độc quyền của Ban Tuyên giáo. Mọi tờ báo đều có cơ quan Đảng ủy giám sát viết, in và phân phối bài sao cho đúng với “nghị quyết”, “chủ trương” của cái nhóm lợi ích Bộ Chính trị trên cao.

Vì đã từng lợi dụng các hội nhóm thanh niên, sinh viên, phong trào phụ nữ bình quyền, nông dân đòi đất — những người có trái tim nhiệt huyết với xã hội — có thể tạo ra phong trào biểu tình, bãi khóa lớn trên toàn quốc.

Vì sao? Họ là những người chưa có gì để mất, còn có lòng nhiệt thành, mong muốn thay đổi vì một tương lai tươi sáng cho bản thân mình nên mới liên kết với nhau cực kỳ gắn kết.

Vì vậy, mọi tổ chức xã hội bắt buộc phải nằm dưới sự quản lý của Mặt trận Tổ quốc. Không một hội đoàn độc lập nào được phép tồn tại ngoài hệ thống chính trị do Đảng kiểm soát.

Tôn giáo cũng không được nằm ngoại lệ. Dù đa số chỉ lo lắng việc cử hành nghi thức thờ phụng nhưng đám chóp bu của Đảng lại lo sợ hãi trước một tập thể đông người có tổ chức từ cơ sở lên trung ương; có kỷ luật nội bộ,; có nguồn tài chính độc lập; hệ giá trị, tư tưởng riêng và có người đứng đầu uy tín trong mắt giáo dân không do đảng bổ nhiệm. Một giáo hội có thể khả năng tập hợp lại trở thành thế lực cạnh tranh quyền lực. Lịch sử đã cho thấy Tôn giáo và Chính trị mãi mãi là hai mặt không thể tách rời lẫn nhau cho đến khi loài người biến mất khỏi quả địa cầu.

Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo, Công giáo, Tin Lành —đều là những tôn giáo lớn và có một phiên bản giáo hội riêng nằm dưới sự quản lý về mặt bổ nhiệm nhân sự của Đảng nếu mong muốn được “công nhận” và “hoạt động hợp pháp”. Ngoại trừ Công giáo có sự ảnh hưởng riêng từ Vatican nên ít bị can thiệp vào chuyện nội bộ, nhưng phần còn lại đều đã bị “chỉnh sửa”, loại bỏ các đoạn kinh văn mà Đảng cho là “không chuẩn mực với đạo đức cách mạng”.

Sau khi hoàn thành việc chiếm đoạt toàn bộ tư liệu sản xuất và tài sản thông qua các chiến dịch cải tạo và luật hóa “đất đai thuộc sở hữu toàn dân” nhưng lại độc quyền việc quản lý, phân phối thì khác gì vua quan thời phong kiến ban ơn bổng lộc mưa moóc thấm nhuần. Dân chúng đang sống trên mảnh đất của mình làm chủ bỗng dưng trở thành người làm thuê mướn phụ thuộc hoàn toàn vào chúa đất với cái tên mới là Hợp tác xã, bây giờ là lên xin tờ giấy xác nhận “Quyềnsở hữu sử dụng đất”.

Nếu chủ nhân một miếng đất mà không có quyền sở hữu nó vậy không phải hắn ta đang nhận một tờ giấy chứng nhận quyền thuê đất dài hạn kèm theo một khoản phụ lục nhỏ: có thể bị lấy lại bất kỳ lúc nào khi chủ đất—các quan chức Nomenklatura của đảng—muốn đòi lại.

“Toàn dân sở hữu” nhưng lại chẳng có cuộc họp toàn dân nào để quyết định miếng đất nào bị thu hồi. Quyền quyết định thực tế nằm trong bộ máy đại diện cho ‘toàn dân’. Dân cầm sổ, còn nhà nước cầm quyền quyết định cuối cùng về quy hoạch và thu hồi theo luật tự viết, tự thực thi.

Ông Hồ Chí Minh viết rằng:

Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân.

Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nhược.

Về kinh tế, chúng bóc lột dân ta đến tận xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều.

Chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu.

Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng.

Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lý, làm cho dân ta, nhất là dân cày và dân buôn, trở nên bần cùng.

Chúng không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên. Chúng bóc lột công nhân ta một cách vô cùng tàn nhẫn.

Những lời này viết hồi 2/9/1945 để lên án tội án của thực dân Pháp hơn 80 năm qua ở xứ Đông Dương. Nhưng giờ đọc lại mày có lạnh sống lưng không?

Có khác quái gì nhau là mấy đâu. Đổi từ ông chủ da vàng, mắt xanh, mũi lỏ sang những ông chủ da vàng, mũi tẹt, mắt đen nhưng vẫn cầm gậy ba toong mà đánh người đến chết rồi thoát tội đấy thôi.

Chúng nắm thứ quyền cấp đất, cấp giấy phép kinh doanh, và phê duyệt dự án, muốn sống cho lành lặn cho ra con người, còn tồn tại thoi thóp thì phải biết tuân thủ luật chơi mà chúng áp đặt từ trên xuống. Cái bụng đói meo mốc của cả gia đình đã đủ bận rộn để mà lo toan, đối phó với guồng quay hành chính nghẹt thở, thời gian hay tâm trí đâu nữa mà nghĩ đến những quyền tự do vĩ mô, xa vời vợi.

Một tay trộm sau khi chiếm được kho báu lúc nào cũng sống sự hoang tưởng rằng, xung quanh mình luôn có số kẻ trộm khác đang rình rập. Quyền lực tuyệt đối luôn đi kèm với trách nhiệm tuyệt đối. Mày sẽ tiêu diệt hết mọi đối thủ, mọi mầm mống của phe đối lập bằng cách cài công an vào mọi ngóch ngách xã hội để truy lùng những kẻ có dấu hiệu “đào tường” bằng những lời chỉ trích như mình ngày trước để cách ly con virus phản kháng ra khỏi môi trường sống ngay trước khi nó kịp lớn.

Mà cái khốn nạn nhất cái những ông bà chủ da vàng, tầng lớp thống trị hiện tại của toàn bộ đất nước này là vẫn còn trơ tráo, dối trá rằng đang “cầm quyền vì lợi ích chung”, “chính quyền này của dân, do dân, vì dân”, “ai cũng có quyền tự do, bình đẳng” nhưng với điều kiện phải xin phép chúng tao.

• “Của dân, do dân, vì dân” được hiểu là dân chỉ có quyền làm chủ khi đã xin phép Đảng ban ơn.

• “Tự do, bình đẳng” biến thành một loại hàng hóa được ban phát. Hiến pháp viết cho quyền tự do ngôn luận, tự do lập hội và biểu tình nhưng với điều kiện tối thượng là phải xin phép và được sự đồng ý của chính những kẻ đang cai trị. Tới khi cần dẹp loạn thì lôi mấy trăm Nghị định dưới luật vừa ký đêm qua chưa ráo mực vào rồi nó “Luật pháp cấm những kẻ lạm dụng quyền tự do, dân chủ khi chúng tao chưa cho phép” (Điều 331 BLHS)

Nó còn tệ hơn cả đám da trắng thực dân, ít ra bọn chúng còn trân tráo sang đây để “khai sáng văn minh” còn dễ lột mặt nạ. Cái ranh giới “ta và địch” quá rõ ràng để nhận ra ai mới là kẻ bóc lột mình.

Nhưng tầng lớp thống trị da vàng lại dùng chính danh nghĩa “giải phóng dân tộc”, “cùng dòng máu” để làm mờ đi ranh giới áp bức, khiến việc lột mặt nạ trở nên khó khăn hơn gấp nhiều lần.

Bọn cai trị này nhờ học hỏi từ anh cả Liên Xô, anh hai Trung Quốc nên nói dối như chim hót vậy. Không còn một ai để đổ lỗi khi bản thân mắc sai lầm nên đẻ ra cả đống kẻ thù tưởng tượng, nào là “thế lực thù địch”, “phản động”, “3 que chống phá”, “diễn biến hòa bình”, “cách mạng màu”, “tự chuyển biến, tự chuyển hóa”,… toàn mấy cụm từ mơ hồ như cái bong bóng không ruột tha hồ mà nhồi nhét đủ thể loại, đủ thứ mà ai dám chỉ trích mình.

• Bất mãn vì giá điện tăng cao không lời giải thích → quy thành bị “tác động bởi lũ 3 que chống”

• Nhà báo điều tra vụ án tham nhũng của quan chức và tài phiệt → chụp mũ “bôi nhọ chế độ”

• Quan chức, Người về hưu, Cựu chiến binh, Cán bộ lão thành lên án chính sách nhảm nhí để trục lợi về túi nhóm lợi ích → chụp mũ“tự diễn biến, tự chuyển hóa”

• Một nhóm muốn tưởng niệm chiến tranh biên giới 1979, Hoàng Sa (1974), Gạc Ma (1988) → chuyển sang ném đá có “thế lực bên ngoài tác động”

Có mỗi chuyện đòi hỏi chính đáng như đòi khởi tố kẻ gây tai nạn có đầy đủ bằng chứng, nhân chứng, tang chứng thế kia mà cũng ảo tưởng có thế lực đối địch nào đó đứng sau muốn kích động phong trào để dâng cao thành “bạo loạn lật đổ”, từ đó hợp thức hóa việc sử dụng bạo lực an ninh để đàn áp mà không cần phải giải thích cho ra lẽ.

Cái bệnh ảo tưởng nhìn đâu ra kẻ thù dòm ngó ngôi báu của mình này sinh ra từ cái bóng của chính bản thân những kẻ đi lên từ cướp chính quyền. Lúc nào cũng phải có thế lực có tổ chức, có kế hoạch cụ thể, có tài trợ nguồn lực tài chính, có kẻ cầm đầu rõ ràng nhân dạng để mà nắm thóp chặt đầu rắn.

Vì bị ám ảnh như thế này, bộ máy công an trị dần bị mất khả năng hình dung ra được một phong trào Gen Z Việt phản kháng đòi công lý có thể tự phát, phi tập trung xuất phát từ lòng nhân ái, sự trắc ẩn, tình thương yêu giữa con người với nhau mà không cần đến một động cơ chính trị nào hết.

Tao gọi thế hệ sinh ra trong những năm 1970s, 1980s, 1990s là thế hệ “Gù lưng” dù trong số họ vẫn có thái độ bất phục tùng trong các vụ biểu tình phản đối dàn khoan HD-981, Formasa Hà Tĩnh, phản đối đặc khu. Nhưng đa phần số đông trong những người này đều được hưởng lợi từ việc cải cách kinh tế, mở cửa đón làn sóng đầu tư nước ngoài vào khai thác lao động giá rẻ.

Ừ.

Nhắc lại là lao động rẻ mạt.

Thay vì trả lương tối thiểu 15$/h kèm thêm một đống phúc lợi và bảo hiểm thì sang Việt Nam trả có 2$/h còn tranh nhau tăng ca 150% để lên 3$/h, cắt giảm được hẳn 90% quỹ lương so với thuê công nhân bản địa. Đã thế còn ưu đãi thuế 10-15 năm, đỡ tốn tiền chi cho môi trường và an toàn lao động, còn được một đám lao động tay chân ngoan ngoãn không biết đòi hỏi quyền lợi hay đình công.

Nhiều người trong số họ nhầm lẫn giữa sự giàu có này là nhờ vào ơn Đảng, ơn Nhà nước đã ban cho cơ hội đổi đời, được hưởng thụ lối sống trung lưu như đã hằng mong ước thời bao cấp. Nhưng không phải vậy. Đó là một sự nhầm lẫn giữa việc “sửa sai” với “ban ơn”.

Mô hình thể chế Soviet của Stalin vốn sinh ra từ sự hiểu sai lầm ý tưởng của Marx. Ông nói rằng:

“It is not the consciousness of men that determines their existence, but their social existence that determines their consciousness.”

“Không phải cái đầu hay đạo đức sinh ra cách con người ta kiếm ăn và sống mỗi ngày, mà ngược lại: cái cách kiếm miếng ăn và chỗ đứng ngoài đời thực nhào nặn nên toàn bộ suy nghĩ trong đầu.”

Con người ăn gì, làm nghề gì, bị ai bóc lột hay đi bóc lột ai thì đầu óc sẽ tự khắc nghĩ theo kiểu đó. Mày là thằng làm thuê ngày chạy ăn từng bữa thì đầu mày toàn lo tiền nhà, tiền cơm và ấm ức với thằng chủ; còn thằng ngồi mát ăn bát vàng thì đầu nó nghĩ cách đè đầu cưỡi cổ để giữ của. Cái túi tiền, cái dạ dày và công việc thực tế quyết định toàn bộ cách nhìn đời.

Marx đưa ra câu này như một lời mô tả thực tế lịch sử: muốn hiểu tại sao con người ta nghĩ như vậy thì phải nhìn vào cái cách họ đang cày cuốc kiếm sống ngoài đời.

Nhưng cái đám trí thức nửa mùa như Lenin, Stalin muốn đẩy nhanh quá trình như ép chín một cái cây chưa kịp lớn và sử dụng Marxism như công cụ để biện minh tính chính danh cầm quyền với dân chúng biến ý tưởng này thành:

“Muốn có con người X phải tạo tạo môi trường X vì con người sẽ bị môi trường nhào nặn thành X.”

Cứ thay X bằng “xã hội phong kiến”, “tư bản” và tự dưng gộp cái ra “Con người XHCN” nên muốn tạo ra môi trường tiêu diệt toàn bộ tư hữu cá nhân để tiến lên một cái thứ xã hội còn chả ai hiểu đang đi lên hướng nào hay đang lao dốc.

Nghe cứ như nhốt một con khỉ đột vào nhà trẻ và lớn lên với con người thì nó sẽ tự động biết nói tiếng anh, biết dùng đĩa và dao chuẩn quý tộc Anh và mặc Suit chuẩn chỉnh vậy. Không. Con khỉ đột đó chỉ đơn giản là được sống ở trường Eton chứ không bao giờ có thể thành con người được. Họ cứ đi như mù dò đường nhưng lại ép cả xã hội chạy theo sau với niềm tin “Con người sẽ tự thích nghi với cái mới mà chúng ta sẽ xây sau.”

Từ sự hiểu sai lệch này đã sinh ra tham vọng vĩ cuồng tạo ra “Con người Xô viết mới” (Homo Sovieticus) — những cá nhân hoàn toàn vị tha, không màng tư lợi và tuyệt đối phục tùng mệnh lệnh vì lợi ích chung.

Nhưng mà con người không sinh ra từ đất sét để mà một lũ cai trị có thể nhào nặn tùy theo sở thích. Môi trường sống thay đổi thì hành vi cá nhân “có thể” thay đổi theo để thích nghi nhưng còn ham muốn, lợi ích cá nhân, quan hệ gia đình, tham vọng sợ hãi, lòng tham,.. nó là một phần bản chất đâu hề biến mất?

Chúng nó đi tuyên truyền cuộc cách mạng đang tạo ra những “con người mới” nhưng con người thật vẫn tồn tại.

Có người muốn giữ tài sản.

Có người muốn kiếm nhiều hơn.

Có người không muốn làm việc theo chỉ tiêu.

Có người chống lại việc hòa thành một với tập thể, mất đi bản sắc cá nhân.

Có người chỉ giả vờ trung thành để sống.

Và thay vì kết luận “mô hình của chúng ta có vấn đề”, thể chế Stalinism lại nhảy cóc đi tới kết luận đổ lỗi:

“Con người này chưa được cải tạo đúng cách.”

Cuối cùng lại sinh ra cái vòng lặp bệnh hoạn.

Cứ thấy ai không đúng mẫu Homo Sovieticus chuẩn mực lại đi đổ lỗi cho phản động chống phá hoặc do tàn dư của chủ nghĩa tư bản để lại. Bọn chúng không chịu nhận sai. Lại càng ra sức cưỡng chế mạnh hơn làm những người chỉ muốn có không gian để thở lại sinh tồn bằng cách chia đôi nhân cách: ngoài mặt hô khẩu hiệu cống hiến hết mình, nhưng bên dưới là trộm cắp tài sản công, lười biếng trong lao động tập thể và luồn lách qua thị trường chợ đen. Nhưng vẫn tiếp tục báo cáo lên cấp trên ở Bộ Chính trị rằng những Homo Sovieticus mới đang hình thành.

Đầu não trung ương bị cách ly khỏi thực tại, sống trong một cái bong bóng màu hồng đẹp dễ rồi dẫn tới những quyết định ngu lồn, thiểu năng như tự tiện can thiệp vào nội bộ Afghanistan và đổ quân 10 năm chỉ để nhận lại nhục nhã ê chề.

Gulag, thanh trừng, kiểm duyệt, giáo dục nhồi sọ tư tưởng Marx-Lenin… trong logic đó không chỉ là công cụ đàn áp. Chúng còn được biện minh như công cụ “cải tạo xã hội” và loại bỏ những người bị xem là vật cản của quá trình lịch sử. Chả khác gì nói rằng:

“Tao sẽ đập nát xã hội cũ chỉ biết chạy theo đồng tiền , nhào lại xã hội thành cái khuôn mới, rồi con người tự khắc thành đúng cái khuôn tao mong muốn.

Đứa nào không chịu vào khuôn thì tao cải tạo.

Cải tạo không được thì tao bỏ tù.

Bỏ tù vẫn không được thì xử bắn.”

Và nghịch lý của việc cố gắng xây dựng một xã hội cộng sản, phi giai cấp lại sinh ra một đám giai cấp thống trị mới — tầng lớp đặc quyền Nomenklatura. Trong khi rao giảng sự khắc kỷ và đức hy sinh cho quần chúng, nhóm tinh hoa này vẫn nắm quyền phân phối tài nguyên lại tự dành cho mình các cửa hàng đặc quyền, biệt thự nghỉ dưỡng và tiêu chuẩn sống vượt trội. Thể chế Stalinis không hề thủ tiêu sự tham lam, nó chỉ chuyển sự cạnh tranh từ tiền tệ sang tranh đoạt quyền lực hành chính và ghế ngồi trong bộ máy.

Chúng nó tự đào cái hố sâu y hệt của Liên Xô lên, rước nền kinh tế chỉ huy về Việt Nam, thực hiện ngăn sông cấm chợ và mô hình bao cấp tem phiếu. Tự đặt chân mình nhảy vào cái hố đó cuối cùng đẩy cả đất nước đến bờ vực sụp đổ, lạm phát tăng phi mã lạm phát 774%,7 năm 1986, bắt người dân đói ăn đến nỗi phải nhập khẩu bo bo (Sorghum)— thực phẩm dành cho gia súc, gia cầm — về ăn độn thay gạo.

Đó là cái hố do chính tư duy giáo điều của tầng lớp lãnh đạo Đảng (Lê Duẩn, Trường Chinh, Đỗ Mười) tạo ra. Bọn người này công đánh Mỹ lao có đấy nhưng tội đánh tư sản, phá nát nền kinh tế thị trường hơn 10 năm cũng to không kém. Ngồi trên Ba Đình lâu ngày, toàn tiếp xúc với báo cáo láo từ cấp địa phương gửi lên, cộng thêm chuyện ảo tưởng rằng:

“Ta hiểu quy luật lịch sử”

-> “Ta biết xã hội tương lai phải vận hành thế nào”

-> “Ta có thể thiết kế nó từ trên xuống”

-> “Nếu thực tế không khớp mô hình thì thực tế phải được sửa theo ý Đảng ta.”

Đến khi không còn đường lui và anh cả Liên Xô cắt viện trợ rồi mới chịu “Đổi lại những điều cũ” — trả lại những quyền kinh tế cơ bản nhất cho người dân: quyền được mua bán, quyền được sở hữu tài sản, quyền được tự nuôi sống bản thân. “Đổi mới” nhưng mới chỗ nào vậy? Hay là mới mẻ với thư tư duy Stalinist ăn quen, nhịn không quen? Vậy là tự leo lên khỏi cái hố mà ai cũng tránh từ xa rồi phong cho bản thân sáng suốt, quang minh, chính đại đấy sao.

“Đảng như người đi đường không biết dùng bản đồ, thỉnh thoảng lại sa xuống hố, lóp ngóp bò lên được thì hô vang thắng lợi, cứ thế đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác” - Hà Sĩ Phu

Nhân dân Việt Nam giàu lên sau mở cửa là nhờ vào mồ hôi, xương máu, sự cần cù của chính họ và dòng vốn tự do của tư bản nước ngoài, chứ không phải nhờ một thứ “ơn huệ” được ban phát nào cả. Đảng chỉ làm được đúng một việc duy nhất là: bớt kìm kẹt lại.

Tầng lớp trung lưu sinh ra trong những năm 70s-90s nếm trải cái đói ròng rã đứng xếp hàng chờ nhận gạo, chợt nhìn thấy quá nhiều cơ hội để nhảy vào kinh doanh đã trở nên giàu có, mua được nhà cửa, ô tô; cho con cái đi học trường quốc tế, trường tư thục đắt đỏ. Họ đạt được những mục tiêu đó cảm thấy đời đã mãn nguyện, nhầm tưởng sự thịnh vượng cá nhân là minh chứng cho sự sáng suốt của cả thể chế.

Khi mà cơm ăn đã no, áo mặc đã ấm thì sự thờ ơ, vô cảm, xa cách với những nỗi đau chung còn tệ hại hơn nữa. Tuy con người có thể giàu có lên về mặt vật chất trong thời gian ngắn, nhưng tinh thần vẫn còn đọng lại sự nghèo khổ và cam chịu, phục tùng. Đụng chuyện bất bình là lại nghĩ trong đầu:

“Thôi mọi chuyện đảng-nhà nước lo, có các bác ở trên tính cả rồi. Thân phận mọn dân như mình đừng có xớ rớ nói linh tinh. Miễn sao mình có tiền tiêu, gia đình bình yên là được. Chỉ có đám rỗi hơi, phản động chống phá mới đi làm mấy chuyện ruồi bu. “

Họ quên mất rằng trong một thể chế không có thượng tôn pháp luật, tài sản và sự bình yên của họ có thể bị ăn cướp bất cứ lúc nào chỉ bằng một quyết định hành chính “hợp pháp”. Cái nhà tích lũy cả đời cho 3 thế hệ gia đình ở chung liền bị san phẳng chỉ trong một đêm mà chỉ được đền bù chưa được 1/3 giá thị trường. Sau đó, từ mảnh đất hoang tàn liền xây lên những khu chung cư xa xỉ với giá gấp 500, gấp 1000 lần số tiền bồi thường đất ruộng nhận được tính trên mỗi mét vuông.

Gen Z có cái gì mất?

Vậy còn Gen Z chúng ta thì sao? Chúng ta hưởng lợi từ cái gì từ sự “ban ơn” của thể chế này?

Không gì cả.

Mang tiếng một thế hệ sinh ra và lớn lên với sự bùng nổ của các nền tảng công nghệ và Mạng Xã Hội, sử dụng Smartphone như một phần của cuộc hằng ngày, biết tiếng anh và nhiều ngoại ngữ khác để cập nhật thực tại đến từng giây. Nhưng lại hưởng được cái gì?

Ngay từ thời còn đi học thì đầy rẫy chuyện thị phi, tiêu cực trong ngành giáo dục. Chạy trường chuyên, lớp chọn. Chạy điểm, nâng điểm học bạ và điểm thi. Chạy mua giải thưởng quốc tế để xét tuyển thẳng.

Áp lực thi cử của cả gia đình và dòng họ đè nặng lên vai. Trong khi những thằng con quan chức chẳng cần nổ lực học hành gì cứ vào phòng thi lại thành thủ khoa, đỗ trường điểm bằng những con điểm gian lận, ăn cắp cuộc đời người khác.

Lên Đại học thì vẫn phải tiếp tục đua như không có ngày dừng. Học phí đắt đỏ, mỗi học kỳ vài chục triệu đổ lên đè nặng lên vai cha mẹ. Nhiều sinh viên còn phải bỏ dở dang chuyện học hành để đi làm thêm kiếm sống. Phòng trọ thì ngáo giá, 2-4 triệu/tháng cho diện tích tù túng như chuồng chó, trại giam; thiếu an toàn, mất vệ sinh, ẩm mốc. Đứa nào nhà giàu thì có tiền đi ra nước ngoài du học. Chưa bao giờ sự chênh lệch giữa giàu nghèo lại phình to ra như thế này.

Đến thì tốt nghiệp ra trường thì sao? Đối mặt với cách thức tuyển dụng phi lý: “Kinh nghiệm 2 năm cho vị trí thực tập”, “Lương 6-8 triệu nhưng phải biết làm mọi thứ từ thiết kế, viết bài đến chạy quảng cáo”, và phải biết tăng ca (OT) mà không được trả lương.

Rồi đến khi 30-35 tuổi thì bị sa thải, vắt chanh bỏ vỏ, để tuyển người trẻ mới vào làm khối lượng công việc của mình với lương thấp hơn.

Chi phí sinh hoạt tăng phi mã chỉ sau một mùa dịch với thứ khốn nạn Kit test Việt Á và Chuyến bay giải cứu. Nhiều doanh nghiệp phá sản, giải thể, rút khỏi thị trường làm người lao động mất việc làm.

Nhiều sinh viên ra trường hoặc là chấp nhận đi làm trái ngành được đào tạo để cạnh tranh vài suất việc làm ít ỏi. Hoặc là đi chạy xe ôm công nghệ, kiếm tiền từ cuốc xe lời lãi có vài ngàn đồng; đổi lấy sức khỏe tuổi trẻ để hít bụi mịn ngoài đường phố và một tương lai mù mịt.

Còn chuyện mua nhà để ăn cư lập nghiệp rồi kết hôn như thế hệ trước đã làm thì thôi mơ đi. Giá nhà cao gấp 30-50 lần thu nhập. Có nhịn ăn, nhịn mặc 40-50 năm cũng chưa chắc mua được căn chung cư 45 m2 ở ngoại ô.

Còn ai mà liều mình đi ký vào giấy vay nợ thì xác định sau khoảng thời gian ân hạn 0% lãi suất, từ 1-2 năm đầu, là ăn ngay lãi suất thả nổi 12-15%. Mỗi tháng đi làm về chưa được bao nhiêu tiền thì hết 2/3 thu nhập chui vào túi ngân hàng và chi trả các hóa đơn điện, nước, internet,… chỉ để tồn tại giữa lòng thành phố. Không hề có nổi một khoản tiết kiệm phòng thân như cách thế hệ cha mẹ dành dụm được 1-2 chỉ vàng mỗi tháng.

Gánh nặng kinh tế nặng trĩu vai như thế mà cả xã hội, từ gia đình, nhà trường cho đến bộ máy diều hâu của cánh truyền thông liên tục trói buộc đạo đức, đòi hỏi chúng ta phải đẻ con.

Họ ca thán quá nhiều về một thế hệ lười biếng, ương bướng không chịu nhục, chịu khổ làm thêm giờ không trả tiền tăng lương hay trả lời công việc giữa đêm khuya.

Họ liên tục gào thét về cách chúng ta chi tiền cho những thú vui nhỏ nhoi như uống trà sữa, xem phim, đi concert,… trong khi chỉ đang cố gắng giữ cho bản thân mình được “thở” phào sau hàng tấn áp lực công sở đè lên đầu.

Họ nhắc mãi về cái biểu đồ nhân chủng học, lo lắng về một tỷ lệ sinh suy giảm trong 20 năm nữa sẽ không có lực lượng lao động rẻ mạt để bóc lột.

Cuối cùng tất cả những chuyện đó quay sang đổ lỗi thế hệ Gen Z làm dê tế thần như cái thùng rác cảm xúc trút giận hết lên đầu. Lũ sói càng sợ cừu không đẻ lại càng gào to, đòi chúng ta phải đẻ con để tiếp tục duy trì guồng quay bóc lột mà không thèm nhìn nhận lại sai lầm.

Nếu một thể chế không cho Gen Z một hệ thống an sinh xã hội ra hồn, không cho một mức lương đủ sống, và không cho một nền pháp trị bảo vệ ta trước những bất công thì không có quyền đòi hỏi chúng ta phải có trách nhiệm bảo vệ và duy trì nó.

Chúng ta là một thế hệ của những con số 0.

Không việc làm. Không tài sản. Không nhà ở. Không kết hôn. Không sinh con. Không quyền tự do mở mồm ra nói chuyện bất bình.

Và… không có tương lai.

Làm sao tao có thể chào đón một sinh linh mới bước vào thế giới này nếu một ngày kia nó bị thằng nào lái xe sang tông chết mà vẫn thoát tội?

Gen Z là thế hệ không có gì để mất do đó cái thể chế này cũng chẳng còn sợi dây rành buộc nào để tiếp tục vặt lông.

Mọi công cụ răn đe bằng nỗi sợ Thuế, PCCC, Quản lý thị trường, Công an) chỉ có sức mạnh khi người ta có tài sản, có cơ sở kinh doanh, có cái ghế trong cơ quan để mà bị cướp đi.

Chúng ta không sợ mất đất bởi vì vốn dĩ cũng có đủ tiền mua nhà đâu mà sợ dính quy hoạch hay ngân hàng siết nhà vì phá sản. Không kết hôn, không sinh con thì làm sao mà dùng điểm yếu con cái ra mà mặc cả đạo đức để nhẫn nhịn.

Thế hệ này có yêu nước không? Có, không thua kém gì ông cha của họ thời trước tòng quân ra trận, thoát ly gia đình để đi đánh giặc xâm lược. Chúng ta biết rõ giá trị của những người hy sinh phần máu thịt của mình dù là ai phe nào cũng vậy, hòa bình quý giá và rất đắt để có được ngày hôm nay.

Nhưng câu chuyện của thế hệ này bây giờ là đi tìm cho tương lai một tương lai có sự tồn tại của sự “Thượng tôn pháp luật” (Rule of Law) chứ không phải thứ luật lệ miễn nhiễm dành cho một nhóm người có thẻ Đảng.

Vợ chồng Lâm Thị Phương Thanh-Nguyễn Sỹ Cương có thể dùng mọi quyền lực hành chính để bịt miệng báo chí, truyền thông và dư luận trong suốt hơn 1 năm qua nhưng cũng không hề tính đến chuyện 1 ngọn lửa nhỏ có thể bùng phát thành cả đám cháy đốt trụi cả khu rừng.

Đèo Hải Vân, HVL (MCK) và xe BMW

Ban đầu là có một tài khoản trên Thread đăng tấm ảnh đèo Hải Vân— di sản thiên nhiên mệnh danh “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” — bị ủi phẳng hơn 500 héc-ta rừng tự nhiên để tập đoàn BĐS Vingroup đi phân lô bán nền kiếm lời bấp chấp.

Như một thói quen cũ cũ, bọn nó vung tiền nuôi đám agency bẩn, dùng tool đi mass report sập bài, cấm từ khóa trên Threads, Facebook để bóp ngẹn dư luận.

Nhưng tụi nó không hiểu cách thức thuật toán Thread hoạt động là hiển thị những gì người dùng quan tâm chứ không phải như Facebook có thể kiểm soát bằng cách nắm đầu các tập đoàn truyền thông đứng sau các hội nhóm, Fanpage nhiều người xem như Beatvn, Ngoa, Theanh28, 60giay,…

Ở Việt Nam mọi cơ quan báo chí, mọi công ty, tập đoàn truyền thông muốn hoạt động yên ổn đều phải chịu ngoan ngoãn dưới bàn tay của Ban Tuyên giáo và Cục báo chí (thuộc Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch ( ͡° ͜ʖ ͡°) để đưa tin cho đúng với sự phê duyệt “chuẩn mực” về mặt chính trị đã được thông qua trong các cuộc họp giao ban mỗi sáng thứ 2 để biết mình được đăng cái gì và biết rõ “vùng cấm đưa tin”. Giấy phép hành chính của tụi Fanpage lớn trên MXH vận hành dưới danh nghĩa “Trang thông tin điện tử tổng hợp” hoặc “Doanh nghiệp nội dung số”.

Nguồn sống của đám này chủ yếu dựa vào các hợp đồng Booking quảng cáo của các doanh nghiệp, nhãn hàng, tập đoàn lớn như (Vin, Sun, hay các nhãn hàng tiêu dùng) và các trang tin tổng hợp được cấp phép như đã nói.

Cái tội đưa tin sai sự thật, vu khống đéo dựa trên án lệ hay luật quy định nào ngoại trừ 1 cái nghị định cũng mơ hồ không kém. Có nhân chứng chịu ra đứng ra xác thực, có video, băng ghi âm tin cậy đến mấy thì vẫn phải chờ …công an xác thực là đúng sự thật mới được coi là đúng. Tin nào mà ảnh hưởng tới quan chức đầu tỉnh hoặc cấp trung ương tao đó bọn nó dám thừa nhận. Do đó bọn vận hành Fanpage chỉ được đưa tin khẳng định tội danh của một người trong khi đã có phán quyết của Cơ quan Điều tra, Viện Kiểm sát và Tòa án. Một phiên bản “sự thật” đã được làm mềm mại, xức nước hoa nồng nặc và loại bỏ mọi tình tiết bất lợi cho đám an ninh.

Nếu có đưa tin tức gì động chạm đến chính trị, tôn giáo hoặc chiến tranh thì chỉ được trích dẫn tin từ báo chí “chính thống” bị kiểm duyệt sẵn, tự ý đưa tin ngoài kịch bản đã duyệt sẵn thì bị công an đến tận văn phòng làm việc yêu cầu gỡ bài hoặc ăn án phạt gì đó là điều chắc chắc.

Chỉ cần Sở Thông tin & Truyền thông hoặc Cục An ninh mạng nhấc máy lên alo một tiếng: “Ê, liệu mà quản lý cái Page của tụi bay, để lọt bài nào về vụ phá rừng Hải Vân hay vụ ô tô BMW của ông Nguyễn Sỹ Cương là tao rút giấy phép, phạt tiền, phong tỏa tài khoản ngân hàng, khóa luôn hệ thống Page con của tụi mày “, thì đố cha thằng giám đốc nào dám ho he.

Mất một bài đăng công lý chẳng mài ra tiền được, nhưng mất cái page triệu view là sập cả một công ty mấy trăm mạng ăn lương. Cho nên, tụi nó tự động bật cơ chế tự kiểm duyệt (self-censorship), xóa bài, chặn từ khóa bẩn còn nhanh hơn cả công an làm. Đó là vì sao mà tụi nó kiếm tiền từ việc sao chép nội dung viral nhưng đụng chuyện như Đèo Hải Vân, Nguyễn Sỹ Cương BMW lại câm họng như chưa từng có gì xảy ra.

Để lấp đầy không gian mạng nhằm bịt kín vụ việc, chúng nó sẽ xả một đống drama showbiz, tin lộ clip nóng hoặc kích động chửi bới một đối tượng vô thưởng vô phạt nào đó để kéo sự chú ý của đám đông ra khỏi cái ghế Bộ trưởng của mụ Thanh.

Cái bài “nắm thằng có tóc” này cực kỳ hiệu quả trên Facebook và Tiktok ở Việt Nam vì chúng nó có cả mội đội quân sản xuất content và ăn cắp ở nơi khác về tính bằng giây, bằng phút nên cứ mở điện thoại lên ở Việt Nam kiểu gì cũng bắt gặp bài viết của một trong những Fanpage thuộc hệ sinh thái đăng cùng 1 bài giống nhau ở hàng trăm tài khoản.

Nhưng đối với nền tảng Thread, Instargram, X mà Gen Z sử dụng, vận hành theo thuật toán phân phối phi tập trungdựa trên sở thích cá nhân và dòng thời gian thực (real-time). Nó đéo phụ thuộc vào mấy cái page lớn như Beatvn, Theanh28 hay Ngoa để định hướng.

Một đứa Gen Z bình đăng clip, ảnh, văn bản lên mà thì thuật toán Threads tự động đẩy bài đó lên nguồn cấp dữ liệu của hàng vạn người khác có cùng sự quan tâm. Bất kể bọn Agency bẩn của Vingroup dùng chiêu Mass-Report hay mụ Thanh dùng quyền lực của Bộ trưởng để đi chặn Geo-block không cho hiển thị ở Việt Nam, thì tốc độ kiểm duyệt cũng không chạy theo kịp tốc độ mọc lên như nấm của các bài đăng tự phát từ lòng trắc ẩn của con người.

1 bài đăng bị dập tắt, 10 bài đăng khác sinh ra. Chúng nó xóa thì tốn tiền theo bài nhưng những người trẻ chẳng có gì ngoài hàng giờ đồng hồ lướt MXH thì dập kiểu gì cho lại.

Giữa lúc cái lò Threads đang nóng rực vụ phá rừng, rapper MCK – ông hoàng có cả triệu fan Gen Z — có bấm nút Repost (Đăng lại) 2 bài đăng bảo vệ thiên nhiên làm tụi nó sợ đái ra quần vì sức ảnh hưởng nghệ sỹ quá lớn.

Không ai nói ra nhưng ai cũng biết, Sở Văn hóa TP.HCM (dưới trướng Bộ của mụ Thanh) lập tức lôi MCK lên “làm việc”. Tụi nó vạch lá tìm sâu, lôi cái album HVL (Đứa con tinh thần 3 năm làm việc) ra để hăm dọa.

Chỉ sau 2 ngày, không rõ nội tình bên trong thế nào, MCK và Ê-kípbị ép phải gỡ sạch 19 trên tổng số 30 bài hát trên Spotify, Youtube, Apple music, Tidal với lý do thối hoắc là ca từ dung tục, ảnh hưởng trẻ em. Trong khi nền tảng Streaming đã dán nhãn 18+ rõ rành rành từ đầu album. Lý do này chẳng khác gì bỏ tù thằng bán dao vì có thằng mang dao đi giết người. Phụ huynh đéo biết quản lý con cái thì quay sang cấm nghệ sĩ sáng tạo.

Tụi nó mượn cớ “diệt nhạc rác” để bịt miệng, dằn mặt MCK, bắt một idol của giới trẻ phải ngoan ngoãn ngậm mồm, đéo được ho he đụng chạm đến chuyện chính trị hay phe phái của lũ lợi ích nhóm.

Mụ Thanh và đồng bọn Vingroup tưởng dập được MCK là dẹp được loạn như chiêu “giết gà dọa khỉ hay xài” ai ngờ chưa thấy hiệu quả đâu đã ăn đòn phản tác dụng. Fan MCK và cả giới trẻ Mụ Thanh và đồng bọn tưởng dập được MCK là dẹp được loạn, nhưng tụi nó đéo ngờ ăn ngay cú phản đòn chí mạng. Giới trẻ Gen Z cay cú vì thần tượng bị chèn ép, lập tức đặt câu hỏi:

“Ủa, thằng rapper hát vài câu bậy bạ thì bị xua công an, sở ngành lên dập trong một nốt nhạc; còn lão Nguyễn Sỹ Cương – chồng mụ Bộ trưởng Văn hóa – lái BMW tông chết con nhà người ta, đứt lìa chân, ngâm giấm hồ sơ hơn 1 năm trời thì tụi bay giả vờ mù, giả vờ điếc?”

“Ủa mà sao thằng này với con vợ làm công chức lương hơn vài chục triệu một tháng, tiền đâu mà mua xe BMW hạng sang vậy?”

“Sao mụ Thanh có chồng gây tai nạn chết người mà vẫn được lên chức Bộ trưởng là sao?”

Thế là quả Boom nổi tung.

Sức nóng dư luận không gì cản được. Giữa hàng loạt bê bối ở Đèo Hải Vân, Gian lận Chuyên Tuyên Quang, vụ em nữ sinh tử vong ở huyện Trà Ôn và người cha phải tự tay đi tìm công lý,… tất cả những mảnh ghép tưởng chừng không liên quan gì tới nhau lại ghép thành một mảnh và đánh sập cả tòa lâu đài quyền lực của vợ chồng mụ Thanh.

Tụi chóp bu ngồi trên ngai cao nắm Bộ này Bộ nọ tưởng đâu đã dàn xếp im xuôi ai ngờ đâu có ngày tội ác từ năm ngoái với cả đống cứt thối nát năm nay cộng lại trở thành hiện tượng bão MXH khủng khiếp không thể dập tắt nổi.

Trong những ngày ngày 10-13 tháng 8, từ khóa “Nguyễn Sỹ Cương” và cáo buộc BMW liên tiếp lọt vào top Thịnh hành trên Thread với hơn 1 triệu bài viết. Tới nước này thì bộ mặt thật bị tháo xuống, cơn hoảng loạn dâng lên làm mụ ta và phe nhóm lợi ích không còn suy nghĩ tỉnh táo để đối phó với dư luận mà chỉ còn biết cuống cuồng đi dập tắt dư luận. Tụi nó nhét tiền và gây áp lực lên Meta, kéo Bộ Công an với Bộ Văn hóa ra lệnh hạn chế hiển thị, chặn từ khóa tại Việt Nam. Có thời điểm từ 1 triệu bài bị gỡ xuống chỉ trên dưới 7.000 bài, tốc độ ra tay nhanh khủng khiếp.

Nhưng dân mạng giờ khôn bỏ mẹ, tụi nó bật VPN, fake IP sang nước ngoài, dịch phốt sang tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Hàn để tế hai vợ chồng lên cho cả thế giới coi. Đám agency bẩn đi mass report đéo chạy kịp với tốc độ rải truyền đơn kỹ thuật số của Gen Z.

Ngoài chiêu nói thẳng, spam liên tục và sáng tạo 1 đống content chế giễu vợ chồng Cương-Thanh, dân mạng còn Viết thơ châm biếm, vẽ truyện tranh, chế meme, lên VOZ, Reddit, X (Twitter) lập thớt bóc phốt trần trụi không còn cái quần để lại.

Hài hước nhất là có đứa nào đó lên Google Map tạo vị trí ghim lại gốc cây số 55 đường Nguyễn Huy Tự thành “Cây BMW NSC 30525“ (Cây BMW Nguyễn Sỹ Cương ngày 30/05/2025). Cho dù tụi nó có hớt hải gọi điện cho Google để xóa cái ghim đó đi, thì cái ảnh chụp màn hình cũng đã kịp viral khắp cõi mạng như một di tích của sự bất công.

Khi bố mẹ dùng quyền lực đen để trốn tội thì thằng con trai ca sĩ Lâm Phúc cũng hứng đủ mọi gạch đá từ bạo lực mạng. Dân mạng liên tục vào tràn vào Fanpage và trang cá nhân để mỉa mai, giễu cọt, tẩy chay, thả phẫn nộ từng bài một; đòi lột mặt nạ con trai của kẻ giết người thoát án. Sau vụ này coi như sự nghiệp nghệ thuật của hắn đã chết hẳn, dù trước đó cũng chẳng có mấy bầu Sô nào gọi về hát ngoài mấy Show cúng cụ do có quan hệ của mụ Thanh đem bố thí cho.

Tại sao dân mạng lại gom vụ này chung với vụ phá rừng Hải Vân của Vin, gian lận trường chuyên ở Tuyên Quang, hay vụ em nữ sinh ở Trà Ôn?

Vì người ta nhận ra tất cả đều chung một bản chất: Kẻ có tiền, có quyền, có thẻ Đảng thì được đứng trên pháp luật, phá nát thiên nhiên, cướp đoạt tương lai người khác mà đéo bị làm sao.

Còn người nghèo thì chết trong đau đớn, tự đi tìm công lý trong tuyệt vọng.

Đến chiều ngày 13 tháng 8 năm 2026 (Mùng 1 tháng 7 cô hồn), một bạn trẻ khởi xướng việc đặt hoa tưởng niệm cái chết của em Mina dưới gốc cây 55. Không ai kêu gọi ai, từ tình thương đích thực, mọi người bắt đầu bỏ tiền túi của chính mình mua hoa đặt ở dưới gốc cây. Người ở xa thì gọi điện hoa cho Tiệm hoa gần nơi xảy ra tai nạn để nhờ Shipper giao đến và đặt hoa hộ mình.

Thế nhưng nghĩa cử cao đẹp đầy tính nhân văn cao đẹp mà Đảng thường dùng lời ông Hồ ra tuyên truyền ấy lại chạm vào sợi dây thần kinh nhạy cảm của thứ tư duy coi “Mọi chuyện xảy ra đều có ý đồ chính trị đằng sau” của những kẻ nắm quyền.

Bọn chúng lúc nào cũng coi bất kỳ hành vi tụ tập đông người hay một làn sóng dư luận nào cũng cũng phải có động cơ chính trị, có mục đích tranh giành quyền lực hoặc có tiền nước ngoài tài trợ đằng sau. Chúng không thể hiểu được hành động của Gen Z chỉ đơn giản là tiếng gọi của lòng trắc ẩn với đồng loại, thương cảm cho số phận bi thương của em Mina.

Khi đối mặt với cách vận hành phi tập trung, tự phát của Gen Z, bọn chúng trở nên mất phương hướng đối phó. Không có đầu não lãnh đạo, Không có mục tiêu đấu tranh vậy thì bắt ai bây giờ?

Không lẽ lôi 1-2 người trẻ lên phường chỉ vì tội đặt hoa tưởng niệm hay đi chia sẽ bài viết à? Làm thế khác gì đổ dầu vào lửa, làm chúng thêm phẫn nộ. Chẳng có ai đi kêu gọi biểu tình lật đổ chế độ, chỉ đang đòi trả lại sự công bằng cho một mạng người. Tính chính danh tuyệt đối từ lòng nhân đạo là ánh sáng xua tan đi mọi luận điệu chụp mũ “phản động” hay “thế lực thù địch kích động” trở nên lố bịch và trơ trẽn

Đến chiều ngày 14 tháng 8 hôm sau thì sự bị động biến thành thói quen thường thấy: cử dân phòng, tổ dân phố và công an chìm mặc thường phục ra đứng canh gác, không cho ai đến tặng hoa.

Mọi người đều phải chờ đến đêm muộn khi đội quân canh gác đi khuất rồi mới được đem đặt tại gốc cây nhưng đến hôm sau lại bị lao công đến dọn đi bỏ vào thùng rác.

Mọi chuyện cứ liên tục lặp đi lặp đi lại đến nỗi xuất hiện công an mặc thường phục bảo “Không được đặt ở đây”.

Lý do gì nhỉ? Đéo có cái điều luật nào có thể cấm người đặt hoa tưởng niệm người đã khuất. Cũng không thể lôi thứ nghị định mơ hồ “Giữ gìn mỹ quan đô thị” hay “Lấn chiếm giao thông” ra vì kiểu gì cũng bị người trẻ có học thức vặn lại.

Hành động xua quân lính ra chỉ để … bảo vệ một gốc cây ấy hả?

Địt mẹ. Nó cho thấy một chế dộ nắm trong tay cả trăm vạn quân, súng sống đầy mình đang sợ hãi mấy bó hoa của mấy đứa oắt con.

Vì mỗi bó hoa đặt xuống là một bản cáo trạng vô hình nhắc nhở cho cả cái phố Nguyễn Huy Tự và cõi mạng nhớ về tội ác của lão Nguyễn Sỹ Cương và sự tráo trở của mụ Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh.

Đám chóp bu nghĩ cứ cấm đặt hoa, dẹp cái gốc cây đi là chấm dứt được nguồn cơn trút giận. Nhưng tư duy và công cụ kiểm duyệt lúc nào nó cũng chậm chạp hơn với những thủ thuật, mẹo vặt đối phó với cách bịt miệng trước cả thế kỷ.

OK, bây giờ cấm không cho tao đặt hoa ở gốc cây thì tao đi đường vòng. Một mặt tao lên mạng liên tục chia sẻ, bình luận bài viết đòi công lý cho em Mina.

Một mặt khác lại rủ nhau thắt nơ trắng, nơ đen lên balo, cặp sách đi học để tưởng nhớ em. Công an, Dân phòng có giỏi thì chặn đường từng đường lục soát cặp của từng học sinh xem thắt nơ màu gì để mà bắt. Có giỏi thì chặn đường bắt mở Smartphone ra coi đăng bài gì, xài tài khoản nào để mà bắt bỏ tù.

Đố cha tụi nó dám làm. Trò đánh 1 hù 1000 giờ bể tác dụng rồi. Chúng nó chỉ cần làm một vụ lục soát không có lệnh tòa là chưa đầy 5 phút tung lên mạng cho cả thế giới biết. Đang bị Mỹ điều tra vụ xài phần mềm lậu lo chưa xong giờ có cớ để đám cánh tả, tự do ở Mỹ-Châu Âu chỉ trích, soi mói chuyện nhân quyền thì chưa biết hậu quả đi xa tới đâu.

Tụi nó có thể bỏ tù 2-3 người để dọa cả đám đông. Nhưng lỡ 10.000 người cùng lên tiếng thì sao? Nhà tù nào nhốt cho nổi.

Gen Z tự lập ra các trang web, các group kín/hở để người dân vào thắp nến ảo, đặt hoa ảo, viết lời chia buồn và lưu trữ vĩnh viễn hồ sơ vụ án, clip hiện trường. Cái này gọi là “di tích kỹ thuật số”, có lấy xe hốt rác ra cũng đéo bao giờ xóa sạch được dấu vết. Bọn an ninh mạng cũng liên tục sử bot spam vào trang web của bạn panxueam.

Cuối cùng vào ngày 22 tháng 8, tác giả đành phải lên thông báo đóng cửa trang Web vì bị báo điện tử Sóng ngầm, GPXB số 426/GP-BTTTT, đánh bản quyền DMCA bằng cách lợi dụng lổ hổng “gỡ trước để nền tảng khỏi bị kiện rồi xử lý sau”. Chúng nó clone toàn bộ, sao chép y đúc cách trình bày, các mục trên giao diện tới một số dòng giấy nhớ. Sau đó bản nhái rẻ tiền này lại đánh bản quyền lên bản gốc. Một cách làm Mafia cực kỳ bẩn thỉu và khốn nạn.

Chính hành động đem công an chìm ra canh gốc cây thật lẫn ảo vô tình lại làm bằng chứng tố cáo cho dân thiên hạ thấy: Vụ này có khuất tất 100%!

Người dân bình thường đi ngang qua, thấy công an đứng canh cái gốc cây, người ta sẽ tò mò hỏi: “Ủa chỗ này có cái mẹ gì mà công an đứng gác?”. Thế là người này rỉ tai người kia, phốt lại càng loang rộng ra ngoài đời thực chứ đéo còn nằm riêng trên Threads hay TikTok nữa.

Bây giờ thì dùng hết chiêu thức rồi mà vẫn không dập được dư luận nữa thì chúng xài chiêu cuối: cho an ninh mạng trà trộn vào kích động đi biểu tình để sau đó tuồn công an vào gây rối để vu chụp cho tội bạo loạn, gây rối trật tự công cộng.

Một mặt bên tay phải, chúng nó cho đám KOL nổi tiếng trong phe đỏ và các Fanpage, Nhóm Facebook của các tập đoàn truyền thông lên bài vạch mặt, chỉ trích Gen Z bị kích động bởi “thế lực thù địch”, “có mưu đồ ngay sát ngày 2/9”.

Sau đó có chỉ thị ngầm về các trường đại học, cao đẳng, THPT, THCS cho các giáo viên phải tự nhắc nhở học sinh, sinh viên của mình “cảnh giác” với đúng chiêu bài năm xưa đã dùng.

Chiêu này muốn dọn đường dư luận trước để tiện tay đàn áp đỡ bị phụ huynh và dư luận quốc tế soi mói.

Mặt còn lại, chúng nó đăng các bài giả vờ cùng phe kêu gọi Gen Z xuống đường biểu tình, phản đối.

Nhưng chiêu bài này thất bại toàn tập vì chúng ta quá khôn. Ai cũng biết Hiến pháp 2013 có điều 25 thừa nhận quyền biểu tình nhưng 13 năm nay vẫn đéo chịu ban hành Luật biểu tình.

Nghĩa là về mặt pháp lý hành chính, cứ bước chân ra đường tụ tập đông người đòi công lý là tụi nó mặc định khép vào tội “biểu tình trái phép” vì đéo có luật nào hướng dẫn cho hợp pháp.

Chỉ cần 2-3 thằng ló ngó thò đầu ra vì háo thắng tuổi trẻ lao ra đường. Vài phút sau, tụi nó sẽ tuồn đám công an chìm, dân phòng mặc thường phục vào giả vờ gây gổ, đập phá một cái gì đó, rồi lập tức cho xe thùng, dùi cui ra hốt trọn ổ, khép thẳng vào tội “Gây rối trật tự công cộng” (Điều 318) hoặc “Chống phá nhà nước” (Điều 117). Thế là tụi nó vừa dẹp được phốt, vừa có cớ lên tivi tự phong công trạng phá một “vụ án chính trị” tưởng tượng.

Biết rõ cái bẫy “luật rừng” đó, người trẻ đéo thèm xuống đường làm bia đỡ đạn cho tụi nó nữa. Trên Threads, trên TikTok, tụi nó kêu gọi nhau:

“Đéo ra đường, đéo tụ tập cho tụi nó gài bẫy. Ở nhà bật VPN, cày nát cái hashtag #NguyenSyCuong lên X, dịch phốt sang 5 thứ tiếng, rải khắp các diễn đàn quốc tế”.

Chính cái sự tỉnh táo này làm đám mật vụ, an ninh mạng phát điên. Tụi nó chuẩn bị sẵn xe thùng, súng đạn, lưới bắt người trực sẵn ngoài phố Nguyễn Huy Tự nhưng đường phố vẫn vắng tanh. Dân vẫn đi làm, đi học bình thường, nhưng trên không gian mạng thì cái lò lửa phẫn nộ nó vẫn cháy ngùn ngụt, đéo có cách nào dập được.

Người trẻ vẫn tiếp tục đeo nơ trắng, thắp nến ảo trên web, viết thơ châm nhưng vẫn không phạm vào bất kỳ điều luật nào nhưng lại có sức công phá làm thối hoắc cái vỏ bọc “vùng cấm quyền lực” của mụ Thanh với lão chồng.

Đến ngày 16/8/2026 thì ngoài chuyện dọn mất hoa còn tô đen số 55 trên gốc cây hiện trường tai nạn nhưng vẫn không bôi đen được hoàn toàn sự thật.

Thấy chiêu trò này làm không thành công rồi. Thì đành giở bài cùn, lôi gia đình nạn nhân vào để hạ áp lực dư luận kiểu:

“Thôi giờ người nhà cũng chịu bỏ qua rồi, tụi mày có cớ gì đâu mà nhân danh để đòi công lý mãi vậy? Sao không tới tận nhà nạn nhân mà thắp hương, dân hoa”.

Nó vẫn là cái bài đánh lái “ép mày phải chứng minh mình vô tội” chứ không chịu giải quyết vấn đề cho triệt để.

Sau 444 ngày im lặng trên truyền thông, tầm khoảng 9-10h sáng GMT+7 ngày 17/8/2026, hàng loạt Fanpage triệu view (như Tuyên Văn Hóa, Hà Nội 24h, Bếch TV, Otofun...) lập tức đăng status với ẩn ý “Minh bạch vụ BMW trên thời sự VTV1 lúc 19h”.

Sau chưa đầy 2 tiếng, như có chỉ đạo liền xóa vội vàng không để lại dấu vết nhưng dân mạng đã kịp chụp lại và chia sẻ động thái này.

Đây là chiêu trò “Đánh tiếng” để xoa dịu lò lửa dư luận, tạo tâm lý tò mò: “Ờ thôi ráng đợi tới 19h tối xem VTV1 giải trình ra sao” nhằm câu giờ để hạ nhiệt cái lò Threads đang cháy ngùn ngụt.

Tại sao tụi nó đăng xong lại xóa vội vã? Vì cái kịch bản tụi nó tính mang lên VTV1 để lòe dân đen bị rò rỉ và bị dân mạng ngửi thấy mùi thối ngay lập tức.

Đúng 19h30 ngay trên sóng thời sự thì đúng là có thừa nhận N.S.C trên các bài viết chinh là Nguyễn Sỹ Cương, chụp thêm vài tấm hình hiện trường và cái bìa hồ sơ vụ án cho có vẻ công tâm theo “đúng quy trình”.

Chưa gì BTV Khánh Trang đã vội chụp mũ và đổ lỗi:

“Thời gian gần đây các tỏ chức khủng bố, các đối tượng chống phá đã lợi dụng vụ việc để kích động, xúi giục trên không gian mạng làm ảnh hưởng tới tình hình an ninh trật tự”

What the fuck??? Đòi khởi tố một thằng gây tai nạn chết người nhưng vẫn nhởn nhơ suốt 1 năm qua và đặt hoa tưởng niệm, không hề có 1 bên nào giật dây mà vẫn phải đổ thừa cho kẻ thù vô hình chỉ có trong tưởng tượng để giải thích cho một nguyên nhân rõ ràng đến thế sao.

Nếu vậy sao không đọc thẳng tên các “đối tượng” đó ngay trên sóng đi?

Hay ý của VTV nhằm ám chỉ Gen Z là “các tổ chức khủng bố”, “đối tượng chống phá”?

Sau đó là tới màn đến tận nhà gia đình nạn nhân chưa hết đau buồn, “tác động” đến ông bố mất con, Đỗ Hùng Việt, đưa ông lên phóng sự chỉ quay góc lưng chỉ để nói rằng:

“Xin cảm ơn cộng đồng mạng với sự việc gia đình chúng tôi, tuy nhiên sự việc đã qua rồi, mọi vấn đề đã được cơ quan điều tra xử lý rõ ràng rồi.

Tôi hoàn toàn đồng ý kết quả của cơ quan điều tra, không khiếu nại, không thắc mắc gì liên quan đến cách giải quyết của công an.”

Còn lão Cương còn không thèm dành ra 1 giây để nói lời xin lỗi gia đình nạn nhân.

Đại tá Nguyễn Đức Long chịu trách nhiệm điều tra chính lên VTV1 chỉ để nói đúng thứ văn mẫu của năm 1975 rằng:

• Cương đi sai làn đường, vi phạm giao thông đường bộ

• Đã thành khẩn khai báo hành vi phạm tội

• Đã khắc phục hậu quả và được gia đình nạn nhân ghi nhận

• Đã bồi thường cho gia đình

• Quá trình điều tra hoàn toàn rõ ràng, đúng quy định

Và quan trọng nhất để hắn nhẹ tội nhất là: Xét nghiệm nồng độ cồn, ma túy bằng 0 do đó bị khép vào khoản 1, điều 260 BLHS. Nhưng cuối cùng tay đại tá này lại lập luận ngu xuẩn như xúc phạm trí tuệ và hiểu biết về luật pháp rằng Nguyễn Sỹ Cương đủ điều kiện để không bị khởi tố, truy tố trách nhiệm hình sự.

Kẻ giết người đã hoàn toàn trắng án một cách hợp pháp???

Một sự ngược đời Quy trình thông thường phải khởi tố, ra tòa xét xử rồi mới có chuyện được án treo hoặc miễn trách nhiệm hình sự nhưng vẫn phải bị quản chế 2-4 năm. Đằng này chỉ cần đưa Phó giám đốc Công an thủ đô lên đài truyền hình quốc gia nói thế là thành ra không có tội hình sự. Thế khác quái nào công an tự mình cầm búa của thẩm phán hay giành luôn quyền công tố của viện kiểm sát. Quy trình bị lộn đầu, đít ngửa lên trời. Chưa hết ngay cái chuyện không khởi tố cũng sai bét. Ai dân luật cũng biết rằng chỉ KHÔNG KHỞI TỐ trong các trường hợp:

• Không có sự việc phạm tội;

• Hành vi không cấu thành tội phạm;

• Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa đến tuổi

• Người mà hành vi phạm tội của họ đã có bản án hoặc quyết định đình chỉ vụ án

• Hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là 10 năm; (nếu câu kéo tới năm 2035 thì Cương hết tội)

• Đã được đại xá;

• Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã chết (đây là kẻ hỡ ở vụ nữ sinh ở Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long)

• Tội cần có yêu cầu của bị hại.(Án của Cương không thuộc trường hợp này)

Vụ tai nạn của lão Cương gây ra đéo thuộc trường hợp nào trong những gì vừa kể trên.

Hóa ra bây giờ gây tai nạn chết người rồi bồi thường vài tỷ để gia đình nạn nhân viết đơn bãi nại là thoát tội. Nhưng địt mẹ, trong toàn bộ hệ thống pháp luật Việt Nam không có luật nào cho phép miễn truy tố với trường hợp của Cương? Vậy đang xài luật nào đây? Luật rừng dành cho Đảng viên ngồi trên cả pháp luật à.

Chúng nó cố tình bỏ qua việc Tội phạm giao thông gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng (làm chết người, thương tật vĩnh viễn trên 61%) là ÁN KHỞI TỐ KHÔNG THEO YÊU CẦU CỦA BỊ HẠI!

Cho dù gia đình nạn nhân có nhận tiền tỷ, có ký giấy bãi nại vì bị áp lực cường quyền đè nặng, thì pháp luật bắt buộc vẫn phải khởi tố vụ án và bỏ tù thằng tài xế. Tiền bạc đền bù với đơn bãi nại chỉ là tình tiết giảm nhẹ khi ra tòa, chứ đéo có cái luật nào cho phép “đền tiền là xong chuyện”.

Nguyên màn kịch còn cố gắng tạo dựng cho thật công phu, đủ mặt 4 bên gồm:

• Điều tra: Đại tá Nguyễn Đức Lomg, Phó giám đốc công an Hà Nội

• Tư pháp: Ngô Hồng Sơn, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát TP Hà Nội

• Luật sư: Nguyễn Hồng Bách, công ty Luật Hồng Bách và cộng sự

• Truyền thông: Giám đốc đài truyền hình VTV Nguyễn Thanh Lâm và hai BTV Tuấn Dương—Khánh Trang. “Cất công” tới nhà gia đình nạn nhân để dàn dựng tiết mục. Tao coi mà tưởng người cha mới là bên có lỗi với lão Cương cơ đấy.

Cái hài hước nhất là ông luật sư Bách này nhắc khoản 1, điều 260 BLHS nhưng tới đoạn trích dẫn điều khoản “miễn truy tố” ở điều luật nào thì chỉ dám nói chung chung “theo quy định của pháp luật” .

Vì sao ông ta đéo dám đọc? Vì làm đéo có cái điều luật nào như thế!

Nếu ông ta dám bịa ra một điều luật không tồn tại hoặc cố tình giải thích sai hoàn toàn Điều 29 BLHS (về miễn trách nhiệm hình sự) hay Điều 155 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (về khởi tố theo yêu cầu bị hại) về gây tai nạn nghiêm trọng vẫn phải khởi tố không cần yêu cầu của người bị hại ngay trên sóng quốc gia, thì cái thẻ hành nghề luật sư của ông ta sẽ biến thành trò cười cho toàn bộ giới luật sư và sinh viên luật cả nước.

Cho nên, ông ta chọn giải pháp “nói lập lờ, đánh lận con đen” để vừa tạo được quan hệ với phe cánh mụ Thanh, vừa tránh bị bắt bẻ về mặt chữ nghĩa.

Viện Kiểm sát đáng lẽ phải là cơ quan giám sát, giữ cán cân công lý, thấy Công an làm bậy, làm sai quy trình là phải tuýt còi ngay lập tức. Nhưng việc ông Phó Viện trưởng Ngô Hồng Sơn vác mặt lên sóng ngồi gật gù đồng ý với cái kết luận “không khởi tố” của bên Công an đã chứng minh một điều: Cả hệ thống tư pháp ở Hà Nội đã bị quyền lực phe phái của mụ Thanh bóp nghẹt. Khi bên công tố và bên điều tra đã bắt tay nhau cùng diễn một kịch bản, thì luật pháp chính thức biến thành một tờ giấy lộn.

Cả 4 phe lớn đứng ra cam kết, chụp ảnh hồ sơ, quay phim hiện trường cho hoành tráng, chung quy lại cũng chỉ để hợp thức hóa một chân lý thối hoắc: Có tiền và có thế lực chống lưng thì mạng người chỉ là một con số, đền bù xong là coi như đéo có chuyện gì xảy ra.

Người cha vừa mất đứa con gái hiếm muộn, cưng chiều chưa đầy 2 tháng mà ngày 1/7/2025 vẫn phải ký vào đơn bãi nại cho hung thủ đâm chết con mình là màn kịch dối trá, khốn nạn. Ai cũng thừa hiểu một người cha phải đau đớn thế nào. Nhưng bị đối diện với một mạng lưới quyền lực bao che từ Bộ trưởng xuống đến Thủ trưởng cơ quan điều tra, thì họ lấy cái gì để đấu?

Sự im lặng và cái đơn bãi nại đó đéo phải là sự đồng thuận từ tâm, mà là sự khuất phục trong bất lực trước áp lực ngầm khủng khống. Tụi nó dùng tiền để mặc cả và dùng quyền để dập tắt hy vọng phản kháng của một gia đình yếu thế.

Tụi nó để kết quả xét nghiệm cồn/ma túy bằng 0 được công bố để né cái Khoản 2 (án nặng 3-10 năm), dồn vụ này về Khoản 1 (án nhẹ 1-5 năm). Đối với tội phạm vô ý ở Khoản 1, tụi nó kích hoạt cái Điều 29 BLHS về miễn trách nhiệm hình sự khi “người phạm tội chiến tranh, có công với cách mạng, hoàn cảnh đặc biệt, được bị hại hòa giải.. Và còn che giấu luôn cái tội bỏ trốn không cứu giúp nạn nhân của vợ chồng Cương-Thanh.

Tụi nó đã tự tiện bóp méo cái điều luật này để biến một lão cựu quan chức gây tai nạn chết người thành đối tượng “được miễn trách nhiệm” nhờ cái mác Đảng viên hưu trí và chồng tiền đền bù.

Cả phần còn lại của thời sự chủ yếu dành thời gian đem ba cái ảnh chụp màn hình chất lượng thấp không rõ tên tài khoản kêu gọi biểu tình lật đổ chế độ. Có khi là tự đăng bài rồi tự đưa lên chứ còn ai xa lạ gì chiêu trò này

Tay Thiếu Tướng Nguyễn Quốc Toản (Chánh Văn Phòng, Người phát ngôn Bộ Công An) còn được dành thời gian lên sóng chỉ chĩa mũi dùi dư luận, đổ lỗi cho âm mưu kích động, gây rối do “thế lực thù địch”, “phản động”, “đối tượng xấu”thậm chí còn kêu gọi giới trẻ phải “có sức đề kháng trước thông tin xấu độc”, tránh bị lợi dụng.

Cái màn kịch đó đến đứa con nít 3 tuổi cũng không lừa nổi, càng cố lấp liếm thì càng lòi ra cái sự trơ tráo và bất lực trước công lý thực sự.

Cái khốn nạn nhất khiến người ta đéo thể ngửi nổi là tụi nó công khai cổ xúy cho một thứ tiền lệ cực kỳ nguy hiểm: Cứ có tiền, có quyền là tông chết người xong đền tiền là trắng án.

Chẳng cần đến giới luật sư có học hành, đến cả dân chợ búa nhìn vào cũng thấy ngay vấn đề.

Nếu vụ này áp dụng cho một thằng chạy xe ôm nghèo rớt mồng tơi hay một đứa Gen Z đéo có bệ đỡ, thì liệu có được Đại tá—Phó giám đốc Công an với Phó Viện trưởng Viện kiểm sát lên tivi đứng ra bảo lãnh, giải thích vòng vo để tha bổng không?

Hay là bị khởi tố hỏa tốc, tống giam trong vòng ba nốt nhạc?

Luật pháp mà bị phân chia theo độ dày của ví tiền và cấp bậc của cái thẻ Đảng thì đó đéo phải là luật, đó là sự sỉ nhục vào hai chữ “Công bằng”.

Chúng nó luôn tự vỗ ngực là mạnh mẽ, là vì dân, nhưng lại sợ hãi những bó hoa tưởng niệm của mấy đứa trẻ đến mức phải xua công an ra canh gác gốc cây. Tụi nó sợ hãi một làn sóng Threads đến mức phải dùng quyền lực đen để ép Meta ẩn bài, chặn từ khóa.

Cái sự sợ hãi sự thật đó chứng minh một điều: Tụi nó biết tụi nó đang làm sai. Kẻ nắm chính nghĩa trong tay đéo bao giờ phải đi giấu mặt người cha nạn nhân, đéo bao giờ phải xóa ghim trên Google Maps một cách vụng trộm như vậy.

Người ta chỉ thấy một sự hèn nhát tột cùng.

Tụi nó tưởng dựng lên một cái kịch bản công phu có đầy đủ các bên chức sắc là sẽ dập tắt được dư luận, bắt Gen Z phải tâm phục khẩu phục. Nhưng tụi nó đã quá coi thường trí tuệ của giới trẻ. Người trẻ thời nay chỉ cần lên mạng tra cứu bộ luật hình sự trong vòng 30 giây là đã vạch trần được cái sự dối trá, ngu xuẩn của cái phóng sự tẩy trắng này.

Cái phóng sự 19h30 đó đéo phải là để “minh bạch vụ án”, mà là một cái biên bản tự thú công khai của một hệ thống tư pháp đã rệu rã, nơi mà một mạng người bị đem ra định giá bằng vài tỷ đồng để giữ vững cái ghế Bộ trưởng và pháo đài quyền lực phe nhóm!

Nước đi tự hủy về mặt truyền thông khi đưa cái phóng sự dài 6 phút kia lên sóng VTV đã chuyển từ “lũ oắt con Gen Z ồn ào trên mạng” trở thành “cuộc chiến về tính pháp lý và lẽ phải công bằng” ngay tại giới luật sư cũng ngấm ngầm chỉ trích bằng cách dẫn ra các điều vô lý trong lập luận “miễn truy cứu trách nhiệm hình sự” nhảm nhí. Giới trí thức từ giảng viên, giáo sư, tiến sĩ, nhà báo, doanh nhân đến cả các phụ huynh của Gen Z cũng không thể ngửi nổi chiêu trò bẩn thỉu đó.

Nhờ vào việc tự tay công nhận N.S.C chính là Nguyễn Sỹ Cương, cựu ĐBQH đâm chết người suốt 1 năm không bị khởi tố này đã giúp cho các báo chí quốc tế có nguồn tư liệu để lên sóng. Báo chí quốc tế không trích trực tiếp nguồn từ Mạng xã hội được nhưng thật may là VTV đã thừa nhận chính thức đã tạo ra cơn sóng dư luận quốc tế thứ 2 nổi lên.

Bắt đầu từ The vietnamese Magazine (Ừ tao biết mấy con chó đạo văn Luật Khoa) đăng bài tiếng anh. Vì vốn dĩ báo chí quốc tế vốn là một cái bình thông nhau và lan tỏa thông tin cực kỳ nhanh. Các hãng tin quốc tế đã nhanh chóng vào cuộc.

AFP và Reuters trực tiếp đến hiện trường gốc cây số 55 và dẫn lại những gì đã diễn ra. Sau đó là hiệu ứng Barbara Streisand, sau đó lượt các tờ CNA, Strait Time, Internazionale, New York Times... lần lượt phanh phui ra cộng đồng quốc tế, dáy lên câu hỏi về điểm yếu hệ thống tư pháp Việt Nam:

“Chỉ cần có bằng lái, không uống rượu say, lái xe đâm chết người rồi đền tiền là ung dung ra về à?”

Họ còn tốn công trích dẫn nguyên văn đoạn văn đổ lỗi cho “thế lực thù địch, khủng bố”, “phản động chống phá” của Nguyễn Quốc Toản ra tiếng anh để cho cả thế giới cùng biết.

Và dĩ nhiên là không quên đặt câu hỏi cho Meta tại sao lại chấp nhận đồng ý yêu cầu chặn hiển thị Geo-block từ Bộ công an và Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch của mụ Thanh đứng đầu. Meta như thường lệ vẫn từ chối phát biểu về vụ việc.

Tao dự đoán sau khi các hãng tin quốc tế đưa tin xong sẽ đến lượt các Đảng phái cánh tả, dân chủ, tự do và các tổ chức bảo vệ nhân quyền, phụ nữ ở Mỹ và Châu Âu sẽ nhảy vào cuộc chỉ trích cách hành xử của chính phủ Việt Nam và có thể thể yêu cầu rà soát lại các cam kết của Việt Nam trong EVFTA liên quan đến việc bảo vệ các tổ chức xã hội dân sự và quyền tiếp cận thông tin của người dân.

Dù không làm hủy bỏ hiệp định, nhưng nó tạo ra những rào cản kỹ thuật và làm chậm các tiến trình hợp tác kinh tế mới, gây tổn hại đến hình ảnh “điểm đến đầu tư an toàn và minh bạch” mà Việt Nam đang xây dựng để thu hút FDI vào.

Chính quyền Trump cũng có thể lợi dụng vụ việc ép Tập đoàn Meta phải gỡ bài, chặn hiển thị như cái cớ để cáo buộc: “Nhà nước Việt Nam đã can thiệp, áp đặt các rào cản phi lý làm tổn hại đến hoạt động của các tập đoàn công nghệ Mỹ theo Section 301”.

Trên bàn đàm phán, các đại diện của Bộ thương mại Mỹ (USTR) sẽ đưa hồ sơ kiểm duyệt internet và vụ bê bối tư pháp này ra để đe dọa áp thuế phạt 25% - 30% lên hàng may mặc, da giày hoặc linh kiện điện tử của Việt Nam xuất sang Mỹ.

Để Mỹ “bỏ qua” hồ sơ điều tra Mục 301 này và không áp thuế, Việt Nam sẽ phải ký tiếp các hợp đồng thương mại lớn mang tính “đổi chác” ngay lập tức, ví dụ như: Mua thêm một lượng lớn khí hóa lỏng (LNG), nông sản (đậu tương, thịt lợn) của Mỹ, hoặc tiếp tục đặt mua máy bay Boeing để giảm bớt cán cân thâm hụt thương mại.

Khi các hãng tin kinh tế lớn của Mỹ trích dẫn câu hỏi hệ thống tư pháp: “Chỉ cần có tiền và quyền là đâm chết người được ung dung ra về?”, chính quyền Trump có thể sử dụng điều này để lập luận rằng hệ thống pháp lý của Việt Nam“thiếu minh bạch, rủi ro cao cho tài sản và nhân sự của nhà đầu tư Mỹ” tiếp tục trì hoãn việc công nhận Việt Nam là một “nền kinh tế thị trường”, từ đó có cớ hợp pháp để áp các mức thuế chống bán phá giá cao hơn rất nhiều đối với hàng hóa Việt Nam.

Tô Lâm đi ra nước ngoài gặp các chính khác, nghị sĩ, nhà báo sở tại hỏi vặn về vụ BMW ở Hà Nội năm 2025 chỉ biết nhục nhã cười cho qua chuyện chứ không dám tranh luận vì làm thế khác gì lộ ra biển quảng cáo “môi trường pháp lý minh bạch, an toàn” chỉ là trò chơi tiền-quyền xem bên bị cáo và bị đơn, bên nào vai vế to hơn. Làm thế thì hỏng bét.

Đám FDI đang muốn bỏ tiền vào Việt Nam sẽ chọn sang nước như Malaysia, Indonesia, Ấn Độ vì chúng không muốn tài sản, chất xám, công nghệ bỏ ra có thể bị tịch thu, thua kiện chỉ vì một sân sau của nhóm lợi ích muốn loại bỏ đối thủ cạnh tranh.

Những tay cáo già lão luyện, hiểu rõ chính trường Việt Nam và cách luật chơi vận hành đang dần dần thoái vốn từ từ trước khi quả bong bóng Bất Động Sản nổ tung như bài cảnh báo của Bloomberg về một nền kinh tế rỗng ruột, tăng trưởng nhờ bơm tiền đầu cơ đất đai—được chống lưng bởi các đặc quyền chính trị phe nhóm.

Tô Lâm thành công xây dựng bộ máy an ninh bành trướng quyền lực để thu lợi ích ngắn hạn, nhưng lại vô tình phá hủy cái nền móng quan trọng nhất của nền kinh tế thị trường – đó là Niềm tin vào luật pháp, công bằng và lẽ phải.

Nếu Đảng Dân Chủ thành công giành lại 1 trong 2 viện vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào giữa tháng 11/2026 thì họ có thể sử dụng vụ việc Nguyễn Sỹ Cương như con bài bắt Mark Zuckerberg ra Quốc Hội điều trần để chất vấn đại loại như là:

“Tại sao các anh lại xóa bài về vụ Nguyễn Sỹ Cương? Tại sao các anh bóp tương tác các bài viết của giới trẻ Gen Z về Gốc cây 55? Các anh đang thông đồng với chính quyền cộng sản để vi phạm Đạo luật tự do thông tin đúng không?”

Đi tới nước đó là tiêu, nó biến một vụ tai nạn giao thông dân sự thành một vết nhơ ngoại giao chính thức được lưu vào hồ sơ Quốc hội Mỹ, hủy hoại hoàn toàn nỗ lực xây dựng hình ảnh “quốc gia thượng tôn pháp luật” của Việt Nam.

Chúng nó đã đi sai một nước cờ, tưởng rằng chỉ lên sóng thừa nhận một nửa sự thật và dùng gia đình nạn nhân ra để làm khiên chắn thế là dẹp xong được loạn. Ai ngờ đâu còn nổ tung banh bét thêm, khiến cả giới trung lưu trí thức cũng phải lên tiếng. Tao hy vọng bài viết này cũng sẽ lan tỏa đến bạn bè quốc tế qua bản tiếng anh trên Substack sẽ được đăng sau.

Cái lý do sâu xa nhất khiến tụi nó thua trắng bụng trong trận chiến này là vì tư duy cai trị bằng nỗi sợ của tụi nó đã lỗi thời.

Thế hệ trước có thể vì miếng cơm manh áo, vì sợ con cái bị làm khó dễ mà ngậm bồ hòn làm ngọt, thấy bất công thì tặc lưỡi bỏ qua. Nhưng Gen Z nhìn vào cái chết của em Mina để thấy một tương lai mù mịt nếu cứ tiếp tục gù lưng cam chịu.

Khi người trẻ chọn cách “Nằm thẳng”, đưa mình về vạch số 0 (đéo mua nhà đất để tụi nó phân lô, đéo đẻ con để tụi nó bóc lột sức lao động giá rẻ), thì mọi quyền lực dọa dẫm của tụi nó biến thành trò hề. Mày có thể lấy súng đạn ra dọa một người sợ chết, chứ mày đéo thể lấy cái ghế quan trường ra dọa một thế hệ đã đéo còn màng đến cái tương lai mà tụi nó vẽ ra.

Mỗi khi người trẻ nhìn thấy cái xe BMW, nhìn thấy cái mác Đảng viên, hay nhìn thấy những bài ca văn mẫu trên tivi, ánh nhìn khinh bỉ sẽ tự động kích hoạt. Tội ác có thể bị ngâm giấm trong hộc tủ công an, nhưng cái bản án trơ tráo dùng tiền mua mạng người này đã bị đóng đinh vào lịch sử. Chế độ này đã chính thức đào hầm chôn quan tài của mình đi vào dĩ vãng lịch sử khi chọn vứt bỏ niềm tin của một thế hệ. Chúng nó sẵn sàng chọn uống thuốc độc giải khát để bảo vệ lợi ích phe nhóm hơn là trao cho người trẻ một hy vọng.

Gian lận Chuyên Tuyên Quang giết chết ảo mộng có tự thân làm giàu bằng nỗ lực tự thân.

Vụ Nguyễn Sỹ Cương BMW giết chết niềm tin vào công lý và lẽ phải công bằng ở Pháp Luật.

Đèo Hải Vân bị Vingroup dọn sạch trắng cả ngọn đèo giết chết hình ảnh “Rừng vàng, biển bạc” cũng trở thành dự án ma để liên minh quan chức-tài phiệt kiếm lời bấp chấp hậu quả về sau.

Nếu VTV và đám Dư luận viên như con chó Tifsosi, Comcom, Banker thích code,… đến đoạn này mong đợi kêu gọi biểu tình giống như kịch bản tụi mày mơ ước thì cút đi.

Câu trả lời thẳng thắn và rõ ràng là: CHÚNG TAO SẼ KHÔNG ĐẺ.

Tao không thể chấp nhận để một đứa trẻ mất 9 tháng 10 ngày mới chào đời, được tay bế, tay bồng; yêu thương với toàn bộ lòng tốt nhất của con người sinh ra ở dưới chế độ này. Để một thiên thần nhỏ đến với thế gian này chỉ cần hai vợ chồng tác hợp thụ thai. Nhưng để nó lên thành ra dáng một con người thực sự thì cần cả một ngôi làng, cả xã hội chung tay.

Tao không thể chấp nhận để đứa con mang dòng máu và hy vọng của mình lớn lên trong một cái xã hội băng hoại đạo đức, kẻ có tiền, có quyền chà đạp lên năng lực của nó.

Tao không thể chấp nhận việc một ngày kia tao mất đi đứa trẻ mình yêu thương nhất chết tức tưởi, oan ức khi chỉ vì đôi mươi, còn quá nhiều hoài bão, ước mơ. Rồi tao sẽ phải quỳ gối van xin để đòi công lý cho con mình để chúng nó ép tao ký vào đơn bãi nại để miễn nhẹ tội cho kẻ thủ ác được tự do, đổi lại được vài đồng tiền lẻ từ tham nhũng, hối lộ ngàn tỷ.

Tao xin khuyên những người cùng đồng trang lứa với mình lần cuối là hãy cố gắng đi nước ngoài cho bằng được. Đi và ở lại cống hiến cho nước sở tại hợp pháp để được định cư, còn để lại cánh cửa cho những người đi sau đừng như lũ Thanh-Nghệ-Tĩnh bodoi ở Nhật và Hàn Quốc.

Đối với những người không thể ra đi vì nhiều lý do thì nằm thẳng đi và đừng đẻ con. Nếu mày đang sống trong một cái địa ngục, nhận thức rõ ràng về nó mà còn muốn di truyền sang thế hệ sau. Thì đó là một tội ác thực sự.

Tao thà không để đứa trẻ đó xuất hiện, còn hơn để nó phải gánh chịu những u uất, bất công và những chiếc “lưng gù” mà thế hệ trước chưa thể nắn thẳng. Mọi bất công, bất mãn sẽ chấm dứt ở cuộc đời tao và sẽ không có một đứa trẻ nào phải tiếp lưng gù thêm nữa.

Kết: Chuyện này sẽ đi về đâu?

Trường hợp 1: Hạ cánh an toàn

Vụ án mạng này tao dự đoán sẽ khép lại bằng một sự im lặng đồng lõa. Chúng nó sẽ không dám xử quá tay vợ chồng Cương-Thanh vì sợ bứt dây động rừng. Chúng nó chờ đợi cơn bão dư luận trong nước và quốc tế sẽ nhanh chóng qua đi vì một vụ tai tiếng đình đám nào khác.

Nếu có dám xử thật thì e rằng vợ chồng mụ đã bí mật ly hôn từ vài tháng trước, tẩu tán tài sản (biệt thự, đất đai, cổ phần) cho con trai hoặc người khác đứng tên hộ các pháp nhân công ty ma.

Lão Cương có thể ra tòa án với tư cách một lão già hưu trí, chỉ nhận có 1-2 năm tù cho có lệ rồi sẽ ra tù sớm trước hạn nhờ đặc quyền: chọn đúng phe đang lên. Chúng sẽ lôi các thành tích, chức vụ, 30 năm tuổi đảng ra để giảm nhẹ tội và chưng lý do sức khỏe xin được tại ngoại trong thời gian xử án, cũng có thể được án treo không chừng.

Mụ Thanh vẫn sẽ cứ xuất hiện trên TV, báo chí để “chỉ đạo” mảng văn hóa, thể thao, du lịch để tỏ ra coi thường dư luận. Cái ghế của mụ sẽ không bị lung lay dù chỉ một chút.

Vì sao? Mụ ta biết quá nhiều bí mật cung đình trong khoảng thời gian làm Bí thư tỉnh ủy Lạng Sơn (vùng biên giới nhạy cảm kinh tế - an ninh và mắt xích buôn ma túy đa quốc gia ), Ban tuyên giáo TW (nắm giữ công thức định hướng dư luận) và Văn phòng TW Đảng—một trong những cánh tay nối dài thực thi mệnh lệnh của Tô Lâm; nắm trong tay những “hồ sơ đen” ghi đầy đủ sai phạm về tham nhũng, rửa tiền, hối lộ của phe đương nhiệm lẫn các phe đối lập trong đảng.

Nếu hạ bệ mụ Thanh quá tay như cho từ chức hoặc nhẹ hơn là chuyển sang vị trí công tác khác. Mụ ta có thể rò rỉ những thông tin mật này ra báo chí quốc tế vì lâm thế “chó cùng bứt dậu”. Cái ghế Bộ trưởng đó vừa là phần thưởng cho sự trung thành với cá nhân Tô Lâm vừa để duy trì thế cân bằng ổn định chính trị trong phe Hưng Yên, biểu diễn cho thế giới thấy bộ máy không hề bị lung lay bởi một vụ tai nạn giao thông của người nhà.

Vài tháng sau vụ ồn ào vào tháng 8, dư luận đa phần sẽ quên đi vụ bê bối. Một vụ án khác chấn động hơn sẽ diễn ra. Ví dụ như: bắt giữ một ngôi sao giải trí hạng A, phanh phui một vụ ngoại tình rúng động, hoặc khởi tố một đại án kinh tế của một tập đoàn tư nhân khác. Toàn bộ giới trung lưu, trí thức, Gen Z sẽ bị hút vào drama mới khiến gốc cây 55 chìm vào quên lãng.

Trừ khi có chuyển biến gì mới do phe phái khác muốn hạ bệ Tô Lâm đến cùng.

Trường hợp 2: thanh trừng dứt điểm

Trường hợp này thì tao muốn tụi mày hãy để ỷ những dấu hiệu như là:

• Vẫn lên VTV phát biểu nhưng camera cố tình lướt nhanh, không quay cận cảnh hay cho đoạn phát biểu lên sóng—bị “lạnh nhạt” theo đúng motip thanh trừng từng bước một.

• Báo Nhân Dân và Tạp chí Cộng sản cắt giảm nhắc tên trên 70% so với cùng kỳ năm trước, hoặc các bài phát biểu chỉ đạo bị biên tập lại thành dạng tóm tắt ngắn, không có danh xưng trang trọng, đó là dấu hiệu vị trí đang bị lung lay.

• Đi tiếp phái đoàn đại biểu nước ngoài (đặc biệt là Nga, Trung Quốc) thì không thấy xuất hiện đâu mà được một trong các Thứ trưởng đứng ra thay mặt, tức là có lệnh hạn chế quyền lực, không còn được tin cậy.

Nếu 3 dấu hiệu trên xuất hiện dần dần theo theo quy trình “Đốt lò” của Nguyễn Phú Trọng để lại; hiếm khi diễn ra trực diện ngay lập tức mà sẽ đi từ ngoài vào trong, từ dưới lên trên.

Đầu tiên là tiến hành truy quét lại hồ sơ sai phạm trong giai đoạn mụ Thanh làm Bí thư Tỉnh ủy Lạng Sơn (2017–2021). Nếu Ủy ban Kiểm tra Trung ương công bố quyết định kiểm tra dấu hiệu vi phạm tại Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lạng Sơn khóa cũ liên quan đến kinh tế cửa khẩu, đất đai, hoặc công tác cán bộ, đây chính là đòn "đào tận gốc".

Hãy theo dõi kỹ các số phận của trợ lý, chánh văn phòng tỉnh ủy Lạng Sơn thời điểm đó hoặc những người thân tín được mụ Thanh đề bạt, cất nhắc trước đây có bị kỷ luật, khiển trách, khai trừ và tiến hành truy tố hay không. Lúc đó các tin đồn vỉa hè sẽ xuất hiện tràn lan trên Facebook, X, Tiktok bởi những cái loa được ra lệnh nhỏ giọt thông tin như mụ Nguyễn Phương Hằng. Vì khi những kẻ đó bị bị khởi tố hoặc điều chuyển công tác về các vị trí "hữu danh vô thực", đó là lúc lá chắn của mụ Thanh đã bị gỡ bỏ.

Ngoài vụ tai nạn BMW của lão cương, nếu cơ quan điều tra mở rộng xác minh nguồn gốc tài sản các biệt thự cổ, đất đai hoặc các công ty do con trai/người thân đứng tên, bộ hồ sơ pháp lý đã hoàn thiện để chuẩn bị cho bước cuối cùng.

Sẽ có một buổi họp Hội nghị Trung Ương Đảng hoặc họp Bộ Chính trị bất thường với nội dung "xem xét công tác cán bộ" hoặc "kỷ luật đảng viên vi phạm", xem ai bị phê bình có dính líu gì tới mụ Thanh không.

Sau đó sẽ có màn "hạ cánh mềm" bằng cách chủ động viết đơn xin thôi giữ các chức vụ trong Đảng vì lý do sức khỏe hoặc "uy tín giảm sút sau bê bối của người thân". Đổi lại mụ Thanh được giữ lại tài sản và lão Cương chỉ nhận một bản án nhẹ nhàng cho có lệ.

Dù trong trường hợp nào xảy ra thì tao vẫn cho rằng: Thể chế chính trị độc đảng này đang đi đến ngày tàn rồi. Chúng nó đang tự đào mồ chôn ngày một sâu hơn dưới 3 tấc đất vì đã lỡ để cho một thằng công an lên làm vua, chỉ biết xây dựng vây cánh an ninh vì lợi ích ngắn hạn chứ không đủ tầm nhìn vĩ mô để mà xử lý vì lợi ích lâu dài cho chế độ.

Nhà nước càng mục ruỗng, tham lam, tàn bạo đến đâu thì luật lệ, sắc lệnh, nghị định dù quái đản, phi lý càng đẻ nhiều hơn nhằm cưỡng ép kiểm soát mọi mặt đời sống, vỗ về sự bất an, đầy âu lo của tên độc tài trong tòa lâu đài .

Và càng gần đến ngày định đoạt phải chết, sự điên rồ sẽ vượt xa khỏi mọi suy nghĩ thông thường, tưởng chừng như bất khả xâm phạm.

Nguyên tắc “tập trung dân chủ” vốn được xây dựng để ngăn chặn quyền lực vào tay một cá nhân độc tài bị xóa bỏ và lấp đầy bàn họp bằng những kẻ trung thành trở thành nguyên tắc “Độc tài cá nhân”.

4 trụ cột: Tổng bí thư nắm Đảng, Chủ tịch nước nắm Đối ngoại/Quốc phòng, Thủ tướng nắm Kinh tế, Chủ tịch quốc hội nắm Lập pháp—được sinh ra từ cái bóng của Mao Trạch Đông và Lê Duẩn để lại tránh sự xuất hiện của một "lãnh tụ độc tài" hoặc một cá nhân độc quyền quyết định vận mệnh chế độ.

Quyền lực đảng (Tổng bí thư) giờ đây hợp nhất với Quyền lực nguyên thủ quốc gia (Chủ tịch nước) rơi hết vào tay Tô Lâm. Đến cả ông Trọng chỉ dám giữ tạm thời có 2 năm, 164 ngày để giữ ổn định chính trị sau khi Trần Đại Quang chết năm 2018, rồi cũng khi trao lại cho Nguyễn Xuân Phúc. Chẳng khác gì Tập Cận Bình ngồi một đít hai ghế. Không còn chuyện cả tập thể Bộ chính trị lãnh đạo, đồng thuận trong các vấn đề. Mọi cơ chế giám sát chéo giữa các nhánh quyền lực trong hệ thống đã chính thức bị vô hiệu hóa.

Thủ tướng Lê Minh Hưng lại là người thân tín với phe Tô Lâm. Mọi chính sách kinh tế vĩ mô vận hành theo quy luật thị trường bị gạt sang một bên. Nhường chỗ cho các mệnh lệnh hành chính độc đoán phải phục vụ ưu tiên hàng đầu là sự ổn định chính trị và kiểm soát an ninh; bấp chấp quy luật thị trường để có những con số thống kê làm màu.

Chủ tịch Quốc Hội Trần Thanh Mẫn chỉ là kẻ ngồi cho có lệ, đóng cái mộc Quốc hội nhằm hợp thức hóa ý chí cá nhân Tô Lâm thành luật hợp hiến, hợp pháp chứ chẳng còn vai trò giám sát như thời bà Nguyễn Thị Kim Ngân hay Vương Đình Huệ.

Không còn một cơ quan nào trong hệ thống chính trị Việt Nam có khả năng tuýt còi hay kiểm tra chéo các quyết định của nhóm lợi ích Hưng Yên đang nắm quyền.

Nếu xét đến sự liên quan đến lịch sử Liên Xô thì tao cho rằng chúng ta đang ở giai đoạn trùm mật vụ KGB Yuri V. Andropov lên nắm quyền sau cái chết của của lão Brezhnev giáo điều chẳng khác gì Nguyễn Phú Trọng.

Tô Lâm bây giờ 69 tuổi, khả năng cao vẫn sẽ tham quyền cố vị cho đến ngày hắn ta chết trên chiếc ngai vàng như Andropov. Bởi vì không còn phe cánh nào đủ lực để mà làm đối trọng trước quyền lực “Hồ sơ đen” do Bộ Công an nắm giữ đủ thứ vết đen có thể làm chúng biến mất khỏi thế giới chính trị gia. Bọn chóp bu chỉ còn cách chọn “thỏa hiệp và nhượng bộ” để được tồn tại và bảo toàn tài sản khổng lồ có được nhờ tham nhũng.

Bộ máy cầm quyền bị tê liệt vì sợ hãi bị thanh trừng cũng mất đi hoàn toàn khả năng vận hành trơn tru trước các biến động địa chính trị quốc tế. Càng giòn tan, càng dễ bẻ gãy hơn trước. Lũ cấp dưới ở xã cho đến đám lợn ở Trung Ương đều nhận ra thể chế này chỉ còn lo bảo vệ phe cánh chứ không còn đủ tầm nhìn dài hạn và rủi ro chính trị ngày càng cao trong một thế giới ngày càng bất ổn dưới nhiệm kỳ thứ 2 của Trump,

Mỗi lần tăng thêm quyền kiểm tra, giám sát, xử phạt (như PCCC, nồng độ cồn, kiểm tra SMEs) là mỗi lần chúng nó tận dụng để trục lợi tối đa hóa về túi riêng trong thời gian ngắn nhất nhằm tẩu tán ra nước ngoài. Sự trung thành này có điều kiện. Nó chỉ tồn tại chừng nào "ông chủ" Tô Lâm còn đủ tiền tài, đặc quyền và sự che chở pháp lý để ban phát. Bộ máy công an trị bành trướng có thể kiểm soát hành vi của từng cá nhân nhưng không bao giờ kiểm soát được lòng tin trong đầu mỗi người nghĩ gì.

Nhưng chúng nó cũng không thể ra lệnh hành chính để chống lại các quy luật kinh tế vĩ mô. Khi quả bom bong bóng bất động sản nổ tung theo đà suy thoái, dòng tiền cạn kiệt, ngân sách không còn đủ để nuôi dưỡng và duy trì các đặc quyền cho mạng lưới vây cánh khổng lồ, sự rạn nứt sẽ diễn ra từ dưới lên trên.

Khủng hoàng kinh tế sẽ biến thành Khủng hoảng chính trị vì chạm đến túi tiền và sinh kế nuôi bản thân và gia đình của hính tầng lớp công chức, viên chức hạ tầng, lòng trung thành giả tạo sẽ lập tức biến mất.

Những gì đã xảy ra ở Đông Âu và Liên Xô trước ngày 26 tháng 12 năm 1991 sẽ lặp lại trên chính đất nước này. Súng đạn chỉ có uy lực khi người cầm súng còn tin vào mệnh lệnh hoặc còn sợ hãi kẻ ra lệnh. Không còn tiền để trả cho lòng trung thành, đám công an, dân quân, bộ máy quan liêu và lực lượng vũ trang sẽ chọn giải pháp buông súng, thờ ơ, hoặc quay đầu đi theo một cực quyền lực mới có thể đảm bảo lợi ích kinh tế cho chúng.

Tụi nó có thể thắng trong ván cờ chính trị ngắn hạn ngay bây giờ nhưng đã thất bại để tiếp tục lừa bịp niềm tin của một thế hệ không còn gì để mất.

Câu hỏi bây giờ không phải là “Có hay Không?” mà là “Khi nào thì nó sẽ đến?” và “Tao phải làm gì bây giờ đây”—đó là chuyện của mày tự nhận thức để mà hành động.

“Mögen die herrschenden Klassen vor einer kommunistischen Revolution zittern. Die Proletarier haben nichts in ihr zu verlieren als ihre Ketten. Sie haben eine Welt zu gewinnen. Proletarier aller Länder, vereinigt euch!”

Hãy để các giai cấp thống trị run sợ trước một cuộc cách mạng cộng sản. Giai cấp vô sản không có gì để mất trong cuộc cách mạng ấy ngoài xiềng xích của mình. Họ có cả một thế giới để giành lấy. Vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại. — Karl Marx

Bocchi981

Hoàn thành ngày 22 tháng 8 năm 2026.

Chúng tao đã cướp đoạt hết sạch sẽ mọi tài nguyên quý giá, chà đạp lên luật lệ để thâu tóm hết phần lợi nhuận kếch xù.

Chúng tao đã tiêu diệt hết mọi kẻ thù có thể phản kháng lại trật tự quyền lực của mình. Bọn dân bị trị của chúng mày hoàn toàn lệ thuộc vào sự nhân từ, ban ơn từ những gì bọn ta đã cướp đi để van xin quyền tồn tại.

Nhưng đổi lại, chúng tao sẽ trao cho một cơ hội vươn lên trở thành một trong những hàng ngũ công chức cai trị bằng các kỳ thi do chính bọn ta tổ chức.

Kỳ thi khoa cử thời phong kiến lẫn Kỳ thi đại học bây giờ là một chiêu trò ban ơn và mua chuộc để dân nghèo không uất ức, đói khổ, túng quẩn mà đứng lên nổi loạn. Muốn được làm quan mà đổi đời nhờ đục khoét chính những người nuôi nấng mình thì phải học sách của chúng nó viết, dạy rằng “Quân xử thần tử, Thần bất tử bất trung”.

Những cái đầu thông minh nhất có thể trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào nổi dậy, lật đổ triều đình thay vì đứng về phía nhân dân lại trở thành “người một nhà” với giai cấp thống trị. Thay vì làm cách mạng, họ lại lao đầu vào học hành để đi làm thuê, cai trị lại chính đồng bào mình.

Nhưng có đời nào bọn chúng lại mở rộng đường, rộng lối để cho đám con dân thấp hèn kia có cơ hội lật đổ và thay thế mình và con cháu. Không, chúng nó vẫn tiếp tục thao túng cơ chế, biến cuộc thi cử thành trò chơi xác suất mà Nhà cái luôn thắng.

Muốn nuôi một đứa trẻ học hành đến nơi đến chốn, một gia đình nông dân quanh năm chỉ biết lẩn quẩn quanh đồng ruộng phải nhịn ăn nhịn mặc chưa chắc mua nổi vài bộ sách quý với giá cắt cổ.

Đã vậy những người thầy có kiến thức uyên bác, biết rõ mẹo làm văn để giám khảo ưng bụng, biết đoán dạng đề thi đều đã đầu quân vào các phủ đệ của giới quý tộc để làm gia sư riêng với mức thù lao béo bở. Con nhà nghèo làm quái gì có cửa tiếp cận với thể loại “lò luyện thi” chất lượng cao đến thế, chỉ có thể tự học, học với những ông thầy đồ kiết lị ở làng chưa từng đổ quá Cử nhân.

Chưa kể mỗi ngày con nhà nông phải ra đồng cày ruộng, lo kiếm cơm bỏ vào mồm, bụng đói cũng không dám ăn no. Con nhà quan, phú hộ cả ngày chỉ cần chuyên tâm đọc sách, viết văn; mọi việc điều có người hầu kẻ hạ lo việc cơm nước, quần áo. Lợi thế to lớn đến này còn ca ngợi bài “vượt sướng”, “nổ lực tự thân” kể khổ cực để làm khi mày đã ở vạch đích.

Tất nhiên thỉnh thoảng có vài trường hợp nhỏ lẻ “con nhà nghèo vượt khó” thi đỗ đại khoa để đem ra làm truyền thông cho đám dân chúng nhìn vào đó mà đổ lỗi:

Đấy thấy không, người ta cũng giống mày mà vượt khó được thì đừng có than nghèo, trách khổ. Đó là lỗi tại bản thân mày kém cỏi, bất tài không như giới tinh hoa bọn tao luôn cố gắng, nỗ lực. Muốn giàu thì liệu hồn mà lo học đi, đừng có mơ mộng chuyện tạo phản.

Chỉ có thể loại bỉ ổi, vô liêm sỉ, muốn bảo vệ lợi ích riêng của mình mà cố tình lơ đi thứ đặc quyền, đặc lợi. Giáo dục ngay từ ngày đầu của nó đã là công cụ cai trị để nhồi sọ và thuần hóa tư tưởng của kẻ bị trị.

Thời phong kiến đã như thế vậy còn cái thời đại “Tiến lên, xây dựng Chủ nghĩa xã hội” chúng ta đang phải sống “hạnh phúc” dưới sự cai trị của Đảng thì sao?

Nó vẫn là một dạng phong kiến, cha truyền con nối, nhưng đã được mang lớp áo màu đỏ với nhiều khẩu hiệu ồn ào khác. Luật chơi, Cơ chế xử phạt, Nhà cái điều hành vẫn giữ nguyên như cũ.

Cả nước thi chung cùng một đề, học thuộc lòng cùng một bộ Sách giáo khoa nhưng cuộc chơi có công bằng quái đâu khi những vị trí ngon ăn nhất đã được cơ cấu bởi lũ con ông cháu cha. Chúng nó được đi học trường quốc tế, học tiếng Anh với người bản địa, vào những “lò luyện thi” danh tiếng để rồi tiếp tục thi vào những ngành Công An, Quân đội, Hành chính công, Kinh tế để làm bàn đạp nhảy vào thay thế cái ghế cha mẹ để lại.

Thứ lợi thế to lớn như vậy mà vẫn chịu chơi bẩn, phải gian lận cho bằng được bằng cách sửa điểm thi (Hà Giang 2018) và cho giám thị vào chép đán án (Chuyên Tuyên Quang 2026). Đấy là còn một đống vụ ở nơi khác chưa bị lộ.

Làm như thế để làm gì? Có thừa điều kiện để cạnh tranh sòng phẳng như thế rồi vẫn còn muốn bảo đảm cho tuyệt đối 100%, triệt tiêu luôn đối thủ cạnh tranh. Chúng nó không chấp nhận việc phải đua như bao người khác để giành lấy chiến thắng sít sáo 0,1 điểm quyết định việc đậu hay rớt.

Không.

Nắm trong tay quyền lực tập trung quá lớn, coi trời bằng vung, kiểm soát toàn bộ hệ thống từ công an, thanh tra đến Điểm coi thi tại chỗ thì làm gì có chuyện Nhà cái chịu để thua lũ nhà nghèo. Phải xé luật để ban phát điểm số cho con cháu, cho chúng nó cái danh Thủ khoa, đỗ đầu bảng đại học danh tiếng. Còn bản thân mình thì có thành tích đẹp báo cáo về Trung Ương mà thăng quan tiến chức.

Nguyên một đường dây lợi ích nhóm từ Quan chức đầu tỉnh chỉ thị cho hội đồng thi, giám thị, lãnh đạo sở Giáo dục thông đồng chép đáp án và sửa bài thi chót lọt qua nhiều năm riết rồi thành tâm lý “Kiêu binh hách dịch”. Chúng biết thừa không ai dám ho he, tố cáo để mà tha hồ ăn hết phần thiên hạ. Quá lời ấy chứ. Vừa được đứng trên cao đỉnh đạo đức mà phán xét và cai trị, vừa bảo đảm phần ngon ăn hết vào tay những kẻ chung dòng máu.

Sự kiêu căng, ngạo mạn ấy đến mức làm chúng ảo tưởng mình có thể một tay che trời, vùi dập tương lai thế hệ trẻ.

Thông thường một phổ điểm thi sẽ có hình dạng như cây thông: phình to ở phần giữa điểm trung bình và thu hẹp dần ở hai đầu. Mọi chuyện chỉ trót lọt nếu đề thi năm đó không có sự phân hóa quá rõ rệt, vài ngàn con 9-10 bị trộn lẫn giữa người học tài thi thật với lũ gian lận ngu dốt. Nhưng đến những năm 2018 và năm 2026 thì cháy nhà mới lòi mặt chuột.

Mục đích tao viết ra những dòng sau đây chính là để nhắc nhở bản thân tụi mày đừng bao giờ quên vết nhơ cặn bã của nền giáo dục thất bại này.

Khi đề thi toán và các môn trở nên cực kỳ khó, phân hóa siêu cao để lọc ra những nhân tài kiệt xuất thì đường dây gian lận chưa cập nhật kịp tình hình. Cũng vì sự ngạo mạn chết người mà mọi sự vỡ lỡ.

Kỳ thi năm 2026 thi trong 2 ngày 11 đến 12 tháng 6. Đến ngày 1/7/2026 công bố điểm toàn quốc, các chuyên gia phân tích dữ liệu bỗng dưng thấy một biểu đồ quái dị. Thay vì một hình cây thông thoải đều thì lại phỉnh to ra ở phần điểm tuyệt đối.

Một loạt Số báo danh từ 0801631x đến 0801664x mà đến tận bây giờ vẫn chưa thấy công bố rõ ràng họ tên thí sinh lên không gian mạng? Sao quái lạ đến như vậy, thông thường đi thi sẽ dán công khai phòng thi với đẩy họ tên, SBD, CCCD, ngày tháng năm sinh. Nhưng đến giờ vẫn chưa thấy gì.

Địa điểm thi có 328 thí sinh đăng ký nhưng chiếm tới 147 điểm 10 (chiếm hơn 95% số điểm 10 của tỉnh). Cứ 2,2 thí sinh ngồi liền kề nhau thì có 1 em đạt điểm 10 tuyệt đối.

Vậy là do thực học tài giỏi thật hay gian lận? Soi tiếp số liệu cho thấy 299/328 thí sinh đều đạt từ điểm 9,0 trở lên. Điểm trung bình môn toán là 9,58 cũng cao nhất cả nước.

Có 148 học sinh thuộc ban Xã hội (chỉ tập trung học Sử, Địa, Giáo dục công dân và không học Lý, Hóa) nhưng điểm trung bình môn Toán của nhóm này vẫn đạt tới 9,0 điểm.Chứng tỏ rằng bất kể năng lực hay khối học gì, chỉ cần học sinh ngồi trong dải SBD này là điểm Toán tự động cao vọt.

Cả dải 328 thí sinh không có bất kỳ bài thi nào dưới điểm trung bình. Mức điểm thấp nhất hệ thống ghi nhận được chỉ là 6,0 điểm, và chỉ có đúng 3 bài thi nằm ở mức từ 7,0 đến 7,75 điểm.

Cứ như là đi thi ở một xứ sở thần tiên vậy. Vào phòng làm tằng tằng và bước ra với số điểm Thủ khoa.

Làm sao mà một tỉnh miền núi với điều kiện học hành khó khăn, không có nhiều Giáo viên giỏi luyện thi lại có thể vượt xa tất cả các trường chuyên danh tiếng nhất tại Hà Nội và Sài Gòn. Một sự phi lý đến mức nực cười, giống như việc một chiếc xe cà tàng bỗng nhiên chạy nhanh hơn xe đua công thức 1.

Mà điểm bất thường nữa là gì? Một thí sinh đạt được điểm 10 tuyệt đối bao giờ cũng là niềm tự hào của cả lớp, giáo viên và cả ban giám hiệu nhà trường. Những đứa trẻ đó sẽ được nêu tên lên bảng vàng, khen thưởng thành tích xuất sắc trong buổi lễ trang trọng. Nhưng trường Chuyên Tuyên Quang thì sao? Gần như cả một tuần lễ không có bài đăng nào ca ngợi các thí sinh với thành tích xuất sắc kia. Chỉ dám đăng bài vu vơ ngợi ca em Phạm Thùy Dương học Chuyên Anh đậu Thủ khoa Tỉnh để làm bình phong. Còn 147 con 10 kia thì bị ém nhẹm. Không một lễ vinh danh, không một cái bảng vàng nào được dựng lên ở trường Chuyên Tuyên Quang.

Câu trả lời quá rõ ràng là nhờ gian lận và chép đáp án. Lũ chạy điểm (bao gồm cả phụ huynh) vì quá tham lam và tự tin vào quyền lực “vua con” ở địa phương nên đã ra lệnh chạy điểm một cách vô tội vạ. Chúng nó nâng điểm lên mức 9,0 đến 10 đến chắc suất thủ khoa, á khoa vào đúng trường danh tiếng. Kể cả những đứa trẻ có năng lực thực sự vì vốn học ở trường chuyên cũng phải chạy theo áp lực từ cha mẹ để làm nở mặt nở mặt cái sĩ diện ảo của gia đình.

Thông thường nếu gian lận chót lọt thì chỉ cần bê mấy cái văn mẫu như sau ra để bịt miệng dư luận và tẩy trắng cho lũ COCC:

• “Vùng đất hiếu học”, “Địa linh nhân kiệt” để lấp liếm nhờ thay đổi phương pháp dạy học, tinh thần vượt khó, bla bla… Nhưng Tuyên Quang (sát nhập với Hà Giang) có truyền thống học hành gì đâu? Còn gì bê bối năm 2018 còn nhơ nhuốc chưa rửa nổi.

• Điểm cao nhờ “trúng tủ”. Lý do càng nhảm nhí, thầy cô giỏi tới mấy cũng đào tạo ra vài chục con 10 là cùng, không thể phù phép đến 147 điểm 10 và vài trăm điểm 9,0 khác.

• “Đừng dìm hàng nỗ lực của các em”: lấy cớ bảo vệ trẻ em để hiến những người lên tiếng chất vấn bỗng nhiên trở thành kẻ ác, kẻ đi ghen ăn tức ở với học sinh trường chuyên.

• Lấy học lực thật để che điểm giả: Đối với những đứa trẻ vốn học trường chuyên, có năng lực thực sự nhưng vẫn bị bố mẹ ép chạy điểm vì cái sĩ diện ảo, đường dây sẽ lấy luôn học bạ của những đứa này ra làm bùa hộ mệnh cho 100 đứa khác gian lận chung đường dây để mượn tài năng thật để che đậy cho hành vi ăn điểm số của người khác.

• “Quy trình nghiêm nghặt, không có chuyện xảy ra sai sót”: Chiêu phòng thủ cuối cùng trước khi bị phanh phui để biến người nghi ngờ sự tắc trách ở các khâu vận chuyển đề, coi thi, chấm thi thành những kẻ suy diễn vô căn cứ.

Thường thì năm nào chiêu trò này cũng hoạt động trót lọt cho đến những con số thống kê trở thành kính chiếu yêu lật tẩy bộ mặt vô liêm sỉ của phe cánh quyền lực cục bộ địa phương ở Tuyên Quang.

Bản chất của một thể chế chính trị bộc lộ rõ nhất khi phải đương đầu với sóng gió dư luận trái chiều và tự sữa chửa, vá lại lổ hổng như thế nào. Trong vụ gian lận Chuyên Tuyên Quang này bọn chúng chọn che giấu, đổ lỗi cho những con dê tế thần thí mạng để bảo vệ lợi ích nhóm.

Chỉ sau khi một ngày nổ ra áp lực từ dư luận và báo chí mà không “che trời” được như mọi khi, chiều 5/7/2026, Công An tỉnh Tuyên Quang (do thiếu tướng Nguyễn Đức Thuận làm Giám đốc) bắt khẩn cấp giáo viên Nguyễn Hà Duy (sinh năm 1998) với cáo buộc hành động đơn lẻ “vào phòng thi hướng dẫn, nhắc bài”.

Bị cáo Duy khai rằng:

“Tôi đứng ở góc phòng, hướng mặt về phía học sinh và đưa ra cách làm khoảng 2-3 câu hỏi. Tôi vào mỗi phòng thi 2-3 phút, sau đó đi ra và chuyển sang các phòng khác. Tôi không biết rõ các em có tiếp thu được cách làm đó và giải được đến đâu”.

Một lời nói dối thô kệch và nực cười. Bọn nhóm lợi ích nó quá coi thường trí tuệ của bàn dân thiên hạ, coi cả xã hội như một lũ ngu không biết làm toán và không hiểu quy trình khảo thí là cái gì cả.

Đầu tiên, tao nói về mặt logic toán học và thời gian trước.

Trong phòng thi tối đa có 24 thí sinh tương ứng với 24 mã đề gốc. Các phòng thi lớn hơn xếp bù thí sinh tự do (Ở Chuyên Tuyên Quang là 30 thí sinh) dao động từ 24-28 mã đề.

Theo nguyên tắc xếp đề thì hai học sinh ngồi cạnh nhau hoặc bàn trước bàn sau tuyệt đối không được trùng mã đề. Nếu phát hiện ra sai phạm thì 2 giám thị trong phòng thi sẽ bị xử lý.

Đề thi môn toán làm 90 phút với 50 câu hỏi trắc nghiệm, kể cả có cùng câu hỏi thì cũng đảo lộn thứ tự khiến việc nhớ đáp án từng câu là không thể nếu không có bảng án trắc nghiệm gốc từ Bộ GDĐT gửi về cụm địa thi.

Một giáo viên trẻ xuất sắc dạy ở trường chuyên như bị cáo Duy dù có giỏi đến mấy thì việc giải hết trọn vẹn 5-10 câu phân khó cực khó đòi hỏi tư duy biến đổi phức tạp, đồ thị lằng nhằng hoặc ma trận xác suất dài cả trang giấy để lấy điểm 10 thì nhanh lắm cũng phải mất 30-45 phút, nghĩa là khoảng 1/3-1/2 thời gian thi.

Nếu trong phòng có 24 đề thi khác nhau thì một mình bị cáo Duy cần: 24 × 30 phút = 720 phút (12 tiếng). Duy khai vào phòng 2-3 phút đứng góc phòng, vừa hướng dẫn được “cách làm khoảng 2-3 câu hỏi” cho mấy chục học sinh bên dưới. Tốc độ đó là tốc độ của động cơ phản lực chứ không phải người nói. Đọc đề lên còn chưa hết 2 phút, nói gì đến chuyện giảng giải phương pháp giải toán nâng cao.

Dựa vào phép tính đơn giản này cho thấy việc đưa cáo buộc Duy hành động đơn lẻ đi giải và chỉ bài cùng lắm chỉ cứu được 1-2 thí sinh ngồi gần hoặc giới hạn trong phòng thi đó chứ không thể tạo ra 147 điểm 10 tuyệt đối tại cụm thi được.

Thứ hai, về quy trình khảo thí.

Theo nguyên tắc thì Giám thị được chọn đi gác thi không được ở lại trường mình đang công tác để tránh việc tiêu cực, dễ dãi, buông lỏng cho học sinh ruột tiến hành quay cóp. Nhưng Duy đang dạy trường Chuyên Tuyên Quang vẫn được chọn làm Thư ký điểm thi — vị trí có đặc quyền tự do đi lại dọc các hành lang và bước vào bất kỳ phòng thi nào tại điểm thi đó để tạo danh chính ngôn thuận đi càn quét 15 phòng thi.

Vậy câu hỏi ai đã chọn Duy và Nguyễn Thị Diệu Thúy (giáo viên môn văn, đầu thú ngày 17/7/2026) tiếp tục ở lại ngay chính địa bàn đang công tác?

Chính là những vị “vua con” ngay trong chính trường THPT Chuyên Quang.

Bà Trần Thị Thu Hằng (Phó Hiệu trưởng trường THPT Nguyễn Văn Huyên nhưng được cử làm Trưởng điểm thi Chuyên Tuyên Quang) và bà Nguyễn Thị Hằng (Hiệu trưởng Chuyên Tuyên Quang). Vụ án này có liên đới đến Giám đốc Sở giáo dục Tuyên Quang là Vũ Đình Hưng và bà Vương Ngọc Hà — Phó chủ tịch tỉnh Tuyên Quang kiêm Trưởng ban Chỉ đạo kỳ thi của Tỉnh. Mụ này từng dính phải vụ nâng điểm Hà Giang năm 2018 cho con gái Mai Vương Bảo Ngọc. Thay vì bị chấm dứt sự nghiệp chính trị nhờ dây vào đúng phe cánh của Bí thư Triệu Tài Vinh nên từ tỉnh ủy viên chỉ sau 8 năm đã leo lên Phó chủ tịch tỉnh kiêm Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy.

Chân tướng vụ việc này đã quá rõ ràng khi giới chóp bu ngành Giáo dục và Lãnh đạo tỉnh cùng nhau nhúng tay vào danh sách phân công nhân sự, cố tình cài cắm người nhà, giáo viên ruột vào những vị trí chủ chốt như Thư ký để dễ bề hành sự.

• Hiệu trưởng Nguyễn Thị Hằng không chỉ là người quản lý trường Chuyên, mà còn là đầu mối tiếp nhận “đơn đặt hàng” từ các phụ huynh VIP ở tỉnh.

• Bà Trưởng điểm thi Trần Thị Thu Hằng chịu trách nhiệm điều hành, “bật đèn xanh” và làm ngơ cho cấp dưới thực hiện việc tuồn đáp án.

• Bị cáo Duy, Thúy và nhóm 22 giáo viên trẻ ngồi trong 15 phòng thi đóng vai trò “tốt thí”, trực tiếp mang đáp án giải sẵn vào phòng thi để học sinh chép.

Cái lời khai “Tôi không biết các giải được đến đâu” của Duy và Thúy giống như là muốn chạy án nhằm giảm nhẹ tội trước tòa kiểu:

“Tôi chỉ gợi ý vu vơ thôi, còn các em đỗ đạt hay được điểm 10 là do các em giỏi tự tiếp thu, tự làm được chứ không phải tại tôi”

Mục đích của phe nhóm lợi ích là lèo lái đại án gian lận có tổ chức thành một hành vi “vi phạm quy chế nhẹ nhàng” kiểu vô thưởng vô phạt.

Vấn đề thứ ba, bọn chúng lấy ở đâu ra lượng đáp án có sẵn để đi chép tận hơn 300 thí sinh có liên can đến vụ án này?

Theo tao thì có hai giải thuyết có thể trả lời được như sau.

Giả thuyết 1: Lộ đề từ trước (Tuồn đề ra ngoài): Đề thi môn Toán (vốn là tài liệu “Tối mật” ở cấp Quốc gia) đã bị một mắt xích trong hội đồng in sao hoặc vận chuyển tuồn ra ngoài từ tối hôm trước hoặc ngay đầu giờ thi. Đội ngũ giáo viên (bao gồm Duy và nhóm 22 bị can) đã túc trực ở một “phòng tối” bên ngoài để giải sẵn toàn bộ 24 mã đề, chuyển thành các dải đáp án (ví dụ: Mã đề 101: 1A, 2B, 3C...). Sau đó, các thư ký điểm thi và giám thị (đã được Trưởng điểm thi Trần Thị Thu Hằng “bật đèn xanh”) mang các dải đáp án này vào phòng tuồn cho học sinh chép

Tất nhiên nếu vụ sai phạm này lộ ra thì cái ghế của các ông bà ăn tàn phá hại ở Bộ giáo dục sẽ đi tù theo nguyên một dây. Nên cách thứ 2 thì dễ đùn đẩy trách nhiệm hơn về phía cấp dưới tự ý làm sai.

Giả thuyết 2: Đánh tráo/Can thiệp phiếu trả lời trắc nghiệm (Phút chót): Toàn bộ bài thi sau khi thu xong đã bị hội đồng xử lý bài thi (thư ký, sửa bài) dùng bản đáp án chính thức của Bộ để tô lại các phiếu trả lời trắc nghiệm (Phần mềm chấm thi trắc nghiệm quét trực tiếp trên phiếu). Cách này giải thích vì sao dải điểm 10 lại đồng đều và hoàn hảo đến thế.

Thứ tư là, tại sao tới bây giờ trong các thông cáo chính thức của bọn truyền thông chỉ toàn tập trung vào tội danh của kẻ đưa và nhận hối lộ nhưng lại tuyệt đối né tránh việc công khai danh tính, chức vụ của phụ huynh lũ “thủ khoa dỏm”.

Làm sao bọn giáo viên ở cụm thi có thể tự tiện hành động một cách “vô tình”, “chủ quan” để cho đám con em của bọn chúng được nếu không có sự thông đồng của các ông bố, bà mẹ quan chức lớn ở tỉnh? Định biến bọn nó thành “nạn nhân vô tội” bị kẻ xấu lôi kéo, hoặc chỉ là “vô tình không biết” việc con mình được nâng điểm giống như Hà Giang 2018 một lần nữa à?

Hãy nhìn vào hình ảnh này, thông tin bị rò rỉ chưa kiểm chứng nhưng cũng sẽ đéo bao giờ dám thừa nhận.

Nhìn vào cột Nghề nghiệp/Chức vụ xem. Từ Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở, Phó Giám đốc Công an tỉnh, Phó Chánh Thanh tra tỉnh,Phó viện trưởng Viện kiểm soát, Trưởng phòng Thuế, cho đến Phó Chánh văn phòng UBND tỉnh… có đủ hết tất cả những ông vua bà chúa nắm quyền sinh quyền sát cả một vùng.

Làm gì có Giáo viên, Thư ký hay Trưởng điểm thi nào dám dám tự tiện “vô tình” hay “chủ quan” đi chép đáp án cho con em của cả một bộ máy thượng tầng như thế này nếu không có lệnh từ trên ban xuống?

Nếu khui danh tính của một người ra thì đường dây liên kết sẽ kéo sập cả một mạng lưới từ khối Đảng (Ban Tổ chức, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy) sang khối Chính quyền (UBND, Sở Khoa học Công nghệ, Thanh tra, Thuế) và cả khối Vũ trang (Công an tỉnh). Nó đéo còn là hành vi chạy điểm đơn lẻ của từng người liên hệ với điểm thi mà được tổ chức bài bản. Quá dễ hiểu sao đến giờ vẫn buộc phải giữ bí mật danh tính phụ huynh để ngăn chặn một cú sụp đổ dây chuyền (domino) có thể làm tê liệt toàn bộ bộ máy lãnh đạo địa phương.

Trong vụ bình thường nếu là con nhà nghèo vi phạm quy chế (Đi trễ, Quay cóp) thì đã bị bêu tên, hủy bài công khai, cấm thi 1 năm từ lâu rồi.

Nhưng đến khi mọi lùm xùm to đến mức cả báo chí, truyền thông, bạn bè quốc tế biết mà vẫn che chắn thông tin cá nhân của lũ thí sinh dưới danh nghĩa “bảo vệ thông tin cá nhân của trẻ vị thành niên” hoặc “chưa có kết luận điều tra chính thức” để làm lá chắn tối thượng, cấm cửa tất cả các báo chí chính thống khai thác sâu vào gia thế thí sinh.

Vụ liên đới này mang tính chính sâu đến mức dễ hiểu tại sao Công an tỉnh Tuyên Quang cũng không dám điều tra quá kỹ càng. Để cấp dưới đi điều tra, còng tay sếp của mình hay sếp của ngành bên cạnh là chuyện không tưởng ở xứ sở này. Việc A09 (Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an) phải rút hồ sơ sơ lên trung ương (tối 17/7) là minh chứng cho thấy cái ổ kiến lửa này đã quá thối nát, quyền lực địa phương đã hoàn toàn bị vô hiệu hóa và có dấu hiệu bao che cho nhau.

Ngày 9/7, chỉ 5 ngày sau khi bị cáo Duy bị bắt, đám phụ huynh 100% đòi thi lại để dập lửa dư luận, nhưng lại chỉ đòi mỗi môn toán?

Vì môn Toán bị cái đồ thị “quái thai” 147 điểm 10 vạch mặt quá rõ, không thể lấp liếm được nữa, nên chúng nó chấp nhận buông môn này để tỏ ra “hợp tác, trong sạch”. Nếu chỉ thi lại môn Toán, chúng nó sẽ hợp thức hóa được việc xóa sạch dấu vết gian lận của đợt thi trước, đưa điểm số môn Toán của con em về mức “bình thường” để xoa dịu dư luận, nhưng quan trọng nhất là bảo toàn được điểm số của các môn khác.

Thực ra môn toán chỉ là mảnh ghép phụ. Con đường bọc nhung lựa, trải thảm đỏ nhảy thẳng vào các ngành Công an, Quân đội, Kiểm sát... chính là khối C03 (Toán, Văn, Sử).

Dư luận đổ dồn mắt vào 147 con điểm 10 môn toán, nhưng lại bỏ qua hoàn toàn điểm Văn toàn 9-9.5, điểm Sử, điểm Lý, Hóa, Sinh và đặc biệt là môn Tiếng Anh (thứ vốn là tử huyệt của học sinh miền núi nhưng lại bùng nổ điểm 10 tuyệt đối) vẫn nằm im trong vùng an toàn.

Nếu vụ đề nghị này thành công thì bọn chúng có lẽ “bảo kê” cho điểm số ăn cắp ở tất cả các môn còn lại không bị sờ gáy. Con em chúng nó chỉ cần thi lại môn Toán được tầm 7-8 điểm (bằng thực lực hoặc bằng cách xé rào nhẹ nhàng hơn), cộng với số điểm Văn, Sử, Anh gian lận đã được “tẩy trắng” từ trước, là vẫn hiên ngang giật suất vào trường VIP như thường.

Tất nhiên làm đéo gì có chuyện hơn 1 triệu thí sinh 2008 và các phụ huynh, giáo viên THPT, Giảng viên Đại học lại chịu đồng ý chuyện đó. Dưới áp lực dư luận tụi nó còn chơi khốn nạn mất dạy hơn.

Việc ngâm hồ sơ từ 17/7 đến ngày 5/8 Bộ giáo dục công bố kết quả điều tra đéo giải quyết được vấn đề gì. Chấp nhận cho thi lại toàn bộ. Một cái tát thẳng vào mặt những người làm nghề giáo liêm khiết và các thí sinh trung thực, học hành tử tế suốt cả một năm trời.

Bộ Công an thừa nhận rằng

“Có thí sinh thừa nhận trao đổi bài nhưng chưa phản ánh đúng thực tế, toàn diện”

Câu này phải hiểu theo hàm ý rằng:

“Mấy đứa bị bắt quả tang đã khai nhận có quay bài, chép đáp án rồi. Nhưng chúng nó chỉ dám nhận tội nhỏ là ‘trao đổi bài qua lại với bạn bên cạnh’ để né cái tội nặng hơn là ‘tham gia vào đường dây gian lận có tổ chức’.

Lời khai của tụi nó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, đéo đúng với quy mô ăn cắp điểm thật sự mà các sếp ở trên đã dàn xếp. Nhưng vì phe phụ huynh quá mạnh nên công an cũng chỉ ép tụi nó khai đến mức đó để giữ thể diện cho các ông bố bà mẹ quan chức, đéo dám khui sâu hơn nữa thành đại án hình sự.”

Những thằng học thật thi thật và các thí sinh tự do đáng lý phải đứng lên tố cáo để chứng tỏ mình trong sạch, bảo vệ điểm thi chính đáng lại chẳng ho he gì vì cái bóng quyền lực của đám “vua con” là quá lớn. Thư ký điểm thi (Duy) đi lại nghênh ngang, giám thị thì im re, con nhà quan thì thản nhiên chép bài. Suốt cả một tháng trời bão táp dư luận chửi rần rần trên MXH nhưng vẫn một thằng nào dám dùng tài khoản ẩn danh tố giác vì chúng sợ bị trù dập, bị hủy bài thi, bị cô lập ngay tại địa phương sau này.

Sống ở xứ “vua con”, thấp cổ bé họng mà đòi làm người hùng tố cáo thì có khi tương lai bay màu trước cả lũ gian lận.

Việc tổ chức thi lại theo Quy chế thi tốt nghiệp Trung học phổ thông (Ban hành kèm theo Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) chỉ làm trong hai trường hợp:

1. Lộ đề trước giờ thi theo điều 54, tổ chức thi lại bằng đề dự bị.

2. Trường hợp thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh và các trường hợp bất khả kháng (điểu 7)

Trong trường hợp của Chuyên Tuyên Quang chẳng dựa trên một trong hai trường được quy định cụ thể nào nhưng lại lách luật ở điều 7 bằng cách đặt vào một cụm từ mơ hồ, không rõ ràng “tình huống đặc biệt có tính chất bất khả khánh về kỹ thuật tổ chức làm ảnh hưởng diện rộng”.

Đọc xong tao nghe mà hết hơi cuối cùng đéo hiểu bọn nó đang sủa để bao biện cái gì lại bắt đầu lôi bài ca nhân văn kêu gọi tha thứ cho tuổi trẻ lầm lạc, người chưa đủ 18 tuổi này nọ,… lại còn được “động viên tâm lý” nữa chứ.

Vụ án nghiêm trọng như thế này đáng lý ông bộ trưởng Hoàng Minh Sơn (quê Hưng Yên) phải từ chức vì trách nhiệm người đứng đầu. Nhưng từ đầu đến giờ toàn đưa Thứ trưởng Phạm Ngọc Hưởng ra để đỡ đạn, trong khi bản thân chả làm được cái gì. Hay nói thẳng ra buổi họp báo ngày 5/8/2026 chỉ để nói rằng:

“Bây giờ không thể lọc ra nổi đứa nào gian lận môn nào nữa rồi, vì cả cái hội đồng thi từ Trưởng điểm đến Thư ký, Giám thị đã thông đồng biến cả trường thi thành một cái chợ bịp. Thay vì đi điều tra từng đứa, hủy bài từng đứa (như vậy sẽ lòi ra lý lịch phụ huynh và làm sập cả bộ máy lãnh đạo tỉnh), thì thôi tao đổ hết tội cho ‘lỗi hệ thống, lỗi tập thể’. Tao xóa sạch kết quả đợt 1 của cả cái trường này, bắt tất cả thi lại từ đầu để cào bằng tất cả, biến đứa gian lận lẫn đứa học thật thành một rổ như nhau.”

Theo Điều 57 của Quy chế thi một khi đã bắt quả tang Gian lận thi cử là tính điểm 0, hủy kết quả thi và cấm thi từ 1-3 năm.

Nhưng ôi địt mẹ cuộc đời. Chúng nó đáng lẽ phải bị đuổi học, tước quyền thi đại học nhưng lại được thi lại đợt 2, vẫn được trao cơ hội “nhân văn” làm lại cuộc đời ngay lập tức bằng một đề thi mới.

Nguyện vọng đăng ký vẫn giữ nguyên, sau khi thi lại chỉ cần điểm vừa đủ vẫn bước đường hoàng vào cổng các trường Công An, Quân đội, Kinh tế Quốc dân. Mẹ nó chứ, được trao cơ hội thi lại lần 2 có cả 2 tháng trời ôn thi, biết trước dạng đề rồi quá lợi thế còn gì nữa.

Chúng nó bảo vì sợ ảnh hưởng đến những em học thật, nên mới cho thi lại toàn bộ. Nhưng thực chất, đây là chiêu “cho lũ gian lận thêm một cơ hội nữa để hợp pháp hóa việc vào trường VIP”.

Chưa bao giờ có chuyện nực cười thế này. Thằng ăn cắp điểm số, ăn cắp tương lai người khác bị bắt quả tang thay vì đi tù hay bị đuổi học, lại được ban cho một cơ hội thi lại để xóa tội, mọi quyền lợi xét tuyển đại học vẫn giữ nguyên như chưa hề có cuộc chia ly. Một tội ác gian lận có tổ chức biến thành “sự cố kỹ thuật tập thể”. Từ thí sinh gian lận trở thành những đứa trẻ “cần được bảo vệ cơ hội học tập”. Đây là màn chạy án trót lọt ở tầm vĩ mô, biến một kỳ thi quốc gia thành một trò hề không hơn không kém.

“Ăn cắp vặt thì đi tù, ăn cắp có tổ chức thì được làm lại cuộc đời”.

“Muốn bị cấm thi thì gian lận một mình, Muốn được thi lại thì gian lận có tổ chức”.

Nhìn vào số điểm chênh lệch giữa 2 lần thi Bị bại lộ và Bị lộ năng lực thự sự xem:

Chỉ cần có đầu óc bình thường thôi đã đủ để biết lũ này gian lận 100%. Nếu đã có năng lực thực sự thì tại sao các môn lại chênh lệch nhiều đến thế.

Những đứa dành cả 3 năm trời đi mài ôn luyện võ môn Toán mà điểm thi lại lần 2 toàn rơi vào phổ trung bình từ 5 đến 7,5. Đa số còn không đạt được nổi điểm 8,0-8,5. Chỉ có duy nhất 1 em đạt được 9,0-9,5 và không cón nổi một con 10 nào. Đã thế còn có 1 đứa thi dốt gần sát điểm liệt (dưới 1 điểm), cộng lại tổng cả có 49 thí sinh dưới trung bình.

Cuối cùng thì từ điểm Trung bình toán cao nhất trong các trường chuyên cả nước rớt xuống hạng bét, còn không bằng trường Chuyên Ngoại ngữ thuộc ĐHQG Hà nội.

Năng lực kém coi như thế còn lời lẽ nào để biện minh nữa sao? À mà cái điểm Chuyên Hưng Yên cũng bất thường không kém có hơn 200 điểm 9-10 với các số báo danh liên tiếp từ 330000xx đến 330003xx giống hệt trường hợp CTQ. Vậy tại sao vẫn chưa vào cuộc điều tra xác minh? Hay sợ đụng chạm đến phe công an của Tô Lâm ở đất “vua” Hưng Yên.

Cánh cổng khoa bảng, thi cử vốn được ca tụng là nơi công bằng nhất, giúp con nhà nghèo đổi đời, nay đã chính thức bị lột trần là một cú lừa thế kỷ của giai cấp thống trị.

Nhìn vào toàn bộ cục diện từ lúc gộp hai kỳ thi (tốt nghiệp và đại học) cho đến những đại án từ Hà Giang 2018, Sơn La, Hòa Bình và bây giờ là Chuyên Tuyên Quang 2026, Quảng Trị, Đắk Lắk, Quảng Ninh nó bắt đầu từ ngày gom hai kỳ thi gộp lại làm một, trao quyền chấm thi, coi thi cho các địa phương tự biên tự diễn, mở toang cánh cửa kho vàng cho đám “vua con” tỉnh lẻ mặc sức làm mưa làm gió.

Chuyện thi riêng cách đây 20-30 năm trước khi các trường Đại học tự quản lý việc ra đề, gác thi, chấm thi có gian lận, tiêu cực không?

Có chứ. Thí sinh đi thi phải tốn tiền ăn ở, thuê trọ lên Thành phố để học ở đúng lò luyện thi của Giảng viên.

Nhưng chuyện gian lận công khai, có tổ chức để mua điểm, mua bài trắng trợn như bây giờ á?

Không có đâu. Các trường đại học lớn như Y Dược, Bách Khoa, Tổng hợp, Kinh tế quốc dân cực kỳ giữ giá và có lòng tự trọng cao.

Danh tiếng của trường được xây dựng bằng chất lượng của sinh viên đầu ra. Để cho một đứa dốt nát chạy điểm vào trường khác gì tự đập vỡ cái bảng hiệu, tự giết chết uy tín của các giáo sư, giảng viên gạo cội. Cho nên, dù thời đó có tiêu cực ngầm ở một vài ngóc ngách, nhưng khâu gác thi và chấm thi của các trường Đại học là cực kỳ gắt gao, sòng phẳng. Đề thi khó đến mức phân hóa đến tận xương tủy. Điểm 8 ngày xưa có giá trị gấp vạn lần điểm 10 ăn cắp thời nay. Con nhà nghèo học giỏi thực sự chỉ cần có tài cán là bọn quan chức cũng đéo thể cản đường bước vào giảng đường danh giá.

Nhưng nhóm lợi ích ở Bộ giáo dục dưới thời Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân năm 2009 đã nhen nhóm việc thâu tóm kỳ thi lại dưới chiêu bài:

“Gộp hai kỳ thi làm một để giảm áp lực cho thí sinh, đỡ tốn kém tiền bạc thuê trọ lên thành phố cho phụ huynh”.

Nhưng thực chất, đằng sau cái khẩu hiệu mĩ miều đó là một đòn gom quyền lực về tay Bộ. Bộ độc quyền ra đề, Bộ độc quyền điều phối, và khốn nạn nhất là giao toàn bộ khâu coi thi, chấm thi về cho các Sở Giáo dục địa phương tự biên tự diễn.

Trao hết quyền coi thi và chấm thi về địa phương chẳng khác để mặc đám quan chức tỉnh lẻ muốn làm gì thì làm để nâng đỡ đám con cháu ăn sung mặc sướng.

Ở thành phố lớn, các trường Đại học gác thi nghiêm ngặt bao nhiêu, thì ở tỉnh, các ông bố bà mẹ quan chức chỉ cần một cái nháy mắt là biến hội đồng thi thành sân nhà bấy nhiêu. Kỳ thi chung đã biến một bài kiểm tra năng lực sòng phẳng thành một cái chợ mua bán điểm số. Lũ con ông cháu cha đéo cần phải khăn gói lên thành phố học lò luyện thi của các giảng viên đại học làm gì cho mệt xác, chúng nó chỉ cần ngồi im ở nhà, bố mẹ chúng nó sẽ lo từ khâu tuồn đáp án cho đến khâu sửa bài thi ngay tại trận.

Hệ quả của trò gộp kỳ thi là đề thi bị kéo thấp trình độ xuống để phục vụ cho cả mục đích xét tốt nghiệp. Đề thi dễ đi khiến cho ranh giới giữa người học thật và kẻ học vẹt bị xóa nhòa. Và chính trong cái sự hỗn loạn của hàng ngàn con điểm 9, điểm 10 “mưa sa bão táp” đó, lũ gian lận rất dễ dàng trà trộn, dùng tiền và quyền để đè bẹp những đứa trẻ nhà nghèo học thật thi thật. Biến thi cử thành công cụ lót đường “cha truyền con nối” cho lũ #NepoKid học ngu nhưng có thừa quan hệ.

“Lần sau ăn cắp thì phải ăn cắp tập thể, ăn cắp có tổ chức, kéo cả bộ máy tỉnh vào làm đồng phạm thì đố thằng nào dám xử phạt, cùng lắm là được làm lại ván mới”.

Tao nghĩ sau vụ việc này để không rơi vào quên lãng, bọn mày hãy biến “Chuyên Tuyên Quang” (CTQ) trở thành một tính từ để chỉ sự gian lận có tổ chức, trơ trẽn, được bọc lót bằng quyền lực và kết thúc bằng một màn chạy án nhân văn.

Kỳ thi 2 trong 1 bắt đầu từ năm 2015, đã có ~12 triệu người đã đi qua “máy xay thịt” giáo này. Vậy có bao nhiêu trong số 12 triệu sĩ tử học hành trầy da tróc vảy đó, bao nhiêu đứa trẻ nhà bình dân đã bị lu mờ, bị cướp mất suất học chính đáng bởi những “đường dây bọc nhung” vận hành êm ái suốt 12 năm qua?

Con số này sẽ mãi là bí ẩn không bao giờ được công khai. Đường dây này thắng ăn cả, ngã thì chỉ mới bị lộ ra đúng 2 lần (2018 và 2026) chẳng khác gì vết xước nhỏ trên bề mặt của một tảng băng trôi khổng lồ.

Đám CTQ đó đi lên từ con điểm ăn cắp ở trên ghế nhà trường chắc chắc sẽ không dừng lại. Chúng đã quen thói dùng tiền và quyền lực cho con đường kế nghiệp cái ghế của cha mẹ. Lên đến Đại học, chúng vẫn sẽ tiếp tục dùng tiền để mua điểm, thuê người học hộ, thi hộ và chạy luận án để ra trường với tấm bằng xuất sắc. Lên bậc Thạc Sĩ, Tiến sĩ thì chúng đi mua đề tài, đạo văn, ăn cắp công sức nghiên cứu của các giảng viên nghèo, nghiên cứu sinh không vai vế để đắp lên vỏ bọc học thức đầy cao quý cho tấm thân bốc toàn mùi cứt.

Khi cái quy trình “tẩy trắng lý lịch” này hoàn thành, lũ “Chuyên Tuyên Quang” đó sẽ chính thức ngồi vào những cái ghế Giám đốc Sở, Viện kiểm sát, Quan tòa, Kỹ sư, Bác sĩ... Những kẻ chưa từng bỏ ra một giọt mồ hôi để học hành tử tế, đi lên bằng sự lừa dối, nay lại nắm quyền sinh quyền sát, định đoạt số phận, tính mạng và tài sản của những người dân lao động.

Trong số đám CTQ cũng có lũ dùng những cái học bạ đẹp như mơ, những con điểm 9-10 ăn cắp để làm hồ sơ xin học bổng, đi du học tại các quốc gia văn minh nhằm mục đích định cư hoặc về nước làm “hạt giống đỏ”. Chúng nó đã cướp đi cơ hội xuất ngoại chính đáng của những học sinh nghèo có tài năng thực sự nhưng không có tiền làm đẹp hồ sơ.

Cuối cùng thì câu hỏi sự liêm khiết, công tâm, thực lực của những tấm bằng đại học lại đặt hết lên vai mày. Các trường Đại học nước ngoài nhìn tấm bằng Cử nhân, học bạ THPT đầy điểm 10 với ánh mắt khinh bỉ và đề phòng tối đa. Chúng ta tự đẩy mình vào cái thế của một “thằng ăn trộm” luôn phải ra sức chứng minh mình trong sạch. Mỗi học sinh trung thực khi đi ra thế giới sẽ phải gánh chịu sự kỳ thị, phải trải qua những vòng kiểm tra, phỏng vấn gắt gao gấp trăm lần chỉ vì hậu quả do cái lũ gian lận quyền lực ở quê nhà để lại.

Lời nói dối khoa cử về sự “công bằng”, “cơ hội đổi đời” chẳng còn gì để lại ngoài sự trơ trẽn, nhục nhã, bỉ ổi. Đừng bao giờ đổ thừa cho năng lực của cá nhân cho mọi hoàn cảnh khi chính cái thể chế họ đang sống chẳng khác gì sàng lọc nô lệ mới, trám vào chỗ trống khi thế hệ nô lệ hiện tại đang già đi.

Con vua thì lại làm vua, con sãi ở chùa thì quét lá đa.

Lũ con ông cháu cha đứng sẵn ở vạch đích sẽ dùng tiền và quyền để khóa chặt cửa sau, độc chiếm hoàn toàn những vị trí béo bở nhất trong bộ máy quản lý, kinh tế, luật pháp. Con nhà nông có học giỏi đến mấy thì cái trần nhà quyền lực cũng đã bị hạ thấp xuống tận đỉnh đầu, cả đời chỉ có thể làm thuê, bán sức lao động để làm giàu cho giới chóp bu.

Mày cam chịu gian khổ, học hành đến tận đêm muộn để làm cái gì khi chẳng còn cơ hội nào để giành giật dù chỉ một vài mẩu bánh vụn. Một xã hội toàn những kẻ cơ hội, ích kỷ, hèn nhát chỉ có mỗi đặc tính trung thành tuyệt đối với ông chủ. Đất nước tràn ngập những chuyên gia dỏm, quan tòa dỏm, bác sĩ dỏm... những kẻ chỉ giỏi nghệ thuật đi cửa sau và bưng bô vuốt đuôi sếp, khiến cho nội lực của cả một quốc gia bị bào mòn đến tận xương tủy.

Nên nếu đi được sang nước ngoài hãy đi. Đi bằng mọi giá. Lao động chân tay, làm thuê, kết hôn hay diện Kỹ sư gì cũng được, hãy đi nhanh khi còn có thể. Đừng cố gắng ở lại làm công cụ cai trị và làm bàn đạp cho lũ dốt nát leo lên đầu lên cổ mình. Thứ ở lại bây giờ chẳng hơn gì một cái bãi rác cho một lũ chột làm vua xứ mù.

Bocchi981

14 tháng 8 năm 2026

Lần này, tôi muốn đứng ra bênh vực cái lối tư duy dấn thân này trước bao lời đàm tiếu bủa vây. Người ta hùa nhau trách chúng tôi xúi giục thiên hạ nằm ườn ra buông xuôi trong tuyệt vọng, bởi họ diễn giải rằng một khi mọi nẻo đường đều đâm vào ngõ cụt, sống ở đời hóa ra vô nghĩa, và thế là lại chui tọt về với thói chiêm nghiệm rỗng tuếch của bọn tư sản ăn no rửng mỡ. Đấy là tiếng chì chiết từ phía những người cộng sản.

Mặt khác, phe Công Giáo lại mắng mỏ chúng tôi chuyên đi rình rập moi móc những góc tối tồi tàn, bẩn thỉu, nhầy nhụa của kiếp người mà quay lưng với muôn ngàn nét hân hoan tươi sáng. Như cô Mercier (Méc-xi-ê) đã dằn vặt rằng chúng tôi đã quên béng đi nụ cười trẻ thơ.

Cả hai phe đều hùa vào kết tội chúng tôi đã tự tay chặt đứt sợi dây liên đới giữa người với người, nhốt phần hồn vào cõi cô độc. Bọn Cộng Sản rêu rao rằng chúng tôi bám chặt vào cái tôi ích kỷ của Descartes (Đề-các), bám vào cái giây phút con người trơ trọi tự thấy mình, để rồi tước đi lòng trắc ẩn vươn tay ra ôm lấy những thân phận khác.

Còn những người theo Thiên Chúa Giáo thì đay nghiến rằng chúng tôi bóp nghẹt ý nghĩa và sự nghiêm túc của hành động; rằng một khi gạt bỏ luật trời và những giá trị tạc vào vĩnh cửu, thế gian này sẽ trở nên nhẹ hều, ai muốn giở trò gì thì mặc kệ, và chẳng kẻ nào đủ tư cách gì mà phán xét kẻ khác.

Hôm nay, tôi đứng đây cốt để lột trần tất thảy những lời chê bôi ấy. Thế nên tôi mới đặt tên cho câu chuyện này là: Lối sống tự quyết định cuộc đời mình chính là cách tôn vinh trọn vẹn kiếp người. Nhiều người nghe đến chữ tôn vinh chắc sẽ giật nảy mình. Để rồi xem chúng tôi nhào nặn nó ra sao. Chỉ dám nói ngay từ đầu rằng, cái lối tư duy dấn thân vào đời nhằm để giúp người ta sống được giữa cõi trần, và nó khẳng định chắc nịch rằng mọi chân lý, mọi hành động đều bám rễ vào hoàn cảnh và góc nhìn của chính con người mày.

Căn bệnh trầm kha của dư luận là cứ đồng nhất cái lối tư duy này với cái xấu xí. Có bà nọ lỡ mồm văng tục bèn chữa thẹn: “Chắc dạo này mình bị mắc cái bệnh trầm cảm u uất như đám L’existentialisme mất rồi. “. Họ coi chúng tôi là lũ bới móc hiện thực. Thế mà lạ thay, thiên hạ đọc truyện tả cảnh lấm lem của Zola (Dô-la) thì gật gù êm xuôi, còn lật vài trang văn của người như tôi lại thấy buồn nôn. Những kẻ hay nhai lại dăm ba câu răn đời sáo rỗng – vốn dĩ sặc mùi yếm thế – lại chê bai chúng tôi là quân bi quan. Rõ là nực cười! Có gì chán chường hơn mấy triết lý vỉa hè kiểu “ốc không mang nổi mình ốc lại còn mang cọc cho rêu”? Họ cứ lải nhải rằng đừng có vuốt râu hùm, đừng trèo cao ngã đau, cứ phải bám vào kinh nghiệm xương máu của tiền nhân không thì hỏng bét. Bọn họ đinh ninh rằng con người vốn dĩ dễ sa ngã, nên phải lấy kỷ luật sắt mà uốn nắn lại. Chính những kẻ mở miệng ra là buông lời tặc lưỡi “con người mà” mỗi khi thấy chuyện chướng tai gai mắt, nay lại chĩa mũi dùi vào chúng tôi, chê chúng tôi vẽ đời tối tăm. Phải chăng cái làm họ phát khiếp Không phải là sự bi quan, mà lại là cái khát khao được sống mãnh liệt rực cháy của chúng tôi? Phải chăng điều khiến họ rùng mình chính là cái lối tư duy này dám đặt vào tay con người trọn vẹn quyền tự định đoạt số phận cuộc đời mình?

Nhắc đến câu nói “sống đã rồi hẵng tính”, lắm kẻ trở nên bối rối không biết giải thích kiểu nào. Chữ L′existentialisme đã trở thành cái mốt, trending đến mức tay nhạc sĩ hay gã họa sĩ nào cũng được gắn có thể treo cái mác ấy ngay cửa miệng. Thật là loãng nhách, chẳng còn mang sức nặng gì. Nhưng thực sự, đây là trạng thái suy nghĩ khô khan, khắc nghiệt, sinh ra để cho những kẻ chuyên tâm mổ xẻ nội tâm bản thân lựa chọn muốn sống thế nào?

Dù rườm rà, ta có thể tách nó làm hai nhánh. Nhánh tin có Chúa, như Jaspers (Giat-xpơ) hay Gabriel Marcel (Ga-bri-en Mác-xen).

Và nhánh gạt Chúa sang một bên, gồm có Heidegger (Hai-đếch-gơ), đám trí thức Pháp, và cả tôi nữa.

Cốt lõi chung của cả hai vẫn là:

Con người ta bị đày ải xuống thế gian này, sống sờ sờ ra đấy trước đã, rồi mới tự tay đẽo gọt nên bản chất của mình.

Lấy con dao rọc giấy làm ví dụ. Người thợ rèn làm ra nó phải dựa vào một cái khuôn hình dung trong đầu và kỹ thuật chế tác rõ ràng. Với vật vô tri vô giác, cái khuôn mẫu ấy có trước sự hiện diện của nó.

Cái nhìn nặng tính công cụ bị đem phóng to lên tầm vũ trụ. Kể cả khi người ta tin vào Thượng đế, họ cũng hình dung Ngài như một tay thợ cả siêu phàm. Ngài nặn ra con người theo cái khuôn đã đúc sẵn. Đến thế kỷ mười tám, khi đám triết gia khai sáng hất cẳng Thượng đế, họ vẫn ôm khư khư cái nếp nghĩ:

Mày phải có cái “Lõi” nào đó quyết định sẵn từ trước khi sinh ra rồi mới hành động y hệt như những gì đã được lập trình.

Diderot (Đi-đơ-rô), Voltaire (Vôn-te), hay cả Kant (Căng) đều đinh ninh rằng con người có chung một “nhân tính” cốt lõi như thế. Gã mọi rợ trong rừng sâu hay gã tư sản thành thị đều trói chung vào một khuôn mà ra.

Lối tư duy tự quyết gạt bỏ niềm tin vào định mệnh sắp đặt mà tôi đang theo đuổi thì đi thẳng vào gốc rễ hơn.

Nếu Chúa không tồn tại, chỉ là một thứ nằm trong đầu óc tưởng tượng, thì chắc phải có một cái gì đó cứ thế tồn tại trước khi bị gò ép vào bất kỳ định nghĩa nào. Sinh vật ấy chính là con người. Con người sinh ra ở đời, đập vào mắt nhìn thấy thế gian, rồi mới tự tay nhào nặn nên hình hài của chính mình.

Lúc mới sinh ra, con người rỗng tuếch, chưa là cái thá gì cả. Về sau, họ mới trở thành cái mà họ tự chọn con đường của mình.

Chẳng làm gì có cái gọi là “bản tính con người” vì làm quái gì có ông trời nào ở trên đầu điều khiển như múa rối đây. Con người không dừng lại ở những gì họ mường tượng về mình, mà là những gì khát khao hướng tới khi phóng mình vào cõi đời.

Con người chính là những gì họ tự đắp nặn nên. Bọn họ chê bai chúng tôi là lạm dụng cái tôi chủ quan, nhưng ý chúng tôi là: con người mang phẩm giá tráng lệ hơn hẳn hòn đá hay cái bàn vô tri. Con người là sự thể hiện sống động từ trong tâm can, lao về phía trước và nhận thức rõ cú lao mình ấy, chứ đâu phải đám rêu phong hay củ su hào vô tri vô giác đâu?

Chẳng có luật lệ nào từ trên trời rơi xuống rọi đường. Cái ta “muốn” thường chỉ là quyết định bề mặt sau khi mọi sự đã rồi. Chọn tham gia một tổ chức, viết một cuốn sách, hay lập gia đình, rốt cuộc chỉ là cái vòi bạch tuộc vươn ra từ một quyết định sâu thẳm và nguyên sơ hơn thế nhiều.

Một khi đã thừa nhận sống rồi mới tính, con người phải tự gánh vác trọn vẹn sức nặng của bản thân. Hành động đầu tiên của tư tưởng này là đặt con người ngồi thẳng vào vị trí làm chủ cuộc đời mình.

Mà đâu chỉ vác cái vỏ bọc cá nhân, ta còn phải gánh lấy cả nỗi đau nhân loại.

Bọn thù địch cứ chơi chữ để bắt bẻ chúng ta ở điểm này. Thực chất, chọn lối đi cho mình cũng chính là chọn cho người khác.

Không một thao tác đẽo gọt bản thân nào lại chẳng đồng thời phác thảo dựa trên một hình mẫu về con người mà ta cho là đáng sống. Chọn làm điều này điều nọ chính là dán mác giá trị “tốt” hoặc “xấu” cho việc phải làm.

Ta đâu có điên mà chọn cái ác, ta luôn chọn cái tốt, mà cái đã tốt cho ta thì ắt phải tốt cho hàng vạn người. Trách nhiệm sống ở đời lớn lao hơn ta tưởng, vì nó trói buộc cả kiếp người. Tôi chọn làm công nhân, tôi chọn tin vào giáo hội Công Giáo thay vì theo Đảng Cộng Sản, tức là tôi đang ngầm tuyên bố với thế giới rằng ngoan ngoãn cam chịu mới là lẽ sống, rằng thiên đường không có ở cõi thế này. Chọn lấy vợ, đẻ con, dù xuất phát từ khao khát cá nhân, tôi cũng đang gài số phận con cháu đời sau cũng chạy theo chế độ hôn nhân một vợ một chồng. Sự lựa chọn của một người tạo nên nhân và ảnh hưởng quả ngọt lên số phận của nhiều người

Nghe đến chữ “sự dằn vặt”, nhiều người thấy to tát. Nhưng lối tư duy Lê-zig-tăng-xi-a-lít thẳng thừng tuyên bố: con người là một loài ưa dằn vặt.

Kẻ nào nhận ra mình vừa phải tự quyết định đời mình, vừa đóng vai trò mắt xích xoay chuyển lịch sử cho cả nhân loại dù chỉ xuất thân tầm thường, kẻ đó làm sao thoát khỏi gánh nặng mang vác trách nhiệm.

Đầy kẻ ngoài kia mặt mũi trơ trơ, chẳng qua là họ đang bịt mắt trốn chạy cái sự dằn vặt ấy. Họ cứ huyễn hoặc bản thân rằng việc mình làm chẳng ảnh hưởng đến ai. Hễ có người hỏi vặn: “Nhỡ ai cũng làm thế thì sao?”, họ liền bĩu môi: “Làm gì có chuyện ai cũng giống hệt tôi“.

Kẻ hay lấp liếm bằng câu “người ta đâu có giống mình“ thực chất đang mang cái gánh nặng trong lòng, vì lời nói dối ấy mặc nhiên khoác lên sự dối trá chối bỏ áp lực đang đè nặng lên vai.

Nỗi dằn vặt, lo âu ấy, Kierkegaard (Ki-ếc-kê-go) gọi là nỗi thống khổ của Abraham (A-bờ-ra-ham). Thiên thần hiện ra bảo ông hiến tế mạng sống con trai cưng Issac dâng lên đấng Yahweh (hay Gia-vê Nếu đúng là thiên thần thì thôi chẳng có gì bàn cãi. Nhưng lấy gì chứng minh? Có bà điên cũng khăng khăng Chúa gọi điện sai bảo bà ta. Biết đâu là Chúa thật hay do thần kinh có vấn đề? Ai chứng minh được những tiếng thì thầm bên tai ta đến từ cõi Thiên đàng chứ Không phải từ địa ngục hay từ góc khuất nào đó trong tâm trí?

Chẳng có phép mầu nào thực sự đáng tin. Chính mày phải tự quyết định tiếng gọi ấy là thiên thần hay ác quỷ. Chính mày phải tự gắn mác cho nó cái nhãn tốt hay xấu cho hành động của mình để thực sự dám hành động hoặc sau khi mọi chuyện đã rồi.

Vì vậy lúc nào cũng như thể cả nhân loại đang chằm chằm nhìn vào ta mà bắt chước dò bước theo sau.

Nỗi dằn vặt ấy không xúi người ta khoanh tay dửng dưng đứng nhìn,chính là máu thịt của những kẻ cầm quyền sinh quyền sát. Vị tướng xua quân ra trận, dù có lệnh bề trên, vẫn phải tự mình diễn giải cái lệnh quyết định mạng sống của bao người. Không dằn vặt thì làm sao dám hành động? Bởi hành động là vạch ra con đường sống giữa muôn ngàn cửa tử và đặt cược giá trị vào lối đi ấy.

Khi nhắc đến sự bơ vơ, trơ trọi, chúng tôi đơn giản muốn lột trần sự thật rằng: Thượng đế không có mặt ở Trái đất này, và con người phải tự nuốt trôi quả đắng cay ấy đến khi chết.

Chúng tôi chướng mắt với thứ đạo đức xôi thịt rởm đời muốn hất cẳng Chúa nhưng lại thèm khát giữ nguyên trật tự an toàn. Cuối thế kỷ mười chín, các nhà giáo dục Pháp bảo nhau: Chúa không tồn tại, cần phải dẹp đi thứ giáo điều cổ hủ , nhưng để xã hội vận hành êm ái, ta vẫn phải treo vài cái chuẩn mực đạo đức ở trên mây như “Không được nói dối, Không được đánh vợ, phải đẻ con”.

Rốt cuộc, họ vẫn huyễn hoặc rằng dù không có Chúa đi nữa thì mọi thứ vẫn ổn.

Lối tư duy dấn thân đời, tự quyết lấy mọi chuyện lại thấy chuyện thiếu vắng sự hiện diện Chúa là quá sốc. Vì Chúa đi rồi, lấy ai tạc ra chân lý trên chín tầng trời? Làm gì còn cái khuôn luân lý nào để mà rập theo.

Dostoevsky (Đốt-xtôi-ép-xki) từng viết:

“Nếu trên đời không có đấng tối cao phân xử thiện ác, chẳng có rào cản gì có thể kiềm hãm được con người”.

Đó là mồi lửa của thái độ tự quyết. Không có Chúa, con người bị vứt trơ trọi, mất đi điểm tựa bên trong lẫn bên ngoài. Không có chỗ để viện cớ van xin tha thứ. Không có thứ bản tính sẵn có nào đúc sẵn để mà đổ lỗi. Con người quá tự do đến tàn nhẫn. Không có giá trị vạch sẵn nào rọi đường. Tôi nói: con người dù bị kết án phải tự do.

Bị kết án, vì ta đâu có quyền chọn được sinh ra ; nhưng vì tự do, vì một khi rớt xuống cõi đời, ta phải tự gánh lấy trách nhiệm mọi việc mình đã làm. Ta không tin vào thứ cảm xúc mù quáng quật ngã con người như cơn bão, rồi giở trò rồi đổ tại số phận. Con người phải tự chịu trách nhiệm cho dục vọng của mình. Chẳng có điềm báo nào dẫn đường, vì chính con người tự tô điểm ý nghĩa cho điềm báo ấy. Ponge (Pông-giơ) có câu quá hay: “Con người nắm trong tay tương lai của chính mình”. Nhưng Định mệnh không nằm trong cuốn sổ Nam Tào, mà là mảng giấy trắng chờ ta tự viết.

Để lột tả cái sự bơ vơ này, tôi kể chuyện cậu học trò ngày trước đến cầu cứu tôi. Cha cậu gây chuyện rồi ngả theo phe hợp tác với địch. Anh trai cậu tử trận. Mẹ cậu sống hiu quạnh, chỉ bấu víu vào mỗi mình cậu. Cậu đứng giữa ngã ba đường: một là sang Anh nhập quân Kháng chiến, bỏ lại mẹ già; hai là ở lại báo hiếu. Một bên là hành động nhỏ bé nhưng sờ sờ ngay trước mắt, cứu một mạng người; một bên là sự nghiệp lớn lao nhưng mù mờ, biết đâu trên đường đi bị bắt bỏ tù. Cậu giằng xé giữa tình thân và đại nghĩa. Ai gỡ rối được đây? Kinh Thánh bảo yêu đồng loại, chọn lối chông gai mà đi. Nhưng lối nào chông gai hơn? Mớ đạo lý ấy chỉ là mây mù. Đạo đức của Kant bảo đừng coi người khác là công cụ. Nói thì hay lắm! Ở lại với mẹ vì chữ hiếu, nhưng hóa ra lại dùng chiến hữu làm bia thịt đỡ đạn thay mình. Đi chiến đấu thì tôn vinh chiến hữu, lại biến bỏ quên mẹ già không ai nương tựa.

Khi các giá trị rộng lớn quá đâm ra mông lung, cậu học trò đành dựa vào bản năng. Nhưng làm sao đo đếm được sức nặng của tình cảm? Tôi chỉ dám nói tôi yêu mẹ nếu tôi thực sự ở lại bên bà. Tình cảm được đắp nặn từ chính những gì ta làm, nên đem tình cảm ra làm la bàn thì luẩn quẩn. Đóng kịch với người khác hay sống thật lòng với cảm xúc cũng chả khác gì nhau. Dù tìm đến thầy tu hay giáo sư xin lời khuyên, thì trong thâm tâm cậu đã tự chọn phe rồi. Tìm linh mục kháng chiến thì nghe xúi đánh nhau. Cậu ta có đến tìm tôi, dù thừa biết tôi sẽ bảo:

Anh được tự do rồi đấy, tự mà đẽo gọt lối đi cho mình, chẳng có cuốn sổ Định mệnh nào chỉ việc cho anh cả.

Con người hay lảng tránh cái sự thật trần trụi ấy. Có tay tu sĩ dòng Tên - Ignatius xứ Loyola - liên tiếp nếm mùi thất bại: mất cha, sống chật vật nhờ của bố thí, thi hỏng bét nhè, thất tình, lại còn trượt cả đợt tuyển quân. Gã đinh ninh mình là đồ bỏ đi, nhưng thay vì chết chìm trong cay đắng, gã tự xoa dịu mình bằng cách coi đó là “điềm báo” từ bề trên, rằng đời gã không với cuộc sống phàm tục mà phải theo lời ơn gọi. Thế là gã đi tu. Nhìn mà xem, chính gã tự chọn lấy ý nghĩa cho cái điềm báo ấy chứ ai. Thấy mình thất bại thì làm thợ mộc hay đi làm cách mạng cũng được cơ mà! Sự bơ vơ vô định đòi hỏi ta tự vạch đường, và nó luôn đi kèm với nỗi dằn vặt.

Còn sự tuyệt vọng, dám dứt với mộng tưởng, nghĩa là bấu víu vào những gì nằm trong tầm tay. Ngồi đợi bạn đến nhà thì tin rằng chiếc xe lửa sẽ không trật bánh. Nhưng khi hành động vươn khỏi những những gì dự tính ấy, ta phải buông ngay, vì chẳng có ông thần nào bẻ cong vũ trụ hầu hạ ý ta.

Mấy người Mác-xít vặn tôi:

“Thế anh không tin ở đồng chí của mình, những người sẽ nối bước sau khi anh chết vì lý tưởng cách mạng à?”.

Tôi đáp: Đồng chí cùng hội cùng thuyền, sát cánh sờ sờ ra đấy thì tôi tin, giống như tin tàu hoả chạy đúng giờ. Còn dăm ba cái niềm tin mông lung vào lòng tốt nhân loại hay một đám đông vô danh mai sau thì xin thôi, Tôi xin từ chối. Vì con người vốn tự do, chẳng có bản tính chung nào neo giữ họ lại với nhau mãi đâu. Cách mạng Nga sau này đi về đâu thì tôi không biết. Nay họ vùng lên, mai họ hèn nhát rước bọn độc tài về thì chân lý sẽ thuộc về bọn độc tài. Vậy phải bó tay à? Không! Cứ sống trước đi đã. Cái thói buông xuôi, chọn chỗ êm ái là đặc quyền của đám hay tặc lưỡi: “Việc đó để người khác lo”. Lối tư duy của chúng tôi vả thẳng vào mặt thói ỷ lại ấy: Chỉ có hành động mới tạo ra kết quả. Con người chẳng là gì khác ngoài những quyết định tự tay mình chọn nên.

Thiên hạ chán ghét chúng tôi là phải. Mấy kẻ thất bại thường tự huyễn hoặc:

“Đời thật trớ trêu, tôi vốn có tài nhưng chưa gặp thời, chưa gặp đúng người nhận ra, chưa đủ rảnh rỗi để làm”.

Họ bám vào dăm ba cái tiềm năng hão. Nhưng với lối tư duy sống qua ngày đoạn tháng này, chẳng có tình yêu nào ngoài thứ tình cảm được cọ xát vun đắp sẽ không có thiên tài nào xuất hiện nếu không có những tác phẩm để đời.

Sự vĩ đại của Proust (Pờ-rút) nằm trọn trong trang sách của ông, thiên tài của Racine (Ra-xin) là những vở bi kịch ông viết. Ngoài cái vỏ bọc hiện thực ấy ra, họ là con số 0.

Đời người là những nét cọ quệt lên khung vải, cạo sạch lớp sơn ấy thì chẳng còn gì đọng lại. Sự thật này đắng ngắt, nhưng nó ép người ta nhìn thẳng vào thực tại, dẹp bớt thói thủ dâm tinh thần. Chúng tôi không phác họa một bức tranh u tối, mà ném vào đời cục đá chan chứa sinh khí. Tả một gã nhu nhược hay tên hèn, Không phải để đổ tội cho gien di truyền hay hoàn cảnh – làm thế thì thiên hạ lại vỗ đùi “ôi dào, người ta sinh ra đã thế”. Không, gã hèn vì gã tự nhào nặn mình tính hèn mọn qua những lần thỏa hiệp quỳ gối. Chẳng có mã gen di truyền nào làm con người sinh ra đã hèn, chỉ có chọn lối hành xử nhu nhược, chịu khuất phục trước người khác mới tạo ra thằng hèn.

Việc đổ lỗi vì sinh ra đã thành anh hùng hay sinh ra đã làm kẻ hèn là cái cớ để đùn đẩy trách nhiệm cơ. Lê-zig-tăng-xi-a-lít tự quyết định đời mình lột mặt nạ sự lười biếng ấy: kẻ hèn tự biến mình thành hèn, người hùng tự trui rèn thành anh hùng. Cửa vẫn luôn mở để gã hèn vùng lên và người hùng sa ngã.

Họ lại xúm vào vặn vẹo chúng tôi nhốt con người trong cái vỏ ốc chỉ biết quan tâm mỗi bản thân. Họ hiểu sai bét. Ta cắm rễ vào cái sự tự nhận thức của phần hồn cá nhân vì đó là điểm tựa duy nhất của chân lý. “Tôi tư duy, nên tôi tồn tại” – đó là sự thật trần trụi nhất khi thâm tâm tự bắt lấy chính nó. Bỏ qua cái mỏ neo ấy thì mọi lý thuyết đều là xây nhà trên cát. Đây cũng là lối thoát duy nhất để không biến con người thành một cục gạch vô tri vô giác.

Chủ nghĩa duy vật gọt con người thành đống phản ứng hóa học, y chang cái bàn cái ghế. Tôi thì muốn dựng nên một cõi sống giá trị tách biệt hẳn với sỏi đá. Khi nhận thức được tận gốc rễ ấy, ta không chỉ nhìn thấy rõ mình mà còn những kẻ khác sống sờ sờ ra đó, rõ như ban ngày. Ta đâu thể nhận mình vui tính, ác độc hay ghen tuông nếu không có con mắt của người đời soi vào. Khám phá nội tâm bản thân mình tức là đối diện với sự tự do của kẻ đứng trước tấm gương, bước vào một cõi cọ xát giữa các phần hồn, nơi con người định đoạt giá trị của nhau.

Dù chẳng có cái “nhân chi sơ, tính bổn thiện” rập khuôn trước cả khi sinh ra, thì thế gian vẫn có cái hoàn cảnh chung của kiếp người. Sinh ra làm nô lệ, vua chúa hay phu phen thì khác nhau, nhưng cái gánh nặng phải vã mồ hôi sôi nước mắt, chen chúc giữa dòng người và cuối cùng là chết thì ai cũng giống hệt. Đó là ranh giới bủa vây kiếp người, vừa khách quan vì ai cũng phải chết, vừa chủ quan vì mỗi người tự xoay xở một kiểu. Sự vẫy vùng của một gã da đen hay một tay nông dân Trung Hoa cũng mang sức nặng y như sự dằn vặt của gã da trắng thị thành, vì tất cả đều đang đập đầu vào ranh giới ấy. Con người đau khổ giống nhau không phải như món đồ chơi công nghiệp sản xuất đại trà, mà là do thứ ta đắp nặn từng ngày qua hành động dấn thân vào đời và thấu cảm nỗi đau của người khác

Lại có người cự cãi: “Thế thì các anh muốn làm gì thì làm à?”. Sai bét. Anh có quyền chọn, nhưng đéo thể nói là không được làm gì hết. Việc anh đứng yên bất động cũng là hành động rồi.

Đứng trước hoàn cảnh có thể kết hôn rồi sinh con, anh buộc phải tự ra quyết định, và gánh lấy cái nghiệp chướng ấy cho cả con đàn cháu đống mà sau này sẽ mang dòng máu của mình.

Đừng lôi cái thói đỏng đảnh hành động vô tư của Gide (Gít) ra so sánh. Gide mù tịt về gánh nặng trách nhiệm. Còn tôi, con người bị kẹt trong mạng nhện bủa rây khi sống ở đời mà chọn một đường là kéo theo cả hệ lụy, không trốn tránh.

Cứ đem so với họa sĩ vẽ tranh. Có ai đưa cái khuôn bắt Picasso (Pi-cát-xô) vẽ theo không ? Tranh chưa vẽ thì làm gì có chuẩn mực, vẽ xong rồi cái đẹp nó mới bật ra từ sự cọ xát giữa cọ và màu. Đạo đức cũng thế. Cậu học trò của tôi đâu thể tìm được câu trả lời trong đống kinh kệ của người đi trước nếu không phải tự vắt óc tìm ra mục đích sống cho chính cuộc đời mình.

Họ lại bảo: “Thế thì anh lấy quyền gì phán xét đạo đức người khác?“. Vừa đúng vừa sai. Không ai có quyền chê bai một quyết định đến từ bản chất bên trong con người ta.

Chẳng có cái gì gọi là “tiến bộ” đạo đức, vì ngàn năm nay con người vẫn bị ném vào đời và bắt buộc phải vẫy vùng, hồi xưa chọn vùng lên đấu tranh khỏi ách nô lệ, nay chọn theo đảng này đảng kia, cái lõi vẫn giữ y nguyên. Nhưng ta vẫn có thể phán xét. Phán xét xem sự lựa chọn ấy xây trên sự thật hay sự dối trá. Đứa nào đổ lỗi do hoàn cảnh hay dục vọng để bao biện cho sự hèn nhát của mình, tôi nói hắn ta là kẻ tự dối mình. Vì dám chạy trốn việc chính nó đã ra quyết định đó.

Còn kẻ bạo chúa nào đủ trơ tráo vỗ ngực bảo sự tồn tại của bản thân là chân lý hiển nhiên ép người khác phải sùng bái cá nhân, hãy gọi chúng là lũ khốn. Hãy đánh giá trên thước đo của sự trung thực với tiếng nói nội tâm. Khát vọng tột cùng của một người sống tử tế là truy cầu sự tự do mà tự do của mình thì dính chặt vào tự do của kẻ khác.

Đạo đức trên giấy lúc nào cũng thất bại hoàn toàn khi đem áp dụng vào thực tế.

Nhìn cô Maggie trong cuốn Cối xay trên dòng Floss mà xem. Nàng yêu say đắm nhưng lại gạt tình riêng sang một bên để nhường người tình cho kẻ khác vì tình đồng loại.

Trong khi cô Sanseverina trong Tu viện thành Parma của Stendhal (Xtăng-đan) lại sẵn sàng dẫm đạp lên mọi rào cản để giành lấy tình yêu, sẵn lòng hy sinh bản thân vì một khát khao mãnh liệt.

Nhìn qua thì có vẻ khác. Nhưng ruột gan giống hệt nhau: cả hai người đàn bà đều dùng đòn bẩy hành động để phóng thích sự tự do lựa chọn. Họ lại hỏi:

“Thế thì giá trị do mấy anh tự nặn ra hóa ra rỗng tuếch à?”.

Xin thưa, tôi cũng buồn vì chuyện nó đắng nghét thế này, nhưng đã hất cẳng ông trời thì phải có kẻ tự tay nhào nặn ra giá trị chứ. Đời vốn dĩ vô nghĩa. Trước khi được sinh ra thì cuộc đời chỉ là một khoảng trống rỗng. Mày phải tự khoác lên nó một ý nghĩa, và cái ý nghĩa do chính tay ta tự chọn lấy, gọi là “giá trị”.

Có người cạnh khóe tôi:

“Trước ông chửi Humanisme (Hy-ma-nít) tơi bời, sao giờ lại ôm vào?”.

Hy-ma-nít có hai đường nghĩa.

Nghĩa thứ nhất sặc mùi tự huyễn lấy con người làm cái rốn vũ trụ để mà tự hào vớ vẩn. Nhìn thấy cái máy bay vút qua liền vỗ đùi: “Loài người vĩ đại quá!“, dù chính mình chẳng góp cái đinh ốc nào. Coi con người là mục đích tối thượng để mà đem ra thờ phụng, cái thói ấy chỉ châm ngòi cho chủ nghĩa phát-xít sặc mùi xôi thịt của Auguste Comte (Ô-gút-xtơ Công-tơ).

Lối tư duy của chúng tôi khinh bỉ vào thứ Hy-ma-nít ấy. Con người chưa bao giờ hoàn thiện để đem ra sùng bái.

L′existentialisme tôn vinh kiếp người theo kiểu khác. Nó có nghĩa là con người luôn phá vỡ cái khuôn chật hẹp của chính mình tạo ra.

Chỉ khi dấn mình vào những mục tiêu cao cả hơn bản ngã, con người mới thực sự chạm vào cõi sống. Con người là trung tâm của sự vươn mình tột độ ấy. Tôi vạch trần cho con người thấy rằng: chẳng có đấng tối cao nào ban ra 10 điều răn nhưng anh phải tự vạch đường đi giữa chốn trần ai này. Anh phải định hình nên lối ăn đời ở kiếp đến khi chết không phải bằng cách tự vuốt ve cái vỏ bọc cá nhân, mà bằng cách dấn thân tìm kiếm sự giải thoát trong chính hành động của mình.

Rốt cuộc, lối tư duy tự quyết định số phận chẳng qua là một nỗ lực rốt ráo để sống sòng phẳng với một thế giới vắng bóng thần linh không hề ném con người vào vũng lầy tuyệt vọng. Chúa có tồn tại hay không. Nó chẳng hề quan trọng. Vì con người vẫn phải tự quyết định lấy số phận cuộc đời mình.

Lối tư duy L′existentialisme là một tiếng hét đầy kiêu hãnh và rực rỡ, một ngọn lửa hành động. Chỉ có sự ác ý của những kẻ trốn tránh thực tại, đem cái sự đớn hèn của chính họ trút lên đầu ta, mới xúm vào chửi rủa ta là những kẻ bế tắc đường cùng.

Dịch phóng tác bởi Bocchi981 dựa trên Bản tiếng Pháp và tiếng Anh.

23 tháng 3 năm 2026

Donate

USDT/USDC/ETH:

Ba chiếc tàu Santa Maria, Pinta và Niña trôi dạt trên biển hàng tháng trời chở theo 90 gã đàn ông lênh đênh giữa đại dương mênh mông không biết ngày về, chiếc tàu đáng lẽ phải là nhà, là nơi trú ẩn an toàn nhất giữa biển cả giờ chẳng khác nào những cỗ quan tài trôi nổi chờ ngày đắm chìm vào bụng cá.

Điều kiện sống trên tàu tởm lợm đến mức không thể sử dụng lời lẽ hoa bướm mỹ miều của các đĩ bút: Không có nhà vệ sinh, không có khăn chùi đít để “hành sự”, thế nên mọi cái vị nhân sinh nhất sau khi ăn đều được thải trực tiếp xuống biển hoặc…ngay trên sàn nếu như có bão lớn ập tới.

Cái mùi của cứt, nước tiểu, nước biển rò rỉ trộn với máu của động vật bị giết thịt trên tàu, xác chuột chết; mùi nôn mửa, hơi hám trên hàng chục gã đàn ông hàng tháng trời không tắm, tạo thành "nước lườn" (bilge water) đặc quánh. Nó không chỉ làm buồn nôn, nó thực sự là độc dược có thể làm mờ mắt hoặc gây ngất xỉu nếu hít phải quá lâu, đến mức tưởng chừng như phòng hơi ngạt vẫn còn tử tế chán.

90 thằng đàn ông trên đó ngủ vạ vật trên sàn gỗ cứng, ẩm ướt, nhớp nháp, chen chúc nhau giữa đám chuột và gián. Không có phòng riêng, không có nệm êm, chỉ có tiếng gỗ cọt kẹt và mùi hôi thối xộc thẳng vào mũi mỗi khi hít thở. Giấc ngủ chập chờn trong lo âu chính là thứ bào mòn thần kinh nhanh hơn cả cái đói.

Mỗi ngày họ phải gặm thứ Bánh quy (hardtack) cứng như đá, nhưng sau vài tuần thì nó mềm ra vì...bị mọt và giòi đục khoét bên trong. Thủy thủ đoàn phải ăn trong bóng tối để đỡ phải nhìn thấy mấy con giòi bò lổm ngổm trên miếng bánh đang đưa vào mồm. Nước ngọt thì trữ trong thùng gỗ sồi, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, nó chuyển sang màu xanh lè, nhớt nhèo và bốc mùi thủ phạm. Uống thứ đó vào không chết vì khát thì cũng chết vì kiết lỵ.

Bệnh hoại huyết (Scurvy) do thiếu vitamin C làm cho nước răng sưng vù lên, đen sì, răng rụng lả tả, các vết thương cũ toác miệng ra làm máu chạy ròng ròng khiến nhiều thằng phát điên vì ảo giác.

Columbus lúc này đứng nồi không yên vì bọn thủy thủ đoàn đang lăm le cắt cổ mình, vứt xuống biển làm mồi cho cá để đòi quay tàu về nhà. Mọi sai lầm của chuyến đi đều bắt đầu từ một sai sót mà ít ai nghĩ gây ra tai hại lớn như vậy: tính toán sai bài toán.

Ông ta vì muốn nữ hoàng Isabella rót tiền cho mình thực hiện chuyến đi nên đã cố tình “bùa chú sổ sách” . Columbus dựa vào tính toán của một nhà thiên văn học Hồi giáo thế kỷ thứ 9 tên là Alfraganus rằng một độ kinh tuyến ở xích đạo dài khoảng 56,6 dặm nhưng lại đổi từ “dặm Ả Rập” (Arabic mile - khoảng 1.830m đến 1.900m) sang “dặm La Mã/Ý” (Roman mile - ngắn hơn, chỉ khoảng 1.480m). Việc cố tình phạm sai lầm trong chuyển đổi đơn vị đã làm trái đất  “teo nhỏ” lại khoảng 25% so với thực tế. Cộng thêm việc Columbus tin vào bản đồ của Toscanelli và huyền thoại chém gió của Marco Polo rằng châu Á trải dài mênh mông về phía Đông, hắn đã xóa sổ hoàn toàn sự tồn tại của Thái Bình Dương và tin sái cổ rằng Nhật Bản (Cipangu) nằm ngay chỗ... quần đảo Virgin (Caribbe) bây giờ.

Sau khi nghe ông ta trình bày kế hoạch đi về phía tây, Hoàng gia Tây Ban Nha đã lập ra Hội đồng thẩm định (The Talavera Commission), toàn là các tu sĩ, học giả đầu ngành của Đại học Salamanca. Họ bảo rằng:

“Trái đất hình cầu (họ biết thừa nó tròn, không ai nghĩ nó phẳng cả), nhưng chu vi của nó khoảng 40.000 km (theo tính toán của Eratosthenes từ cổ đại). Nếu đi về phía Tây, quãng đường đến Ấn Độ là quá xa, không tàu nào chở đủ nước và thức ăn. Mày đi là chết.”

Columbus vẫn cứ khăng khăng cãi lại từ Tây Ban Nha đến Nhật Bản chỉ 3.700km trong khi thực tế gấp 5 lần con số đó. Nữ hoàng Isabella và Vua Ferdinand II mặc dù không tin lắm nhưng cứ đánh liều xem sao, vì chi phí 2 triệu maravedís cho Columbus chỉ bằng 1/12 số tiền chuộc để người hồi giáo Moor rời khỏi Granada thuộc bán đảo Andalusia bị chinh phục từ năm 711. Có ước tính rằng tổng số tiền đầu tư cho chuyến đi 1492 chỉ bằng chi tiêu trong 3 ngày của triều đình Castile.

Columbus được ca tụng như nhà thám hiểm tài ba nhưng thực tế ngay trên boong tàu lại chỉ ra tay nghề hoa tiêu tồi trong việc ước lượng tốc độ tàu chạy. Cái cuốn sổ bí mật tưởng là đúng thực ra lại ghi con số cao vống lên so với thực tế 9-10% trong khi cuốn sổ “fake” lừa thủy thủ đoàn hóa ra lại gần với khoảng cách thật sự đã đi.

Cái kim trong bọc lâu ngày không giữ được quá lâu, đoàn hải hành đi vào vùng gió Tín phong (Trade Winds) thổi liên tục về phía Tây khiến việc quay tàu trở về là gần như bất khả thi với công nghệ buồm thời đó.

Đến ngày 10/10/1492, khi đám thủy thủ đã hết kiên nhẫn và đòi nổi loạn vì đi mãi không thấy bờ, Columbus đã phải hứa rằng nếu trong 3 ngày nữa không thấy đất liền thì sẽ quay về. Lúc đó, Columbus không phải là nhà thám hiểm nữa, mà là một con bạc đang cháy túi đặt cược nốt mạng sống của mình vào ván bài cuối cùng

May cho hắn ta (và cả lục địa già), nhưng quá xui xẻo cho dân bản địa châu Mỹ thì đúng vào cái lúc tuyệt vọng nhất thì ngày 12 tháng 10, họ nhìn thấy đất liền. Comlubus ngay lập tức nhảy lên bờ, cắm cờ Hoàng gia Tây Ban nha lên để tuyên bố chủ quyền và nghĩ rằng mình đã đến được quần đào hương liệu của Ấn Độ rồi sau đó gọi người dân bản địa là "Indios" (người Ấn), một cái nhầm lẫn tai hại chết danh đến tận bây giờ.

Sách sử thông thường cho dân đen chỉ viết đến đây nhưng lại thường quên đặt một câu hỏi quan trọng: Sống chết phải vượt cả một đại dương để làm gì?

Vì chiến công hiểm hách để tên tuổi lưu danh ngàn đời sau? Vì tiền? Vì tình yêu của chúa??

Câu trả lời ngắn gọn là đéo phải cái nào nào. Vì cái mồm.

Hương liệu

Đây chính là thứ mà cả giới quý tộc châu Âu lẫn đám thủy thủ như Columbus mạo hiểm tính mạng ở những nơi xa xôi để trở nên cực kỳ giàu có. Nó giống như thứ “ma túy hợp pháp” với lợi nhuận không phải tính bằng phần trăm (%) mà tính bằng lần (x lần).

Muốn biết vì sao thì cần phải “xuyên không” về đường phố London hay Paris của thế kỷ 15. Cực kỳ chật chội với nhà cửa san sát bằng gỗ mục dễ cháy, không hề có hệ thống xử lý rác thải làm dân cứ thế đổ bô phân, nước tiểu trực tiếp xuống lòng đường. Cứ mưa xuống là đường phố thành dòng sông Tô Lịch bốc toàn mùi cứt.

Mùa đông lạnh giá ở châu Âu là một cơn ác mộng làm cỏ không mọc lên được do đó không thể nuôi sống được đàn gia súc qua mùa đông. Thế là tới cuối mùa thu phải giết thịt hàng loạt trâu bò, lợn gà vì thế tháng 11 được gọi là "Blood Month" (Tháng Máu - tiếng Anglo-Saxon gọi là Blōtmōnað) .

Vấn đề là làm sao để giữ đống thịt đó ăn dần trong 3-4 tháng mùa đông lạnh lẽo?

Vì tủ lạnh chưa có nên phương pháp duy nhất là ướp muối mặn chết đến mức quéo cả lưỡi khiến mớ thịt cứng như đá. Hoặc hun khói, sấy khô.

Nhưng dù có làm cái gì đi chăng nữa thì cái thịt đó sau vài tuần bắt đầu biến chất (thường là tháng 2 hoặc tháng 3). Chúng không thối rữa hoàn toàn để bị vứt đi nhưng bắt đầu có cái mùi “oi” (rancid) - mùi của xác chết phân hủy nhẹ cộng với vị mặn chát của muối biển tạp chất.

Đám dân nông thôn, thành thị kể cả các bậc vua chúa giàu có nhất mỗi ngày đều phải nhai một miếng thịt bò khô cứng nhắc, mặn chát và thoang mùi chuột chết. Nghĩ đến thôi mà tao cũng đã bắt đầu nôn nao trong bụng. Thằng nào muốn thử cảm giác thì đặt mua cái Đùi heo muối Tây Ban Nha về ăn thử đi là biết.

May mắn cho tụi dân châu Âu là sự xuất hiện của các gia vị có nguồn gốc từ phương đông. Đó là tiêu, quế, hồi, nhục đậu khấu mặc dù không phải chất bảo quản thần thánh nhưng chúng chỉ có tính khánh khuẩn nhẹ nhưng công dụng chính “đánh lừa vị giác”. Một nắm hạt tiêu đen hay một chút bột quế rắc vào sẽ át đi cái mùi ôi thiu tởm lợm của miếng thịt để lâu, làm tê liệt bớt cái lưỡi đang rát bỏng vì muối, và quan trọng hơn là kích thích dạ dày tiêu hóa.

Cái khẩu phần thịt oi ăn mỗi ngày dễ gây ra đau bụng, đầy hơi nên những gia vị cay, nóng ẩm này giúp bọn nó không bị “tào tháo rượt”. Vì vậy "gia vị” hay “hương liệu” không chỉ là để ăn cho ngon mà là còn để nuốt trôi thứ thức ăn tệ hại xuống dạ dày để tiêu hóa mà không gọi “chị Huệ ơi” rồi nôn mửa hết phần vừa ăn xuống đất.

Cái mùi hôi thối không chỉ nằm trên thức ăn mà ở ngay trên người đám dân da trắng này chính vì cực kỳ lười tắm, bọn nó tin rằng nước nóng làm mở lỗ chân lông khiến dịch hạch. Tin điều này nên có những ông vua bà chúa cả đời chỉ tắm có vài lần.

Nữ hoàng Isabella của Tây Ban Nha từng tự hào nói rằng bà chỉ tắm có 2 lần: một lần khi sinh ra và một lần trước ngày cưới. Thay vì tắm, giới quý tộc dùng nước hoa và các túi thơm (pomanders) chứa đầy quế, đinh hương, long diên hương (cũng là các gia vị hiếm có) để lấn át mùi cơ thể.

Thứ mùi cơ thể tộn với quần áo len dạ ẩm mốc, mùi phân rác ngoài đường đã tạo nên thứ “hương thơm” cực kỳ đặc trưng của châu Âu thời trung cổ.

Một giáo sĩ tên là Erasmus khi đến thăm London đã viết rằng sàn nhà của các ngôi nhà Anh được phủ bằng lau sậy, nhưng lớp dưới cùng thường không được thay đổi trong 20 năm, chứa đựng “nhổ nhét, nôn mửa, nước tiểu của chó và người, bia đổ và các mảnh vụn cá không thể kể xiết”.

Chính cái môi trường bẩn thỉu đó đã nuôi dưỡng con chuột mang bọ chét gây ra cái chết đen (Dịch hạch) quét sạch 1/3 dân số châu Âu trước đó không lâu. Nhưng việc sở hữu gia vị lại cực kỳ đắt đỏ, một thứ thể hiển hiện đẳng cấp của dân chơi.

Tiền tệ của năm 1490 ở châu Âu thường là đồng Ducat vàng của Cộng hòa Venice hoặc đồng Florin của Florence. Một đồng Ducat chứa khoảng 3,5 gam vàng ròng 99%. Với giá vàng hiện tại (tao tính sơ sơ vàng đang ở đỉnh), thì một đồng xu bé tí đó trị giá khoảng 250 - 300 USD (tầm 6-7 triệu VND) tiền vật chất, nhưng sức mua thực tế của nó thời đó to hơn thế gấp hàng chục lần.

Đối với hạt tiêu đen (Black Pepper) - thứ mà dân đen nghèo bần cùng tơi cỡ nào cũng phải nhịn ăn mà mua thì một hạt nhỏ tý cũng phải qua tay cả chục tên trung gian trước khi tới tay thằng nông dân Đức ở Bayern:

• Nông dân Ấn Độ hái -> Bán cho thương buôn Ả Rập (giá x2).

• Thương buôn Ả Rập chở qua sa mạc/biển Đỏ -> Bán cho bọn Mamluk ở Ai Cập (giá x5).

• Bọn Mamluk bán lại cho thương nhân Venice (Ý) ở Địa Trung Hải (giá x10).

• Venice độc quyền chở về châu Âu -> Bán lại cho bọn quý tộc Anh, Pháp, Tây Ban Nha (giá x50 - x100).

Mỗi trạm thu phí , mỗi lần bốc dỡ là giá lại dội lên tận mây xanh. Đến khi cập cảng ở châu Âu thì giá nó rơi vào khoảng 1-2 Ducat cho một pound (khoảng 450g). Nghe 1-2 xu vàng có vẻ ít nhỉ? Nhưng mày phải biết, một thợ xây lành nghề cày bục mặt cả ngày ở công xưởng chỉ kiếm được có vài xu lẻ bằng đồng (Penny). Để mua được một hạt tiêu, một người lao động bình thường phải nhịn ăn nhịn mặc, cày cuôc liên tục trong 2 đến 3 tuần.

Nếu quy ra tiền ở thời điểm hiện tại, cứ thử tưởng tượng một lọ hạt tiêu 4 lạng có giá tầm 20 đến 30 triệu VND. Vì thế, dân đen không mua theo cân mà tính bằng đơn vị “hạt”. Nhà nào có đám cưới, mua được chục hạt tiêu về nghiền ra rắc lên thịt được gọi là sang cảnh, “đại gia” của cả làng. Có thời điểm, hạt tiêu còn được dùng để đóng thuế đất và trả tiền thuê nhà, trả lương lính đánh thuê thay cho vàng (gọi là "Peppercorn rent"). Nhưng hạt tiêu chỉ mới chỉ là hàng bình dân.

Nhục đậu khấu (Nutmeg) và Đinh hương (Cloves) mới là loại đẳng cấp của sự dân chơi. Thời bấy giờ Nhục đậu khấu (được tin rằng có thể chữa được dịch hạch) chỉ mọc duy nhất ở một hòn đảo Run nhỏ xíu ở Indonesia (thuộc quần đảo Banda), mỗi túi nhỏ chỉ có về vài quả mang về đến London, Amsterdam có giá trị bằng một con bò sữa hoặc ba con lợn béo. Thời đó, bò là tài sản sản xuất, là cái máy cày chạy bằng cỏ. Đổi một cái máy cày lấy một nắm hạt khô, mày thấy độ chơi ngông của bọn quý tộc chưa?

Nếu quy ra tiền bây giờ, một kg nhục đậu khấu thượng hạng thời đó có thể trị giá tương đương một chiếc ô tô tầm trung (khoảng 500 triệu - 1 tỷ VND). Bọn quý tộc Anh, Pháp đeo túi thơm đựng nhục đậu khấu bên người không chỉ để thơm, mà để khoe: "Tao giàu nứt đố đổ vách". Hai đế quốc thực dân Anh và Hà Lan sau này sẵn sàng đổ máu, đổi cả đảo Manhattan (New York) bây giờ chỉ để giành quyền kiểm soát cái đảo trồng nhục đậu khấu bé tẹo.

Vì nhu cầu thị trường cực kỳ cao và sự khan hiếm luôn hiện hữu nên mày thử đoán sau mỗi chiếc tàu thành công chinh phục biển cả lếch được về cố quốc nó lời đến mức nào?

Biên lợi nhuận là 6.000% (Sáu nghìn phần trăm). Không đùa đâu. Chuyến đi của Vasco da Gama (đi sau Columbus nhưng đi đúng đường sang Ấn Độ) mang về một khoang tàu đầy hương liệu. Sau khi trừ đi chi phí đóng tàu, chi phí trả lương, chi phí cho những con tàu bị chìm, và chi phí mai táng cho một nửa thủy thủ đoàn đã chết, lợi nhuận ròng vẫn gấp 60 lần vốn bỏ ra.

Mày bỏ ra 1 đồng, mày mang về 60 đồng. Trong kinh doanh hiện đại, lãi 20% là ngon, 100% là siêu lợi nhuận. Còn đây là 6.000%. Nhưng đó mới chỉ là với hạt tiêu còn nhục đậu khấu ở thời đỉnh cao (Nutmeg) của đế quốc Hà Lan độc quyền thị trường thì lãi 60.000%.

Để cho dễ hình dung, tao sẽ lấy cái ngành công nghiệp “hàng trắng” với quy mô toàn cầu từ một bánh “bột mì” (cocaine) đi từ Colombia đến mũi của một thằng nghiện ở New York. Tại các cánh đồng trong rừng sâu Colombia hoặc Peru, một nông dân (campesino) bán lá coca hoặc bột nhão sơ chế (coca paste) với giá rẻ mạt. Để ra được một kg cocaine tinh khiết (dạng cục gạch), giá thành tại lò sản xuất ở Colombia rơi vào khoảng 1.000 đến 1.500 USD.

Sau đó, nó phải đi qua “cao tốc ma túy” chuyển ra bờ biển, tống lên tàu ngầm tự chế hoặc máy bay nhỏ bay qua Venezuela hoặc Trung Mỹ để đến tay các cartel Mexico (như Sinaloa hay CJNG). Lúc này, giá đã nhảy lên khoảng 12.000 - 15.000 USD/kg vì chi phí hối lộ, bảo kê và vận chuyển.

Tiếp theo khi lọt được vào đất Mỹ, đến tay đầu nậu bán buôn ở Miami hoặc Los Angeles, giá một kg nhảy vọt lên 25.000 - 30.000 USD.

Bọn dealer lẻ không bao giờ bán hàng nguyên chất. Chúng nó Pha chế (Cutting) bằng cách trộn bột mì, baking soda, thuốc tẩy giun, hay bây giờ là fentanyl vào. Một kg hàng nguyên chất đẻ ra thành 2-3 kg hàng đường phố (street level). Chúng chia nhỏ ra bán theo gram (tép). Một gram trên đường phố Mỹ có giá khoảng 100 - 120 USD. Vậy tính ra: Từ 1 kg gốc giá 1.500 USD, sau khi pha trộn và bán lẻ, nó biến thành doanh thu khoảng 100.000 đến 150.000 USD.

Biên lợi nhuận: Khoảng 10.000% (tăng gấp 100 lần).

Tức là dù so sánh với thứ chất gây nghiện này thì với lãi 600 lần có là trùm ma túy Pablo Ebcobar cũng phải thèm khát, trừ khi buôn ra mấy loại ma túy tổng hợp mới ra lò cực hiếm như thầy Walter White thì may ra mới ăn lại độ điên của nhục đậu khấu.

Trong chuyến đi điên rồ của Magellan vòng quanh trái đất xuất phát với 5 con tàu thì:

• 1 con bị đào ngũ quay về.

• 3 con bị chìm, nát, mất tích.

• Magellan bị dân bản địa ở Philippines xiên chết.

• Chỉ còn duy nhất 1 con tàu tàn tạ tên là Victoria lết về được đến bến, với 18 bộ xương di động (thủy thủ) sống sót trên tổng số 270 người ban đầu.

Nhưng... trong hầm con tàu Victoria đó chứa 26 tấn đinh hương (cloves). Và mày biết không?

Tiền bán 26 tấn đinh hương đó đủ để trả chi phí cho cả 5 con tàu ban đầu, trả lương cho toàn bộ 270 thằng (kể cả thằng chết), trả nợ cho hoàng gia, mà vẫn còn lãi to.

Chỉ cần một con tàu về đích thôi là “game over”, nhà cái ăn trọn mâm.

Trùm sò trong ngành công nghiệp siêu lợi nhuận này chính là Venezia (The Republic of Venice) với vị trí án ngữ ngay cửa ngõ địa trung hải, chúng ký hợp độc độc quyền với các Sultan của triều đại Mamluk (Ai Cặp và Syria) khiến cho hàng hóa hương liệu từ Ấn Độ sang được các nhà buôn Ả Rập tập kết ở Alexandria (Ai Cặp) chỉ được cho tàu có cờ thành Venezie mới được chở hàng vào châu Âu.

Với cái kiểu bài “bóp nghẹn nguồn cung" mỗi năm chỉ cho một lượng gia vị nhất định chảy vào châu Âu giữ cho cán cân cung-cầu luôn lệch hơn để giữ giá nằm ở mức trên. Chúng giàu đến mức thành phố Venezia được dát vàng theo đúng nghĩa đen tạo nên các công trình tráng lệ trên mặt nước.

Bọn thương nhân Đức, Pháp, Anh cay Venice nổ mắt nhưng không làm gì được vì hải quân Venice quá mạnh và chúng nắm độc quyền đàm phán với người Hồi giáo. Bất cứ thằng nào định buôn lậu hay đi đường khác đều bị hải quân Venice hoặc cướp biển (được Venice bảo kê) dìm chết.

Ottoman

Bên cạnh sự độc quyền của Venice chính là đế quốc Ottoman của người Hồi giáo đã độc chiếm con đường tơ lụa kể từ khi Sultan Mehmed II của Ottoman đánh sập thành Constantinople (Istanbul ngày nay) vào năm 1453 - chấm dứt cho đế chế Đông La Mã sau hơn 1000 năm tồn tại lay lắt như cái bóng của cựu đế quốc và cũng là nhát búa đóng sập cánh cửa giao thường đường bộ.

Trước đó con đường tơ lụa đúng theo cái tên của nó đem về thứ “lụa” (silk) và đồ gốm của Trung Hoa như một hàng xa xỉ phẩm của giới quý tộc. Phần lớn vải vóc châu Âu thời thế kỷ 15 chủ yếu làm từ len (lông cừu) và lanh (gai). Nhưng thứ vải len thô, ráp, nặng trịch này mặc vào gây ngứa ngáy, gặp mưa thì hôi như chó ướt, cực kỳ lâu khô. Mùa đông mặc còn đỡ ấm chứ mùa hè mà quấn mấy lớp khác gì cực hình. Trong khi tơ lụa từ phương đông lại nhẹ, mát, mịn màng, óng ả, sờ vào sướng tê người; chỉ cần mặc cái áo lụa vào mùa hè là giải thoát khỏi cái nóng và sự ngứa ngáy của rập rệp ẩn ẩn trong ảo lên. Chỉ giới siêu giàu như chủ ngân hàng ở Venice, chủ hãng buôn, quý tộc Paris, London mới là đám được thừa hưởng cái cảm giác phê pha đó.

Vì lụa quá nhẹ và giá trị cao, nó là mặt hàng lý tưởng để vận chuyển hàng ngàn cây số qua sa mạc và núi cao.Một sấp lụa từ Trường An (Trung Quốc) phải qua tay người Ba Tư, người Ả Rập, rồi mới đến các thương nhân Ý. Mỗi lần qua một trạm, giá lại tăng vọt. Nếu đem trao đổi hàng-lấy-hàng, một chiếc áo lúa tinh xảo có thể đem lại vài chục đồng tiền bạc, đủ chi tiêu cho cả một gia đình thường dân trong nhiều tháng.

Bên cạnh tơ lụa còn có đồ gốm sứ (đặc biệt là sứ xanh trắng - Blue and White porcelain) từ Trung Hoa thời nhà Minh được coi là “Vàng trắng” (White Gold) của phương Đông. Đối với người châu Âu, nó không chỉ là đồ gia dụng, mà là một loại vật liệu “ngoài hành tinh”. Ở châu Âu khi ấy chỉ có loại gốm đất nung (pottery) thô, dày, dễ vỡ và thấm nước. Khi thấy đồ sứ, họ không hiểu tại sao nó lại có thể mỏng như vỏ trứng, trắng muốt, bóng loáng và vang tiếng như chuông khi gõ vào. Họ thậm chí đồn rằng đồ sứ được làm từ vỏ sò nghiền nát hoặc một loại đất kỳ bí được chôn dưới đất hàng trăm năm.

Suốt nhiều thế kỷ, người châu Âu cố gắng bắt chước nhưng đều thất bại (mãi đến năm 1708 họ mới tìm ra công thức làm sứ thật sự tại Đức). Do đó, hàng chính hãng từ Trung Hoa là độc quyền tuyệt đối. Có một chuyện truyền tai nhai ở các cung điện châu Âu rằng đồ sứ sẽ đổi màu hoặc nứt ra nếu thức ăn bên trong có độc. Điều này khiến các vị vua chúa (những người luôn sợ bị ám sát) khao khát sở hữu nó hơn bất cứ thứ gì.

Vì tính chất dễ hư hỏng nên giá trị của đồ gốm sứ còn đắt đỏ hơn cả tơ lụa, một chiếc bình gốm nếu đem được thành công về tay giới thượng lưu Paris hay Venice có giá trị tương đương trọng lượng bằng bạc hoặc vàng. Một bộ bát đĩa sứ đầy đủ (dinner service) có thể đổi được một trang điền lớn hoặc một tòa lâu đài nhỏ ở vùng nông thôn.

Nhưng con đường giao thương giữa hai nền văn minh Đông-Tây sau khi Mehmed II chiếm được Constantinople coi như đóng sập cửa lại.

Ottoman là một đế chế Hồi giáo cực thịnh và hiếu chiến. Họ coi bọn Thiên Chúa giáo châu Âu là kẻ thù không đội trời chung (Thánh chiến Jihad). Thế nên, chính sách của Ottoman rất đơn giản: Đóng cửa biên giới hoặc đánh thuế cực nặng lên mọi hàng hóa đi qua đất của họ. Cái “trạm thu phí” khổng lồ này khiến giá gia vị vốn đã đắt nay càng đắt đến mức phi lý. Châu Âu rơi vào tình trạng “thiếu máu” trầm trọng vì dòng chảy vàng bạc bị tắc nghẽn, trong khi hàng hóa thiết yếu (như tao phân tích ở trên là gia vị) thì nhỏ giọt.

Kẻ thù chung của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là mối quan hệ “gian tình” giữa Venice và Ottoman. Trong khi cả châu Âu gào lên đòi thánh chiến chống Thổ, thì thằng Venice – với bản chất con buôn lươn lẹo – lại lén lút đi đêm với Ottoman. Venice ký các hiệp ước thương mại riêng, chấp nhận nộp tiền bảo kê cho Sultan để được độc quyền vào các cảng ở Ai Cập và Levant lấy hàng. Ottoman trở thành nhà cung cấp độc quyền, Venice trở thành nhà phân phối độc quyền. Hai thằng này chia nhau cái bánh lợi nhuận khổng lồ, còn bọn còn lại ở châu Âu thì đứng nhìn mà thèm nhỏ dãi và tức nổ mắt.

Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha lúc đó đang ở thế cực nhục. Về mặt địa lý, họ nằm ở cái “rìa” (finis terrae - nơi tận cùng thế giới) của châu Âu. Phía Đông bị chặn bởi Ottoman và Venice. Phía Nam là Bắc Phi do người Hồi giáo (Moors) kiểm soát. Phía Bắc là Pháp và băng tuyết. Họ bị dồn vào chân tường, mặt hướng ra Đại Tây Dương mênh mông đầy bão tố.

Thêm vào đó là yếu tố tôn giáo và chính trị. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha vừa trải qua hàng trăm năm chiến tranh Reconquista để đuổi bọn Hồi giáo Moor ra khỏi bán đảo Iberia. Máu Kitô hữu và Hồi giáo đổ thành sông. Việc phải bỏ tiền ra mua gia vị từ tay Ottoman (thông qua Venice) không chỉ là nỗi đau mất tiền, mà là nỗi nhục quốc thể. Họ cay cú khi nghĩ rằng từng đồng tiền vàng mình bỏ ra mua hạt tiêu lại chảy vào túi Sultan để lão đúc súng thần công bắn ngược lại vào thành trì Thiên Chúa giáo. Tư duy của chúng lúc đó là:

“Phải tìm cách đi vòng sau lưng thằng Thổ, đâm một phát vào sườn nó, cướp nguồn hàng của nó, vừa để làm giàu, vừa để triệt hạ nguồn tài chính của kẻ thù.”

Chính cái thế “chó cùng rứt giậu” này đã đẻ ra hai chiến lược điên rồ: Bồ Đào Nha (Vasco da Gama) chọn cách đi vòng xuống phía Nam châu Phi. Họ lầm lũi đi dọc bờ biển châu Phi suốt cả thế kỷ, cứ đi mãi, đi mãi với hy vọng tìm thấy cái Mũi Hảo Vọng để tạt sang Ấn Độ Dương. Đó là con đường của sự kiên trì và lì lợm.

Tây Ban Nha (Columbus) thì chọn canh bạc tất tay: Đâm thẳng sang phương Tây. Vì bị dồn ép quá mức bởi cái liên minh ma quỷ Ottoman-Venice, Nữ hoàng Isabella mới gật đầu với cái kế hoạch hoang đường của Columbus. Bà ta thà tin vào một thằng điên còn hơn là tiếp tục bị bọn Thổ và Ý bóp cổ.

Vậy nên, có thể nói chính Mehmed II và đế quốc Ottoman đã vô tình “đá đít” Columbus và Vasco da Gama ra biển. Nếu không có cái sự độc quyền của Ottoman, châu Âu có lẽ vẫn cứ ru rú ở cái ao làng Địa Trung Hải, và châu Mỹ có lẽ đã yên ổn thêm vài trăm năm nữa trước khi bị tìm thấy. Sự trỗi dậy của phương Tây, trớ trêu thay, lại bắt đầu từ nỗi sợ hãi và sự bế tắc trước sức mạnh của phương Đông.

Thực dân (Colonialism)

Việc Columbus “tình cờ” tìm ra châu Mỹ năm 1492 chính là bước ngoặc cứu rỗi lục địa già theo đúng nghĩa đen, không phải bằng khoa học công nghệ, văn hóa nghệ thuật của thời kỳ Phục Hưng, Khai sáng mà bằng máu.

Vì giao thương giữa Đông-Tây để trao đổi được tơ lụa, gia vị, gốm sứ cần có vàng, bạc để làm thanh toán vì vốn dĩ nếu trao đổi hàng-đổi-hàng thì châu Âu lại chả có cái quái gì ra hồn để Trung Hoa, Ả Rập cần (đồ làm ra xấu, lởm, chất lượng kém). Mà các mỏ vàng ở châu Âu đã bị cạn kiệt tiền từ thời La Mã dẫn đễn cơn khát tiền mặt cực kỳ trầm trọng: không có vàng thì không mua được gia vị ăn cho đỡ thối mồm, không mua được lụa để mặc cho đỡ ngứa ngáy, không có hương liệu thơm tho để che đậy cái mùi kinh tởm vì lâu ngày không tắm.

Vàng, bạc

Năm 1545, thực dân Tây Ban Nha tìm thấy Potosí (Cerro Rico - Núi Giàu) ở Bolivia làm chúng choáng ngợp đế mức không thể tin vào mắt mình. Nơi đây không chỉ là một mỏ bạc mà chính hơn hơn là cục bạc khổng lồ trồi lên mặt đất. Chỉ riêng trong vòng 100 năm sau đó, quả núi này đã cung cấp 60% lượng bạc của toàn thế giới.

Để đào được những quặng bạc lên một cách rẻ mạt nhất để tối đa hóa lợi nhuận, lũ thực dân bắt người dân bản địa theo chế độ lao dịch Mita của người Inca cũ nhưng tàn bạo hơn gấp 10 lần, chui vào lòng núi để đào quặng khiến hàng triệu người chết vì sập hầm, bụi phổi và nhiễm độc thủy ngân (dùng để làm phản ứng hóa học tách bạc).

Đống bạc này được chở về Tây Ban Nha với sự bảo kê bởi súng đại bác của hạm đội Galleon rồi từ đây tạo ra hiện tượng kinh tế quan trọng nhất thế kỷ 16: Cách mạng Giá cả (The Price Revolution).

Trước khi có bạc châu Mỹ, châu Âu giao dịch kiểu “hàng đổi hàng” hoặc nợ nần dây dưa (ghi sổ). Lãnh chúa trả công cho nông nô bằng lúa, bằng chỗ ở. Vua trả lương cho lính có khi bằng đất hoặc quyền thu thuế. Nhưng khi hàng nghìn tấn bạc đổ về, châu Âu ngập trong tiền mặt (Cash).

Lũ lính đánh thuê giờ không cần đến những mảnh đất cằn cỗi mà mỗi năm chỉ thu gặt được vài lần giờ chúng cần tiền tươi thóc thật. Nhờ có tiền từ cướp bóc ở châu Mỹ, các đội quân thường trực (standing army) thiện chiến được thành lập bởi ví tiền của các lãnh chúa nuôi cái bụng đói của lũ vai u thịt bắp để đổi lấy lòng trung thành, những tên hiệp sĩ quý tộc trở thành kẻ bị ngoài lề khi giờ đây mày có 1 đội quân đông đảo mà không cần sợ chúng tạo phản vì không được trả tiền thuê.

Đối với đám thương nhân có thêm vốn, mua nguyên liệu số lượng lớn, thuê thợ làm công ăn lương (wage labor) trở thành mầm móng của chủ nghĩa tư bản: Tiền đẻ ra tiền. Nhưng có một nghịch lý tuy Tây Ban Nha là đứa đi cướp được bạc nhưng không phải kẻ giàu lên nhờ tư bản. Vì tiêu tiền quá ngu.

Vua Tây Ban Nha (như Philip II) dùng bạc để đánh nhau khắp châu Âu (đánh Pháp, đánh Hà Lan, đánh Anh, đánh Ottoman). Để có tiền đánh nhau ngay, vua vay nóng của bọn ngân hàng Đức (nhà Fugger) và ngân hàng Genova (Ý). Thế là tàu bạc Galleon vừa cập cảng Seville, chưa kịp nóng chỗ đã bị chuyển thẳng sang Đức và Ý để trả nợ.

Dân Tây Ban Nha thấy tiền dễ kiếm quá, chả thèm sản xuất gì cả.

Cần vải? Mua của Anh.

Cần súng? Mua của Đức.

Cần lúa? Mua của Pháp.

Bạc từ châu Mỹ qua tay Tân Ban Nha như nước chảy qua kẽ tay rồi đọng ở kho tiền của Anh, Hà Lan, Pháp để đám Bắc Âu này dùng số tiền kiếm được xây dựng nhà máy, tạo nên chủ nghĩa tư bản công nghiệp sau này. Nếu không có bạc, châu Âu chỉ là thằng nhà quê đính đầy hương liệu. Trung Quốc (nhà Minh) thời đó đếch cần gì của châu Âu cả. Vải vóc châu Âu thô ráp, đồ sắt thì xấu. Nhưng Trung Quốc đang khát Bạc (do hệ thống tiền tệ của họ chuyển sang dùng bạc). Nhờ có bạc châu Mỹ (chở qua đường Manila Galleon từ Mexico sang Philippines rồi vào TQ), lần đầu tiên châu Âu có cái để người Tàu thèm.

• Châu Âu đưa Bạc -> Trung Quốc đưa Lụa, Gốm sứ, Trà.

• Châu Âu mang hàng đó về bán lãi to -> Lại lấy tiền đóng tàu đi cướp tiếp.

Nó tạo thành một vòng lặp tích lũy tư bản khép kín toàn cầu (Global Circuit of Capital). Rồi khi đế quốc Anh nhận ra mình bị thâm hụt bạc nhiều quá, chúng nghĩ ra một thứ để cân bằng lại khoản lỗ do thâm hụt thương mại: thuốc phiện. Nó đã khơi mào cho chiến tranh Nha phiến lần 1 và lần 2 tạo nên nỗi nhục bách niên quốc sĩ mà tới tận bây giờ Bắc Kinh vẫn còn đay nghiến dạy thế hệ hậu thế không được phép lãng quên, nhưng tao sẽ không bàn sâu về nó ở đây.

Lương thực.

Bạc và vàng là máu (tiền tệ) để bôi trơn nền kinh tế, nhưng khoai tây và ngô chính là xăng (năng lượng) để chạy cái cỗ máy xác thịt khổng lồ mang tên "Giai cấp vô sản châu Âu". Nếu không có nguồn lương thực được ví như "ngân hàng calo" từ châu Mỹ, thì Cách mạng Công nghiệp sẽ chết yểu ngay từ trong trứng nước vì... đói.

Trước năm 1492, cả châu Âu được nuôi lớn bởi lúa mì, lùa mạch từ Vùng đất Đen (Chernozem) ở Ukraine và Đồng bằng Bắc Âu nằm giữa Ba Lan, Đức và các quốc gia ven biển Baltic. Về phía tây là Thung lũng sông Seine (Pháp) ở miền Bắc nước Pháp với Thung lũng sông Thames và vùng đất sét miền Trung Anh là nơi cung cấp lúa mì từ thời cổ đại. Nhưng cái giống lúa này cực kỳ khó canh tác: chúng cần đất tốt, nắng vừa phải; mưa tốt tí là đổ rạp hoặc sâu bệnh tý coi như mùa đó mất trắng. Mỗi mẫu đất trồng lúa mì chỉ nuôi sống được có vài miệng ăn. Nông dân dù làm việc cật lật để kiếm cái bỏ vào mồm và nộp tô thuế cho lãnh chúa nhưng lúc nào trong bụng cũng lép nhẹ.

Cây khoai tây đem về vùng núi Andes (ngày nay là Peru, Bolivia và Chile) cập cảng Sevilla (Tây Ban Nha) vào khoảng khoảng năm 1530-1570 ban đầu bị hắt hủi, xem như thứ “của nợ” vì nó trông xấu xí, xù xì, lại mọc dưới đất (vốn bị coi là nơi của quỷ dữ) - chỉ được dùng để dùng để cho lợn ăn hoặc làm cây cảnh trong vườn hoàng gia.

Vì là một lòa cỏ dại do vậy dù vứt vào đất sỏi đá cũng mọc, thời tiết dưới 0 độ C vẫn ra củ vì củ khoai lang nằm dưới đất giúp tránh được bão, chim chuột thậm chí là bị đám lĩnh tráng đi càn, thu tô thuế càn quét dẫm đạp.

Nhưng khi cùng canh tác trên một diện tích đất, khoai tây cung cấp lượng calo gấp 2 đến 4 lần lúa mì. Tức là chỉ cần trồng đúng 1/4 diện tích đất cũng đã đủ để nuôi sống gia đình sống qua mùa đông còn 3/4 đất canh tác còn lại thì có thể trồng cây công nghiệp như lanh để dệt vải hoặc … bị lãnh chúa rào đất lại để nuôi cừu trong phong trào rào đất cướp ruộng (Enclosure Movement).

Nhưng mãi đến giữa thế kỷ 18 (năm 1756) khi nước Phổ đứng trước nguy cơ chết đói vì chiến tranh và mùa màng thất bát; Frederick Đại đế nhìn nhận được đúng tầm quan trọng của khoai tây đã ban hành 15 sắc lệnh khác nhau, yêu cầu nông dân phải trồng khoai tây. Ông thậm chí đe dọa sẽ "cắt mũi và tai" những ai không tuân lệnh. Tuy nhiên, việc ép buộc bằng vũ lực không đem lại hiệu quả cao vì dân chúng lén lút chống đối.

Để nhân rộng việc trồng khoai tây lên khắp nước Phổ, nhà vua cho đã cho trồng một cánh đồng khoai tây rộng lớn ngay trong Hoàng cung tại Berlin.

Ông ra lệnh cho lính ngự lâm canh gác cánh đồng này ngày đêm , tạo vẻ ngoài như thể đây là một loại "thực phẩm quý tộc" cực kỳ giá trị mà dân thường không được phép đụng vào: "Ban đêm hãy giả vờ ngủ gật hoặc canh gác lỏng lẻo để dân có cơ hội vào ăn trộm".

Người dân nghĩ rằng: "Thứ gì mà nhà vua phải canh gác kỹ thế chắc chắn là của báu!". Họ bắt đầu lẻn vào trộm củ về trồng và ăn thử. Từ chỗ bị ghét bỏ, khoai tây trở thành món hàng "hot" vì lòng tham và sự tò mò của con người.

Mày biết ngoài cung cấp lượng calo lớn, rẻ tiền, dễ canh tác để cái bụng nông dân đủ no mà canh tác còn có một cái gì nữa không? Đó là khiến lũ trẻ con vốn có tỷ lệ tử vong trước tuổi trưởng thành lên đến 22% vì suy dinh dưỡng hoặc các bệnh vặt do hệ miễn dịch yếu (thiếu Vitamin C gây bệnh hoại huyết).

Khoai tây cung cấp nguồn Vitamin C dồi dào và dễ ăn (dạng nghiền) cho trẻ nhỏ cai sữa, giúp tỷ lệ trẻ em sống sót qua tuổi lên 5 tăng vọt. Chỉ riêng Ireland từ dân số khoảng 3 triệu người (năm 1750), nhờ khoai tây, dân số đã vọt lên hơn 8 triệu người vào năm 1840 (gấp gần 3 lần chỉ trong chưa đầy 1 thế kỷ).

Dân số châu Âu đã tăng gấp đôi từ năm 1750 đến năm 1850 xuất hiện tình trạng đất chật người đông cùng với đó các lãnh chúa quý tộc ở Anh thông qua các Đạo luật Rào đất (Enclosure Acts), biến đất công (common land) thành đất riêng, dựng hàng rào ngăn không cho dân nghèo canh tác.

Thomas More cay đắng viết rằng: "Những con cừu vốn hiền lành, giờ đây lại ăn thịt cả con người".

Vì không còn lựa chọn nào khác, họ lũ lượt kéo lên các thành phố công nghiệp như Manchester, Liverpool, Birmingham hay Paris. Phần lớn sống trong các khu ổ chuột, những căn phòng ẩm thấp, hôi thối. Một công nhân tại Machester lúc đó chỉ tuổi thọ trung bình vỏn vẹn 17-20 tuổi.

Những người này vì không có tài sản chỉ còn đúng sức lao động để bán - cung cấp nên nguồn cung nhân lực vô tận và rẻ mạt cho các nhà máy. Nếu không có khoai tây rẻ tiền, lương công nhân sẽ phải cao hơn để họ mua thịt, bánh mì đắt đỏ nhưng vì khoai tây rẻ như cho, đám chủ nhà máy vẫn có thể trả lương thấp tè mà công nhân vẫn sống lay lắt được để ngày mai đi làm tiếp. Friedrich Engels (bạn của Marx) từng viết rằng:

"Khoai tây là thứ vũ khí của giai cấp tư sản dùng để hạ thấp mức sống của giai cấp vô sản."

Ngoài khoai tây, châu Mỹ còn cung cấp mía đường từ các đồn điền nô lệ ở vùng biển Caribbean (như Cuba, Haiti, và ven biển Venezuela). Đường mía cho phép con người nạp vào một lượng calo rỗng nhưng lại “bốc” cực kỳ nhanh, để mỗi công nhân Anh đủ tỉnh táo có sức đứng làm với máy dệt lúc 3 giờ sáng bắt buộc cần đến một cốc trà nóng pha đường đậm đặc hoặc cà phê, cacao, thuốc lá nhằm ức chế cơ đói và giữ cái đầu đủ tỉnh táo trong ca làm.

Vậy là châu Mỹ đã cung cấp trọn bộ “Combo Công Nghiệp”:

• Bạc: Để xây nhà máy, trả lương.

• Bông: Nguyên liệu để máy chạy.

• Khoai tây + Đường: Nhiên liệu để “cỗ máy con người” hoạt động.

Còn thiếu gì nữa? Một thứ tài nguyên cực kỳ rẻ mạt nhưng lại có thể tạo ra giá trị lợi nhuận khổng lồ: con người.

Đất đai và nhân công nô lệ

Những con tàu từ các bến châu Âu (Liverpool, Nantes, Amsterdam) chở đầy súng ống, rượu cồn và vải vóc rẻ tiền được chở sang bán ở châu Phi trong đó súng được dùng để bán cho các tù trưởng nhằm kích động họ gây chiến với các bộ lạc khác, bắt tù binh rồi bán lại cho đám người da trắng buôn nô lệ.

Những con tàu chở nô lệ da đen từ châu Phi với thiết kế vốn chỉ để chở 200 người bị nhét vào gấp đôi, 400 người. Khiến họ phải nằm san sát nhau, chia sẻ cái bầu không khí đậm mùi phân và nước tiểu mà không có để xả trong suốt 2-3 tháng trời lênh đênh trên biển. Tỷ lệ chết trong chặng đường kinh hoàng được gọi là “The Middle Passage" lên đến 15-20%, bọn chủ tàu không hề quan tâm đến mạng người, cứ chết lại vứt xuống biển làm mồi cho cá vì lợi nhuận từ đám người sống sót để thừa sức bù đắp rủi ro cho chi phí bỏ ra.

Sau khi đến châu Mỹ, các nô lệ bị lùa lên các đồn điền xa xôi cách hàng trăm dặm với bờ biển. Tại đây sức lao động rẻ mạt của họ chuyển hóa đống đất đai hoang dã chưa được khai hóa thành các đồn điền mía, bông, thuốc lá, ca cao. Sau khi thu hoạch được chở ngược về châu Âu để bán với giá cắt cổ, hoặc làm nguyên liệu cho các nhà máy (như bông cho ngành dệt may Anh). Lợi nhuận đó lại dùng để mua súng, quay lại bước một.

Tại sao phải nhập nô lệ da đen? Vì dân bản địa (Indian) chết quá nhanh, không chịu nổi các bệnh đậu mùa, sởi từ châu Âu và cũng không quen với cường lao động khổ sai trong các đồn điền trong khi người da đen khỏe hơn, có sức đề kháng tốt với khi hậu nên trở trở thành “công cụ lao động” lý tưởng trong mắt các nhà tư bản Liverpool, Nantes, Amsterdam.

Như vậy mày đã thấy từ cú đặt chân của Columbus vào năm 1942, từ trước và sau đó là một chuỗi nhân-quả cực kỳ khổng lồ, phức tạp, đan chéo lên nhau chứ không đơn giản như cái mặt nạ đẹp đẽ trong sách giáo khoa của đám phương Tây đeo suốt 500 năm nay gọi đó là "Gánh nặng người da trắng" (The White Man's Burden) hay "Sứ mệnh khai hóa" (Mission Civilisatrice). Nhưng khi lột cái mặt nạ ra chỉ thấy bản chất thực sự là cái giẻ rách được dùng để lau sạch vết máu trên tay sau khi cướp bóc xong xuôi rồi mới bắt đầu thiết lập trật tự có lợi cho chúng, can thiệp khắp mọi xung đột, chiến tranh bằng khẩu hiệu “tự do” - “dân chủ” - “nhân quyền” - “khai sáng văn minh”.

Lũ đế quốc Anh, Pháp, Tây Ban Nha khi mò đến tận những vùng rìa xa xôi của châu Á, châu Phi hay châu Mỹ trong đầu không hề tồn tại khái niệm “giúp đỡ” hay “phát triển”. Thứ học thuyết kinh tế thống trị thế kỷ 15-18 là chủ nghĩa trọng thương (Mercantilism) coi cả thế giới là một chiếc bánh có hạn, nếu muốn thêm một miếng thì đi ăn cướp từ tay thằng khác.

Từ “phát triển” (development) thậm chí còn chưa tồn tại trong từ điển kinh tế thời điểm này. Mục tiêu duy nhất chỉ có một: Lợi nhuận ròng.

Mối quan hệ liên kết sợi dây giữa mẫu quốc xa xôi ở tận châu Âu và thuộc địa là mối quan hệ ký sinh: Thuộc địa cung cấp nguyên liệu thô và nhân công rẻ mạt còn chính quốc bán lại thành phẩm với giá cắt cổ trong khi vẫn vắt kiệt sức lao động người dân xứ sở của mình.

Những ngôi trường học được thành lập không phải để khai dân trí cho dân thuộc địa vì nếu mày khôn sẽ bật lại đám chủ nhân của mình. Chúng được thiết để dạy chữ nhằm tạo ra một đám thư ký, thông ngôn, cai thầu biết nghe lệnh, đếm tiền và nghe lời phục vụ bộ máy cai trị. Một bộ máy thuộc địa lý tưởng nhất trong mắt chúng là một xã hội chỉ có hai tầng lớp: bọn cai trị da trắng cầm roi và đám culi da màu cầm cuốc đào quặng mỏ và liềm để gặt bông.

Những công ty tư nhân như VOC (Đông Ấn Hà lan) hay EIC của Anh không chỉ có cái bảng cân đối kế toán mà còn sở hữu quân đội riêng, pháo đài riêng và quyền tuyên chiến đối với bất cứ lãnh thổ nào từ chối sự cai trị của đám người da trắng này sẽ bị dùng súng đại bác nhằm thiết lập sự độc quyền cho được. Nếu một hòn đảo từ chối bán gia vị giá rẻ, chúng sẽ cho cả hạm đối đến và tàn sát đến người dân bản địa cuối cùng và thay thế bằng nô lệ như cách Hà Lan đã làm ở quần đảo Banda.

Sự giàu có tột bật của “nền văn minh” công nghiệp rực rỡ của châu Âu thế kỷ 19, những tòa lâu đài tráng lệ ở London, những đại lộ thênh thang ở Paris hay sự bùng nổ của nghệ thuật Phục hưng ở Ý; tất cả đều trả bằng cái giá của nô lệ châu Phi và bạc cướp được từ châu Mỹ.

Karl Marx, dù mày có thích hay căm ghét ông ta thì cũng đã đưa một nhận xét không thể chính xác hơn:

Quyền lực sinh ra từ nòng súng, cướp bóc này tiếp tục duy trì đến tận thế kỷ 21 mà mày đang sống bằng cách tạo ra hệ thống tài chính (ngân hàng, bảo hiểm, thị trường chứng khoán) nhằm quản lý và tái đầu tư số tiền cướp được một cách hiệu quả nhất

Thực dân không hề biến mất kể từ sau thế chiến thứ hai chúng chỉ chuyển từ việc dùng súng hỏa mai và tàu chiến để cướp vàng sang Vest và cà vạt. Vũ lực trở thành phương án B chỉ được áp dụng sau khi con nợ dám bật lại còn phương A trong mọi trường hợp là “Tài chính hóa” sự cai trị. Nó đã biến thành Chủ nghĩa Thực dân Mới (Neocolonialism), nơi xiềng xích không làm bằng sắt mà làm bằng Nợ.

Chúng thiết lập một cái sòng bài ở chính nơi này vừa đóng vai nhà cái, vừa là người ra bài, thằng ra luật trong khi các nước nghèo bất đắc dĩ trở thành con bạc khát nước bước vào với hy vọng đổi đời nhưng kết cục đến khi bước đến cái quần lót cũng không còn.

Một nước độc lập vừa thoát khỏi chế độ thực dân dù có tài nguyên, nhân lực nhưng lại có quyền định giá chính mình. Muốn xây một cây cầu bắc ngang qua sông, Một cái đường cao tốc để kết nối giao thương các vùng với nhau không thể lấy tiền tự in ra được vì đám ở London, New York khoắt tay bảo là giấy lộn. Mày phải vay bằng Đôla, Euro của tụi nó in ra, mà cái giá phải trả là gì? Phải ngoan. Phải mở cửa thị trường, cho tư nhân nhảy vào các ngành năng lượng sống còn (điện, nước), y tế để các tập đoàn khổng lồ từ trong nước vừa cho tiền vay nhảy vào mua cổ phần với giá rẻ mạt và khi có chuyện cần tranh chấp thì chính cái hợp đồng vừa ký lại rành buộc phải để cho đám “trọng tài” vào chấm điểm chứ không được kiện ra tòa như cách chúng quảng cáo.

Mà muốn được cho vay tiền phải làm gì? Cho bộ ba S&P, Moody's và Fitch vào kiểm kê cái kho nhà mày có từng đồng xu cắc lẻ như đã nói trên bàn đàm phán hay không. Cả ba dù chỉ là công ty tư nhân nhưng lại nắm quyền sinh sát kinh tế của cả một quốc gia.

Khi được chấm điểm “tích cực”, dòng vốn từ chúng sẽ đổ vào còn ngược lại “tiêu cực” thì lãi suất vay nợ tăng vọt lên trời làm nhà đầu tư rút vốn chạy sạch. Nó biến một cú gõ phím của thằng nhân viên phân tích ở Phố Wall giờ đây sức sát thương ngang ngửa một sư đoàn Thủy quân lục chiến vì có khả năng đánh sập nền kinh tế của một nước trong một đêm mà không cần tốn một viên đạn nào.

Sau khi được duyệt khoản vay tiền rồi để xài được bắt buộc phải sử dụng đúng một hệ thống thanh toán duy nhất - SWIFT. Nó giống như cái van tổng của đường ống dẫn tiền toàn cầu. Muốn mua bán dầu, cà phê thì phải dùng nó mà đoán xem ai nắm chìa khóa? Chính là Mỹ và châu Âu.

Khi quốc gia mày dám lệch sống như trường hợp của Venezuela hay Iran, Nga, chúng nó chỉ cần "ngắt cầu dao" SWIFT. Thế là xong, mày có núi vàng núi bạc cũng không bán được cho ai, không mua được hạt thuốc nào. Quốc gia bị cô lập, quay về thời đồ đá kinh tế. Đây là sự bảo kê trấn lột công khai: "Muốn làm ăn thì phải đi qua sân nhà tao, nộp tô cho tao và làm theo luật của tao".

Cái trò mất dạy và trở trẽn nhất là vụ Ký gửi vàng. Những nước đang phát triển vì đồng tiền yếu do chưa có tích lâu đời nhờ cướp bóc kia bắt buộc phải tích trữ vàng làm tài sản đảm bảo. Nhưng bọn phương Tây tạo ra cái luật bất thành văn: "Vàng của mày để ở nhà mày thì tao không tin, nhỡ mày in tiền bừa bãi thì sao? Mày phải gửi ở hầm của Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) hay FED ở New York thì tao mới công nhận cái vàng đó có giá trị thanh khoản.

Khi chuyện xảy ra, chúng ngay lập tức xé cái tờ giấy với lời hứa minh bạch ấy ngay đi. Venezuela có gửi khoảng 31 tấn vàng (trị giá cả tỷ đô la) trong hầm của Ngân hàng Trung ương Anh tại London. Khi khủng hoảng nổ ra, dân đói khổ, chính phủ Venezuela bảo: "Trả tao số vàng đó để tao mua thuốc, mua thức ăn cho dân tao". Anh bảo gì? "Đéo". Nó viện cớ là không công nhận chính quyền Maduro (thay bằng thằng bù nhìn), sợ tham nhũng, sợ rửa tiền... đủ mọi lý do đạo đức giả để phong tỏa số vàng đó.

Số vàng vốn dĩ là tiền của cả nước vốn là mồ nước mắt của dân tộc mày, nhưng nằm trong túi thằng khác biến thành con tin và nó có quyền quyết định mày được tiêu hay không.

Đó chính là sự tiếp nối hoàn hảo của lịch sử cướp bóc.

Ngày xưa Columbus cướp vàng mang về Tây Ban Nha nung chảy.

Ngày nay, chúng nó bắt mày tự nguyện chở vàng sang London gửi, rồi dùng chính số vàng đó làm con tin để ép mày phải nghe theo các chính sách chính trị của chúng nó. Súng đạn thế kỷ 21 đã được thay thế bằng các lệnh trừng phạt, phong tỏa tài khoản và thao túng tỷ giá.

Kẻ cướp giờ đây được gọi là "Chủ nợ", và nạn nhân bị cướp thì bị gọi là "Quốc gia quản lý kém". Một màn tẩy trắng vĩ đại và hoàn hảo.

P2: Venezuela

Chuyến đi cuối cùng của Columbus

Ngày 30 tháng 5 năm 1498, Columbus rời cảng Sanlúcar de Barrameda với vỏn vẹn 6 con tàu và khoảng 226 người. Đây là chuyến đi lần thứ 3 của ông ta đến châu Mỹ, so với lần đầu tiên (1492) liều mạng chỉ với 3 tàu và lần thứ 2 (1493) với số lượng đông đảo 17 tàu và 1.200 người, bao gồm cả nông dân, thợ thủ công, linh mục, với tâm thế đi để xây dựng đế chế thì lần thứ 3 này thực sự đã chứng minh niềm tin của hoàng gia Tây Ban Nha dành cho vị đô đốc này sụp giảm nghiêm trọng chỉ với vỏn vẹn 6 chiếc tàu.

Ở chuyến thứ 2, người ta tranh nhau nộp đơn đi vì ảo tưởng về những ngọn núi vàng. Nhưng đến chuyến thứ 3, tin đồn về bệnh tật, đói khát và cái chết ở "Tân Thế Giới" đã bay về châu Âu.

Thay vì nhận được lời hứa hẹn về những mỏ vàng lộ thiên chỉ cần cúi xuống là nhặt được cả vóc thì thực tế họ nhận được chỉ là một cơn ác mộng. Pháo đài La Navidad dựng lên từ chuyến đi đầu tiên bị san phẳng, toàn bộ lính tráng bị thổ dân giết sạch vì tội hãm hiếp phụ nữ và cướp bóc người dân. Thay vì nhìn nhận lại vấn đề để cai trị vùng đất mới dung hòa được cả lợi ích cả dân bản địa lẫn người châu Âu, Columbus lại cay cú ra quyết định xây dựng một thành phố mới có tên là La Isabela (theo tên nữ hoàng TBN để nịnh nọt) nằm ở bờ biển phía Bắc cộng hòa Dominica ngày nay - một vị trí cực kỳ ngu khi nơi này không có nước ngọt để sinh hoạt, đất đai quá cằn cỗi để canh tác, gió máy độc địa cùng với muỗi như trâu trấu làm dân định cư chết như rạ vì bệnh giang mai và sốt rét - vốn là căn bệnh nan y vô phương cứu chữa của thế kỷ 15.

Người Tây Ban Nha mang theo cúm và đậu mùa giết chết thổ dân và ngược lại thô dân (hoặc môi trường nhiệt đới) cũng tặng lại bệnh giang mai khiến quân lính của Columbus rụng tóc, lở lét toàn thân, đau đớn quằn quại và chết dần chết mòn biến cả thành phố La Isabela biến thành một cái bệnh viện dã chiến kiêm nhà xác khổng lồ. Sau cùng Columbus cũng phải bỏ hoang cái thành phố "ma ám" này để dời đô xuống phía Nam (Santo Domingo ngày nay).

Trong đoàn tùy tùng có rất nhiều bọn quý tộc "hidalgo" (hiệp sĩ Tây Ban Nha) bước lên tàu sang châu lục mới để làm quan giám sát đám nô lệ đào vàng chứ đời nào chịu cầm cuốc xẻng. Nhưng vì không có vàng cũng chẳng có đồ ăn, Columbus cũng bắt đám quý tộc này phải lao động khổ sai để xây nhà, đào mương, xay lúa mì. Đám công tư bột vốn quen ăn mặc sướng nay phải đi làm lụng vất vả, ăn thứ lương khô mốc meo mang từ châu Âu sang khiến chúng ốm nặng, chết vì bệnh tật cực kỳ nhiều đồng thời cũng căm hận Columbus đến tận tủy xương.

Lão ta còn gieo dầu vào lửa với lối cai trị ban tay sắt đối với bất cứ ai chống đối hay lười biếng là cắt khẩu phần, đánh roi da thậm chí treo cổ công khai. Chính lũ còn sống sót tàn tạ trở về đã bêu rếu tiếng xấu của hắn ta lan ra khắp triều đình Tây Ban Nha.

Đối với người dân bản địa Taino, Columbus chằng them che giấu bản chất của một con quỷ thực dân da trắng. Dưới áp lực phải trả nợ cho Hoàng gia, hắn ta thiết lập một chế độ tàn khốc chưa từng có gọi là hệ thống tribute.

Mỗi người Taino trên 14 tuổi cứ 3 tháng lại phải nộp cái chuông diều hâu (hawk's bell) đầy bụi vàng. Ai nộp đủ thì được đeo một cái thẻ đồng quanh cổ làm chứng. Còn ai không nộp đủ? Thì cho lính chặt đứt hai bàn tay của họ, buộc đeo lủng lẳng trên cổ cho đến khi máu chảy hết và chết trong đau đớn. Những người khác thì đem ra làm trò tiêu khiển như thú đi săn đến chết vì bị lũ chó săn cắn.

Từ một hòn đảo trù phú, dân số Taino bắt đầu lao dốc không phanh. Lão ép họ lao động đến mức họ không còn thời gian trồng sắn hay săn bắn, dẫn đến nạn đói lan rộng cho cả thổ dân lẫn bọn thực dân.

Nhưng dù vét đến mức đi nào cũng không kiếm đủ vàng để trả nợ, Columbus nảy ra ý định buôn người để bù lỗ. Năm 1495, lão lùa 1.600 người Taino, chọn ra 550 người khỏe mạnh nhất nhét xuống hầm tàu gửi về Tây Ban Nha để bán làm nô lệ. Hơn 200 người chết ngay trên đường đi và bị ném xác xuống biển. Khi về đến cảng, đám người sống sót yếu ớt đến mức không ai thèm mua.

Nữ hoàng Isabella không hề thích chuyện này vì coi là “thần dân” cần được cứu rỗi linh hồn, muốn cải đạo họ chứ không muốn bắt làm nô lệ). Tức là sau hàng đống tiền bỏ ra để đầu tư kiếm lợi nhuận, Hoàng gia TBN lỗ nặng chỉ nhận được một ít vàng sa khoáng không đủ để bù lỗ, vài còn vẹt và một đống nô lệ yếu ớt, vô dụng chẳng đáng được đồng nào.

Chính vì tiếng xấu đồn xa như vậy biến Columbus từ một nhà thám hiểm được tung hô thành một tên tội đồ bị cả hai thế giới – dân bản địa và dân thực dân – căm thù đến tận xương tủy. Không ai muốn đi nữa. Columbus bí người đến mức phải xin Hoàng gia ban hành lệnh ân xá cho tù nhân. Bất kỳ thằng tội phạm nào (trừ tội giết người và phản quốc) nếu chịu lên tàu đi biệt xứ thì sẽ được xóa án. Thế là thủy thủ đoàn của chuyến này lố nhố toàn trộm cướp, lưu manh và những kẻ cùng đường, biến hạm đội thành một cái trại giam nổi trên mặt biển.

Về lương thực và lộ trình thì ông ta chia đội hình ra làm phần: 3 chiếc tàu gửi đầy lương thực (thịt muối, rượu vang, bánh quy ship) dự tính để cầm cự được vài tháng đi thẳng đến Hispaniola (Haiti ngày nay) để cứu đói cho cái thuộc địa đang loạn lạc ở đó. 3 chiếc còn lại đi xuống phía Nam để thám hiểm tiếp. Bởi vì Columbus tin vào giả thuyết của Aristotle rằng vàng và đá quý được sinh ra từ nhiệt độ của mặt trời. Khu vực nào càng gần xích đạo, càng nóng thì càng nhiều vàng và người da càng đen. Lão muốn đi xuống vĩ độ thấp hơn (gần xích đạo hơn) để tìm cái mỏ vàng mà hai chuyến trước tìm hoài không thấy. Ngoài ra, vua Bồ Đào Nha cũng từng bắn tin rằng có một lục địa lớn nằm ở phía Nam vùng Caribbean, nên lão muốn đi kiểm chứng để chặn họng bọn Bồ.

Hắn ta đã thành công mò đến bờ biển Venezuela ngày nay được xác định là gần cửa Orinoco sông, chưa kịp tận hưởng sự ngạo nghẽ của nhà thám hiểm được bao lâu đã phải lết cái thân già 55 tuổi đang bị bệnh gout (Gút) hành hạ đau thống xương, mắt sưng vù gần như mù òa đi ngược về ảo Haiti/Dominican ngày nay để dưỡng thương và tình hình anh em thế nào.

Về đến tận nơi vào tháng cuối tháng 8 năm 1948 mới ngã ngửa ra khi thấy cái “trại” của mình đang rơi vào cuộc nổi loạn do Francisco Roldán cầm đầu nhằm chống lại sự cai trị của Bartolomé (em trai Columbus) vì đói, nghèo và đã quá chá cái bánh vẽ của anh em nhà Columbus khiến ông ta sợ xanh mặt. Nếu để tin tức về vụ nổi loạn này bay về Tây Ban Nhã thì cái ghế Đô Đốc của lão coi như tiêu tan, thế là đành chơi bài “đánh lạc hướng dư luận”.

Ngày 18 tháng 10 năm 1498, Columbus vội vã cho 5 con tàu quay trở lại Tây Ban Nha. Chính hạm đội mang theo một bản báo cáo dài lê thê (gọi là Carta de Colón a los Reyes Católicos) gửi về cho Quốc vương Ferdinand và Nữ hoàng Isabella.

Trong đống văn bản hổ lốn đó, đoạn đắt giá nhất, đoạn mà lão “lên đồng” khẳng định Venezuela là Thiên đường, chính là đoạn lão biện minh về hình dáng trái đất và nguồn nước ngọt khổng lồ (sông Orinoco).

Tiếng Tây Ban Nha:

Yo siempre creí que la Tierra era esférica; las autoridades y las experiencias de Ptolomeo y todos los demás que han escrito sobre este tema daban y mostraban como ejemplo de ello los eclipses de luna y otras demostraciones que hacen de Oriente a Occidente, como el hecho de la elevación del Polo de Septentrión en Austro.

Mas ahora he visto tanta deformidad que, puesto a pensar en ello, hallo que el mundo no es redondo en la forma que han descrito, sino que tiene forma de una pera que fuese muy redonda, salvo allí donde tiene el pezón o punto más alto; o como una pelota redonda que tuviere puesta en ella como una teta de mujer, en cuya parte es más alta la tierra y más próxima al cielo. Es en esta región, debajo de la línea equinoccial, en el Mar Océano, el fin del Oriente, donde acaban todas las tierras e islas...

Tiếng việt:

“Thần luôn đọc thấy rằng thế giới, bao gồm đất và nước, là hình cầu... nhưng nay thần đã thấy sự dị biệt như đã trình bày, và vì thế thần bắt đầu suy xét lại về thế giới này, và nhận thấy rằng nó không tròn theo cách người ta vẫn viết, mà nó có hình dạng của một quả lê, hầu hết đều rất tròn, ngoại trừ nơi có cái cuống (hoặc núm), nơi đó nhô cao hơn; hoặc giống như một quả bóng rất tròn nhưng ở một chỗ lại nhô lên như bầu ngực của người phụ nữ, và phần núm này là nơi cao nhất và gần với bầu trời nhất, nằm ngay dưới đường xích đạo, thuộc vùng biển Đại Dương này, ở tận cùng phương Đông...”

“...Đây là những dấu hiệu vĩ đại của Thiên đường nơi hạ giới (Paraíso Terrenal), bởi vì vị trí này phù hợp với quan điểm của các nhà thần học thánh thiện và uyên bác, và các dấu hiệu tự nhiên cũng rất tương đồng. Thần chưa bao giờ đọc hay nghe thấy một lượng nước ngọt khổng lồ như vậy lại có thể chảy sâu vào và nằm ngay cạnh nước mặn; khí hậu nơi đây cũng ôn hòa dịu nhẹ vô cùng. Và nếu dòng nước này không chảy ra từ Thiên đường, thì điều đó còn kỳ lạ hơn nữa, bởi thần không tin rằng trên thế giới này lại có một con sông lớn và sâu đến thế.”

Trong cái đoạn này mày đọc xong ngửi cái mùi “phê pha” trong văn phong của lão già này không? Trong lúc đang ốm nặng, mắt mờ, đầu óc quay cuồng lại cố gắng giải thích tàu đi về phía Venezuela lại cảm thấy như đi lên dốc (thực ra là do ảo giác hoặc đi ngược dòng hải lưu) nên đã bịa ra Lý thuyết Quả Lê (The Pear Theory) rằng trái đất có hình vú đàn bà nhằm biện minh cho việc đang đi lên "đỉnh" của thế giới, nơi gần Chúa nhất.

Hắn ta cứ khăng khăng thẳng nơi này là thiên đường để né tránh câu hỏi “vàng đâu” thì sẽ múa mồm rằng: "Đây là vườn địa đàng trong Kinh Thánh", thì giá trị của nó nằm ở sự linh thiêng, ở việc cứu rỗi linh hồn, chứ không chỉ là kim loại. Một đòn thao túng tâm lý bằng cách bán cho nhà đầu tư một giá trị tôn giáo vô hình khi không thể trả lãi bằng vật chất hữu hình.

Cái câu "nếu dòng nước này không chảy ra từ Thiên đường, thì điều đó còn kỳ lạ hơn nữa" cho thấy lão bí kiến thức rồi. Lão thấy sông Orinoco quá to, nước ngọt đẩy lùi cả nước biển. Với kiến thức địa lý hạn hẹp của châu Âu lúc đó, họ không tin có một lục địa (Nam Mỹ) đủ lớn để chứa con sông to như thế. Cách giải thích duy nhất hợp lý với lão là: Nước này chảy từ nguồn thánh.

Bức thư này được niêm phong gửi theo diện công văn khẩn cấp của Đô đốc, giao cho các thuyền trưởng của 5 con tàu đem về trình diện Hoàng gia. Để cho lời nói có trọng lượng hơn và bịt miệng những tin đồn xấu, Columbus đã kẹp chung với nó một thứ quan trọng hơn cả lời nói: Ngọc trai. Chúng là những viên ngọc to nhất, đẹp nhất mà hắn ta trấn lột hoặc đổi chác được của dân bản địa Paria. Mục đích chính nhằm dùng sự lấ lánh loánh của ngọc trai và cái mác “thiên đường” để làm lóa mắt Vua Ferdinand và Nữ hoàng Isabella, khiến họ quên đi cái đống rác rưởi hỗn loạn mà lão đang gây ra ở Hispaniola.

Tuy nhiên nước cờ này thất bại thảm hại. Đi cùng 5 con tàu không chỉ có lá thư của Columbus mà có có cả thư tố cáo của đám lính tráng và những kẻ nổi loạn gửi về cho người nhà và gia đình nhằm kể tội anh em Columbus là những kẻ cai trị tàn bạo và bất tài. Thậm chí nhiều thủy thủ trở về mang theo những câu chuyện kinh hoàng về sự đói khát và bệnh tật, đập tan cái ảo ảnh “thiên đường” mà lão ta cố dựng nên để bịp người khác.

Triều đình liền phái một một phán quan tên là Francisco de Bobadilla sang điều tra xem tình hình thực sự thế nào. Ngày định mệnh vào tháng 8 năm 1500 khi tàu của Bobadilla vừa cập bến Santo Domingo, đập vào mắt ông ta là một cảnh tượng kih hoàng làm “bằng chứng thép” không thể chối cãi về sự cai trị tàn bạo của anh em nhà Columbus: Hai cái xác người Tây Ban Nha đang treo lủng lẳng trên giá treo cổ ngay tại bến cảng.

Theo luật pháp hồi đó, giết thổ dân có thể mắt nhắm mắt mở làm ngơ nhưng treo cổ con chiên của chúa, thần dân của nữ hoàng Isabella thì là tội tày đình. Chưa hết, Bobadilla còn nghe tin Columbus đang chuẩn bị treo cổ thêm 5 người nữa vào ngày hôm sau. Thế là Bobadilla có cớ hoàn hảo để ra tay ngay lập tức mà không cần hỏi han gì nhiều.

Lúc này Columbus và em trai Bartolomé đang đi vắng để đàn áp các cuộc nổi loạn trong đất liền, chỉ có em út Diego Columbus ở lại trấn thủ Santo Domingo. Chớp thời cơ, Bobadilla lập tức chiếm quyền kiểm soát pháo đài, thả hết tù nhân chính trị (những kẻ chống đối Columbus) ra, và bắt giam Diego. Nhân danh tờ sắc lệnh có chữ ký của Vua và Nữ hoàng ra lệnh cho tất cả mọi người phải tuân theo, Bobadilla tuyên bố tước bỏ mọi danh hiệu của Columbus, tịch thu toàn bộ tài sản, nhà cửa, và thậm chí cả đống vàng mà Columbus tích trữ được.

Đến khi quay trở lại, trong cơn say ảo tưởng sức mạnh, vẫn nghĩ mình là Phó Vương (Viceroy), danh hiệu "Đô đốc Đại dương"; Columbus định bật lại thì Bodailla chìa sắc lệnh hoàng gia ra làm Columbus phải cứng họng, kết cục bị xích tay lại không dám nói lấy lời nào.

Có một chi tiết cực kỳ nhục nhã là không ai trong đám lính tráng dám hoặc muốn tự tay xích "ngài Đô đốc" lừng lẫy một thời, cuối cùng, chính đầu bếp riêng của Columbus – một kẻ mà lão từng tin tưởng – đã trân tráo bước lên khóa còng số 8 vào tay chủ cũ

Cả ba anh em Columbus (Christopher, Bartolomé, Diego) bị xích riêng biệt, tống xuống hầm tàu tối tăm của con tàu Gorda để chở về Tây Ban Nha. Trong suốt chuyến hải trình dài dằng dặc đó, viên thuyền trưởng cảm thấy ái ngại cho một huyền thoại biển cả nên đã ngỏ ý muốn tháo xích cho Columbus đỡ khổ. Nhưng mày biết lão trả lời sao không? Từ chối. Cái tôi của hắn ta lớn đến mức lão tuyên bố:

“Tao được lệnh của Hoàng gia xích tao lại, thì chỉ có Hoàng gia mới được quyền tháo nó ra”.

Columbus quyết định đeo bộ xích đó như một tấm huân chương của sự oan ức, một đòn tâm lý chiến ngược lại với Hoàng gia. Hắn muốn khi về đến cảng Cadiz, dân chúng và triều đình phải nhìn thấy bộ dạng thảm hại của “người tìm ra Tân Thế Giới” để họ cảm thấy tội lỗi. Thậm chí còn yêu cầu được chôn cất cùng với bộ xích đó khi chết. Đúng chiêu bài “khổ nhục kế” cuối cùng của một kẻ đã mất hết quyền lực thực tế, chỉ còn biết bấu víu vào danh dự hão huyền.

Về tận bến cảng Cádiz vào cuối năm 1500, Columbus từ người hùng 8 năm trước giờ rách rưới, bị tay cả tay lẫn chân lết đi trên cảng gây sốc cho dư luận. Vì sợ mang tiếng “bạo chúa” (vô ơn với công thần) Vua Ferdinand và Nữ hoàng Isabella lập tức ra lệnh thao xích ngay lập tức, giả như việc Bobadilla bắt giam Columbus là một sự "hiểu lầm" hoặc do Bobadilla quá hăng máu làm sai ý chỉ. Sau đó ông ta được mời đến cung điện Alhambra nồng hậu thậm chí Nữ hoàng Isabella còn rơi nước mắt khi nghe lão kể lể khổ sở. Hoàng gia cho trả lại 2000 đồng vàng Ducat bị tịch tnu và lão ta không bị đưa ra tòa xét xử cũng như đi tù thêm ngày nào nữa.

NHƯNG. Chữ nhưng này quan trọng, dù được thả tự do và giữ lại danh dự hão thì quyền lực thực tế đã bị cắt sạch. Triều đình không phục chức Tổng đốc (Governor) cho Columbus mà bổ nhiệm ngay một người khác tên là Nicolás de Ovando làm tân Thống đốc Hispaniola. 2 năm sau (1502) khi Ovando dong buồm sang Mỹ với hạm đội lớn nhất lịch sử thời điểm đó với 30 tàu và khoảng 2.500 người (bao gồm cả Francisco Pizarro và Bartolomé de las Casas) để tiếp quản ghế của cựu tổng đốc, Columbus chỉ biết đứng nhìn trong cay đắng.

Thậm chí, Vua còn cấm Columbus không được bén mảng quay lại hòn đảo Hispaniola nữa. Khi ông ta xin phép Ovando cho vào cảng Santo Domingo để tránh bão, Ovando đã từ chối thẳng thừng, buộc Columbus phải tìm nơi trú ẩn khác trong khi hạm đội của Tây Ban Nha (chở kẻ thù Bobadilla về nước) bị bão nhấn chìm ngay sau đó.

Và sau cùng còn bị lật lọng cái hợp đồng “Capitulations of Santa Fe" hứa cho Columbus làm Phó Vương trọn đời (Viceroy) và hưởng 10% lợi nhuận mãi mãi chỉ vì nghĩ năm đó chẳng tìm ra được cái gì to tát. Nhưng khi biết đó là cả lục địa khổng lồ, hoàng gia nhận ra nếu giữ đúng hợp đồng thì Columbus sẽ trở kẻ giàu có bậc nhất có quyền lực hơn cả vua. Triều đình đã lật lọng.

Columbus chết vào năm năm 1506 trong một căn nhà thuê ở Valladolid, giàu có hơn người thường nhưng vẫn hậm hực, cay cú vì bị Vua vứt bỏ sau khi hết giá trị, đến lúc chết vẫn tin rằng (hoặc cố tin) mình đã tới được Ấn Độ chứ không phải châu Mỹ. Vì nếu thừa nhận là lục địa mới thì những điều khoản về "vàng bạc châu Á" trong hợp đồng cũ sẽ càng dễ bị Hoàng gia bác bỏ.

Sau cùng thì một tờ giấy lộn với vài chữ kỹ nhẹt nhạt chẳng là cái đinh gì với quyền lực tột cùng, muốn xé bỏ thì cần vài câu nước bọt là đủ. Chỉ có những con heo đần độn mới tin rằng “Luật lệ cao hơn bá quyền” để đi làm con kiến mà kiện củ khoai.

Vụ kiện Pleitos Colombinos (Các vụ kiện của dòng họ Columbus) do người con trai ông ta là Diego Colón khởi xướng kéo dài suốt nhiều thập kỷ đòi hoàng gia TBN phải thực hiện đúng thỏa hợp đã ký bị Fiscal (Luật sư hoàng gia) dùng con bài “An ninh quốc gia” (State Reason) - một cụm từ cực kỳ mơ hồ được sử dụng cho mọi tình huống khi kẻ cầm quyền muốn xâm lược vùng đất mới, bỏ từ kẻ chống đối mình và trong trường hợp này vị Fiscal lập luận rằng: Quyền quản lý lãnh thổ và tư pháp là quyền tối thượng của Nhà vua (Sovereignty), không thể chuyển nhượng vĩnh viễn cho một cá nhân. Do đó việc Columbus làm Phó vương trọn đời đe dọa đến quyền lực của ngai vàng nên điều khoản kia là "vi hiến" và đơn phương thu hồi.

Hoàng gia dựa vào báo cáo của Bobadilla về sự tàn bạo và hỗn loạn ở Hispaniola để kết luận: Columbus đã vi phạm nghĩa vụ của một người cai trị.

Hợp đồng là song phương: “Tao cho mày quyền, mày phải cai trị tốt”. Mày cai trị như hạch, để dân loạn, để thất thoát ngân khố => Mày phá hợp đồng trước => Tao có quyền hủy bỏ quyền lợi của mày.

Cuối cùng thay vì nói "Không trả", họ bảo "Cứ kiện đi rồi tính" nhưng khi vụ kiện tính từ lúc con trai Columbus đâm đơn lên Consejo de Indias (Hội đồng Ấn Độ) đã kéo dài ròng rã gần 300 năm (từ năm 1508 đến tận năm 1790 mới dứt điểm) vì Hoàng gia dùng bộ máy quan liêu để câu giờ hết lần này đến lần khác, lập luận rằng Columbus không phải là người duy nhất tìm ra châu Mỹ (lôi công của các thuyền trưởng khác như Pinzón ra để chia nhỏ công lao)

Sau nhiều năm kiện tụng dai dẳng, cháu nội của Columbus là Luis Colón đã chấp nhận một thỏa thuận dàn xếp vào năm 1536 chấp nhận từ bỏ mọi yêu sách đối với chức vụ Phó vương và quyền thu thuế 10% tại Tân Thế giới

Đổi lại dòng họ Columbus được ban tước hiệu Công tước vùng Veragua ( một mảnh đất rộng khoảng 625 dặm vuông ở Panama ngày nay) và danh hiệu Đô đốc, nghe thì sang nhưng quyền lực thì bé tí tẹo so với chức "Phó Vương cả Châu Mỹ".

Vậy khi một thằng mặc áo Tiến sĩ rao giảng về thứ công lý phân minh do nữ thần bịt mắt Justitia phân xử kia mày có dám chắc rằng đến khi phán xét được định đoạt nó sẽ “công bằng” không?

Câu trả lời của tao là KHÔNG. Dải bịt mắt mỏng tanh kia vẫn đủ để bà ta ti hít mắt để nhìn xem bên bàn cân nhiều vàng hơn hoặc bên nào thanh gươm sắc hơn.

Mọi thằng quan tòa, luật sư, bồi thẩm đoàn, công tố viên đều chỉ là con người phàm mắt thịt luôn bị các lợi ích cá nhân chi phối, bị giật dây bởi những con sói đầy quyền lực nhằm cố tình dây dưa về hướng có lợi cho mình từ những cuộc tranh cãi “khái niệm” mơ hồ đến các phiên tranh tụng kéo dài hàng chục hàng trăm năm khiến mày phải ngã quỵ mà từ bỏ đổi lấy vài lợi ích cỏn con?

Luật pháp quy cho cùng chỉ là bức bình phong của quy luật “mạnh được yếu thua” hòng bớt tốn mồ hôi cơ bắp nhất mà vẫn giành được lợi ích lợi lao.

Bản chất của Luật pháp không phải để bảo vệ trật tự hay sự thật mà là được sinh ra để bảo vệ Trật tự và Tài sản của tầng lớp cai trị. Ai là người viết luật? Là vua chúa, là quý tộc, là các tập đoàn tư bản, hay là những tay buôn nô lệ như thời Columbus. Mày nghĩ bọn nó sẽ viết ra những điều luật để tự trừng phạt mình à? Không đời nào. Bọn nó viết luật để hợp thức hóa việc cướp bóc của mình thành một quy trình “văn minh”, sạch sẽ, có giấy tờ đóng dấu đỏ chót.

Cái sự bất công trắng trợn chỉ là phiên bản thấp kém hơn để dụ mồi những con cừu ngây thơ tin cậy như đức tin ở chúa mà không dám để một suy nghĩ nghi ngờ lọt vào đầu. Sự bất công được được bọc trong cái vỏ bọc "quy trình tố tụng" (due process). Mọi con người phàm tục đều có cái giá để mua chuộc được. Thằng quan tòa cũng phải ăn cơm, cũng muốn lên chức, cũng sợ bị trù dập. Khi nó đứng trước một bên là dân đen thấp cổ bé họng và một bên là hệ thống quyền lực khổng lồ, thứ “lương tâm” tự động tìm ra những kẽ hở, những khái niệm mơ hồ như "lợi ích quốc gia", "thiếu bằng chứng", hay "lỗi quy trình" để bẻ lái phán quyết.

Cái vụ kiện 300 năm mà tao vừa kể cho mày chính là í dụ kinh điển nhất cho cái chiến thuật "lấy thịt đè người" bằng văn bản này. Hoàng gia Tây Ban Nha biết thừa mình sai khi xù kèo, nhưng họ nắm trong tay quyền lực lập pháp và thời gian. Họ cứ dây dưa, kháng cáo, đòi bổ sung hồ sơ, xét lại tình tiết... Cứ thế, đời cha chết thì đời con kiện tiếp, đời con chết thì đời cháu theo hầu tòa. Tiền án phí, tiền thuê luật sư, tiền đi lại sẽ bào mòn tài sản và ý chí của nguyên đơn. Đến một lúc nào đó, mày sẽ kiệt quệ và buộc phải chấp nhận một thỏa thuận "bố thí" gọi là hòa giải. Đó không phải là công lý, đó là sự đầu hàng vì kiệt sức.

Triết gia cổ đại Anacharsis nói một câu mà tao cực kỳ thích:

Những con sói quyền lực đội lớp vỏ nhà vua mang vương miệng, chính trị gia mặc Vest hay các CEO của tập đoàn đa quốc gia trong các tổ hợp quân sự, công nghệ và phố Wall chính là những con bắp cày đó. Chúng nó đủ mạnh để xé rách lưới hoặc đủ khôn để thuê con nhện thợ dệt lưới (chính là đám luật sư, tiến sĩ luật) dệt cho chúng một lối đi riêng.

Những tên luật sư mặc áo thụng đen rao giảng đạo lý trên các phiên tòa, tao thấy bản chất chẳng khác gì những diễn viên trong một vở kịch lớn nhằm ru ngủ đám đông.

Nếu thằng mạnh vai u thịt bắp cứ vác gậy ra đập thằng yếu để cướp tiền xã hội sẽ loạn làm đám cừu hoảng sợ và đoàn kết lại nổi dậy chống lại nó làm “chi phí cai trị” trở nên đắt đỏ để đem quân đến đàn áp rồi lại phải trả tiền cho quân đồn trú nhằm tái lập lại trật tự có lợi cho hầu bao của hắn. Nhưng nếu thằng mạnh đó đem kẻ yếu ra tòa, cứ dùng những từ ngữ Latin cao siêu, trích dẫn nghìn lẻ một điều khoản rồi mới tịch thu thì đám đông sẽ gật gù là: "À, nó bị phạt là đúng luật". Đấy là cái sự "bớt tốn mồ hôi cơ bắp" tao nói. Nó giúp kẻ mạnh ăn thịt kẻ yếu không cần dính một gió máu mà còn được vỗ tay khen ngợi là "thượng tôn pháp luật".

Cho nên đừng bao giờ đặt trọn niềm tin tuyệt đối vào cán cân sắt vô trí ấy. Khi bước vào cuộc chơi pháp lý, mày phải hiểu mày đang bước vào sân nhà của kẻ mạnh, nơi luật chơi do chúng nó viết, trọng tài do chúng nó trả lương. Sự công bằng, nếu có rớt xuống, thì cũng chỉ là tai nạn nghề nghiệp hoặc là vài mẩu bánh vụn để mị dân mà thôi.

"Veneziola" (Tiểu Venice - Venezuela)

Trước khi người châu Âu đặt chân đến vùng đất này là nơi sinh sống của hàng trăm bộ lạc bản địa từ bọn Timoto-Cuica có trình độ nông nghiệp cao trên dãy Andes cho đến bọn Carib thiện chiến (thậm chí bị đồn là ăn thịt người) ven biển, hay bọn Wayuu sống du mục ở sa mạc. Đám này chẳng hề coi nhau là “đồng loại” mà là “kẻ thù” không đội trời chung tranh giành đồng cỏ, nguồn sạch. Giữa hai bộ lạc thù địch không có ngôn ngữ chung gặp nhau thì lại ông nói gà bà nói vịt. Khái niệm “quốc gia” chỉ là thứ được nhập khẩu dưới sự cưỡng bức của nòng súng thực dân.

Về nguồn gốc cái tên Venezuela trước đó khi Columbus khi tình cờ mò đến đây vào năm 1498 vì nhìn thấy sông Orinoco quá hùng vĩ đẹp như thiên đàng nên gọi nơi này là "Tierra de Gracia" (Vùng đất của Ơn Chúa hay Lãnh địa Ban Ơn). Cái tên này đến tận bây giờ trong văn hóa đại chúng hoặc các bài diễn văn sến súa của đám chính trị gia cánh hữu gọi Venezuela bằng biệt danh "La Tierra de Gracia". Ngoài ra, dân đi biển thời đó còn gọi khu vực bờ biển này bằng cái tên sặc mùi tiền là "Costa de las Perlas" (Bờ biển Ngọc trai) vì lý do mà tao đã kể cho mày ở phần trước.

Còn về phía dân bản địa, dĩ nhiên họ có tên riêng cho vùng đất của mình. Ví dụ khu vực hồ Maracaibo nơi Vespucci nhìn thấy nhà sàn được thổ dân gọi là Coquivacoa, còn vùng bán đảo nơi Columbus cập bến gọi là Paria. Nhưng mày biết quy tắc của kẻ đi xâm lược rồi đấy: Tên của mày không quan trọng, tao gọi mày là gì thì mày là cái đó.

Đám da trắng khi đặt châu đến vùng đất mới này nhìn thấy sự đa dạng, hỗn loạn như một cơn ác mộng về mặt quản lý (Logistics Nightmare).

Làm sao mày thu thuế được khi thổ dân cứ chạy rông rải rác trong rừng rậm?

Làm sao mày bắt lính hay bắt thợ lặn ngọc trai được khi không biết thằng nào thuộc nhóm nào, trốn ở đâu? Thế là bọn nó đẻ ra cái chính sách gọi là "Reducciones" (Khu quy tập) hay các "Pueblos de Indios".

Có thể hiểu nôm na là quy hoạch cưỡng bức hay dồn dân vào các “ấp chiến lược” như miền nam dưới thời Ngô Đình Diệm. Chúng dùng súng đạn và tôn giáo để lùa các bộ lạc khác nhau bất kể khác biệt về văn hóa hay thù hận nhiều đời trước rồi nhét chung vào một khu định cư tập trung theo mô hình bàn cờ (grid layout) kiểu châu Âu sau đó xây một nhà thờ ở vị trí trung tâm, đặt cho một cái tên Thánh Tây Ban Nha rồi chỉ định một thằng tù trưởng bù nhìn để quản lý với mục đíhc duy nhất là để dễ dàng kiểm đếm đầu người (census) hòng thu thuế thân và phân phối lao động khổ sai (repartimiento) cho các mỏ vàng hoặc đồn điền cacao một cách hiệu quả nhất.

Những bản đồ hành chính mà mày thấy ngày nay ở Mỹ Latin với những đường biên giới phân chia các tỉnh thực chất là những nét bút chì được vẽ trên bàn giấy ở Madrid hoặc Seville bởi những thằng quan lại chưa bao giờ đặt chân đến Nam Mỹ. Chúng chia đất đai như miếng bánh Pizza theo kiểu:

"Khu vực này thuộc quyền cai quản của thống đốc X để trồng cacao, khu vực kia thuộc quyền của thống đốc Y để nuôi bò"

Nhưng cần đến tên gọi chung cho tất cả các tỉnh kinh tế rời rạc như Caracas, Cumaná, Guayana, Maracaibo được gom về một đầu mối chỉ huy duy nhất ở Caracas để thống nhất quy trình hải quan, thuế vụ và quân sự nhằm chống buôn lậu, đảm bảo mọi hạt cacao hay đồng xu vàng đều phải chảy về túi Hoàng gia chứ không bị tuồn ra ngoài cho bọn Anh hay Hà Lan. Chúng cần một tên gọi và "Venezuela" (Tiểu Venice) được chọn.

Cái tên này xuất phát từ một gã người Ý có tên là Amerigo Vespucci. Mặc dù Columbus là một nhà thám hiểm giỏi nhưng làm truyền thống cực kỳ tồi tệ khiến không ai nhắc đến cái tên lão ta đặt ra vì hay giấu bản đồ, báo cáo thì lủng củng còn bị Hoàng gia giữ kín các thư từ vì sợ lỗ bí mật quốc gia. Ngược lại Amerigo Vespucci lại giỏi “làm màu” được biết đến nhiều hơn trong cúng chúng nhờ những lá thư mô tả chuyến được in ấn và phát rộng rãi khắp châu Âu vì đọc cuốn hơn cả tiểu thuyết. Hầu hết các nhà làm bản đồ (cartographers) cùng thời đều cập nhật thông tin qua các tài liệu của Vuspucci.

Veneziola (tiểu Venice) được Vespucci đặt tên khi bờ biển phía tây bắc cùng Alonso de Ojeda vào năm 1499, ông ta trông thấy những ngôi nhà sàn (được gọi là palafitos) của người bản địa Añu xây dựng trên mặt nước Hồ Maracaibo. Chúng gợi nhớ nỗi nhớ quê nhà Venice (Venezia trong tiếng Ý) thế nên được đặt tên là Veneziola (hoặc đôi khi được viết là Venezziola).

Khi chuyển sang tiếng bây ban nha thì trở thành Venezuela với cái đuôi "-uela" có nghĩa là "nhỏ" (diminutive), nhưng nó cũng thường mang hàm ý coi thường, hạ thấp giá trị (pejorative). Ví dụ "Plaza" là quảng trường, thì "Plazuela" là cái sân xập xệ. "Mujer" là phụ nữ, "Mujerzuela" là ả đàn bà lăng loàn. Cái tên "Venezuela" - Venice Nhỏ - hay "Venice tồi tàn" cực kỳ hợp với tâm lý trịch thượng của bọn thực dân Tây Ban Nha.

Chúng nhìn những ngôi nhà sàn rách nát của thổ dân, so sánh với sự lộng lẫy của Venice nước Ý, và cười khẩy: "À, đây là Venice phiên bản lỗi". Cái tên này phản ánh đúng tư duy coi thuộc địa là một phiên bản thấp kém của mẫu quốc, nên nó được giới cai trị ưa dùng hơn là cái tên "Tierra de Gracia" nghe quá tôn trọng.

Một số sách sử khác như Sử gia Martín Fernández de Enciso ghi chép rằng đây là tên gọi của một nhóm hoặc ngôi làng bản địa mà đoàn thám hiểm của Alonso de Ojeda đã tìm thấy gần Vịnh Venezuela vào năm 1499. Chứ chẳng hề liên quan gì đến đến Venice. Tao cũng chẳng biết cái nào mới là nguồn gốc thực sự nên chơi bài nước đôi của đám học thuật bảo thủ để giả vờ mình công tâm, trung lập khi chỉ ra cả hai nguồn trái ngược nhau. ( ͡° ͜ʖ ͡°)

Đến năm 1528, "Provincia de Venezuela" (Tỉnh Venezuela) đã trở thành tên gọi hành chính chính thức trong hệ thống thuộc địa Tây Ban Nha để phân biệt với các vùng khác như Santa Marta hay New Andalusia.

Vậy cái hệ quả của cái tư duy "vẽ bản đồ để bóc lột" trên một vùng đất trước đó chỉ toàn thổ dân bản địa sống theo lãnh thổ của bộ tộc là gì? Nó tạo những quốc gia "nhân tạo" (Artificial Nations), trói buộc người dân trong cái biên giới đó không được gắn bó với nhau bằng lịch sử hay văn hóa chung tự nhiên mà bị trói buộc bởi cái bản đồ hành chính do kẻ cai trị để lại.

Sau khi đám thực dân rút đi thi những cuộc nội chiến triền miên giữa các bộ lạc với nhau và những quốc gia gây chiến vì đòi phân lại biên giới theo những con sông, dãy núi, tảng đá mà trước đó các bộ tộc du mục đã sống cả ngàn năm trước đấy. Vì mâu thuẫn không giải quyết được bằng lời nói thì con người sẽ dùng “bạo lực” chiến tranh để kẻ thù phải khuất phục ý chí của mình rồi bắt kỳ vào “hiệp định biên giới” để hợp thức hóa vùng đất vừa chiếm được. Các lãnh chúa địa phương (Caudillos) ở vùng núi cảm thấy chả có lý do gì phải nghe lệnh bọn ở vùng biển, và thế là họ cầm súng phang nhau để tranh giành quyền lực. Một cuộc nội chiến kéo dài liên tục suốt thế kỷ 19 để trả cái giá cho việc dùng thước kẻ và súng đạn để xây dựng quốc gia thay vì sự phát triển hữu cơ từ dưới lên.

Những chuyến đi Andalusia (Viajes Andaluces)

Kể từ sau khi Columbus xích cổ về cố quốc, cánh cửa địa ngục Venezuela được mở tung ra cho bất kỳ kẻ nào có gan liều mình và có tàu để đi. Giai đoạn này được gọi là kỷ nguyên của các "Chuyến đi nhỏ" (Minor Voyages) hay chính xác hơn là "Những chuyến đi Andalusia", Hoàng gia TBN sẵn sàng cấp giấy phép (license) cho giới tư nhân tự bỏ vốn đi cướp, lời ăn lỗ chịu miễn là chịu nộp lại 20% (thuế Quinto Real) cho Vua là được.

Mặc dù những tin đồ chết chóc, bệnh tật từ châu Mỹ theo tàu của Columbus đổ về làm tan giấc mộng phiêu lưu của những kẻ mộng mơ nhưng chính kẻ còn sót lại vẫn ôm giấc mơ đổi đời với lá gan cùng mình liều mạng.

Những kẻ đi khai thác thuộc địa mới đa phần như đám lính của Ojeda hay Pizarro sau này đều đến từ vùng Extremadura – cái rốn nghèo đói, khô cằn nhất Tây Ban Nha. Ở quê nhà, chúng chỉ lầng lớp dưới đây xã hội nếu không là đám nông dân không ruộng đất, con thứ trong gia đình (theo luật lệ và truyền thì con cả hưởng hết gia tài) thì cũng là đám lính đánh thuê thất nghiệp vì các lãnh chúa không cần đến 1 đám chiến đấu sẵn sàng ngả phe vì tiền trong khi đã có lượng bạc khổng lồ từ tân thế giới. Khi cuộc tái chinh phục (Reconquista) đánh đuổi người Moor hồi giáo kết thúc vào năm 1492, một lượng lớn lính đánh thuê và hiệp sĩ cấp thấp bị thất nghiệp.

Với tụi này đời coi như tàn chỉ có nước làm trâu ngựa đến chết cho lãnh chúa hoặc vào tu viện đi tu ẩn dật đến hết phần đời còn lại. Đi sang Tân thế giới dù tỷ lệ chết có là 90% đi chăng nữa thì 10% còn lại vẫn có cơ hội trở thành Hidalgo (tầng lớp quý tộc nhỏ), có đất, có nô lệ. Chẳng khác gì đánh liều xổ số cược cả cái mạng của mình vậy. Thêm việc tin đồn về "ngọc trai xúc bằng xẻng" ở Venezuela mà Columbus bơm thổi trong lá thư trước đó có sức hút ma mị, át hết mọi nỗi sợ về sốt rét hay mũi tên tẩm độc

Thứ hai là cách thức tiến hành khai thác thuộc địa Venezuela hậu Columbus cực kỳ tàn bạo, chuyển từ mô hình “đồn điền" sang mô hình "cầm đồ": : Venezuela là thuộc địa duy nhất ở Nam Mỹ từng bị đem đi gán nợ cho ngân hàng.

Chuyện là tân vương Tây Ban Nha Charles I (sau này là Hoàng đế Karl V của Đế quốc La Mã Thần thánh) nợ ngập đầu ngân hàng Đức của gia tộc nhà Welser và Fugger ở Augsburg chi phối vì cần tiền để hối lộ đám quý tộc để đăng cai ngôi vị Hoàng đế Đế quốc La Mã Thần thánh vào năm 1519. Nhưng khoản nợ này quá lớn không đủ tiền mặt để trả nên vào năm 1528 Vua Charles ký một hợp đồng gọi là "Klein-Venedig" (Tiểu Venice - tên tiếng Đức của Venezuela), cho phép nhà Welser toàn quyền cai trị, khai thác và bóc lột Venezuela để trừ nợ. Vậy từ thuộc địa của hoàng gia TBN được chuyển vào đám tư bản ngân hàng Đức.

Đám người Đức (đứng đầu là Ambrosius Ehinger và sau đó là Nikolaus Federmann) không quan tâm đến việc truyền đạo, xây thành phố hay văn minh hóa gì sất. Tư duy của chúng nó thuần túy là tư duy của chủ nợ đi siết nợ: vét sạch tất cả những gì đang có để thu hồi đống tiền bỏ ra đầu tư, chốt lợi nhuận nhanh hết sức có thể trước khi hết hạn hợp đồng.

Vì vậy khác với đám thực dân TBN chỉ quan tâm tới việc lập đồn diền độc canh khiến việc thu hồi lại vốn lâu, bọn Đức tập trung toàn lực vào hai thứ: Săn tìm thành phố vàng huyền thoại El Dorado và buôn nô lệ.

Dưới thời bọn Welser, Venezuela biến thành một trại lính khổng lồ. Các thống đốc người Đức tổ chức các cuộc hành quân tàn bạo sâu vào trong lục địa. Vì không định cư lâu dài nên đi tới đâu càn quét làng mạc, bắt thổ dân xích lại thành hàng dài để đem tống lên thuyền đi buôn người. Bất kỳ ai đi chậm làm hỏng đội hình ảnh hưởng tới lợi nhuận liền bị chặt đầu tại chỗ để không phải tháo xích (vì xích đắt tiền hơn mạng người). Những thổ dân sau khi bị bắt lùa sang bờ biển để lao động khổ sai hoặc ép lặn mò ngọc trai.

Sự tàn bạo của giới chủ ngân hàng Đức khủng khiếp đến mức khiến đám thực dân TBN dù cùng là dân da trắng cũng phải rùng mình và viết đơn kiện lên Hoàng gia vì sợ đám người Đức giết hết thổ dân thì lấy đâu ra nhân công rẻ mạt mà làm việc sau này nữa.

Còn truyền thuyết El Dorado - thành phố vàng huyền thoại mà tới ngày nay vẫn còn xuất hiện trên trên phim của Indiana Jones bắt nguồn từ một nghi lễ đăng cai của tộc người người Muisca sống ở vùng cao nguyên Andes (nay thuộc Colombia, ngay sát nách Venezuela).

Mỗi khi có một vị thủ lĩnh mới (gọi là Zipa) lên ngôi, ông ta sẽ được bôi nhựa cây dính đầy người, sau đó thợ sẽ thổi bụi vàng phủ kín từ đầu đến chân cho đến khi ông ta trông như một bức tượng vàng sống. Vị vua vàng này sẽ chèo bè ra giữa hồ thiêng Guatavita, ném các đồ tế lễ bằng vàng và ngọc lục bảo (emeralds) xuống đáy hồ để cúng thần linh, rồi nhảy ùm xuống tắm để rửa sạch lớp vàng đó.

Về bản chất thì chỉ là một nghi thức tôn giáo bản địa nhưng khi đám lính Tây Ban Nha (Conquistadors) vào khoảng những năm 1530 bắt đầu biến tướng theo 7749 kiểu "tam sao thất bản" qua những cái mồm của đám thủy thủ đoàn say xỉn ở các quán rượu ở cảng biển Seville, Lisbon hay Antwerp.

Tụi này sau khi đi cướp thành công các kho vàng của người Inca (Peru) và Aztec (Mexico) đã mang về câu chuyện thật về những "Căn phòng chuộc thân" (Ransom Room) chất đầy vàng của hoàng đế Atahualpa tạo nên một cái "tiền lệ tâm lý" (Confirmation Bias) khiến cho dân châu Âu đang đói vàng vì những mỏ còn lại đã cạn kiệt lẫn việc giao thương với Ottoman và Trung Quốc, Ấn Độ làm cạn kiệt kho bạc tụi nó. Tụi nó nghĩ trong đầu thế này:

“Nếu thằng Pizarro đã tìm thấy đế chế Inca giàu nứt đố đổ vách, thì chắc chắn phải có một đế chế thứ ba còn giàu hơn nằm đâu đó trong rừng rậm”.

Thế là câu chuyện về “Gã tù trưởng dát vàng” bị thổi phồng lên thành “Thành phố dát vàng”, rồi thành “Vương quốc dát vàng”, nơi mà đường đi lát bằng vàng, chén đĩa bằng vàng, trẻ con chơi bi bằng ngọc quý.

Lời đồn còn đi xa hơn cả những thực tế khắc nghiệt chết người vì bệnh sốt rét. Tin tức lan truyền về châu Âu qua những bức thư tay, những báo cáo phóng đại mà các nhà thám hiểm gửi về triều đình để xin thêm tiền tài trợ (giống như lên Shark Tank gọi vốn bây giờ, phải nổ to như đại bác mới được rót vốn). Nhờ công nghệ in ấn (printing press) của Máy In Gutenberg ra đời vào năm 1450 giúp các tập sách mỏng (Pamphlets) kể về những chuyến phiêu lưu kỳ thú này in được số lượng lớn với giá thành rẻ chỉ có vài xu này bán đắt như tôm tươi, kích thích trí tưởng tượng của hàng ngàn gã đàn ông thất nghiệp, khố rách áo ôm ở châu Âu giong buôn ra khơi.

Qua đến tận cái xứ nhiệt đời nóng ẩm đầy muỗi mòng này còn bị lừa bởi đám thổ dân. Mỗi khi đám lĩnh Tây Ban Nha hay bọn Đức mò đến một ngôi làng nào đó, gí súng vào đầu tù trưởng tra hỏi "Vàng đâu?", liền hiểu ngay chúng đòi thứ kim loại nào rồi.

Để tống khứ đám ôn dịch này đi, họ sẽ chỉ tay về phía xa tít tắp, về phía lãnh thổ của kẻ thù hoặc vào rừng sâu nước độc, và bảo:

"Ở đây không có đâu, nhưng đi về hướng kia kìa, cách đây 10 ngày đường, có một thành phố vàng to lắm, tên là El Dorado".

Thế là đám thực dân sướng rơn, khăn gói quả mướp lên đường, để lại sự bình yên cho ngôi làng đó. Cứ thế, bộ lạc này lừa sang bộ lạc kia, đẩy bọn châu Âu đi sâu mãi vào lục địa Nam Mỹ, băng qua dãy Andes lạnh buốt, lội qua lưu vực sông Amazon và Orinoco đầy cá sấu và bệnh sốt vàng da. El Dorado luôn luôn nằm ở “bên kia ngọn núi”, “bên kia dòng sông”, một cái đích không bao giờ đến được.

Khoảng cách giữa thực tế và truyền thuyết là một vực thẳm. Người Muisca có vàng, đúng, nhưng họ không có mỏ vàng vô tận như trong lời đồn. Vàng được dùng để trao đổi với các bộ lạc khác để lấy muối và vải vóc, là vật linh thiêng để giao tiếp với thần linh chứ không phải loại tiền tệ để tích trữ làm giàu như bọn da trắng nghĩ.

Không có thành phố lát vàng nào tồn tại nhưng chỉ có mỗi Hồ Guatavita là có thật, và bọn thực dân đã từng thử tát cạn cái hồ đó (năm 1545 và nhiều lần sau đó). Kết cục là chỉ thấy được vài trăm món đồ trang sức bằng vàng dưới lớp bùn, nếu tính trên chi phí đào bới thì rõ ràng LỖ TO. Nhiều đoàn thám hiểm, như của gã thống đốc Đức Ambrosius Ehinger hay hiệp sĩ Anh Walter Raleigh, đã chết mòn, ăn thịt lẫn nhau, hoặc phát điên trong rừng rậm vì cái ảo ảnh này.

"Grandes Cacaos" (Những ông trùm Cacao)

Mãi đến năm 1546 khi thấy cách đám Welser quản lý quá nát, lại không tìm thấy El Dorado để trả nợ tiếp. Trong khi ở những nơi khác quân đội thực dân Tây Ban Nha trúng đậm.

Ở Peru, Francisco Pizarro đã tiêu diệt đế chế Inca (năm 1533) và cướp được những căn phòng chất đầy vàng ròng. Còn TBN như đã nói ở P1, năm 1545 tìm ra được mỏ bạc lớn nhất lịch sử nhân loại từng thấy - Potosí (Cerro Rico - Ngọn núi Giàu).

Những con tàu chất đầy vàng và bạc chở về kho bạc của vua Charles nhiều đến mức làm rung chuyển cả nền kinh tế châu Âu khiến món nợ với nhà Welser trở nên nhỏ bé, chẳng đáng bao nhiêu so với 12 năm trước. Vị thế của con nợ và chủ nợ đảo chiều làm Charles V bắt đầu nhận ra:

"Tại sao tao phải để bọn Đức ăn chặn đất của tao, trong khi giờ tao đủ tiền nuôi quân đội để tự quản lý?"

Giàu rồi nhưng vẫn muốn giữ mặt mũi, tên vua vua này bắt đầu giở trò ma đạo nhằm kiếm cớ đuổi khéo lũ người Đức. Vậy giờ làm gì? Giở sách luật ra soi kiếm kẽ hở để lách một cách “văn minh”, “khôn khéo”.

Trong hợp đồng năm 1528, đám Welser cam kết xây dựng 2 thành phố, 3 pháo đài và đưa 50 thợ mỏ Đức sang phát triển kinh tế. Thực tế rằng 20 năm chẳng làm được cái gì ra hồn ngoài mấy cái lán trại tạm bợ, chỉ biết chăm chăm đi cướp bóc và buôn nô lệ.

Vậy cái cớ đã có, Tây Ban Nha cử các các quan thanh tra (Juez de residencia) sang, lập biên bản:

• “Các anh không xây thành phố như cam kết.”

• “Các anh đối xử tàn tệ với thổ dân (vốn là thần dân của Vua).”

• “Các anh không truyền đạo Công giáo nghiêm túc.” Đây là đòn pháp lý (Lawfare). Tây Ban Nha biến mình từ kẻ đi vay thành “nạn nhân của sự quản lý yếu kém”, từ đó có cơ sở pháp lý để đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không mang tiếng là quỵt nợ.

Việc đuổi đám người Đức cuối cùng không chỉ được thực hiện ở tòa án Madrid mà là lưỡi kiếm tại Venezuela.

Năm 1546, gã Thống đốc người Đức cuối cùng là Philipp von Hutten đang dẫn quân đi thám hiểm sâu trong nội địa để tìm El Dorado đi biền biệt mấy năm trời không tin tức. Ở nhà (thủ phủ Coro), bọn Tây Ban Nha tưởng lão chết rồi nên cử một gã quan chức hoàng gia tên là Juan de Carvajal lên nắm quyền tạm thời.

Juan de Carvajal lộ ra bản chất của một thằng thực dân Tây Ban Nha (TBN) điển hình: gian manh, tàn bạo và cực kỳ ghét đám người Đức. Tranh thủ kúc von Hutten vắng nhà, hắn thiết lập lại trật tự kiểu TBN, chia đất cho anh em người Tây Ban Nha và dời dân đi chỗ khác lập ra thành phố El Tocuyo.

Đùng một cái, Philipp von Hutten lù lù còn sống trở về với tấm thân te tua xơ mướp vì sốt rét và suy dinh dưỡng trầm trọng.

Lúc này, Venezuela mới bắt đầu quay lại mô hình thuộc địa kiểu Tây Ban Nha truyền thống: chia đất và chia dân (Encomienda) cho các địa chủ da trắng để trồng cacao và chăn bò, hình thành nên tầng lớp "Grandes Cacaos". Vì một núi không thể có hai hổ, Von Hutten đòi lại quyền lực như đúng trong hợp đồng nợ năm 1528.

Carvajal giả vờ mời von Hutten và phó tướng Bartholomeus Welser VI (con trai của ông trùm ngân hàng Welser) đến ăn tối để "bàn giao công việc". Đó là một cái bẫy “Hồng môn yến” kinh điển. Sau khi bữa gặp mặt kết thúc, Carvajal liền cho lính phục kích, tóm gọn đám người Đức vào trong ngục.

Mặc kệ von Hutten gào thét về tờ giấy lộn có chữ ký của Hoàng đế Charles V, Carvajal ra lệnh chặt đầu Philipp von Hutten và Bartholomeus Welser VI ngay tại chỗ bằng một con dao rựa cùn (hoặc kiếm), ngay dưới gốc cây ở El Tocuyo.

Hành động này như một thông điệp gửi về Augsburg:

Sau khi nghe tin người của mình bị chặt đầu, gia tộc Welser đâm đơn kiện lên Hoàng đế Charles V. Lúc này cán cân cân giữa con nợ và chủ nợ đã đổi chiều, ông ta phớt lờ đi để cho Hội đồng Ấn Độ (Consejo de Indias - Council of the Indies) là cơ quan duy nhất có thẩm quyền tối cao đối với mọi vấn đề ở Tân Thế giới (Americas). Để tao nhắc lại, cái tòa án này cũng là nơi thụ lý vụ kiện của Columbus và cũng dùng chính cái bài thủ tục hành chính lê thê kéo dài 10 năm từ 1546 đến năm 1556.

Như tao nói ở trên tòa án phán quyết bọn Welser thua kiện vì "vi phạm hợp đồng trước" về thành lập 2 thành phố mới, xây dựng 3 pháo đài và truyền đạo cho người bản địa, từ đó mất mọi quyền lợi. Gia tộc Welser mất trắng khoản đầu tư khổng lồ vào canh bạc đi tìm El Dorado, mất cả người thừa kế Bartholomeus Welser IV , cộng với việc các khoản nợ của Hoàng gia Tây Ban Nha bị tuyên bố "vỡ nợ" (default) dưới thời Philip II (con trai Charles V), đã khiến gia tộc Welser kiệt quệ. Cuối cùng họ tuyên bố chính thức phá sản vào năm 1614.

Sau khi giành lại quyền cai trị, một cuộc cách mạng về mô hình kinh tế khai thác thuộc địa ở Venezuela diễn ra: chuyển từ từ "Kinh tế cướp bóc" (Raider Economy) sang "Kinh tế đồn điền" (Plantation Economy). Và công cụ cốt lõi để vận hành cỗ máy này chính là cái thứ quái thai mang tên Encomienda.

Nếu tao nói Encomienda là chế độ thì kiểu gì bọn chuyên gia lại lôi ba cái định nghĩa trong từ điển, trích dẫn mấy cái “paper research” không ai đọc, án lệ để lôi kéo vào cuộc tranh luận “khái niệm của khái niệm” không hồi kết. Ừ đúng, Encomienda không phải là chế độ nô lệ trên giấy tờ. Còn TRÊN THỰC TÊ là câu chuyện khác, luật pháp chỉ là công cụ cho việc cướp bóc trên trở nên “hợp lý” hơn.

Luật pháp Tây Ban Nha (Laws of Burgos 1512) rất đạo đức giả khi quy định coi thổ dân bản địa là là "thần dân tự do" của Nhà vua, có linh hồn, nên không được bán làm nô lệ (trừ khi chống đối). Vậy nên đám Fiscal (luật sư hoàng gia) đẻ ra khái niệm Encomienda (có nghĩa là "ủy thác" hay "giao phó"). Cơ chế của nó như sau:

Nhà vua “giao phó” một nhóm thổ dân (khoảng từ vài trăm đến vài nghìn người) cho một tên thực dân da trắng đã có “công trạng” (gọi là Encomendero)- làm gì mà được trao huân chương thì mày biết rồi đó.

Tên Encomendero có nhiệm vụ “cao cả” là bảo vệ thổ dân, dạy cho họ tiếng TBN và quan trọng nhất là cải đạo họ sang đạo Công giáo để “cứu rỗi linh hồn”.

Đổi lại cái “công ơn” dạy dỗ đó, các thổ dân phải trả ơn bằng cách cống nạp sản hoặc hoặc lao động chân tay cho tên chủ.

Nói tới đây chắc bọn mặc áo thụng lại cãi: “Đấy, ngay cả những người dân thuộc địa cũng được bảo vệ quyền con người dưới sự bảo hộ và khai sáng văn minh của nhà chức trách đương quyền”. Tao nhổ tẹt vào những lời dối trá đánh tráo khái niệm ấy, vứt xuống hầm cứt cũng chưa hết thối.

Thay vì bị gọi là nô lệ, những thổ dân chỉ có cái tiếng "người được bảo trợ" bị buộc chặt vào đất đai mà không có quyền sở hữu ruộng đất trên ngay chính mảnh đất tổ tiền của mình. Họ phải cày cuốc, chăn bò , trồng cacao từ sáng đến tối mịt, mọi nông sản làm ra phải nộp gần hết dưới dạng "thuế cống nạp" cho thằng Encomendero để "trả nợ" cái công ơn cải đạo mà họ không hề mong muốn.

Nếu bỏ trốn sẽ bị coi là “phản loạn” và bị săn đuổi đến chết. Hệ thống Encomendero này còn tác khốc hơn cả chế độ nô lệ khi thằng Encomendero không sở hữu thổ dân (như sở hữu con bò), nên hắn không có động lực phải giữ gìn sức khỏe để bóc lột dài hạn hơn. Nếu đám thổ dân này chết vì làm việc quá sức? Chẳng sao cả, hắn sẽ xin Nhà vua “giao phó” cho một đám khác.

Chính trên cái xác của hàng vạn thổ dân trong các trại Encomienda này, tầng lớp "Grandes Cacaos" (Những ông trùm Cacao) đã trỗi dậy.

Tại sao lại là Cacao mà không phỉa cao su, múa đường, bông vải, thuốc lá? Vì sao khi cày nát đất Venezuela mà không thấy vàng, bọn thực dân phát ra cây Cacao mọc hoang dã đầy rẫy ở các thung lũng ven biển Venezuela, đặc biệt là loại Criollo thượng hạng thuộc biến thể Porcelana.

Trong giới sành ăn, nếu ví các loại cacao khác là xe Toyota Vios nồi đồng cối đá, thì thằng Criollo Venezuela chính là Rolls-Royce Phantom. Hạt của nó trắng như sứ, vỏ mỏng, có hương thơm tinh tế, ít đắng và cực kỳ béo ngậy. Những nơi khác (như Ecuador hay Mexico), đám TBN cũng có thử trồng thử nghiệm giống Forastero - dễ trồng, sản lượng coa nhưng vị chát xít vì thế chúng rẻ tiền phù hợp đem bán cho dân lao động chân tay uống.

Nhưng chính chất lượng "hàng tuyển" độc nhất vô nhị này đã khiến giới quý tộc Pháp, Ý, Tây Ban Nha chỉ chấp nhận uống cacao nếu trên bao bì ghi xuất xứ "Caracas". Từ đó Cacao từ Venezuela trở thành một thương hiệu xa xỉ phẩm (Luxury Brand) đầu tiên của Tân Thế Giới.

Mặc dù ban đầu, người châu Âu chê cacao đắng nghét như thuốc cho đến khi các các nữ tu sĩ ở Mexico nghĩ ra trò pha thêm đường mía, vani và quế vào, nó trở thành thứ nước uống gây nghiện như CocaCola, Pepsi bây giờ.

Thậm chí đến năm 1659 tại Vatican, giáo hoàng Pius VI (và những người kế vị) đã phán rằng "Liquidum non frangit jejunium" (Chất lỏng không phá vỡ quy tắc ăn chay). Với những người sùng đạo phải ăn chay kiêng thịt trong nhiều ngày lễ thánhg trong năm, họ đói mờ mắt nhưng không được ăn nên Sô-cô-la (Chocolate) làm từ Cacao trở thành cứu cánh. Vì theo lời giáo hoàng được tính như “nước” nhưng lại đậm đặc calo chỉ cần uống một buổi là no bụng còn gây hưng phấn (do chất Theobromine). Thế là từ các tu viện cho đến cung điện, người ta uống cacao thay cơm trong những ngày chay tịnh. Cacao Venezuela trở thành thứ “vàng đen” nuôi sống đức tin (và cái dạ dày) của giới thượng lưu Công giáo châu Âu.

Giống Cacao này lại cực kỳ hợp hoàn hảo với tư duy "lười làm ham ăn" của giới chủ nô. Trồng lúa hay mía thì vất vả, phải thu hoạch đúng vụ, chế biến phức tạp. Còn cây cacao? Nó là cây lưu niên, trồng một lần ăn mấy chục năm. Giống này ưa bóng râm nên cứ trồng xen dưới tán cây lớn là nó tự lớn, ít sâu bệnh. Công việc chủ yếu là sai nô lệ đi nhặt quả, tách hạt, phơi nắng. Quy trình đơn giản, không cần máy móc, không cần trí tuệ, chỉ cần roi vọt và mồ hôi nô lệ. Nó cho phép đám chủ đồn điền có dư dản thời gian và tiền bạc để sống cuộc đời nhàn rồi, đua đòi theo mốt Paris, London mà không cần bẩn một hạt bụi nào lên tay.

Những gã Encomendero da trắng nhanh chóng chiếm đoạt những vùng đất màu mỡ nhất, bắt thổ dân trồng cacao và trở nên giàu có nứt đố đổ vách. Chúng hình thành nên một tầng lớp tinh hoa mới, tự gọi mình là Mantuano (xuất phát từ chữ “Manta” – cái khăn trùm đầu bằng ren đắt tiền mà vợ con bọn chúng hay diện khi đi lễ nhà thờ).

Cái đặc điểm nhận dạng của bọn Mantuano so với địa chủ ở Bắc Mỹ cùng thời là sự "Địa chủ vắng mặt" (Absentee Landlord). Bọn chủ nô ở Mỹ thường sống ngay tại đồn điền để quản lý, thỉnh thoảng có việc cần thiết mới lên phố thị.

Còn đám Mantuano coi việc sống ở nông thôn là “nhà quê”, “hạ đẳng” nên giao phó toàn bộ việc quản lý đồn điền (Hacienda) cho bọn cai ký (mayordomos) tàn bạo, còn bản thân thì rút hết về thủ đô Caracas để ăn chơi nhảy múa.

Caracas thời đó được ví như một "Tiểu Paris" giữa rừng rậm nhiệt đới. Tại đây, bọn Mantuano sống trong những căn biệt thự (casonas) rộng cả nghìn mét vuông, có sân trong (patio) mát rượi, với cả đoàn quân nô lệ da đen chỉ có mỗi việc là đứng quạt và rót nước cho chủ. Chúng nó tạo ra một thế giới tách biệt với những dinh thự lộng lẫy, nhập khẩu rượu vang Pháp, lụa Trung Quốc, đồ nội thất Ý; hoàn toàn với mồ hôi và máu ở ngoài ruộng cacao.

Mày cứ hình dung là tiền tự động chảy về tài khoản ở Caracas, còn bọn nó chỉ việc lo xem tối nay mặc cái khăn ren (manta) nào cho sang chảnh nhất.

Để duy trì trật tự có lợi cho bản thân và bảo vệ tài sản, đám Mantuano sử dụng “pháp trị” (rule of law) tạo ra một cấu trúc xã hội phân biệt chủng tộc cực đoan gọi là Hệ thống đẳng cấp (Casta System) để bảo vệ tài sản của mình.

Đứng đầu chuỗi thức ăn là bọn Peninsulares (người Tây Ban Nha sinh ra tại chính quốc), nắm giữ các chức vụ quan to trong chính quyền.

Ngay bên dưới là bọn Criollos (người da trắng sinh ra tại thuộc địa - chính là nòng cốt của đám Grandes Cacaos). Bọn Criollos này giàu nứt khố nhưng lại cay cú vì bị bọn Peninsulares coi thường, không cho làm quan to. Đây chính là mầm mống của các cuộc nổi dậy đòi độc lập sau này: không phải vì thương dân nghèo, mà là cuộc đấu đá tranh giành ghế giữa “bọn da trắng đẻ ở Tây Ban Nha” và “bọn da trắng đẻ ở Venezuela”.

Dưới đáy xã hội là đám đông hỗn tạp: Mestizos (lai trắng-Ấn), Mulattos (lai trắng-đen), Zambos (lai đen-Ấn), thổ dân và cuối cùng là nô lệ da đen châu Phi (được nhập về ồ ạt khi thổ dân chết gần hết). Đám Grandes Cacaos đặt ra những quy định quái đản để duy trì sự “tinh khiết của dòng máu” (Limpieza de sangre) hòng vạch ra một ranh giới tuyệt đối để đảm bảo rằng quyền lực và tiền bạc mãi mãi nằm trong tay nhóm nhỏ da trắng thượng đẳng.

Ví dụ, một người phụ nữ không phải da trắng thì không được đeo trang sức vàng ngọc hay quỳ trên thảm trong nhà thờ.

Sự ám ảnh bệnh hoạn về "Sự tinh khiết của dòng máu" (Limpieza de sangre) xuất phát từ nỗi sợ bị “ô uế” bởi dòng máu của dân da đen hay thổ dân. Vì thế, chúng nó chỉ kết hôn loanh quanh trong vài chục gia đình dòng dõi với nhau (inbreeding), biến cái giới thượng lưu Caracas thành một cái ao tù nước đọng, nơi ai cũng là anh em họ của nhau.

Vì có quyền lực và của cải kếch xù trong tay, chúng thao túng luật pháp một cách cực kỳ kinh tởm.

Nếu tao nói rằng thời đó một thằng con lai (Pardo) dù có giàu nứt đố đổ vách nhờ buôn bán, muốn được coi là "người da trắng" để được đi học đại học hay làm quan, nó phải bỏ tiền ra mua một tờ giấy gọi là "Cédula de Gracias al Sacar" (Giấy chứng nhận "Cảm ơn vì đã đưa tôi ra khỏi kiếp thấp hèn") từ Nhà vua tuyên bố thằng đó là "trắng về mặt pháp lý" (legally white).

Đám Mantuano với cái đầu phân biệt chủng tộc từng viết đơn kiến nghị lên vua Tây Ban Nha để phản đối việc bán danh hiệu này, vì chúng nó sợ vị thế độc tôn của mình bị pha loãng. Với chúng nó, tiền không mua được đẳng cấp, chỉ có máu (và sự tàn ác) mới giữ được đẳng cấp.

Hơn nữa chính tụi Mantuano này là bọn nắm giữ "quyền lực ngầm" thực sự, chứ không phải mấy lão Thống đốc bù nhìn từ Tây Ban Nha gửi sang. Chúng nó kiểm soát Cabildo (Hội đồng thành phố) của Caracas - Cơ quan duy nhất mà dân địa phương có tiếng nói, và biến nó thành cái câu lạc bộ riêng để ban hành các luật lệ có lợi cho việc xuất khẩu cacao và đàn áp nô lệ.

Cuộc chiến ngầm giữa bọn “Da trắng chính quốc” (nắm quyền chính trị danh nghĩa) và bọn “Da trắng thuộc địa” (nắm kinh tế và đất đai) chính là thùng thuốc súng chờ ngày nổ tung.

Đòi độc lập hay chỉ để bảo vệ túi tiền?

Đến thế kỷ 18 khi thấy bọn buôn lậu Hà Lan đang ăn mót quá nhiều cacao của Venezuela Vua Philip V của Tây Ban Nha đã chơi bài ngửa. Năm 1528, ông ta cấp giấy phép độc quyền toàn bộ thương mại Venezuela cho một nhóm thương nhân người Basque (vùng Bắc Tây Ban Nha) thành lập Công ty Guipuzcoana (Real Compañía Guipuzcoana de Caracas).

Công ty này hoạt động hệt một băng đảng mafia được bảo kê bởi nhà nước: Chúng có quyền định giá mua cacao (ép giá nông dân thấp nhất có thể) và định giá bán ở châu Âu (cao nhất có thể). Chúng có hạm đội tàu chiến riêng để bắn chìm bất cứ tàu lạ nào bén mảng đến bờ biển Venezuela.

Chính sự kiểm soát tàn bạo của công ty này đã biến cacao thành dòng tiền mặt khổng lồ chảy thẳng về túi triều đình Madrid và đám thương nhân Basque, đồng thời gây ra sự uất ức tích tụ trong tầng lớp địa chủ địa phương (Grandes Cacaos) – những kẻ làm ra sản phẩm nhưng bị ép giá.

Nhưng căn nguyên của vấn đề lại chính do thứ tư duy "Grandes Cacaos" triệt tiêu mọi động lực sản xuất nội địa. Tại sao phải vất vả làm ra cây kim, sợi chỉ hay trồng lúa gạo khi mày chỉ cần bán một bao tải cacao là mua được cả tấn hàng hóa từ Pháp?

Chính vì có đồng tiền mạnh đến từ việc xuất khẩu Cacao thõa mãn khẩu vị của giới quý tộc thượng lưu này biến Venezuela trở thành một cái dạ dày rỗng tếch, phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn hàng nhập khẩu. Nền kinh tế không tự đứng bằng đôi chân của mình mà lại treo lơ lửng trên các sàn giao dịch thị trường giá cả tại London và Amsterdam. Vì thế chỉ cần giá cacao rớt thảm hại thì tụi Mantuano coi như mất luôn cả tiền để duy trì lối sống xa hoa ở Caracas.

Đó là một “Lời nguyền tài nguyên” cho đất nước này sẽ bám mãi cho đến cả khi giọt dầu đầu tiên được hút lên.

Khi công ty Guipuzcoana ép giá mua cacao xuống sát đất (chúng nó trả bằng tiền giấy hoặc hàng hóa định giá cao chứ không thèm trả vàng), bọn chủ đồn điền Mantuano cay cú tột độ.

Làm sao chúng nó chịu bán rẻ mồ hôi nô lệ của mình được? Thế là bọn Mantuano bắt tay ngầm với kẻ thù của Tây Ban Nha: bọn Hà Lan và Anh biến bờ biển Venezuela trở thành thiên đường buôn lậu. Bọn Mantuano lén lút tuồn cacao ra các vịnh nhỏ vào ban đêm, đổi lấy súng đạn, rượu ngon và quần áo xịn từ tàu Hà Lan với giá hời hơn gấp bội. Công ty Guipuzcoana biết được thì điên tiết lên cho tàu chiến chiến đi tuần tra, bắn phá, bắt bớ.

Cuộc chiến lúc này chưa phải là chiến tranh giành độc lập, mà là cuộc chiến giữa Băng đảng Bảo kê (Guipuzcoana) và Băng đảng Buôn lậu (Mantuano). Chính trong những đêm trốn thuế này, ý niệm về "Tự do thương mại" đã nảy mầm trong đầu giới tinh hoa Venezuela.

Sự kiện nổ ngòi đầu tiên là cuộc nổi dậy của Juan Francisco de León vào năm 1749. Tay này cũng chẳng phải nhà cách mạng vĩ đại gì cả, chỉ là một người gốc đảo Canary (Isleño) trồng cacao, tức nước vỡ bờ vì bị công ty Guipuzcoana chèn ép quá đáng. Lão dẫn đầu một đoàn người diễu hành về Caracas, không phải để lật đổ Vua, mà hô to khẩu hiệu: "Đả đảo Công ty Guipuzcoana! Đức Vua muôn năm!". Mày thấy cái tư duy ngây thơ chưa? Họ vẫn tin Vua là cha mẹ, chỉ có bọn công ty là gian thần. Tuy cuộc nổi dậy này bị dập tắt và León bị bắt chết trong tù, nhưng nó là phát súng cảnh báo rằng: Dân Venezuela (kể cả bọn da trắng địa phương) đã coi bọn thương nhân độc quyền từ Tây Ban Nha là kẻ thù không đội trời chung

Năm 1808, Napoleon Bonaparte xua quân chiếm Tây Ban Nha, bắt giam Vua Ferdinand VII và đưa anh trai mình là Joseph Bonaparte lên ngai vàng. Tin này bay về Venezuela như sét đánh ngang tai. Chính quyền thuộc địa ở Caracas hoang mang tột độ: Giờ nghe lệnh ai? Nghe lệnh thằng vua bù nhìn của Pháp hay nghe lệnh ai?

Trong nguy có cơ, đám Mantuano đứng đầu bởi những gã trẻ tuổi học thức cao và đầy tham vọng nhìn thấy tham vọng nhìn thấy một cơ hội ngàn năm có một để đá đít bọn Tây Ban Nha (Peninsulares) ra khỏi bộ máy chính quyền. Trong số những thằng trẻ trâu này có một người có tên là Simón Bolívar – "Người giải phóng" (El Libertador), vị thánh sống của Venezuela - được tôn sùng như ông Hồ Chí Minh ở Việt Nam được in lên đồng tiền Bolívar cũng như đặt tên cho các trường học, bệnh viện, quảng trường ở khắp nơi ở Venezuela.

Nhưng có một góc khuất bi hài kịch của lịch sử: Simón Bolívar lại một tay Mantuano gộc. Gia đình Bolívar là một trong những gia đình giàu nhất, sở hữu nhiều đất đai và nô lệ nhất Venezuela thời đó (sở hữu cả mỏ đồng và đồn điền cacao bạt ngàn). Điều này càng chứng tỏ cái cuộc đấu tranh giành độc lập chỉ là mỹ từ hoa mỹ được đám sử gia cố tình cắt xén đi mục tiêu chung của đám Mantuano: muốn tự do buôn bán cacao với Anh và Mỹ để kiếm lời nhiều hơn, chứ không phải muốn chia đất cho nông dân.

Ngày 19 tháng 4 năm 1810, tại Tòa thị chính Caracas, bọn Mantuano đã thực hiện một cuộc đảo chính cực kỳ khôn ngoan gọi là "Cuộc cách mạng của những chiếc mặt nạ". Chúng nó lật đổ viên Tổng trấn Tây Ban Nha Vicente Emparan, thành lập một "Hội đồng Tối cao" (Junta Suprema) để tự cai quản đất nước. Cái hài hước và điếm thúi nằm ở chỗ cách chúng tuyên bố lý do đảo chính là để "Bảo vệ quyền lợi của Vua Ferdinand VII yêu dấu chống lại bọn Pháp xâm lược". Nghe thì trung quân ái quốc, nhưng thực chất là:

"Trong lúc Vua đi vắng, bọn tao sẽ tự quản lý cái nhà này, và việc đầu tiên bọn tao làm là mở toang cửa khẩu để bán cacao cho Anh và Mỹ, dẹp bỏ mọi luật lệ độc quyền cũ".

Cái gọi là "lòng trung thành với Vua" chỉ là cái cớ (cái mặt nạ) để hợp thức hóa việc giành quyền kiểm soát kinh tế. Khi đã nắm được quyền rồi, nếm mùi vị ngọt ngào của tự do buôn bán rồi, thì bố bảo chúng nó cũng không chịu nhả ra nữa.

Cách mạng Bolívar

Đến ngày 5 tháng 7 năm 1811, khi cảm thấy đủ lông đủ cánh và không cần diễn kịch nữa, Quốc hội Venezuela (toàn là đại diện của giới chủ đồn điền Mantuano) mới chính thức lột mặt nạ, tuyên bố Độc lập hoàn toàn khỏi Tây Ban Nha, khai sinh ra Nền Cộng hòa thứ Nhất (1810-1812).

Bản Tuyên ngôn Độc lập này thực chất là một bản cáo trạng kinh tế, trong đó tội ác lớn nhất của Tây Ban Nha được liệt kê là: Ngăn cấm tự do thương mại và kìm hãm sự phát triển nông nghiệp của thuộc địa.

Chính vì ban đầu làm cách mạng chỉ để bán cacao giá cao hơn đếch thèm quan tâm đến bọn nô lệ da đen hoặc bọn chăn bò lai (Llaneros) nghèo đói nên hiến pháp đầu tiên còn quy định chỉ ai có tài sản mới được bầu cử - tất nhiên còn ai vào đây ngoài chính tụi chủ đồn điền Mantuano nhằm chặn đứng đám dưới đáy vùng lên đòi quyền lợi cho mình.

Tuy mang tiếng là có quốc hội dân chủ nhưng thực chẳng qua là một câu lạc bộ kín của giới nhà giàu. Với những kẻ bị bỏ mặc thì việc thay thằng Cai Tây Ban Nha bằng thằng Chủ đồn điền Bolívar chẳng có gì khác biệt, thậm chí còn tệ hơn vì bọn Mantuano nổi tiếng keo kiệt và tàn ác.

Lợi dụng cái ngu ngốc này, hoàng gia Tây Ban Nha phản công lại bằng nước cờ "kích động giai cấp" cực kỳ thâm độc. Họ nói với đám dân nghèo và nô lệ rằng:

"Kẻ thù của các ngươi không phải là Nhà Vua ở xa tít, mà là bọn chủ đồn điền da trắng ngay trước mặt các ngươi. Giết bọn nó đi, Vua sẽ chia của cho các ngươi".

Kẻ hưởng gây ra cơn ác mộng cho Bolívar mang tên José Tomás Boves. Hắn chỉ là một tên TBN lưu manh nhưng đứng lên lãnh đạo đám kỵ binh du mục Llaneros (những gã chăn bò sống ở vùng đồng bằng Orinoco) cực kỳ man dạn, thiện chiến và căm thù bọn da trắng thành phố đến tận tủy xương. Boves cho phép lính của mình cướp bóc, hãm hiếp và giết sạch bọn Mantuano. Quân của Boves đi đến đâu, cỏ không mọc được đến đấy. Bolívar đã chứng kiến cảnh quân đội quý tộc của mình bị đám dân nghèo "chân đất mắt toét" này làm thịt như ngóe.

Năm 1814, Bolívar thua chạy trối chết, phải bỏ cả Caracas mà lưu vong sang Jamaica và Haiti. Chính trong những ngày tháng lưu vong nhục nhã này, Bolívar mới “sáng mắt ra” , nhận ra một sự thật phũ phàng: Mày không thể thắng một cuộc chiến tranh giải phóng nếu đại đa số dân chúng (người da màu, nô lệ, dân nghèo) đứng về phía kẻ thù. Nếu cứ giữ khư khư cái tư duy trịch thượng của đám Mantuano, thì cái đầu của mình sớm muộn cũng bị cắm trên ngọn giáo của một thằng nô lệ nào đó.]

Thật may cho Bolívar vào năm 1816, Haiti trở thành nước cộng hòa da đen tự do đầu tiên ở châu Mỹ sau khi giết sạch bọn chủ nô người Pháp. Tổng thống Haiti là Alexandre Pétion đã đồng ý cấp cho Bolívar tàu chiến, súng đạn và tiền bạc để quay lại Venezuela làm lại từ đầu. Nhưng Pétion ra một điều kiện tiên quyết: “Tao giúp mày, nhưng mày phải hứa giải phóng nô lệ ở Nam Mỹ. Tao không giúp một thằng chủ nô đi đánh nhau để lập ra một quốc gia chủ nô khác”.

Bolívar, lúc này đang ở thế đường cùng, đã gật đầu cái rụp. Hứa sẽ thực hiện.

Khi quay lại Venezuela lần thứ 3, Bolívar thay đổi hoàn toàn chiến thuật. Ông tuyên bố sắc lệnh giải phóng nô lệ mặc dù vẫn còn những rành buộc để giữ được sự ủng hộ của Tầng lớp địa chủ da trắng (Creole) - ví dụ như nếu một nô lệ đi lính cho ông, người đó sẽ tự do; nếu không, họ vẫn là nô lệ.

Lời hứa chia đất đai và gia súc cho bất kỳ ai gia nhập quân đội giải phóng bất kể màu da giúp Bolívar chiêu mộ được đám đám kỵ binh Llaneros (lúc này Boves đã chết) về phe mình bằng cách phong tướng cho thủ lĩnh của họ là José Antonio Páez. Nhờ có sức mạnh cơ bắp của đám dân nghèo và sự thiện chiến của đám Llaneros, Bolívar mới đánh bại được quân Tây Ban Nha.

Chiến thắng Carabobo hay Boyacá thực chất được xây bằng máu của tầng lớp dưới, những người tin vào cái “bánh vẽ” tự do mà Bolívar hứa hẹn.

Nhưng cái kết sau cùng mới là thứ đáng nói. Sau khi giành độc lập lời hứa "chia đất" và "giải phóng nô lệ" được thực hiện như thế nào?

Cực kỳ lôm côm và lừa lọc.

Đầu tiên là về vụ “Chia đất” (Land Redistribution). Bolívar đã hứa chắc như đinh đóng cột:

“Mỗi người lính tham gia giải phóng sẽ được chia đất đai tịch thu từ bọn Hoàng gia”.

Nghe sướng cái lỗ tai đúng không? Nhưng khi chiến tranh kết thúc, ngân khố quốc gia rỗng tuếch. Chính phủ lấy đâu ra tiền mà đo đạc, quy hoạch hay hỗ trợ nông cụ? Thế là Quốc hội (toàn bọn chủ đất và tướng lĩnh) nghĩ ra một trò cực kỳ lưu manh: Phát hành “Phiếu nợ đất đai” (Land Bounty Bonds).

Thay vì đưa cho người lính một mảnh đất thực tế có sổ đỏ, họ đưa cho mỗi thằng một tờ giấy lộn ghi: “Chính phủ nợ anh X một mảnh đất trị giá Y tiền, sẽ trả sau”. Một thằng lính Llaneros mù chữ, cả đời chỉ biết chăn bò và cầm giáo, giờ cầm tờ giấy đó thì làm cái gì? Nó không ăn được tờ giấy còn vợ con nó đang chết đói ở nhà.

Trục lợi từ điểm yếu này, những con kền kền ăn xác chết xuất hiện. Đám sĩ quan cao cấp, những vị tướng như José Antonio Páez (người hùng của đám chăn bò) tung tiền mặt ra mua lại các tờ phiếu nợ từ tay đám lính tráng của mình với giá rẻ mạt kiểu "tờ giấy mệnh giá 100 đồng tao mua lại 5 đồng tiền tươi, bán không hay nhịn đói?" . Đám lính vì đường cùng bán tống bán tháo đống giấy lộn ấy đi để mua rượu và bánh mì.

Hàng tấn giấy nợ đất đai đó chuyển ngược về túi của một nhóm nhỏ các tướng lĩnh quân phiệt mà sau đó bọn tướng này lại mang xấp giấy đó lên chính phủ (nơi chúng nó cũng nắm quyền) để đổi lấy những đại điền trang mênh mông bạt ngàn. Đừng nói với tao mày lại cãi rằng đó là “giao dịch công bằng và tự nguyện” nhé?

Cú lừa này đã tạo ra một sự chuyển dịch tài sản khổng lồ: Đất đai từ tay bọn Bảo hoàng Tây Ban Nha không được chia cho dân nghèo, mà chuyển sang tay tầng lớp Caudillo (trùm quân phiệt).

Những người lính Llaneros dũng cảm sau khi đổ máu cho độc lập, lại quay về làm tá điền (peon), đi cày thuê cuốc mướn trên chính mảnh đất mà lẽ ra thuộc về họ, phục vụ cho chính thằng chỉ huy cũ của mình. José Antonio Páez từ một gã chăn bò khố rách áo ôm đã trở thành địa chủ giàu nhất Venezuela nhờ chiêu trò thu gom giấy lộn này.

Thứ hai là vụ “Giải phóng nô lệ” (Abolition of Slavery). Đây là màn kịch dây dưa nhầy nhụa nhất. Bolívar hứa với Tổng thống Haiti là sẽ giải phóng nô lệ, nhưng khi về nước, lão và đám Quốc hội lại chơi trò “câu giờ” bằng cái gọi là “Luật về Tử cung” (Law of the Womb / Ley de Vientre) năm 1821.

Luật này quy định: Con của nô lệ sinh ra sau ngày ban hành luật sẽ được tự do. Nghe nhân văn nhỉ? Nhưng có cái điều khoản đính kèm bé tí: Đứa trẻ đó phải “phục vụ” (làm nô lệ trá hình) cho chủ của mẹ nó đến năm 18 tuổi (sau tăng lên 21 tuổi) để “trả công nuôi dưỡng”. Còn những người đang là nô lệ thì... vẫn là nô lệ cho đến chết.

Bọn chủ nô Mantuano và các tướng lĩnh mới vận dụng đủ mọi thủ đoạn để lách cái luật lỏng lẻo này. Chúng khai gian tuổi của nô lệ, mua bán nô lệ “chui” dưới danh nghĩa chuyển nhượng hợp đồng lao động. Thực tế, chế độ nô lệ vẫn tồn tại sờ sờ ở Venezuela thêm 33 năm nữa sau khi giành độc lập.

Phải mãi đến năm 1854, Tổng thống José Gregorio Monagas mới ký sắc lệnh bãi bỏ hoàn toàn chế độ nô lệ. Nhưng mày đừng tưởng lão làm thế vì lòng tốt. Lúc đó, nền kinh tế thế giới thay đổi, giá cacao biến động, và quan trọng hơn là bọn chủ đất nhận ra: Nuôi nô lệ tốn kém hơn thuê nhân công giá rẻ. Nuôi nô lệ mày phải lo chỗ ở, lo cái ăn tối thiểu để nó không chết.

Còn thuê một thằng nông dân tự do nhưng không có đất (chính là đám lính bị lừa mất đất tao kể ở trên), mày trả nó đồng lương chết đói, nó tự lo ăn ở, ốm thì mày đuổi cổ thuê thằng khác. Hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn.

Việc giải phóng nô lệ năm 1854 thực chất là một cuộc cơ cấu lại nhân sự: Sa thải nhân viên biên chế trọn đời (nô lệ) để chuyển sang ký hợp đồng thời vụ giá rẻ (lao động tự do). Các chủ nô thậm chí còn được nhà nước bồi thường tiền khi giải phóng nô lệ, còn người nô lệ được thả ra với hai bàn tay trắng, không tấc đất cắm dùi, và lại phải quay lại xin làm thuê cho ông chủ cũ để khỏi chết đói.

Sau cái gọi là “độc lập”, , cấu trúc xã hội Venezuela gần như không đổi: Một nhóm chóp bu (cũ là Tây Ban Nha + Mantuano, mới là Mantuano + Tướng lĩnh) nắm giữ 90% đất đai, còn đại đa số dân chúng (da màu, lai, lính giải ngũ) vẫn là giai cấp nông nô không đất. Lời hứa của Bolívar đã bị nghiền nát bởi lòng tham của chính những đồng chí của ông ta, biến Venezuela thành một cái trại lính khổng lồ nơi kẻ mạnh nuốt chửng kẻ yếu, đặt nền móng cho cái vòng luẩn quẩn nghèo đói và độc tài kéo dài đến tận thế kỷ 21.

Cái chết của Bolívar

Mọi bi kịch của cuộc đời Bolívar hậu cách mạng bắt nguôn từ giấc mơ vĩ đại và cũng là ngu xuẩn nhất: Gran Colombia (Đại Colombia). Ông ta muốn gom Venezuela, Colombia, Ecuador, Panama ngày nay thành một siêu cường quốc gia duy nhất để đối trọng với Mỹ và châu Âu. Nhưng lại quên mất một điều rằng mình đang cố gắng nhốt chung chuồng những con thú dữ lại với nhau. Các tướng lĩnh địa phương (Caudillos) như Páez ở Venezuela hay Santander ở Colombia đều muốn làm vua một cõi, chúng nó đếch muốn nghe lệnh của một thằng độc tài ngồi ở tít Bogota.

Năm 1828, sự phản bội bắt đầu hiện nguyên hình vào một đêm tháng 9 lạnh lẽo ở Bogota (gọi là La Conspiración Septembrina), chính những kẻ từng sát cánh với Bolívar đã thuê sát thủ đột nhập vào dinh tổng thống để giết hắn ta. Nếu không nhờ cô người tình Manuela Sáenz nhanh trí cầm kiếm chặn cửa và xúi nhảy qua cửa sổ chạy trốn dưới gầm cầu, thì Bolívar đã bị xiên chết đêm đó rồi.

Một "Người giải phóng" vĩ đại, nửa đêm phải trốn chui trốn nhủi dưới gầm cầu đầy bùn đất để tránh bị chính đồng bào mình giết. Lúc bò lên được, lão đã vỡ vụn hoàn toàn về mặt tinh thần. Lão nhận ra: "Bọn nó không cần tao nữa".

Đến năm 1830, cơ thể Bolívar bắt đầu mục rỗng vì bệnh lao phổi (tuberculosis), nhưng cái làm hắn chết nhanh hơn là sự uất hận. Venezuela – quê hương lão – dưới sự cầm đầu của tướng Páez, đã tuyên bố ly khai khỏi Gran Colombia và cấm cửa Bolívar quay về. Páez, thằng chăn bò mà Bolívar từng nâng đỡ, giờ ra lệnh: “Nếu Bolívar bước chân qua biên giới, bắn bỏ”.

Ở Bogota, đám chính trị gia gọi lão là “tên bạo chúa” (Longaniza - ví lão như cây xúc xích già nua).

Từ một vị tướng oai phong lẫm liệt trên lưng ngựa, Bolívar sụt cân không phanh, người gầy đét như một bộ xương di động, da dẻ xanh xao vàng vọt, má hóp lại. Khi lão mặc bộ quân phục cũ rộng thùng thình, dân Bogotá nhìn thấy lão đi dặt dẹo trên phố trông y hệt một cây xúc xích khô héo treo trong bếp.

Thời đó ở thủ đô Bogotá có một gã điên lang thang nổi tiếng, chuyên mặc quần áo lính rách rưới, đeo đầy huy chương giả và đi lại nghênh ngang ngoài đường, dân chúng gọi gã điên đó là "Longaniza". Khi phe đối lập gán cái tên này cho Bolívar, chúng nó muốn ám chỉ: "Thằng cha này không còn là Người giải phóng nữa, nó chỉ là một gã hoang tưởng, một thằng điên mặc áo lính đang diễn trò hề". Đó là đòn sỉ nhục khủng khiếp nhất đối với một người coi trọng danh dự như mạng sống.

Còn về cái danh “Tên bạo chúa” (El Tirano), không phải tự nhiên mà người ta vu oan cho lão đâu. Sự thật là Bolívar cuối đời đã “hắc hóa” thực sự. Lão bị ám ảnh bởi sự hỗn loạn của Gran Colombia đến mức tin rằng chỉ có chế độ độc tài mới cứu được đất nước.

Cái mầm mống độc tài bắt đầu từ Hiến pháp Bolivia năm 1826. Khi viết hiến pháp cho đất nước mang tên mình (Bolivia), Bolívar đã cài vào đó điều khoản “Tổng thống trọn đời” (President for Life) và có quyền tự chỉ định người kế nhiệm. Đám trí thức cộng hòa ở Bogotá (đứng đầu là Phó Tổng thống Francisco de Paula Santander - người từng là bạn chiến đấu của Bolívar) đọc xong bản hiến pháp này thì rụng rời tay chân. Họ gào lên: “Chúng ta đánh đuổi một ông Vua Tây Ban Nha để rồi rước về một ông Vua khác tên là Bolívar à?”. Họ gọi đó là chế độ quân chủ trá hình (Monarcy in disguise).

Đỉnh điểm là sự kiện ngày 27 tháng 8 năm 1828. Sau khi Quốc hội cãi nhau ỏm tỏi và không thông qua được các cải cách của lão, Bolívar đã chơi một ván bài tất tay: Lão ban hành Organic Decree, chính thức giải tán Quốc hội, đình chỉ Hiến pháp và tuyên bố mình là Độc tài Tối cao. Lão biện minh rằng: “Luật pháp đang giết chết nền cộng hòa, tao cần quyền lực tuyệt đối để lập lại trật tự”.

Hành động này đã biến lão từ một anh hùng giải phóng thành kẻ thù của nền dân chủ trong mắt giới tinh hoa chính trị (đặc biệt là đám luật sư và thương nhân). Santander, người được mệnh danh là “Người của Luật pháp”, đã công khai chống lại Bolívar (người của Gươm súng). Santander tuyên bố: “Vũ khí có thể cho các ngài độc lập, nhưng chỉ có luật pháp mới cho các ngài tự do”. Câu này vả thẳng vào mặt chế độ độc tài quân sự của Bolívar.

Thêm vào đó, để duy trì quyền lực, Bolívar bắt đầu dùng bàn tay sắt. Lão cho mật vụ theo dõi các đối thủ chính trị, kiểm duyệt báo chí, và thậm chí ra lệnh xử tử những kẻ âm mưu chống lại mình (trong đó có cả việc ký lệnh tử hình Santander, dù sau đó giảm án xuống thành lưu đày). Cái không khí ngột ngạt bao trùm Bogotá, người ta sợ Bolívar hơn là kính trọng lão. Dân chúng bắt đầu vẽ tranh biếm họa lão như một con quỷ già nua đang ăn thịt con cái mình, và từ đó cái tên “Longaniza” và “Bạo chúa” vang lên khắp các ngõ ngách.

Bi kịch của Bolívar là lão làm Độc tài không phải vì tham tiền hay tham quyền cho bản thân hưởng thụ (lão chết nghèo rớt mồng tơi mà), mà lão làm vì lão tin rằng dân chúng Nam Mỹ "chưa đủ trình độ" để hưởng dân chủ, cần một bàn tay sắt chăn dắt như chăn cừu.

Nhưng cái tư duy "Bố già biết tuốt" (Paternalism) đó đã lỗi thời ngay khi họng súng vừa nguội. Đám tướng lĩnh địa phương và giới tinh hoa mới chỉ muốn chia chác quyền lực, chúng nó không cần một ông bố già khó tính suốt ngày bắt chúng nó phải sống đạo đức và đoàn kết. Thế là chúng nó hùa nhau đạp đổ tượng đài, biến "Người giải phóng" thành "Cây xúc xích già" để dễ bề tống cổ lão đi cho khuất mắt.

Tháng 5 năm 1830, Bolívar từ chức Tổng thống, gom góp chút tiền còm định bỏ đi châu Âu sống nốt phần đời còn lại. Nhưng nhục nhã thay, khi đi dọc sông Magdalena ra biển để bắt tàu, lão phát hiện ra mình không đủ tiền mua vé tàu. Tài sản khổng lồ của gia tộc Bolívar, những đồn điền cacao, mỏ đồng... tất cả đã bị bán sạch hoặc bị tịch thu để nuôi quân trong suốt 20 năm chiến tranh. Lão giờ là một kẻ khố rách áo ôm đúng nghĩa.

Khi đến thành phố biển Santa Marta, sức khỏe lão suy sụp đến mức không đi nổi nữa. Và đây là cái tát đau đớn nhất của định mệnh: Người duy nhất chịu dang tay đón nhận lão, cho lão một mái nhà để chết, lại là một người Tây Ban Nha. Đó là Don Joaquín de Mier, một thương nhân người Tây Ban Nha mà Bolívar đã dành cả đời để đánh đuổi. Ông này cho Bolívar tá túc tại trang trại Quinta de San Pedro Alejandrino.

Tại đây, những ngày cuối cùng của Bolívar diễn ra trong thảm hại. Lão gầy như một bộ xương khô, ho ra máu, mê sảng chửi rủa những kẻ phản bội. Khi bác sĩ xông vào phòng khám, ông ta thấy “Người giải phóng” mặc một chiếc áo sơ mi rách bươm, vá chằng vá đụp. Khi Bolívar trút hơi thở cuối cùng vào ngày 17 tháng 12 năm 1830, lão không có nổi một bộ quần áo tử tế để liệm.

Tướng Silva, người hầu cận trung thành hiếm hoi còn lại, đã phải đi mượn cái áo sơ mi của chủ nhà Joaquín de Mier để mặc cho cái xác của Bolívar. Mày thấy mỉa mai không? Người đàn ông từng giải phóng 5 quốc gia, từng sở hữu ngàn dặm đất đai, khi chết phải mặc cái áo mượn của “kẻ thù” (một người Tây Ban Nha) để xuống mồ. Thậm chí, tiền làm đám tang cũng là do hàng xóm quyên góp, vì trong túi lão lúc chết chỉ còn vài đồng bạc lẻ không đủ mua quan tài.

Trong những giây phút tỉnh táo cuối cùng, Bolívar đã viết bức thư “Carta de Bolívar al general Juan José Flores (1830)” viết tại Barranquilla vào ngày 9 tháng 11 năm 1830 chứa đựng 6 sự thật cay đắng về nền chính trị Mỹ Latinh mà đến giờ vẫn đúng:

1. Châu Mỹ là nơi không thể cai trị (ungovernable) : sự đa dạng về sắc tộc, sự chia rẽ giữa các tầng lớp và địa hình hiểm trở khiến việc thiết lập một chính quyền trung ương ổn định là điều không tưởng.

2. Những kẻ phục vụ cách mạng là những kẻ đang “cày trên biển”: ý nói tốn công vô ích

3. Thứ duy nhất có thể làm ở châu Mỹ là di cư đi chỗ khác.

4. Đất nước này sẽ rơi vào tay đám đông cuồng loạn, và sau đó là những tên bạo chúa vô hình đủ mọi màu da.

5. Bị tàn phá bởi tội ác và sự trừng phạt, đến mức bọn châu Âu cũng chẳng thèm đi xâm lược lại bọn ta nữa.

6. Nếu có thể quay ngược thời gian, ta thà không sinh ra.

Bolívar chết không phải như một vị thánh, mà như một kẻ thất bại nhận ra mình đã bị lịch sử lừa dối. Lão đã phá hủy một trật tự cũ (thuộc địa) nhưng lại thất bại trong việc xây dựng trật tự mới, để lại một khoảng trống quyền lực cho lũ sói (Caudillos) xâu xé nhau, đẩy người dân vào cảnh nồi da xáo thịt suốt cả thế kỷ sau đó.

Kỷ nguyên của Caudillismo (Chủ nghĩa Lãnh chúa)

Cái chết của Bolívar để lại sau khi tắt thở một kịch bản “nồi da xáo thịt” lặp đi lặp lại nhiều lần đến mức phát nôn:

Một gã tướng (Caudillo) ở vùng quê nổi dậy, hứa hẹn đủ thứ với dân nghèo, gom quân đánh về thủ đô Caracas, cướp ghế Tổng thống, chia chác ngân khố cho đàn em, rồi lại bị một gã Caudillo khác ở vùng khác làm y hệt để lật đổ.

Suốt thế kỷ 19, Venezuela chứng kiến hàng trăm cuộc nổi dậy và đảo chính, trung bình cứ vài năm lại thay đổi hiến pháp một lần.

Mở bát cho tấn bi hài kịch này lại chính là José Antonio Páez – gã chăn bò trứ danh mà tao đã kể.

Sau khi đá đít Bolívar, Páez trở thành “Bố già” của Venezuela. Lão cai trị đất nước như cai quản một trang trại bò khổng lồ. Khôn ở chỗ là biết bắt tay với giới tinh hoa buôn bán ở Caracas (bọn Mantuano cũ) để giữ cho kinh tế chạy, trong khi dùng ngọn giáo của đám kỵ binh Llaneros để đâm chết bất cứ ai ho he phản đối. Giai đoạn này được gọi là “Chế độ Quả đầu lĩnh Bảo thủ”, nhìn bề ngoài thì có vẻ yên ổn, nhưng bên trong là sự kìm nén tàn bạo. Páez cứ ngồi ghế tổng thống một nhiệm kỳ, rồi lại lui về hậu trường dựng một con bù nhìn lên, rồi lại quay lại khi thấy ngứa mắt.

Nhưng cái “trật tự” của Páez sụp đổ khi hắn già đi và mắc sai lầm chọn người kế vị. Lão đưa anh em nhà Monagas lên nắm quyền, nghĩ rằng chúng nó sẽ nghe lời. Ai ngờ anh em nhà này lật mặt nhanh hơn lật bánh tráng. Chúng nó đá Páez ra rìa, thiết lập gia đình trị, tham nhũng vô độ và đổi màu cờ sang phe “Tự do” (Liberals) để mị dân.

Sự tranh giành giữa phe Bảo thủ (của Páez) và phe Tự do (của Monagas) đã châm ngòi cho cuộc chiến tàn khốc nhất lịch sử Venezuela: Cuộc chiến tranh Liên bang (Guerra Federal, 1859-1863).

Trong 5 năm, đất nước bị xé nát. Phe Tự do, dưới sự chỉ huy của Ezequiel Zamora (một gã chủ tiệm tạp hóa phất lên thành tướng), đã hô hào khẩu hiệu cực đoan: "Kinh hoàng cho bọn Đại sở hữu! Đất đai và Người tự do!".

Zamora kích động lòng thù hận giai cấp của dân nghèo, xúi họ đốt phá các đồn điền, giết sạch bọn da trắng giàu có. Đây không còn là chiến tranh chính trị nữa, mà là chiến tranh xã hội.

Khoảng 100.000 đến 150.000 người chết trên tổng dân số chỉ hơn 1 triệu người. Tức là cứ 10 người Venezuela thì có 1 người chết vì súng đạn, bệnh tật hoặc đói khát trong cuộc chiến này. Ruộng đồng bỏ hoang, gia súc bị giết sạch, nền kinh tế quay về thời đồ đá

Sau khi Zamora bị bắn chết (bởi một viên đạn bí ẩn mà nhiều người đồn là do chính đồng đội bắn vì sợ lão quá cực đoan), một gã quái kiệt khác trỗi dậy trên đống tro tàn: Antonio Guzmán Blanco. Hắn cũng là loại độc tài "khai sáng" (Enlightened Despot)., vì quá mê nước văn hóa Pháp trong thời gian sống ở Paris nên khi về nước cầm quyền suốt 18 năm (1870-1888). Guzmán Blanco dẹp yên các sứ quân bằng tiền và súng, mang lại sự ổn định giả tạo.

Hắn xây dựng đường sá, nhà hát opera, bắt chước Paris, và quan trọng nhất là... dựng tượng mình ở khắp mọi nơi. Hắn bắt mọi người gọi lão là "Người Mỹ Kiệt xuất" (The Illustrious American). Dưới thời lão, Venezuela trông có vẻ văn minh lên, nhưng thực chất là tài sản quốc gia lại chui vào túi riêng của tên độc tài và đám thân tín. Hắn biến nhà nước thành cái máy ATM cá nhân, vay nợ nước ngoài vô tội vạ để xây công trình phông bạt, để lại cục nợ khổng lồ cho đời sau.

Cái quy luật “mạnh được yếu thua” này tàn phá tâm lý người dân Venezuela cực nặng. Họ mất niềm tin vào luật pháp.

Họ nhận ra rằng: Muốn đổi đời, đừng đi cày, hãy cầm súng đi theo một thằng Caudillo nào đó. Nếu nó thắng, mày được làm quan, được chia đất. Nếu nó thua, mày chết. Chính trị trở thành một canh bạc đẫm máu. Các phe phái (Phe Vàng - Tự do và Phe Xanh/Đỏ - Bảo thủ) giết nhau chỉ vì màu áo, chứ cương lĩnh thì rỗng tuếch như nhau.

Cuối thế kỷ 19, khi cả thế giới đang bước vào cách mạng công nghiệp, Mỹ đang xây đường sắt xuyên lục địa, thì Venezuela vẫn đang loay hoay với những cuộc đảo chính của những gã tướng vùng núi. Năm 1899, một toán quân từ vùng núi Andes (biên giới Colombia) do Cipriano Castro cầm đầu (gọi là “Cuộc cách mạng Tái thiết”) đã tràn xuống Caracas cướp chính quyền, mở ra kỷ nguyên thống trị của những gã “Caudillo vùng Andes”.

Bọn Andes này lì lợm và tàn bạo hơn hẳn bọn đồng bằng. Đặc biệt là cánh tay phải của Castro – Juan Vicente Gómez. Gómez là một con cáo già thực sự. Năm 1908, khi Castro bị bệnh phải sang châu Âu chữa trị, Gómez ở nhà đảo chính, cướp ngôi và thiết lập một chế độ độc tài kéo dài 27 năm (đến tận 1935). Gómez chính là kẻ đã kết thúc kỷ nguyên hỗn loạn của các Caudillo nhỏ lẻ bằng cách trở thành Caudillo Chúa (The Super Caudillo). Hắn xây dựng một quân đội chính quy hiện đại (nhờ tiền bán dầu mỏ sau này) đủ mạnh để nghiền nát bất kỳ cuộc nổi dậy nào, thống nhất đất nước bằng nhà tù và tra tấn.

P3: Sự trỗi dậy của đế quốc Hoa Kỳ

Người nhập cư

Trong khi Bolívar đang cưỡng ngựa mài gươm đánh nhau tơi bời khói lửa ở dải Andes để giải phóng thuộc địa TBN thì ở phía bắc châu lục, một siêu cường đang trên đàn vươn mình mà sau này sẽ trở thành siêu cường thống trị địa cầu - Hợp Chúng Quốc Hoa Kỳ.

Sau khi giành độc lập khỏi đế quốc Anh năm 1812, 13 bang ở bờ Đông trở thành miền đất hứa của những kẻ tuyệt vọng chẳng có gì trong tay nhưng lại có khát vọng đổi đời. Ở châu Âu, đất đai nằm hoàn toàn trong tay giới quý tộc và nhà thờ, đám dân đen dù làm cần cụi cả đời cũng không đủ tiền mua nổi một mét vuông đất cắm dùi.

Những kẻ này sau khi nghe tin về miền đất hứa bên kia đại dương qua những lá thư gọi là "America Letters".

Cứ tưởng tượng ở cái láng quê hẻo lánh tại Ireland hoặc Italia, hầu hết dân làng mù chữ chỉ có mỗi ông cha xứ là biết đọc. Bỗng nhiên một ngày nọ, lá thư từ thằng Joe nào đó bỏ xứ ra đi 2 năm trước đột ngột gửi về. Bên trong thư là tờ 5 đôla hoặc tấm vé tàu trả trước (prepaid ticket) cho thằng em trai. Nội dung thư đại loại là: "Ở đây anh ăn thịt ba bữa một ngày, không phải ngả nón chào thằng bá tước nào cả."

Đối với nông dân châu Âu đang đói rã họng vì mất mùa khoai tây hay bị lãnh chúa cướp đất nghe cái tin "ăn thịt mỗi ngày" nó có sức công phá mạnh hơn bất kỳ lời hứa chính trị nào. Một lá thư như thế được chuyền tay đọc cho cả tổng nghe, biến nước Mỹ thành thiên đường có thật.

Bên cạnh thư từ, các công ty đường sắt Mỹ và các bang miền Viễn tây đang khát nhân lực nên đã cử hàng tay "môi giới" (agents) sang châu Âu. Bọn này dán áp phích quảng cáo khắp các bến cảng, quán rượu, vẽ ra viễn cảnh: "Đất miễn phí! Không cần vốn! Chỉ cần đến là có trang trại."

Thực tế thì đến nơi mới biết đời không như mơ, nhưng lúc đó thì đã muộn rồi, đã leo lên lưng cọp rồi thì phải cày cuốc mà sống thôi.

Chính phủ Mỹ để thu hút thêm người nhập cư từ cựu thế giới đã ban hành những đạo như '“Land Act of 1820” cho phép mua tối thiểu 80 mẫu Anh với giá chỉ với 1,25 đôla một mẫu. Rẻ như cho! Vậy đống đất đấy đến từ đâu. Của rẻ tất nhiên đến từ của ăn cướp. “Indian Removal Act of 1830” (Đạo lực Di dời người da đỏ) trở thành công cụ pháp lý để quân đội Mỹ dùng súng, cưỡng bức các bộ lạc bản địa ra khỏi những vùng đất màu mỡ nhất miền Đông Nam để lấy đất đó bán cho người da trắng trồng bông và làm nông trại.

Nó biến hàng triệu nông dân nghèo da trắng từ châu Âu sang định cư trở thành tầng lớp tiểu địa chủ chỉ trong một đêm, tin tích cực như thế càng lan truyền cho nhau về lục địa già càng mãnh hơn nữa, lôi cuốn hàng triệu người khác quyết tâm bỏ xứ mà đi tìm “vùng đất hứa”.

Trước năm 1850, họ đi bằng tàu buồm gỗ, mất 1 đến 3 tháng lênh đênh. Sau này có tàu hơi nước thì rút xuống còn 10-14 ngày. Nhưng đa số dân nghèo đi vé hạng bét gọi là Steerage (Khoang hầm). Giá vé tầm 3 đến 5 bảng Anh (tương đương khoảng 15-20 đô la Mỹ thời đó).

Mày đừng thấy con số nhỏ, với một thằng nông dân làm thuê ở châu Âu thời đó, 5 bảng là tiền tích cóp cả năm trời nhịn ăn nhịn mặc, hoặc là bán cả gia tài, nhà cửa mới đủ mua vé cho một người.

Họ bị nhồi nhét dưới hầm tàu tối tăm, hôi hám, nằm chung với chuột bọ, không có cửa sổ. Tỉ lệ chết trên đường đi cực cao, nhất là trong giai đoạn Nạn đói Ireland, người ta gọi những con tàu này là “Coffin Ships” (Tàu quan tài) vì xác người bị ném xuống biển nhiều như cơm bữa.

Các hãng tàu lớn nắm trùm đường dây này là Cunard Line (Anh), White Star Line (Anh - sau này đóng tàu Titanic), và Hamburg-Amerika Line (Đức). Các ông trùm như Samuel Cunard hay Albert Ballin (người Đức gốc Do Thái, ông trùm của Hamburg-Amerika) đã biến việc chở người di cư thành một ngành kinh doanh siêu lợi nhuận. Họ tính toán rằng: chở hàng hóa thì phải bốc xếp tốn kém, chứ chở “hàng người” thì chúng tự đi lên, tự đi xuống, chết thì vứt, lãi hơn nhiều.

Về thành phần dân cư, trong giai đoạn nửa đầu thế kỷ 19 (sau 1812 đến trước Nội chiến 1861), hai nhóm bỏ xứ đi đông nhất là:

1. Người Ireland: Đứng đầu bảng. Họ chạy trốn khỏi Nạn đói khoai tây (Great Famine 1845-1852). Hơn 1 triệu người chết đói, và 1 triệu người khác bỏ chạy sang Mỹ. Dân Ireland đến Mỹ với hai bàn tay trắng đúng nghĩa, làm những việc mạt hạng nhất như đào kênh, xây đường sắt, làm giúp việc. Họ căm thù nước Anh tận xương tủy và chính họ là lực lượng lao động giá rẻ khổng lồ xây dựng nên cơ sở hạ tầng bờ Đông nước Mỹ.

2. Người Đức: Nhóm đông thứ hai. Họ bỏ đi vì bất ổn chính trị (sau cuộc cách mạng thất bại năm 1848) và vì đất đai ở quê nhà bị chia nhỏ manh mún. Khác với dân Ireland nghèo rớt mồng tơi tụ tập ở thành phố, dân Đức thường có chút vốn và kỹ năng nghề (thợ rèn, nông dân giỏi), nên họ thường tiến sâu vào vùng Trung Tây (Midwest) để lập trang trại, mang theo văn hóa bia và xúc xích.

Khi bước chân đến tận nơi rồi thì dòng người nhập cư này phần đông chia thành ba loại.

Loại 1: Tiểu địa chủ

Đám người đói rã họng ở châu Âu, khi thấy tờ quảng cáo “Đất miễn phí” liền kéo cả vợ con sang châu Mỹ khi đến nơi mới nhận ra mình bị lừa bởi một cái bẫy đa cấp khổng lồ do Chính phủ Mỹ và bọn Đường sắt phối hợp giăng ra.

Đúng là có đất miễng phí … xương xẩu. Theo Đạo luật Trang trại (Homestead Act) ban hành năm 1862 cho không mỗi người nhập cư một mẫu đất rộng 160 mẫu Anh (khoảng 65 hecta), đúng là to vật vã nhưng ở đời cái gì mà miễn phí từ trên đầu rớt xuống chỉ có nước mưa và cứt chim. Những miếng đất “ngon”, màu mỡ, gần sông suối, gần rừng để lấy gỗ dựng nhà đã bị đám đầu cơ phân lô bán nền và đám công ty đường sắt phí phần hết rồi.

Đám người nhập cư chỉ nhận được phần “miễn phí” nằm ở những đồng cỏ khô cằn (Great Plains) - nơi mà nước ngọt để tưới tiêu, sinh hoạt quý hơn cả vàng, cây cối xanh tươi chỉ là thứ xa xỉ. Đó là những cánh đồng hoang vu, gió thổi bay tóc, không một bóng người, không một bóng cây trong các bộ phim miền Viễn Tây xưa cũ thì mới thấm được cái lạnh gáy của sự cô đơn mỗi khi đêm về.

Các công ty như Union Pacific, Northern Pacific trong khi đó được chính phủ cấp cho đất dọc đường ray theo hình bàn cờ (checkerboard pattern). Sau đó bọn chúng bán lại những mảnh đất này với giá cắt cổ (khoảng 2.5 đến 10 đô la/mẫu) cho dân nhập cư. Trông chẳng khác gì cái trò phân lô bán nền của Vingroup, Sungroup bâu giờ.

Dân nghèo phải cắn vay vay tiền mua đất của bọn này thay vì lấy đất miễn phí ở xa vì nếu không có đường tàu đi ngang qua thì lấy gì để chở nông sản đi bán? Không lẽ chở lúa mì bằng xe ngựa rồi để nó hư hỏng trong lúc vận chuyển.

Đây rõ ràng là cái bẫy được thiết buộc dân nhập cư tự chui vào rọ: Vay tiền ngân hàng để mua đất "xịn" của bọn đường sắt để tiện đường giao thương. Từ vị thế đi tìm đất miễn phí, họ trở thành con nợ ngay ngày đầu tiên đặt chân đến vùng đất hứa.

Có đất rồi thì mọi chuyện còn lại là sinh tồn với "Nhà cỏ và Phân bò". Vùng Viễn Tây không có cây (treeless plains), dân nhập cư Đức, Scandinavia hay Ireland không thể xây nhà gỗ như ở quê. Họ phải xắn những tảng cỏ (sod) dưới đất lên, xếp chồng lên nhau thành cái gọi là "Sod House" (Nhà hầm bằng cỏ).

Họ sống trong một cái hầm tăm với tường làm bằng đất, mái nhà cũng là đất khi tới mùa mưa thì bùn dột tong tỏng xuống đầu còn mùa hè rắn rết, sâu bọ rớt từ trần nhà xuống nồi súp đang nấu dở. Đến khi đông về gặp phải bão tuyết chôn vùi cả nhà trong tuyết trắng, lạnh thấu xương. Vì không có củi khô (đéo có cây) nên họ phải đi nhặt phân bò khô (buffalo chips) về đốt để sưởi ấm và nấu ăn. Cái hiện thực này nó khác xa cái bức tranh lãng mạn trên mấy tờ quảng cáo ở bến cảng Hamburg

Để trồng trọt cần tiền để mua công cụ:cày thép (để cày đất cứng), hạt giống, ngựa kéo, hàng rào dây thép gai (barbed wire) để trả nợ ngân hàng hòng còn giữ đất.

Vậy tiền đâu ra? Lại là đi vay, họ đem hy vọng vào mùa màng bội thu để trả nợ. Nhưng với cái nơi khí hậu cực đoan này chẳng bao giờ trả được hết nợ. Năm thì hạn hán cháy đồng, năm thì gặp nạn châu chấu bay rợp trời như đám mây đen đi từ vùng này tới vùng khác ăn sạch sành banh từ lá ngô đến cả quần áo khô ngoài sân.

Gặp cảnh mất mùa, đám ngân hàng và cty đường sắt không hề có chút tình thương nào ngoại trừ trái tim tư bản máu lạnh lập tức siết nợ để thu hồi lại vốn. Hàng ngàn gia đình đã phải bỏ chạy lấy người, , để lại dòng chữ cay đắng trên xe ngựa khi quay về miền Đông: “In God we trusted, in Kansas we busted” (Tin vào Chúa, nhưng phá sản ở Kansas).

Nhưng trong nền kinh tế tư bản hoang dã này coi đám tiểu địa chủ dù nợ đầm đìa này chính là người tiêu dùng lý tưởng nhất mà mọi nhà tư bản công nghiệp đều mơ ước. Tại sao? Vì nhu cầu của họ là nhu cầu sinh tồn, buộc phải mua chứ không phải thích thì mua.

Ở miền Viễn Tây, đất đai không giống đất phù sa sông Hồng hay sông Cửu Long đâu. Lớp đất mặt (sod) của vùng Đại Bình Nguyên (Great Plains) nó dày và dai như da trâu, rễ cỏ chằng chịt. Cái cày gỗ hay cày gang cũ kỹ mang từ châu Âu sang cày vào là gãy lưỡi ngay.

Năm 1837, gã thợ rèn John Deere chế ra cái cày bằng thép đánh bóng (polished steel plow). Nó sắc lẹm, cắt ngọt qua rễ cỏ và đất không bị dính vào lưỡi cày. Vì thế mọi thằng nông dân bắt buộc phải mua cái cày này nếu muốn có cái bỏ vào mồm. Không có nó, 160 mẫu đất kia chỉ là bãi cỏ hoang. Thế là lại phải vay tiền để mua cày. Nhà máy của Deere ở Illinois chạy hết công suất cũng không kịp bán.

Trồng được lúa rồi, nhưng thu hoạch mới là ác mộng. Một người cầm liềm gặt tay chỉ được khoảng 1-2 mẫu một ngày. Lúa chín mà không gặt kịp mưa xuống là thối hết.Cyrus McCormick tung ra cái máy gặt cơ khí (Mechanical Reaper).

Một cái máy này làm việc bằng 5-10 người gặt tay. Thằng hàng xóm mua máy, nó gặt nhanh, bán lúa sớm được giá. Mày không mua, mày gặt chậm, lúa hỏng hoặc bán giá thấp. Thế là mày cũng phải cắn răng vay nợ để mua cái máy. Cái này gọi là “cưỡng bức công nghệ”. Các nhà máy ở Chicago phất lên nhờ chính nỗi sợ bị tụt hậu của nông dân.

Ở cái nơi luật pháp chưa tới, xung quanh là thú dữ, trộm cướp và người da đỏ đang điên tiết vì mất đất, khẩu súng là mạng sống. Samuel Colt không chỉ bán súng, hắn bán sự an toàn. Hắn áp dụng dây chuyền lắp ráp để sản xuất hàng loạt súng lục ổ xoay (revolver). Hàng triệu nông dân mua súng. Quân đội Mỹ mua súng. Nhu cầu khổng lồ này giúp ngành cơ khí chính xác của Mỹ (American System of Manufacturing) phát triển vượt bậc, vượt xa các thợ thủ công tỉ mỉ nhưng chậm chạp của châu Âu.

Làm sao thằng nông dân ở giữa đồng không mông quạnh mua được hàng của thằng chủ xưởng ở New York? Đây là lúc ngành đường sắt và bưu chính nhảy vào. Các công ty như Sears, Roebuck & Co. hay Montgomery Ward đẻ ra hình thức bán hàng qua thư (Mail Order). Họ in những cuốn catalog dày cả nghìn trang, bán từ cái kim sợi chỉ đến cả... một ngôi nhà lắp ghép (kit house).

Hệ thống này giết chết các cửa hàng tạp hóa nhỏ lẻ trung gian, nối thẳng ống hút tiền từ túi nông dân miền Tây về két sắt của các nhà buôn miền Đông.

Đấy, mày thấy khác xa với Nam Mỹ chưa. Ở Mỹ latin, Thằng nông nô (peon) không có đất, không có tiền, chủ đồn điền (Latifundista) thì chỉ thích mua đồ xa xỉ nhập từ Paris. Nền công nghiệp nội địa chết yểu vì không có ai mua hàng bình dân.

Còn ở Mỹ, hàng triệu tiểu địa chủ tuy nợ nần nhưng họ nắm trong tay tư liệu sản xuất. Họ buộc phải tiêu dùng, buộc phải nâng cấp công nghệ để trả nợ. Chính cái áp lực nợ nần đó đã kích thích sản xuất, tạo ra một thị trường nội địa khổng lồ nuôi lớn nền công nghiệp Mỹ, biến nó thành gã khổng lồ trước khi bước ra sân khấu thế giới.

Những tiểu địa chủ này không chết đói như ở châu Âu, nhưng họ trở thành những con trâu cày trả nợ cho hệ thống tư bản Mỹ. Họ bị kẹp giữa hai gọng kìm: một bên là thiên nhiên khắc nghiệt, một bên là lãi suất ngân hàng và giá cước vận tải của bọn đường sắt độc quyền. Chính cái sự cùng cực và uất ức này sau này đã đẻ ra phong trào chính trị của nông dân (Populist Movement), nơi họ vùng lên đòi "xử đẹp" bọn ngân hàng và đường sắt.

Loại 2: “Nô lệ da trắng”

Đám dân nghèo không một xu dính túi sang thì làm sao để vay nợ kiếm tiền mua vé sang châu Mỹ?

Chẳng hề có công việc làm công nhân quần quật cả ngày trong nhà xưởng bởi vì đã có nhà máy đâu nên sinh ra cái nghề "Nô lệ da trắng" hay từ chuyên môn gọi là Lao động khế ước (Indentured Servants). Đéo nghe nhầm đâu, đọc lại lần 2 đi.

Vì giá vé tàu sang tân thế giới quá đắt, những kẻ cùng đường ở Anh, Scotland, Đức chấp nhận ký một bản hợp đồng bán thân. Thuyền trưởng sẽ chở họ sang miễn phí, đến bến cảng Mỹ, thuyền trưởng bán cái hợp đồng đó cho một chủ trại hoặc chủ xưởng thủ công người Mỹ. Thằng dân nghèo này phải làm việc không lương trong 5 đến 7 năm để trả nợ tiền vé. Nó bị đối xử không khác gì nô lệ, bị đánh đập, không được cưới xin, chỉ khác là sau 7 năm nếu còn sống thì được tự do. Đây chính là lực lượng lao động tay chân đời đầu: khuân vác bến cảng, thợ phụ trong các xưởng rèn, xưởng đóng giày thủ công nhỏ lẻ.

Bên cạnh đó, Mỹ tồn tại một hệ thống gọi là “Putting-out system” (Hệ thống gia công tại nhà). Các thương nhân Mỹ (chưa phải chủ nhà máy) mua bông thô, rồi đem đến từng hộ gia đình nghèo trong các khu ổ chuột hoặc vùng ven. Vợ con, người già ở nhà dùng guồng quay tơ chạy bằng tay (hand spinning wheel) thô sơ để kéo sợi, rồi thương nhân đến thu gom trả tiền công rẻ mạt. Năng suất cực thấp, sợi to sợi nhỏ không đều, vải làm ra xấu xí, không đọ lại được vải Anh bóng bẩy. Đây là thời kỳ Mỹ “khát” công nghệ đến điên cuồng. Các bang như Pennsylvania hay Massachusetts treo thưởng cả đống tiền cho ai chế tạo được máy dệt kiểu Anh, nhưng toàn thất bại vì không ai nắm được nguyên lý cơ khí phức tạp bên trong.

Loại thứ 3: Trí thức, tư bản ngân hàng, chủ xưởng và tầng lớp "cổ cồn trắng" (white-collar)

Tuy không đông đảo như tầng lớp dân nghèo thành thị và nông thôn nhưng bọn này lại nắm giữ bộ não và túi tiền nước Mỹ.

Trước khi có máy móc, mày đừng hình dung “tư bản” là mấy ông chủ nhà máy ống khói đen sì. Lúc này, tầng lớp tinh hoa nắm tiền là Thương nhân Hàng hải (Merchant Princes) ở các cảng lớn như Boston, New York, Philadelphia. Bọn này không di cư vì đói, chúng nó di cư để mở rộng mạng lưới làm ăn hoặc là con thứ của các gia đình quý tộc Anh mang vốn sang để lập nghiệp riêng.

Tiền của bọn này đến từ Tam giác thương mại (Triangle Trade) đã nói ở Phần 1. Chúng nó chở rượu Rum từ Mỹ sang châu Phi đổi lấy nô lệ, chở nô lệ sang Caribbean đổi lấy đường/mật rỉ, rồi chở mật rỉ về Mỹ nấu rượu. Bọn này ngồi trong các quán cà phê sang trọng (Coffee Houses), không bao giờ đụng tay vào việc chân tay, chúng chỉ cần cái sổ cái kế toán và các mối quan hệ với London. Đây chính là tiền thân của giới tài chính phố Wall sau này. Khi Cách mạng Mỹ nổ ra, chính đám này bỏ tiền nuôi quân của Washington, nên sau khi độc lập, chúng nó đòi quyền lợi chính trị cực gắt.

Đám tri thức phần nhiều là Luật sư và Mục sư. Đừng coi thường bọn luật sư. Chính bọn này (như Alexander Hamilton, John Adams) đã viết ra Hiến pháp Mỹ, thiết kế ra một hệ thống pháp luật bảo vệ tối đa quyền tư hữu tài sản. Chúng nó cài cắm những điều luật để đảm bảo rằng đám "dân đen" (như Loại 1 và Loại 2) có thể dùng lá phiếu để cướp tiền của người giàu, tạo ra cái khung sườn pháp lý để chủ nghĩa tư bản vận hành trơn tru.

Thời kỳ công nghiệp hóa

Nếu trong tay mày không có khả năng cũng như không đủ thời gian nghiên cứu phát triển công nghệ thì cách dễ dàng và nhanh nhất là đi ăn cắp chất xám và nhân lực. Nước Mỹ trong cơn "khát" công nghệ đến mức điên cuồng, họ sẵn sàng trải thảm đỏ và đổ tiền tấn vào bất cứ ai dám vỗ ngực xưng tên là "tao biết lắp máy dệt kiểu Anh".

Năm 1787, Hội Khuyến khích Sản xuất và Nghệ thuật Hữu ích Pennsylvania (một tổ chức sân sau của giới tài phiệt và chính trị gia) đã treo giải thưởng 100 Bảng Anh (tiền vàng thời đó) cho bất kỳ ai mang được thiết kế máy dệt Arkwright về. Thời đó, lương một người thợ lành nghề chỉ khoảng vài chục bảng một năm. 100 bảng là cả một gia tài, tương đương với 5-10 năm lao động cật lực không ăn không tiêu. Chưa kể, chính quyền bang còn hứa hẹn tặng thêm đất đai và quyền công dân danh dự.

Thậm chí, Alexander Hamilton - Bộ trưởng Tài chính đầu tiên và là kiến trúc sư của nền kinh tế Mỹ - còn chơi lớn hơn. Ông ta và trợ lý Tench Coxe công khai điều hành một mạng lưới “săn đầu người” (headhunter) quốc tế. Coxe đã gửi các đại lý sang tận Anh, lân la ở các quán rượu quanh các khu công nghiệp Manchester để rỉ tai rủ rê thợ thuyền. Họ hứa hẹn sẽ đài thọ toàn bộ chi phí đi lại, bảo lãnh an ninh, và cấp vốn khởi nghiệp. Hamilton coi việc ăn cắp công nghệ này là “nghĩa vụ quốc gia” để thoát khỏi sự lệ thuộc vào hàng hóa Anh.

Nhưng cái "giải thưởng" lớn nhất khiến Samuel Slater—một thằng thợ giám sát trẻ măng ở Anh—quyết định "bán đứng" tổ quốc để sang Mỹ là cơ hội sở hữu cổ phần (Equity). Đây là tư duy cực kỳ tân tiến của đám tư bản Mỹ dòng Quaker như Moses Brown. Khi Slater gửi thư cho Moses Brown nói rằng "Tôi có thể làm cái máy này chạy", Brown không thuê Slater làm nhân viên. Brown viết lại một bức thư nổi tiếng:

"Nếu cậu có thể làm được điều cậu nói, tôi mời cậu đến đây... và cậu sẽ được hưởng toàn bộ lợi nhuận từ máy móc cậu làm ra trong một thời gian, cộng với việc chia sẻ quyền sở hữu sau này."

Điều đó tạo nên khác biệt khiến lòng tham nổi lên, dẹp bỏ mọi tình yêu tổ quốc sang một bên chạy theo tiếng gọi của đồng tiền.

Ở Anh, Slater mãi mãi chỉ là thằng quản lý làm thuê cho gia đình Arkwright. Sang Mỹ, Moses Brown cho hắn cơ hội trở thành đối tác đồng sáng lập. Đây là lời đề nghị “một vốn bốn mươi lời” không thể chối từ . Brown sẵn sàng bỏ tiền xây xưởng, mua vật liệu, lo đầu ra. Slater chỉ cần bỏ cái đầu chứa bản vẽ ra. Nếu thành công, hắn thành ông chủ. Và thực tế là Slater đã chết như một triệu phú, sở hữu hàng loạt nhà máy, điều mà nếu ở lại Anh hắn không bao giờ dám mơ tới.

Cái máy mà Slater ăn cắp công nghệ được gọi là khung dệt Arkwright (Water Frame). Trước đó người ta dệt tay, năng suất thấp lè tè. Cái máy này nó dùng sức nước để kéo sợi bông thành chỉ, chạy liên tục không biết mệt. Cái sự “ghi nhớ” của Slater nó kinh khủng ở chỗ hắn nhớ từng cái bánh răng, từng tỷ lệ truyền động, vì sai một ly là cả dây chuyền nát bét.

Đương nhiên, giải thưởng cao vì rủi ro cực lớn. Luật pháp Anh thời đó coi máy dệt là “bảo vật quốc gia”. Năm 1774 và 1781, Anh ra luật cấm xuất khẩu bất kỳ công cụ dệt may nào, và cấm thợ dệt di cư.

Hình phạt nếu bị bắt cực nặng: tịch thu toàn bộ tài sản, tước quyền công dân, phạt tù mọt gông, và bị bêu rếu là kẻ phản quốc. Các cảng biển Anh bị mật vụ theo dõi gắt gao, ai trông có vẻ giống thợ dệt (tay chai sạn, lưng hơi gù do cúi máy) là bị giữ lại xét hỏi. Slater phải cải trang thành nông dân, đổi tên, không dám mang theo bất kỳ mảnh giấy vẽ nào, chỉ dám ghi nhớ cấu tạo phức tạp của cái máy Arkwright trong đầu.

Trước Slater, đã có rất nhiều kẻ hám tiền định làm liều nhưng thất bại. Có kẻ mang được mô hình sang nhưng lắp không chạy, bị bọn tư sản Mỹ chửi là lừa đảo. Có kẻ bị mật vụ Anh tóm tại cảng.

Vì thế, khi Slater thành công, hắn được tôn vinh như một vị thánh sống của ngành công nghiệp Mỹ. Tổng thống Andrew Jackson sau này còn gọi hắn là “Cha đẻ của nền sản xuất Hoa Kỳ”. Cái giá mà nước Mỹ bỏ ra (vài trăm bảng tiền thưởng và cổ phần cho Slater) là quá rẻ mạt so với cái lợi ích nghìn tỷ đô la mà nền công nghiệp dệt may mang lại sau này.

Năm 1793, nhà máy đầu tiên Slater Mill ở Pawtucket, Rhode Island bắt đầu chạy, và đây là lúc số phận của đám dân nghèo sang Mỹ rẽ sang hướng khác: Giai cấp công nhân công nghiệp (Proletariat) ra đời. Nó không chỉ đơn giản là một xưởng làm việc, mà nó là mô hình nhà máy hiện đại đầu tiên ở Mỹ - đánh dấu việc chuyển từ sức người sang sức máy, từ sản xuất hộ gia đình sang sản xuất tập trung.

Hệ thống Rhode Island (Rhode Island System)bởi tay cáo già Samuel Slater vận hành bằng các “ Company Town” (thị trấn công ty) hay nói toạc móng heo ra là một cái trại tập trung trá hình nơi mà mọi thành viên trong gia đình đều bị vắt kiệt theo những cách khác nhau.

Để có nhân công, Slater treo biển “Tuyển các gia đình đông con”. Tại sao? Vì đây là một thỏa thuận trọn gói (Package Deal). Khi người cha ký hợp đồng, ông ta ký bán sức lao động của cả vợ, con và bản thân mình cho Slater.

Đối với đàn ông (những người cha) , vai trò của họ trong nhà máy thời kỳ đầu này khá là trớ trêu và có phần “mất mặt”. Mày phải nhớ là cái máy dệt Arkwright đời đầu nó thấp bé, cần sự khéo léo của ngón tay nhỏ xíu để nối chỉ đứt và thay suốt chỉ, chứ không cần sức trâu của đàn ông. Bàn tay chai sạn của mấy ông nông dân hay thợ rèn mà thò vào là làm đứt chỉ ngay. Thế nên, đàn ông không được đứng máy dệt. Họ bị đẩy ra làm các công việc “vệ tinh” nặng nhọc: làm bảo vệ, khuân vác kiện bông, sửa chữa đập nước, xây dựng nhà xưởng mở rộng, hoặc làm thợ cơ khí bảo trì máy. Một số khác thì được Slater giao cho canh tác trên những mảnh đất nông nghiệp quanh nhà máy để cung cấp thực phẩm cho chính cái thị trấn đó. Cay đắng ở chỗ, dù ông bố là trụ cột gia đình trên danh nghĩa, nhưng thu nhập chính của cả nhà lại phụ thuộc vào đám con nít đang đứng máy bên trong. Quyền lực của người cha bị lung lay dữ dội, nhưng Slater xoa dịu họ bằng cách trả toàn bộ lương của con cái vào tay người cha, giữ cho ông ta cái ảo tưởng mình vẫn là người nắm quyền.

Còn phụ nữ (những người mẹ) thì sao? Họ không ngồi chơi xơi nước đâu. Trong giai đoạn đầu (trước năm 1820), máy móc mới chỉ làm được công đoạn “kéo sợi” (spinning) ra chỉ, chứ chưa dệt thành tấm vải hoàn chỉnh bằng máy (power loom) được. Thế là Slater tận dụng đám phụ nữ này cho hệ thống “Putting-out” ngay tại nhà trọ của công ty. Sợi chỉ do bọn trẻ con làm ra trong nhà máy sẽ được đưa về cho các bà mẹ dệt tay tại nhà thành vải thô. Ngoài ra, họ phải lo cơm nước, giặt giũ cho cả đại gia đình sau 12-14 tiếng làm việc quần quật, làm cái hậu phương đảm bảo cho đám thợ nhí có đủ sức mà đứng máy ngày hôm sau.

Slater rất ít khi trả tiền mặt (cash). Hắn trả bằng Phiếu mua hàng (Scrip) hoặc Ghi nợ (Credit). Mày làm việc hùng hục cả tháng, nhưng không cầm được đồng xu nào, mà chỉ nhận được một tờ giấy ghi nhận công nợ. Tờ giấy đó chỉ có giá trị thanh toán tại một nơi duy nhất: Cửa hàng Công ty (Company Store) do chính Slater làm chủ.

Tại cái cửa hàng này, Slater bán thực phẩm, quần áo, giày dép, công cụ... với mức giá do hắn tự định đoạt (thường đắt hơn bên ngoài). Mày thấy cái vòng tròn khép kín chưa?

1. Slater thuê cả nhà mày.

2. Tiền lương hắn trả cho mày lại chui tọt vào túi hắn qua cửa hàng tạp hóa.

3. Nếu mày tiêu xài quá tay, mày nợ lại công ty.

4. Khi đã nợ, mày không được phép bỏ đi (vì luật pháp bảo vệ chủ nợ). Mày và con cái mày trở thành “nô lệ kinh tế”, buộc phải tiếp tục làm việc để trả nợ.

Cái “thị trường tiêu thụ nội địa” này là một thị trường cưỡng bức. Công nhân “hưởng lương” nhưng thực chất là đang luẩn quẩn trong cái bẫy nợ nần. Họ mua hàng không phải vì họ giàu lên, mà vì họ bị bắt buộc phải mua tại chỗ của ông chủ để duy trì cuộc sống. Dù vậy, nhìn rộng ra toàn xã hội miền Bắc, mô hình này đúng là đã kích thích sản xuất hàng hóa tiêu dùng (giày dép, quần áo may sẵn, đồ gia dụng) vì dù sao đi nữa, đám công nhân này cũng không còn tự cấp tự túc như nông dân xưa, họ đã trở thành người tiêu dùng phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường.

Thứ nhất, nói về động cơ chi tiêu.

Thằng nông dân miền Tây vay nợ để mua máy cày John Deere hay máy gặt McCormick là nó đang đầu tư (Capital Expenditure). Nó mua vì sợ chết đói, sợ tụt hậu, mua để đẻ ra tiền trong tương lai. Nó mua một cái máy dùng 10 năm. Cái thị trường này nuôi sống ngành Công nghiệp nặng (thép, cơ khí, đúc).

Còn đám công nhân dệt may của Slater, hay sau này là đám thợ ở các khu ổ chuột, chúng nó chi tiêu để tồn tại qua ngày (Operational Expenditure). Đây là điểm mấu chốt: Khi mày bị nhốt trong nhà máy 14 tiếng/ngày, mày mất đi khả năng tự cung tự cấp. Mày không có thời gian dệt vải may áo, không có đất trồng rau, không có chuồng nuôi gà. Mày trở thành kẻ phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường. Mày cần cái áo may sẵn? Mua. Mày cần cái bánh mì nướng sẵn? Mua. Mày cần đôi giày? Mua.

Chính sự “bất lực” trong việc tự phục vụ này của công nhân đã đẻ ra ngành Công nghiệp hàng tiêu dùng nhanh (FMCG). Lần đầu tiên trong lịch sử, người ta không may đo quần áo nữa mà ra đời khái niệm “Quần áo may sẵn” (Ready-made clothing) với các size chuẩn (S, M, L) để bán hàng loạt cho đám công nhân không có thời gian chờ đợi này.

Thứ hai, nói về tốc độ quay vòng của tiền (Velocity of Money).

Thằng nông dân cả năm mới thu hoạch một lần. Tiền của nó (nếu có dư sau khi trả nợ) bị “đóng băng” trong đất đai và máy móc. Dòng tiền ở nông thôn chảy rất chậm.

Ngược lại, đám công nhân nhận lương (hoặc phiếu mua hàng) theo tuần hoặc tháng. Có tiền là tiêu ngay vì không tiêu thì lấy gì bỏ vào mồm? Tốc độ tiền chạy từ tay chủ -> tay thợ -> tay chủ tiệm tạp hóa -> tay nhà buôn sỉ -> quay lại nhà máy cực kỳ nhanh. Chính cái dòng chảy liên tục này, dù số tiền mỗi lần nhỏ giọt, nhưng gộp lại hàng triệu người thì nó tạo ra một dòng sông tiền mặt khổng lồ nuôi sống các doanh nghiệp thương mại và dịch vụ ở các thành phố.

Thứ ba, sự cộng sinh quái đản.

Mày hãy nhìn sự liên kết giữa hai đám này:

1. Thằng nông dân miền Tây trồng lúa mì và chăn bò. Nó bán cho ai? Nó bán cho các lò mổ ở Chicago và các nhà máy xay bột để làm thức ăn cho đám công nhân miền Đông (vì đám này không tự trồng được).

2. Đám công nhân miền Đông dệt vải, làm giày, đóng súng. Nó bán cho ai? Nó bán ngược lại cho thằng nông dân miền Tây (vì thằng này bận cày cuốc không tự làm được).

Đây là một vòng tròn hoàn hảo: Nông nghiệp nuôi Công nghiệp, và Công nghiệp trang bị cho Nông nghiệp. Cả hai đều là những “con nghiện” tiêu dùng: một bên nghiện công nghệ để sản xuất, một bên nghiện hàng hóa để sinh tồn.

Cái bi kịch của đám công nhân hưởng lương (dù là trẻ em hay người lớn) là ở chỗ: Họ tạo ra thị trường nội địa không phải vì họ giàu có, sang chảnh, mà vì họ bị tước đoạt tư liệu sinh tồn tự nhiên. Họ bị bứng khỏi đất đai, bị ném vào thành phố hoặc thị trấn công ty, nơi mà hít thở cũng tốn tiền. Chính cái nhu cầu bức thiết, nhỏ nhặt, hàng ngày (gạo, muối, mắm, vải, than đốt) của hàng triệu con người này đã tạo ra một nền tảng tiêu dùng cực kỳ vững chắc, giúp kinh tế Mỹ không bị sụp đổ hoàn toàn mỗi khi khủng hoảng tài chính xảy ra, vì dù trời có sập thì người ta vẫn phải mua bánh mì và mặc quần áo.

Mô hình của Samuel Slater (Hệ thống Rhode Island) chỉ là bước khởi động. Để nhân rộng ra khắp nước Mỹ và tạo ra nguồn cung khổng lồ, bọn tư bản Mỹ đã nâng cấp nó lên một phiên bản tàn khốc và hiệu quả hơn gấp bội: Hệ thống Waltham-Lowell.

Nếu Slater chỉ thuê gia đình và làm sợi chỉ, thì Francis Cabot Lowell (một gã thương nhân Boston đi Anh về và cũng... “ghi nhớ” công nghệ máy dệt vải power loom) đã chơi lớn hơn. Năm 1814, hắn xây dựng nhà máy tích hợp đầu tiên trên thế giới ở Waltham, Massachusetts. Ở đây, bông thô đi vào cửa trước và vải thành phẩm đi ra cửa sau. Hắn không thuê trẻ con lắt nhắt nữa, hắn tuyển dụng hàng nghìn cô gái nông thôn trẻ (gọi là “Mill Girls”) đưa vào các ký túc xá khép kín.

Đây là bước nhảy vọt về quy mô: Tốc độ sản xuất nhanh gấp hàng trăm lần dệt tay, giá vải rớt thê thảm, khiến cho vải vóc trở nên rẻ bèo, kích thích nhu cầu tiêu dùng của cả những người nghèo nhất. Từ một vài nhà máy của Slater năm 1793, đến năm 1840, vùng New England đã có hơn 1.200 nhà máy dệt, biến nơi đây thành công xưởng của Tây Bán cầu.

Để phát triển nhanh cần có vốn nhanh và mạnh hơn. Trớ trêu lại đến từ hầu bao của cựu mẫu quốc ở London, cụ thể là gia tộc ngân hàng Baring Brother - quyền lực đến mức ví như “cường quốc thứ 6 của châu Âu”.

Thời điểm bọn Baring nhận ra “Mỹ là con nợ ngon hơn là kẻ thù” là ngay sau khi Chiến tranh 1812 kết thúc (năm 1815). Trước đó, Baring đã dính líu đến Mỹ qua vụ mua vùng Louisiana năm 1803 (Baring đã dàn xếp việc thanh toán tiền cho Napoleon thay Mỹ), nhưng phải đến sau năm 1815, khi hòa bình lập lại, dòng vốn mới thực sự ồ ạt chảy vào.

Vụ mua bán Louisiana năm 1803 thực chất không phải là “đầu tư” vào kinh tế Mỹ, mà là một phi vụ môi giới chính trị (political brokerage). Lúc đó, Napoleon đang kẹt tiền để đánh nhau với Anh, hắn muốn bán đất. Mỹ muốn mua nhưng không có tiền mặt (vàng/bạc), chỉ có trái phiếu giấy. Napoleon không cần giấy, hắn cần vàng. Baring nhảy vào làm trung gian: Baring nhận trái phiếu Mỹ, rồi đưa vàng cho Napoleon (dù Anh và Pháp đang ghét nhau, nhưng tiền là tiền). Đây là một vụ giao dịch “đánh nhanh rút gọn”, Baring ăn phí môi giới và lãi suất trái phiếu chính phủ, chứ chưa phải là bơm vốn vào hạ tầng hay doanh nghiệp Mỹ.

Nhưng ngay sau vụ đó, từ 1803 đến 1815, cả thế giới phương Tây rơi vào cái gọi là “Thập kỷ hỗn loạn”. Mày là một chủ ngân hàng ở London, mày có dám vứt cả núi tiền vào Mỹ không khi mà hai việc sau đây đang diễn ra?

Thứ nhất là Cuộc chiến tranh Napoleon đang đốt cháy châu Âu. Chính phủ Anh cần vay nợ khủng khiếp để nuôi quân đánh Pháp. Lãi suất trái phiếu chiến tranh của Anh (Consols) rất hấp dẫn và an toàn hơn nhiều so với việc ném tiền sang cái xứ khỉ ho cò gáy bên kia đại dương. Dòng tiền thông minh lúc đó chọn ở lại châu Âu để phục vụ chiến tranh.

Thứ hai là Quan hệ Mỹ - Anh căng như dây đàn. Đỉnh điểm là cuộc Chiến tranh 1812. Mày tưởng tượng xem, Anh và Mỹ đang bắn nhau, Hải quân Anh đang phong tỏa bờ biển Mỹ, thậm chí lính Anh còn tràn vào đốt cháy cả Nhà Trắng năm 1814. Trong bối cảnh đó, không một thằng chủ ngân hàng nào ở London dám bơm tiền cho kẻ địch đang nã pháo vào tàu bè của nước mình cả. Rủi ro bị chính phủ Anh tịch thu tài sản hoặc chính phủ Mỹ xù nợ (default) là cực cao. Giai đoạn này, Mỹ bị coi là “thị trường rác” (junk market) đầy rủi ro.

Chỉ đến năm 1815, mọi thứ thay đổi 180 độ nhờ hai sự kiện: Trận Waterloo (Napoleon thua, châu Âu hòa bình) và Hiệp ước Ghent (Mỹ và Anh ngừng bắn).

Lúc này, cái “nút chai” mới bật ra.

1. Hòa bình mang lại sự an toàn: Khi tiếng súng dứt, giới tài phiệt Anh nhận ra Mỹ đã trụ vững qua cuộc chiến. Mỹ chứng minh được mình là một quốc gia có chủ quyền thực sự, không dễ bị xóa sổ. Độ tín nhiệm (Credit Rating) của Mỹ tăng vọt.

2. Dòng tiền dư thừa: Chiến tranh kết thúc, chính phủ Anh ngừng vay nợ để đánh nhau. Giới nhà giàu Anh bỗng dưng cầm một đống tiền nhàn rỗi mà lãi suất ở Anh lại giảm thấp. Họ đói khát lợi nhuận cao.

3. Cơn khát Bông: Sau chiến tranh, các nhà máy dệt ở Manchester chạy hết công suất và gào thét đòi bông. Mỹ là nơi duy nhất cung cấp được.

Alexander Baring, người đứng đầu gia tộc lúc bấy giờ, có một câu nói để đời: “Quyền lực thương mại vĩ đại hơn quyền lực súng đạn”. Baring và các nhà băng London nhìn thấy Mỹ đang khát vốn để xây hạ tầng (kênh đào, đường sắt) để vận chuyển hàng hóa. Mỹ có đất, có tài nguyên, nhưng không có tiền mặt (cash-poor). Anh Quốc thì dư thừa tiền mặt sau cách mạng công nghiệp nhưng thiếu cơ hội đầu tư sinh lời cao.

Thế là khớp lệnh!

Vụ Kênh đào Erie (1817-1825) là ví dụ kinh điển nhất. Trước khi có kênh đào này, muốn chở một tấn hàng từ Buffalo (vùng Ngũ Đại Hồ) về New York mất 100 đô la và 3 tuần.

Chính quyền bang New York phát hành trái phiếu để lấy tiền đào kênh. Dân Mỹ làm gì có tiền mua hết đống trái phiếu đó? Chính Baring Brothers và các ngân hàng London đã đứng ra “bao tiêu” (underwrite), tức là mua sỉ đống giấy nợ đó rồi bán lại cho giới quý tộc Anh ăn lãi suất. Dòng tiền vàng từ London chảy về New York, trả lương cho hàng ngàn thợ đào kênh Ireland đưng chạy trốn nạn đói những năm 1840.

Sau khi kênh đào xong, giá giảm xuống còn... 6 đô la và mất 8 ngày. Sự sụt giảm chi phí vận chuyển khủng khiếp này làm cho lúa mì từ miền Tây và bông từ miền Nam đổ dồn về cảng New York để xuất đi châu Âu.

Chính dòng hàng hóa này biến New York thành cái phễu hứng tiền của cả lục địa. Phố Wall (Wall Street) phất lên chính là nhờ việc làm trung gian cho các giao dịch này. Các ngân hàng ở New York không chỉ giữ tiền, họ phát hành tín dụng cho chủ đồn điền miền Nam mua nô lệ và đất đai.

Nhưng cái gì đảm bảo cho đống nợ đó không bị xù? Đây chính là cái Vòng tròn Ma quỷ (The Devil’s Circle) dựa trên Bông và Nô lệ mà đã nhắc tới, nhưng tao sẽ vạch trần chi tiết dòng tiền của nó:

1. London (Baring): Bơm tín dụng cho các Ngân hàng ở New York và Boston.

2. New York: Các ngân hàng này dùng tiền đó cho các chủ đồn điền miền Nam vay để mua nô lệ và mở rộng đất đai (cướp từ người da đỏ).

3. Miền Nam (Plantations): Dùng nô lệ trồng bông. Bông này là “Vàng Trắng”. Nó là tài sản thanh khoản cao nhất thế giới lúc đó.

4. Liverpool/Manchester: Bông được chở ngược sang Anh cho các nhà máy dệt. Tiền bán bông được dùng để trả nợ gốc và lãi cho New York, rồi từ New York trả về London.

Trong cái vòng tròn này, người giàu ở ba đầu cầu (Chủ ngân hàng London - Thương nhân New York - Chủ nô miền Nam) liên kết chặt chẽ với nhau thành một khối lợi ích khổng lồ.

• Tiền chảy về túi ai? Nó chảy vào túi của cái gọi là “Boston Associates” - một nhóm chừng 15 gia đình thượng lưu (như dòng họ Lowell, Appleton, Lawrence) sở hữu chéo các nhà máy dệt, công ty bảo hiểm và ngân hàng. Bọn này giàu nứt đố đổ vách, kiểm soát 40% vốn ngân hàng ở Boston và 30% đường sắt ở Massachusetts. Họ trở thành những vương triều kinh tế đầu tiên của Mỹ.

• Người nghèo thế nào? Khoảng cách giàu nghèo doãng ra với tốc độ tên lửa. Những cô gái “Mill Girls” ban đầu còn kiếm được chút tiền của hồi môn, nhưng khi làn sóng nhập cư ập đến vào những năm 1840, họ bị thay thế bởi dân Ireland rẻ mạt hơn. Lương giảm, giờ làm tăng, điều kiện sống tồi tệ đi. Ở miền Nam, dân nghèo da trắng không có nô lệ thì bị đẩy ra rìa xã hội, còn nô lệ da đen thì bị vắt kiệt đến xương tủy để đảm bảo sản lượng bông phải tăng mỗi năm để trả lãi cho các khoản vay từ London.

Bành trướng lãnh thổ

Kinh tế

Tuy nhiên chính vì sự phát triển nhanh chóng này càng làm lộ ra khe nứt mong manh ngày một lớn về việc chia đều sự giàu có cho ba thế lực chính trị: Miền Bắc công nghiệp, Miền Nam đồn điền, và Miền Tây hoang dã.

Miền Bắc (The North/New England), đại diện là giới tư bản công nghiệp và thương nhân ngân hàng. Bọn này đang phất lên nhờ dệt may và tài chính. Kẻ thù của bọn này là hàng hóa giá rẻ từ Anh. Vì thế, nghị trình chính trị sống còn của miền Bắc là Thuế quan bảo hộ (Protective Tariffs). Họ muốn chính phủ liên bang đánh thuế thật nặng vào hàng nhập khẩu từ Anh để dân Mỹ buộc phải mua hàng nội địa do họ sản xuất. Với họ, nhà nước phải là “bảo mẫu” cho công nghiệp, phải chi tiền xây cảng, xây đường để hàng hóa của họ lưu thông.

Ngược lại hoàn toàn là Miền Nam (The South), lãnh địa của giới quý tộc chủ nô, hay còn gọi là “King Cotton”. Bọn này sống nhờ xuất khẩu bông sang Anh và nhập khẩu hàng xa xỉ, máy móc từ Anh về.

Khi miền Bắc đòi tăng thuế nhập khẩu, miền Nam coi đó là hành động ăn cướp. Năm 1828, Quốc hội Mỹ (bị miền Bắc thao túng) thông qua cái gọi là “Đạo luật Thuế quan Ghê tởm” (Tariff of Abominations), đẩy thuế lên mức cắt cổ. Miền Nam điên tiết vì họ bị thiệt kép: vừa phải mua hàng giá cao từ miền Bắc (do hàng Anh bị đánh thuế), vừa sợ Anh trả đũa không mua bông nữa. Phó Tổng thống lúc đó là John C. Calhoun (người miền Nam) thậm chí đã soạn thảo thuyết “Vô hiệu hóa” (Nullification), tuyên bố rằng các bang có quyền bác bỏ luật của liên bang nếu thấy nó vi hiến. Đây chính là mầm mống ly khai, cho thấy nội bộ Mỹ lúc đó căng như dây đàn, các bang miền Nam đã dọa bỏ cuộc chơi từ tận những năm 1830 chứ không đợi đến 1861.

Thằng thứ ba là kẻ mới nhập cuộc: Miền Tây (The West). Đây là vùng biên giới đang mở rộng (Ohio, Kentucky, Tennessee...). Dân ở đây là những kẻ khai hoang, khát đất và nợ nần đầm đìa. Họ không quan tâm lắm đến thuế quan hay nô lệ (lúc đầu), cái họ cần là Đất rẻ và Hạ tầng giao thông (đường sá, kênh rạch) để chở nông sản về Đông. Họ căm ghét cái gọi là “Ngân hàng Quốc gia” (Bank of the United States) nằm ở Philadelphia do giới tài phiệt miền Bắc nắm giữ. Họ coi cái ngân hàng này là con quái vật chuyên siết nợ nông dân và thao túng tín dụng.

Tổng thống Andrew Jackson, một người miền Tây điển hình, đã châm ngòi cuộc “Chiến tranh Ngân hàng” (Bank War) năm 1832, thẳng tay bóp chết Ngân hàng Trung ương vì cho rằng nó phục vụ lợi ích nhóm của bọn nhà giàu miền Bắc, bất chấp việc này làm nền tài chính Mỹ chao đảo một thời gian dài.

Mày thấy đấy, cái “đế quốc” này vận hành theo kiểu giằng co: Miền Bắc nắm túi tiền và công nghệ, Miền Nam nắm nguồn hàng xuất khẩu chủ lực (bông), còn Miền Tây nắm giữ tiềm năng mở rộng lãnh thổ. Chính sự mâu thuẫn này tạo ra một cơ chế chính trị kỳ quái gọi là “Thỏa hiệp” (Compromise).

Cứ mỗi lần Mỹ nuốt thêm một vùng đất mới, ba thằng lại nhảy vào cấu xé xem vùng đó sẽ thuộc về phe nào: Sẽ là bang tự do (ủng hộ miền Bắc) hay bang nô lệ (ủng hộ miền Nam)? Ví dụ điển hình là Thỏa hiệp Missouri 1820.
Thực chất, sự bành trướng của Mỹ, một phần là do nhu cầu giải tỏa áp lực nội bộ này. Miền Nam cần thêm đất mới về phía Tây và Nam (như Texas) vì trồng bông rất hại đất, trồng vài vụ là đất bạc màu, phải đi cướp đất mới để duy trì chế độ nô lệ. Miền Bắc cần đất mới để mở rộng thị trường tiêu thụ và nguồn nguyên liệu. Cả hai phe đều đẩy cái biên giới nước Mỹ phình to ra để đua tranh quyền lực với nhau.

Nước Mỹ thời đó không phải là một khối thống nhất hùng mạnh, mà là một cỗ xe tam mã chạy về ba hướng khác nhau, được giữ lại bằng những sợi dây thỏa hiệp mong manh.

Sở dĩ nó không tan rã ngay lúc đó (như Gran Colombia của Bolívar) là vì miếng bánh lợi ích kinh tế tổng thể vẫn còn quá lớn: dòng tiền từ bông và đất đai vẫn đủ sức “bôi trơn” những mâu thuẫn này tạm thời. Nhưng chính những vết rạn nứt về thuế quan, ngân hàng và chế độ nô lệ này đã đào sâu cái hố ngăn cách mà cuối cùng phải lấp đầy bằng máu của 600.000 người trong cuộc Nội chiến sau này

Nhưng chính từ đống tro tàn của cuộc chiến đó, câu trả lời cho việc "tại sao Mỹ lại bành trướng ra biển" mới hiện ra rõ ràng nhất. Mày phải hiểu rằng, cuộc Nội chiến không chỉ là giải phóng nô lệ, mà về bản chất kinh tế, đó là cuộc thôn tính thù địch (Hostile Takeover) của phe Công nghiệp Miền Bắc đối với phe Nông nghiệp Miền Nam.

Khi tiếng súng ngưng năm 1865, phe Miền Nam thua trắng. Giới chủ nô bị xóa sổ về mặt chính trị. Rào cản lớn nhất đối với chủ nghĩa tư bản công nghiệp đã bị dẹp bỏ. Từ giờ, nước Mỹ không còn là cỗ xe tam mã nữa, mà trở thành một cỗ máy hơi nước khổng lồ do duy nhất phe Tư bản Công nghiệp miền Bắc cầm lái. Toàn bộ nguồn lực quốc gia được dồn vào công nghiệp hóa với tốc độ điên cuồng. Nhưng chính sự thắng thế tuyệt đối này lại đẻ ra một con quái vật mới, nguy hiểm hơn cả nội chiến, đó là Khủng hoảng Thừa (Overproduction).

Đây là cái mấu chốt chuyển hướng từ “mở rộng đất đai” sang “bành trướng thị trường”. Đến những năm 1890, cỗ máy công nghiệp Mỹ chạy quá êm, quá nhanh. Nhà máy thép của Carnegie, xưởng dệt, đường sắt... sản xuất ra hàng hóa nhiều hơn mức mà dân Mỹ có thể mua. Mày nhớ cái đám “công nhân hưởng lương” và “tiểu địa chủ” tao nói không? Túi tiền của bọn họ có hạn, họ không thể nuốt hết núi hàng hóa khổng lồ đó được.

Hậu quả là cuộc Đại khủng hoảng năm 1893 (Panic of 1893). Hàng ứ đọng, giá rớt thê thảm, nhà máy đóng cửa, công nhân thất nghiệp tràn ra đường biểu tình. Lúc này, giới tinh hoa Mỹ nhận ra một sự thật lạnh sống lưng: Thị trường nội địa đã bão hòa. Nếu không tìm được nơi mới để xả đống hàng tồn kho này, nước Mỹ sẽ nổ tung từ bên trong vì mâu thuẫn giai cấp (công nhân đói khổ sẽ làm cách mạng lật đổ tư bản).

Thêm vào đó, cái “van xả áp” truyền thống là Miền Tây đã bị khóa lại. Năm 1890, Cục Điều tra Dân số Mỹ tuyên bố “Đóng cửa Biên giới” (Closing of the Frontier). Tức là hết đất hoang rồi, không còn chỗ cho những kẻ thất bại ở miền Đông chạy sang miền Tây làm lại cuộc đời nữa.

Vậy lối thoát nằm ở đâu? Chỉ còn một hướng: Ra Biển.

Giới tư bản Mỹ lúc này thay đổi tư duy chiến lược 180 độ. Họ không cần chiếm đất để đưa dân sang định cư nữa (như kiểu chiếm miền Tây), mà họ cần Thị trường tiêu thụ và Nguồn tài nguyên giá rẻ. Họ nhìn xuống phía Nam – Mỹ Latinh, và nhìn sang phía Tây – Trung Quốc. Đây là lúc tư tưởng “Đế quốc Thương mại” chính thức lên ngôi. Họ cần những “thuộc địa kiểu mới”: không cần sáp nhập vào lãnh thổ Mỹ, nhưng phải mở cửa hoàn toàn cho hàng hóa Mỹ tràn vào và nguyên liệu chảy ra.

Để làm được điều này, Mỹ cần một công cụ mới, không phải là kỵ binh bắn súng trường nữa, mà là Hải quân Đại dương (Blue-water Navy). Người vẽ đường cho chiến lược này là Đô đốc Alfred Thayer Mahan. Năm 1890, ông ta viết cuốn sách “Ảnh hưởng của Sức mạnh Biển đối với Lịch sử” (The Influence of Sea Power Upon History). Mahan bơm vào đầu giới lãnh đạo Mỹ một chân lý: “Thằng nào nắm biển, thằng đó nắm thương mại. Thằng nào nắm thương mại, thằng đó nắm thế giới.”

Mahan bảo rằng Mỹ phải xây dựng một hạm đội tàu chiến sắt thép khổng lồ để bảo vệ các tuyến đường buôn bán. Và quan trọng nhất, Mỹ phải kiểm soát vùng biển Caribbean, coi đó là cái “ao nhà” để phòng thủ kênh đào Panama (lúc đó đang nằm trong dự tính).

Quân sự

Thường người ta chỉ nhìn thấy lúc Mỹ vác tàu đi dọa thế giới, nhưng ít ai để ý giai đoạn “con nhà nghèo vượt khó” trước đó. Thực tế, sau khi giành độc lập và trong suốt nửa đầu thế kỷ 19, Mỹ áp dụng chiến thuật quân sự kiểu “liệu cơm gắp mắm” cực kỳ thực dụng. Họ không thể nuôi một đội quân khổng lồ ngốn tiền như các vua chúa châu Âu, mà họ dồn tiền vào công nghệ lõi và mô hình tinh nhuệ. Tiền ở đâu ra? Câu trả lời nằm ở Thuế quan (Tariffs) và Bán đất công.

Ngân khố liên bang sống chủ yếu nhờ thuế nhập khẩu (chiếm tới 90% doanh thu chính phủ). Mày nhớ cái vòng tròn buôn bán với Anh mà tao nói ở trên không? Hàng hóa Anh đổ vào Mỹ càng nhiều, chính phủ Mỹ thu thuế càng đẫm. Ngoài ra, tiền bán đất cướp được từ người da đỏ ở miền Tây cũng là một nguồn thu bổ sung. Chính phủ Mỹ dùng dòng tiền này cực kỳ dè sẻn. Thay vì nuôi 10 vạn quân thường trực ăn không ngồi rồi, họ duy trì một lực lượng quân đội siêu nhỏ (chỉ vài nghìn người) để tiết kiệm chi phí, nhưng lại đầu tư cực mạnh vào chất lượng khí tài.

Về Hải quân, đây là ví dụ điển hình của tư duy “ít nhưng chất” (Quality over Quantity). Sau Cách mạng, Mỹ gần như giải tán hải quân vì hết tiền. Nhưng khi bị hải tặc Barbary và các cường quốc chèn ép, họ quyết định đóng lại hải quân năm 1794. Thay vì đóng 100 con tàu lởm khởm, họ thuê thiên tài thiết kế Joshua Humphreys đóng 6 con tàu hộ vệ hạm (frigates) hạng nặng, nổi tiếng nhất là tàu USS Constitution. Tư duy của Humphreys là: Mỹ không thể đọ số lượng với Anh, nên tàu của Mỹ phải chạy nhanh hơn tàu to của địch và đấm đau hơn tàu nhanh của địch. Họ dùng gỗ sồi sống (live oak) siêu cứng miền Nam, khiến đạn đại bác bắn vào nảy ra như bi, nên tàu này có biệt danh là “Old Ironsides”. Đây là cách Mỹ dùng tiền thuế ít ỏi để mua công nghệ vượt trội, tạo ra sức răn đe bất đối xứng.

Về Lục quân và Đại bác, Mỹ không nuôi lính trơn, mà Mỹ nuôi kỹ sư. Năm 1802, Học viện Quân sự West Point được thành lập, nhưng bản chất ban đầu nó là trường đào tạo kỹ sư xây dựng cầu đường và pháo đài hàng đầu. Mỹ hiểu rằng khi chiến tranh nổ ra, họ có thể gọi dân quân (militia) cầm súng, nhưng họ cần đội ngũ sĩ quan chỉ huy có đầu óc tính toán học thuật để xây pháo đài và vận hành pháo binh. Chính phủ cũng đổ tiền vào các xưởng vũ khí quốc gia như Springfield Armory và Harpers Ferry. Tại đây, họ phát triển “Hệ thống sản xuất kiểu Mỹ” (American System of Manufacturing)—tức là chế tạo các bộ phận súng có thể thay thế lẫn nhau (interchangeable parts). Trước đó, hỏng cò súng là vứt cả khẩu, giờ thì hỏng đâu thay đó. Điều này giúp giảm chi phí bảo trì và tăng tốc độ trang bị cực nhanh khi cần

Một yếu tố nữa giúp Mỹ tiết kiệm tiền nuôi quân là địa lý và địa chính trị. Cái hào nước khổng lồ là Đại Tây Dương giúp Mỹ không cần duy trì biên giới quân sự tốn kém như Pháp hay Đức. Hơn nữa, trớ trêu thay, chính Hải quân Hoàng gia Anh (Royal Navy) trong thời kỳ Pax Britannica (Hòa bình Anh) lại gián tiếp bảo vệ thương mại của Mỹ. Anh muốn buôn bán tự do, nên Anh đi dẹp loạn hải tặc khắp thế giới, tàu buôn Mỹ cứ thế mà “đi ké” sự an toàn đó mà không tốn xu nào đóng phí bảo kê. Mỹ chỉ việc tập trung tiền vào phát triển kinh tế nội địa và dồn lực cho các chiến dịch đánh chiếm đất đai của Mexico và người da đỏ (những đối thủ yếu hơn hẳn về công nghệ).

Thao túng chính trị

Tiền thì có rồi, quân đội cũng có vậy cuối cùng là thiết lập cái cớ “hợp lý” để phát động chiến tranh nhằm thu lợi nhuận cho tầng lớp giàu có chỉ chiếm 1-2% dân số nhưng lại chiếm phần lớn tài sản của một quốc gia. Lỗi lầm này truy về căn nguyên gốc rễ là tại các “Cha già lập quốc” (Founding Fathers) như Alexander Hamilton hay James Madison cực kỳ sợ hãi cái gọi là “nền dân chủ của đám đông” (mobocracy). Họ thiết kế ra một hệ thống để ngăn chặn người nghèo cướp tiền của người giàu thông qua lá phiếu.

Trong giai đoạn đầu thế kỷ 19, quyền bầu cử bị khóa chặt bằng Tiêu chuẩn Tài sản (Property Qualifications). Ở hầu hết các bang, mày phải sở hữu một lượng đất đai nhất định hoặc đóng một mức thuế đủ cao mới được đi bầu. Tư duy ở đây là: “Ai có cổ phần trong đất nước thì mới được quyền quyết định vận mệnh quốc gia”. Đám thợ thuyền, nông dân không đất, và đương nhiên là nô lệ hay phụ nữ, bị coi là những kẻ “vô sản”, không có gì để mất nên lá phiếu của họ rất nguy hiểm.

Thượng viện thời đó không phải do dân bầu trực tiếp (phải đến năm 1913 mới đổi), mà do Cơ quan Lập pháp của các Bang chọn ra. Điều này có nghĩa là những ông nghị ngồi ở Thượng viện là đại diện cho lợi ích của giới tinh hoa địa phương, là cái phanh hãm mỗi khi Hạ viện (nơi dân bầu trực tiếp nhiều hơn) định thông qua luật gì đó có lợi cho người nghèo.

Còn Tòa án Tối cao, với các thẩm phán được bổ nhiệm trọn đời, đóng vai trò là “người gác đền” cho quyền tài sản. Dưới thời Chánh án John Marshall, Tòa án liên tục ra các phán quyết bảo vệ hợp đồng kinh doanh và quyền lợi của các tập đoàn trước sự can thiệp của chính quyền bang.

Một chiêu bài nữa là sự ra đời của Vận động hành lang (Lobbying) ngay từ trong trứng nước. Mày đừng tưởng tham nhũng chính trị là chuyện của thế kỷ 20. Thời đó, Ngân hàng thứ hai của Hoa Kỳ (Second Bank of the United States) do Nicholas Biddle điều hành đã trả tiền “tư vấn pháp lý” cho các nghị sĩ cộm cán như Daniel Webster để họ bảo vệ lợi ích của ngân hàng trong Quốc hội. Webster từng trắng trợn viết thư cho ngân hàng đòi tiền “nạp lại thẻ” (retainer) nếu muốn ông ta tiếp tục phát biểu ủng hộ. Đây là minh chứng rõ nhất cho việc chính trường bị đồng tiền chi phối: các chính sách ngoại giao (như Học thuyết Monroe) hay kinh tế (thuế quan) đều được thảo luận và chốt hạ dựa trên việc nó mang lại bao nhiêu lợi nhuận cho các nhà tài trợ phía sau.

Cuối cùng, bọn tài phiệt này cực giỏi trong việc đánh tráo khái niệm. Chúng biến lợi ích của giai cấp mình thành “lợi ích quốc gia”. Việc mở rộng thị trường sang Nam Mỹ hay về phía Tây được tô vẽ bằng cái tên mỹ miều “Vận mệnh Hiển nhiên” (Manifest Destiny) - ý nói Chúa đã chọn nước Mỹ để lan tỏa văn minh.

Chúng tiêm vào đầu dân nghèo ảo tưởng rằng sự giàu có của quốc gia sẽ nhỏ giọt xuống túi họ (trickle-down), và rằng việc đi lính đánh nhau mở rộng lãnh thổ là hành động yêu nước, trong khi thực chất là đi dọn đường cho các công ty đường sắt và đồn điền bông vào khai thác.

Bolívar, với tầm nhìn của một thiên tài chính trị, đã ngửi thấy mùi nguy hiểm này từ rất sớm. Trong khi ông ta đang cố gắng tuyệt vọng để giữ cho cái Đại Colombia (Gran Colombia) không bị xé lẻ, ông ta đã viết một câu để đời năm 1829: “The United States appear to be destined by Providence to plague America with misery in the name of liberty” (Hoa Kỳ dường như được Số phận an bài để hành hạ châu Mỹ bằng sự khốn cùng nhân danh tự do). Bolívar nhận ra rằng cái “tự do” mà Mỹ rao giảng là tự do buôn bán cho Mỹ, chứ không phải tự do chính trị cho người dân Nam Mỹ.

Đế quốc kiểu mới mà Mỹ đang manh nha hình thành là Đế quốc Kinh tế: không cần đặt quan cai trị ở Colombia hay Venezuela; chỉ cần đảm bảo không thằng châu Âu nào được bén mảng tới, để một mình Mỹ độc quyền khai thác tài nguyên và thị trường ở đây. Câu “Châu Mỹ của người Mỹ” (America for the Americans) thực chất nên dịch là “Châu Mỹ là của Hoa Kỳ” (Americas for the United States).

Thuộc địa “Nam Mỹ”

Học thuyết Monroe

Năm 1823, khi Tổng thống James Monroe tuyên bố học thuyết này, nước Mỹ thực ra còn yếu nhớt, hải quân còn thua xa Anh hay Pháp.

Monroe chém gió rằng: "Châu Mỹ không còn là đối tượng cho các cường quốc châu Âu tái lập thuộc địa".

Thực chất lúc đó Mỹ đang sợ bọn Tây Ban Nha hay Pháp quay lại chiếm Mexico hay Cuba thì nguy to cho an ninh của Mỹ.

Vị trí của Cuba nằm cửa ngõ vịnh Mexico với thời đại chưa có đường sắt xuyên lục địa nên toàn bộ nông sản (lúa mì, ngô, thịt lợn) của cái miền Tây và miền Trung nước Mỹ (như Ohio, Kentucky, Tennessee) muốn bán ra thế giới hay chở về bờ Đông đều phải thả trôi sông Mississippi xuống cảng New Orleans. Dòng sông này là động mạch chủ duy nhất bơm máu cho kinh tế Mỹ. Ai nắm được Cuba, kẻ đó nắm được cái "nút cổ chai" của đất nước.

Nếu một cường quốc hải quân mạnh như Pháp hay Anh mà chiếm Cuba, họ chỉ cần mang vài con tàu chiến ra chặn cửa Vịnh Mexico là kinh tế Mỹ tắc thở ngay lập tức, miền Tây sẽ chết đói và nổi loạn. Thomas Jefferson từng thèm khát Cuba đến mức gọi nó là "cái bổ sung thú vị nhất cho hệ thống các bang của chúng ta". Mỹ sợ Pháp hay Anh chiếm Cuba hơn sợ cọp, vì thế thà để một thằng Tây Ban Nha già yếu, bệnh hoạn giữ nó còn hơn là để lọt vào tay một thằng cường quốc trẻ khỏe.

Thứ hai, nói về Mexico - Bức tường chặn đứng "Vận mệnh Hiển nhiên". Năm 1823, biên giới của Mỹ chưa lan tới California hay Texas đâu.

Vùng đất phía Tây sông Mississippi (vùng Louisiana mới mua) còn hoang vu. Nếu Pháp hay Tây Ban Nha (với sự hậu thuẫn của Liên minh Thần thánh ở châu Âu) tái chiếm Mexico, họ sẽ thiết lập một chế độ quân chủ hùng mạnh ngay sát nách Mỹ.

"Liên minh Thần thánh" (gồm Nga, Phổ, Áo) lúc đó đang hừng hực khí thế muốn đập tan mọi nền cộng hòa để khôi phục vua chúa. Nếu Mexico trở thành một căn cứ quân sự của châu Âu, Mỹ sẽ bị kẹp giữa hai gọng kìm: phía Đông là Hải quân Anh, phía Tây Nam là Lục quân Pháp/Tây Ban Nha. Giấc mơ mở rộng lãnh thổ ra Thái Bình Dương của Mỹ sẽ chết ngay trong trứng nước. Mỹ cần một Mexico yếu ớt, hỗn loạn để sau này còn dễ bề... cắn xé (như sự kiện chiếm Texas năm 1845 và chiến tranh Mexico 1846 sau này).

Thứ ba, nỗi ám ảnh về hiệu ứng Domino chính trị. Mỹ lúc đó là nước cộng hòa lớn duy nhất trên thế giới, xung quanh toàn là vua với chúa. Nếu Tây Ban Nha tái chiếm được các thuộc địa Nam Mỹ, nó sẽ chứng minh rằng mô hình “cộng hòa” là thất bại, là yếu ớt. Điều này đe dọa tính chính danh của chính chế độ Mỹ. Giới lãnh đạo Mỹ sợ rằng nếu ngọn lửa cách mạng ở Nam Mỹ bị dập tắt, bọn vua chúa châu Âu sẽ quay sang “xử lý” nốt cái gai cộng hòa cuối cùng là Hoa Kỳ.

Nhưng cái hài hước là người thực thi cái học thuyết này lúc đó không phải Mỹ, mà là Hải quân Hoàng gia Anh. Anh cũng muốn tự do buôn bán với Nam Mỹ nên ủng hộ việc đuổi bọn Tây Ban Nha đi. Lúc này, Venezuela hay các nước khác còn hí hửng tưởng Mỹ là anh cả tốt bụng bảo vệ đàn em.

Tranh chấp vùng Esequibo 1895

Năm 1895, Venezuela có tranh chấp biên giới với thuộc địa British Guiana của Anh (vụ tranh chấp vùng Esequibo mà đến tận năm 2024-2025 vẫn đang nóng hổi đấy).

Nhưng đến khi người ta phát hiện ra vàng ở vùng tranh chấp (lưu vực sông Orinoco), thì lòng tham nổi lên. Anh Quốc, với tư cách là đế quốc già đời, bắt đầu lấn tới, định nuốt trọn vùng này. Venezuela, lúc này vẫn còn ngây thơ, đã làm một hành động dại dột: Viết thư cầu cứu Mỹ, van xin Mỹ hãy dùng Học thuyết Monroe để can thiệp, ngăn cản thằng Anh bắt nạt em út.

Tổng thống Mỹ lúc đó là Grover Cleveland nhảy vào thật, nhưng không phải vì thương Venezuela, mà vì muốn dằn mặt Anh và khẳng định vị thế số 1 ở Tây Bán Cầu. Ngoại trưởng Mỹ Richard Olney đã viết một bức thư (gọi là Olney Note) ngạo mạn kinh điển gửi cho nước Anh, tuyên bố: "Ngày nay, Hoa Kỳ thực tế là tối cao (sovereign) trên lục địa này, và mệnh lệnh của Hoa Kỳ là luật pháp".

Nó không còn nói "Châu Mỹ của người châu Mỹ" nữa, mà nói toạc ra là "Châu Mỹ là sân của tao". Anh Quốc lúc đó đang bận đánh nhau ở Nam Phi (chiến tranh Boer) và lo ngại Đức trỗi dậy, nên không muốn gây chiến với Mỹ. Anh chấp nhận để Mỹ đứng ra làm trọng tài phân xử.

Tại cái tòa án trọng tài quốc tế ở Paris năm 1899, người ngồi trên bàn đàm phán là đại diện của Mỹ và đại diện của Anh. Không có một người Venezuela nào được ngồi vào đó cả! Mỹ bảo: “Để tao lo cho, mày ngồi im đi”.

Kết quả: Tòa án phán quyết trao phần lớn vùng đất giàu tài nguyên (khoảng 90%) cho Anh Quốc.

Mỹ bán đứng thằng đệ của mình vì ưu tiên làm thân với đế quốc Anh (đối tác thương mại lớn nhất) hơn hơn là là bảo vệ công lý cho một nước cộng hòa nghèo rớt mồng tơi. Bài học xương máu mà Venezuela nhận được năm 1899 là: Học thuyết Monroe không phải là công cụ để bảo vệ chủ quyền của Mỹ Latinh trước châu Âu, mà là công cụ để Mỹ giành quyền độc quyền xử lý Mỹ Latinh.

Tức là: “Thằng Anh không được bắt nạt nó, để tao bắt nạt, hoặc tao sẽ quyết định ai được phép bắt nạt nó dựa trên lợi ích của tao.”

Khủng hoảng Venezuela 1902-1903

Năm 1902, gã độc tài Venezuela là Cipriano Castro (tiền nhiệm của Gomez) nợ tiền bọn Anh, Đức, Ý mà lầy lội không trả. Đổ lỗi hết cho tên Castro này cũng hơi oan vì hắn chỉ là kẻ "kẻ đổ vỏ" cho các đời tổng thống trước, một nửa là kẻ "chí phèo" thực sự.

Khoản vay lớn nhất và "cục nợ" nặng nhất: Đường sắt Đại Venezuela (Great Venezuela Railway) - một cái bẫy nợ kinh điển mà Đức giăng ra. Tổng thống nhiệm kỳ trước là Antonio Guzmán Blanco ký khoản vay 50 triệu Bolívares (tiền Venezuela lúc đó đinh vị theo vàng, giá trị rất lớn) với ngân hàng Disconto-Gesellschaft của Đức (một trong những ngân hàng lớn nhất Berlin thời đó) để xây tuyến đường sắt nối thủ đô Caracas với thành phố Valencia mắt xích kinh tế quan trọng nhất nối liền vùng trồng cà phê và cacao với thị trường quốc tế thông qua cảng biển Puerto Cabello.

Lãi suất danh nghĩa khoảng 7%, nhưng chính phủ Venezuela cam kết "bảo lãnh lợi nhuận" 5-7% cho công ty đường sắt Đức. Tức là nếu đường sắt làm ăn thua lỗ (mà lỗ là cái chắc), chính phủ phải bỏ tiền túi ra bù cho đủ 7% lãi cho bọn Đức. Để thế chấp kho không trả được nợ, chính phủ Antonio Guzmán Blanco lấy Thuế hải quan (Customs Duties) - nguồn thu duy nhất của chính phủ lúc đó và đám người Đức cài điều khoản: Nếu mày không trả được nợ, tao có quyền kiểm soát cảng biển của mày để thu thuế trừ nợ.

Sau khi ký hợp đồng xong, ngân hàng Đức phát hành trái phiếu ở Berlin, hút tiền của dân Đức, rồi dùng tiền đó trả cho các nhà thầu Đức (như tập đoàn Krupp cung cấp thép và đầu máy). Venezuela chỉ nhận được cái đường sắt (vật tư) chứ ít khi cầm được tiền tươi.

Khoản nợ lớn thứ hai là “Nợ bồi thường chiến tranh” (Claims for Damages). Đây là cái lý do chính khiến Anh và Ý nhảy vào.

Tiền trong kho bạc (chủ yếu từ thuế xuất khẩu cà phê và cacao) không dùng để trả nợ nước ngoài, mà dùng để mua súng và nuôi quân đánh nội chiến.

Năm 1901, giới ngân hàng và địa chủ Venezuela (đứng đầu là Manuel Antonio Matos) ghét Castro quá nên đã vay tiền của nước ngoài để lập ra cuộc Cách mạng Giải phóng (Revolución Libertadora) nhằm lật đổ hắn. Để chống lại, Castro phải dốc toàn bộ ngân khố quốc gia để mua súng trường Mauser của Đức (trớ trêu thay), đại bác và trả lương cho đám lính rách rưới của mình.

Trong suốt các cuộc nội chiến liên miên ở Venezuela, quân đội của các phe phái (cả phe chính phủ lẫn phe nổi dậy) cứ đi qua thị trấn nào là cướp bóc thị trấn đó.

• Nợ Anh: Các chủ trang trại, thương nhân người Anh bị trưng thu tài sản, tàu bè bị cướp. Anh đòi khoảng vài triệu bảng.

• Nợ Ý: Ý lúc đó có rất nhiều dân nhập cư sang Venezuela mở tiệm tạp hóa, buôn bán nhỏ. Khi Castro đánh nhau với quân nổi dậy, lính tráng vào hôi của sạch sành sanh các cửa tiệm này. Chính phủ Ý đại diện cho công dân đòi bồi thường khoảng 3 triệu Bolívares.

Cuộc nội chiến này là cuộc chiến lớn nhất lịch sử Venezuela, đốt sạch sành sanh mọi nguồn lực tài chính. Hắn không còn một xu để trả lãi cho ngân hàng Disconto-Gesellschaft hay bồi thường cho mấy ông chủ tiệm người Ý. Ngoài Disconto-Gesellschaft (Đức), còn có các ngân hàng Anh như Baring Brothers (lại là nó, dính líu từ các khoản nợ cũ thời độc lập) đang nắm giữ trái phiếu rác của Venezuela.

Để xù nợ, Castro tuyên bố vỡ nợ toàn diện (moratorium). Hắn bảo:

"Nợ cũ là do mấy thằng tổng thống trước ăn hại vay, tao không biết. Còn thiệt hại chiến tranh là do thiên tai địch họa, tao không đền".

Với máu điên của một thằng không còn để mất sẵn sàng thách thức cả thế giới thực dân châu Âu giỏi thì vào Venezuela mà đòi tổng số nợ 180 triệu Bolívares (trong khi thu nhập hàng năm của chính phủ chỉ lẹt đẹt 30-40 triệu).

Thế là ba nước này mang tàu chiến đến phong tỏa cảng biển Venezuela, nã pháo vào pháo đài để đòi nợ.

Tháng 1 năm 1903, khi Castro vẫn còn đang gân cổ cãi chày cãi cối, tàu chiến Đức tên là SMS Panther đã làm một hành động ngu ngốc là nã đại bác nát bét cái pháo đài San Carlos bảo vệ cửa vịnh Maracaibo, san bằng cả một ngôi làng chài gần đó, giết chết dân thường.

Hành động này làm dư luận Mỹ sôi sùng sục. Báo chí Mỹ gào lên: "Bọn Đức đang giết người ngay sân sau nhà mình!".Tổng thống Teddy Roosevelt nhận ra rằng nếu hắn không làm gì, Đức sẽ nhân đà này đổ bộ quân lính lên đất liền chiếm đóng vĩnh viễn một cảng biển (có thể là đảo Margarita) để làm căn cứ hải quân đối trọng với kênh đào Panama mà Mỹ sắp đào.

Castro hoảng quá lại gào lên: “Học thuyết Monroe đâu rồi? Mỹ ơi cứu!”.

Teddy chơi bài “ngoại giao pháo hạm” ngược lại với Đức. Hắn bí mật gọi Đại sứ Đức tại Washington đến và ra tối hậu thư lạnh lùng:

“Tao cho Hoàng đế Wilhelm của mày 10 ngày để chấp nhận trọng tài phân xử và rút tàu về. Nếu không, tao sẽ cử Đô đốc George Dewey (anh hùng hải quân Mỹ) mang toàn bộ Hạm đội Đại Tây Dương xuống Venezuela bắn nát tàu Đức”.

Để chứng minh mình không nói phét, Teddy cho hạm đội tập trận rầm rộ ngay tại Puerto Rico, cách Venezuela có một cú phóng lôi. Đức lúc đó chưa đủ tuổi đọ hải quân với Mỹ ở sân nhà Mỹ, nên đành cụp đuôi rút lui, chấp nhận ký vào “Nghị định thư Washington”, đồng ý giảm nợ và không chiếm đất.

Nhưng đây mới là lúc cái Vòng Kim Cô mang tên “Hệ quả Roosevelt” (1904) bắt đầu siết chặt. Teddy Roosevelt tư duy thế này:

“Nếu tao cấm bọn châu Âu sang đòi nợ, thì bọn Mỹ Latinh sẽ ỷ thế làm càn, vay tiền xong quỵt, rồi núp váy tao. Thế thì tao mang tiếng bao che cho kẻ cắp à? Không được.”

Thế là hắn đẻ ra cái khái niệm “Cảnh sát Quốc tế” (International Police Power) tiếp nối đến tận bây giờ. Cơ chế này vận hành cực kỳ tinh vi thông qua chiêu bài “Tiếp quản Hải quan” (Customs Receivership).

Mô hình này hoạt động như sau (thí điểm đầu tiên ở Cộng hòa Dominica năm 1905 nhưng áp dụng tinh thần đó cho cả khu vực, trong đó có Venezuela): Mỹ sẽ cử quan chức tài chính sang chiếm luôn cái Cục Hải quan của nước con nợ.

Tại sao lại là Hải quan? Vì thời đó nước nghèo làm gì có thuế thu nhập hay thuế doanh nghiệp, 90% tiền của chính phủ đến từ thuế xuất nhập khẩu tại cảng biển. Khi tàu hàng cập bến, quan chức Mỹ sẽ trực tiếp thu tiền thuế. Họ chia tiền làm hai phần:

1. 55% doanh thu: Mỹ giữ lại ngay lập tức để chuyển thẳng sang châu Âu (hoặc các chủ nợ Phố Wall) trả nợ gốc và lãi.

2. 45% còn lại: Mỹ mới bố thí lại cho chính phủ sở tại để trả lương công chức, quân đội và vận hành đất nước.

Thứ nhất, nó biến chính phủ các nước Mỹ Latinh thành những kẻ ăn xin ngay trên đất nước mình. Tổng thống mà không nắm được túi tiền thì chó nó nghe. Thế là Mỹ nắm luôn quyền sinh sát chính trị. Nếu thằng Tổng thống nào ngoan (như Gómez sau này), Mỹ sẽ nới tay bơm thêm chút tiền. Thằng nào láo (như Castro), Mỹ siết hầu bao lại là chết đói, quân đội không có lương sẽ tự động đảo chính.

Thứ hai, nó bảo vệ tuyệt đối lợi ích của tư bản. Các ngân hàng Phố Wall và châu Âu sướng rơn. Trước đây cho vay nơm nớp lo bị quỵt, giờ có “bảo kê” Mỹ đứng ra thu hộ, rủi ro bằng không. Thế là dòng vốn lại ồ ạt chảy vào, nhưng lần này đi kèm với những điều kiện nhượng địa tài nguyên (dầu mỏ, đất đai) khắc nghiệt hơn nhiều.

Thứ ba, nó hợp thức hóa việc xâm lược quân sự. “Cây gậy lớn” (Big Stick) ở đây chính là Thủy quân lục chiến (US Marines). Nếu dân chúng phản đối việc Mỹ thu thuế? Thủy quân lục chiến đổ bộ ngay để “bảo vệ trật tự trị an”. Mỹ đã làm y hệt thế ở Haiti, Nicaragua, Cuba. Ở Venezuela, Mỹ khôn hơn, không đổ quân trực tiếp mà dùng tay sai Juan Vicente Gómez (lên nắm quyền năm 1908 với sự ủng hộ của Mỹ) để tự đàn áp dân mình.

Kết cục là Venezuela thoát được họng súng của tàu chiến Đức, nhưng lại bị Mỹ tròng vào cổ một sợi dây xích kinh tế vĩnh viễn. Castro, kẻ to mồm thách thức cả thế giới, cuối cùng bị Mỹ cô lập, bị chính phó tướng Gómez lật đổ khi đang đi chữa bệnh ở châu Âu, và phải chết trong lưu vong, nhìn đất nước mình biến thành cái giếng dầu riêng của người Mỹ. Học thuyết Monroe từ một tấm khiên giấy đã lột xác thành bộ luật của Bố Già:

Cơn khát dầu bắt đầu

Thời đại Ánh sáng (The Age of Illumination)

Thứ làm cho John D. Rockefeller và Standard Oil trở thành những kẻ giàu có nhất trong thời đại họ sống nhờ việc bán thứ nhu cầu thị trường thèm khát nhất: Thắp đèn.

Trước thế kỷ 19 (từ 1860 đến 1900), mặt trời lặn là cuộc sống công nghiệp hối hả cũng phải dừng lại. Nông dân đi ngủ, thợ thủ công cất búa. Không có ai mảy may suy nghĩ đến chuyện tăng ca, làm thêm vào buổi tối. Nhưng khi máy hơi nước ra đời làm đám tư bản nhận ra rằng: Máy móc không biết mệt, nhưng nó cần ánh sáng để công nhân nhìn thấy đường mà đút nguyên liệu vào. Một cái xưởng dệt đắp chiếu 12 tiếng ban đêm là một sự lãng phí vốn liếng kinh khủng. Chúng nó muốn máy chạy 24/7. Thành phố mọc lên, cửa hàng muốn bán thêm giờ, người ta muốn đi lại ban đêm.

Ánh sáng trở thành công cụ sản xuất, là tiền, chứ không chỉ là tiện nghi. Chính cái áp lực "kéo dài ngày lao động" này đã đẩy nhu cầu thắp sáng lên mức điên rồ chưa từng có.

Nhưng để đáp ứng được cái nhu cầu này thì nguồn cung dầu cá voi lại quá ít ỏi, đắt đỏ. Muốn có dầu, người ta phải ra khơi kéo dài 3 đến 4 năm trời trên những con tàu săn cá voi của New England (Mỹ). Họ phải dong thuyền từ Bắc Cực băng giá xuống tận Nam Cực bão tố để tìm đúng một loại Cá nhà táng (Sperm Whale). Trong đầu con cá này chứa một loại sáp lỏng cực phẩm gọi là Spermaceti. Khi đốt, nó cho ngọn lửa trắng xanh, sáng rực rỡ, không khói, không mùi hôi. Nó là “Rolls-Royce” của các loại đèn.

Đến giữa thế kỷ 19, loài cá này bị săn bắt đến mức gần như tuyệt chủng chỉ để thắp đèn vào ban đêm cho các gia đình thuộc tầng lớp thương lưu đọc sách, viết thư vào ban đêm. Tàu bè phải đi xa hơn, rủi ro chìm tàu cao hơn, thủy thủ chết như rạ vì bệnh tật và tai nạn nghề nghiệp. Nguồn cung giảm thê thảm trong khi nhu cầu từ các nhà máy và dinh thự quý tộc tăng vọt, đẩy giá dầu cá voi lên tới 2.50 đô la một gallon (tương đương cả trăm đô la thời nay), mức giá mà chỉ có giới siêu giàu mới dám xài để tổ chức tiệc tùng.

Trong khi đó dân nghèo phải xài thứ ánh sáng từ nến mỡ bò (Tallow Candle). Chúng lấy từ mỡ của bò hoặc cừu sau khi bị giết thịt, nấu chảy ra rồi đúc thành nến. Khi đốt lên, nó không tỏa ra mùi thơm như dầu cá voi mà bốc mùi như thịt mỡ cháy khét, hôi rình cả ngôi nhà. Ngọn lửa thắp lên từ nến tù mù, vàng vàng ệch, nhấp nháy liên tục làm hại mắt kinh khủng. Tệ hơn nữa là nó rất nhiều khói muội (soot), đốt một đêm là trần nhà đen sì, ám vào quần áo, phổi hít đầy bụi than. Mùa hè nóng nực, nến mỡ bò tự chảy nhão ra gãy gập xuống, chưa kịp đốt đã hỏng. Dân nghèo thời đó sống trong những căn nhà tối tăm, hôi hám mùi mỡ cháy, buổi tối gần như không làm được việc gì tỉ mỉ, chỉ có thể ngồi nói chuyện hoặc đi ngủ sớm để tiết kiệm nến.

Vì vậy trong các bộ phim về thời kỳ này, hình ảnh đọc sách, viết thư dưới ánh đèn nến thắp từ dầu cá voi là biểu tượng cho sự giàu có, xa hoa.

Những thành phố lớn ví dụ như Paris, London, New York trước khi có bóng đèn diện Edison và dầu hỏa dùng Đèn khí than (Coal Gas). Người ta nung than đá trong điều kiện thiếu khí để tách ra khí gas, rồi dẫn qua đường ống đi thắp sáng đèn đường và các nhà máy, nhà giàu.

Nghe thì có vẻ hiện đại, nhưng thực tế nó rất kinh khủng. Ánh sáng đèn khí than cũng khá sáng, nhưng nó đốt cháy oxy trong phòng rất nhanh, làm không khí ngột ngạt, nóng hầm hập và gây đau đầu buồn nôn.

Nguy hiểm hơn, khí gas rò rỉ gây ra hàng loạt vụ nổ và hỏa hoạn thiêu rụi cả dãy phố. Hơn nữa, nó thải ra khí lưu huỳnh làm ố vàng tranh ảnh, rèm cửa và làm đen phổi người hít phải. Và quan trọng nhất: Hệ thống đường ống dẫn khí rất đắt đỏ, chỉ lắp được ở khu trung tâm, khu nhà giàu. Các khu ổ chuột (Slums) nơi dân nghèo sống thì vẫn chìm trong bóng tối của nến mỡ bò hoặc bóng đêm dày đặc, nơi tội phạm hoành hành.

Chính vì bối cảnh "tiến thoái lưỡng nan" này: Dầu cá voi thì quá đắt, nến mỡ bò thì quá tởm, khí gas thì quá nguy hiểm và đắt đỏ nên thứ nhu cầu cấp thiết để thay thế lại đến từ… một chai "thần dược" lang băm bán dạo ngoài chợ (vừa bôi ngoài da vừa... uống làm thuốc xổ). Người da đỏ Seneca ở Pennsylvania từ trước khi dân châu Âu đến đã biết đến thứ chất lỏng đèn xì nổi lềnh bềnh trên suối (gọi là Seneca Oil) để làm thuốc trị đau khớp, chữa vết thương, hoặc đôi khi làm thuốc xổ - một loại dược phẩm dân gian rẻ tiền.

Samuel Kier - một gã có cha làm nghề khoan giếng lấy muối ở Pennsylvania khi mỗi lần khoan muối đào lên được thì ít nhưng cứ gặp cái thứ nước đen sì hôi hám (dầu mỏ) cứ trào lên làm hỏng hết muối làm hắn ta cực ta cực kỳ ghét cay ghét đắng thứ này. Nhưng vì máu tham, để tận dụng cho hết đống dầu thừa thãi này hắn ta đóng chai chúng lại, dán nhãn là "Kier's Rock Oil" (Dầu đá của Kier), quảng cáo chữa bách bệnh: thấp khớp, hói đầu, đau răng, trĩ...

Nhưng vì bán được quá ít trong khi tồn cả đống dầu trong nhà, lỗ sặc máu nên Kier có thử chưng cất sơ sơ thứ dầu này để... thắp đèn trong hầm mỏ muối của hắn. Hắn thấy nó cháy sáng, nhưng khói đen mù mịt và mùi kinh khủng. Hắn bế tắc.

Năm 1853, George Bissell, một gã luật sư kiêm giáo viên đang thất nghiệp, ghé thăm trường cũ Đại học Dartmouth. Tại đây, hắn tình cờ thấy một chai "Dầu đá" mẫu (chính là loại mà Kier bán) nằm trên bàn thí nghiệm của một ông giáo sư hóa học. Bissell không quan tâm đến thấp khớp, ông ta nghĩ đến hóa học và tiền:

• Thực tế 1: Thế giới đang dùng “Dầu than” (Coal Oil) - một loại dầu thắp sáng chiết xuất từ than đá. Cái này cháy tốt nhưng quy trình làm ra cực đắt (phải đào than, nghiền, chưng cất).

• Thực tế 2: Cái chai “Dầu đá” này là chất lỏng, cháy được (vì Kier đã thử).

• Kết luận: Nếu cái thứ nước đen này có thành phần hóa học giống than đá, nhưng ở dạng lỏng sẵn rồi, thì ta bỏ qua được bước đào than và nghiền than. Ta chỉ cần múc lên và lọc thôi. Chi phí sẽ rẻ hơn “Dầu than” gấp 10 lần!

Bissell và nhóm nhà đầu tư (như James Townsend - một chủ ngân hàng) nhìn thấy người Seneca vớt được dầu trên suối ối chứng tỏ một điều: Dầu có sẵn ngay trên mặt đất. Họ không cần phải đi săn cá voi ngoài biển khơi bão tố, cũng không cần đào hầm mỏ sâu hàng trăm mét như than đá. Cái "nguyên liệu thô" này nó tự chui ra mời gọi.

Để thuyết phục các nhà đầu tư khác (những người vẫn nghĩ đây là trò lừa đảo), Bissell cần bằng chứng khoa học. Nhóm nhà đầu tư của Bissel cầm cái chai nước đen sì đó đến gõ cửa giáo sư hóa học Benjamin Silliman Jr. tại Đại học Yale. Họ hỏi: "Cái thứ này làm được gì không ngoài việc bôi ghẻ?

Sau một hồi lăn lộn thất bại biết bao nhiêu lần, Silliman tình cờ phát hiện ra một quy trình gọi là Chưng cất phân đoạn (Fractional Distillation).

Ông đun nóng dầu thô lên và nhận ra một phép màu: Ở các nhiệt độ sôi khác nhau, cái thứ nước đen ngòm đó tách ra thành các chất khác nhau. Chất nhẹ nhất bay hơi trước, ngưng tụ lại thành một chất lỏng trong vắt, cháy sáng rực rỡ và cháy rất đều. Ông gọi nó là Kerosene (Dầu hỏa). Silliman kết luận: Thứ này có thể thắp sáng rẻ hơn và tốt hơn dầu cá voi gấp trăm lần. Đây chính là bản án tử hình cho ngành săn cá voi và là giấy khai sinh cho ngành dầu khí.

Biết là dầu ngon rồi, nhưng lấy đâu ra nhiều để múc lên đi bán số lượng lớn? Nếu vớt vàng dầu trên suối hoặc đào hố như giếng như nước thì cùng lúc đào được vài thùng dầu là hết. Chi phí bỏ ra là quá cao nhưng thu về được thì lỗ nặng.

Để giải quyết vấn đề này, nhóm nhà đầu tư của George Bissell (Công ty Dầu Seneca) cần một người đến cái vùng khỉ ho cò gáy Titusville để giám sát việc lấy dầu. Họ thuê Edwin Drake - một gã soát vé tàu tàu hỏa (railroad conductor) đã nghỉ hưu vì bệnh tật, đang thất nghiệp và khá là tuyệt vọng. Lý do chẳng phải vì Drake giỏi trong lĩnh vực này mà chủ yếu do đang rảnh và có thẻ đi tàu hóa miễn phí ((đặc quyền của nhân viên đường sắt nghỉ hưu) đỡ tốn tiền vé đi lại của công ty.

Để lòe đám dân địa phương và các quan chức rằng đây là một nhân vật quan trọng, có kỷ luật quân đội, nhằm dễ dàng thuê nhân công và mua thiết bị; nhóm đầu tư đã phong cho hắn cái chức danh giả là "Đại tá" (Colonel Drake) trong các lá thư gửi đến thị trấn Titusville. Mặc dù hắn chưa từng cấm súng ra trận ngày nào.

Khi “Đại tá” Drake đến Titusville năm 1858, hắn thấy dân ở đây lấy dầu bằng cách hì hục đào hố to như đào giếng nước, rồi ngồi chờ dầu rỉ ra và lấy xô múc. Cách này vừa chậm, vừa nguy hiểm vì nước ngầm và khí gas có thể tràn vào giết chết thợ đào bất cứ lúc nào. Drake, nhớ lại quan sát của mình về các mỏ muối, nảy ra ý định:

Tại sao không dùng máy khoan hơi nước để đục một lỗ nhỏ nhưng sâu thẳng xuống lòng đất, giống như bọn khoan muối làm?

Hắn nói ý tưởng này ra và cả thị trấn cười vào mặt hắn. Họ gọi cái lán trại xiêu vẹo của hắn là “Drake’s Folly” (Sự điên rồ của Drake). Không một thợ khoan chuyên nghiệp nào chịu làm việc cho hắn vì họ cho rằng khoan tìm dầu là chuyện hoang đường. Drake phải đi tìm mỏi mắt mới thuê được một ông thợ rèn già tên là William “Uncle Billy” Smith. Ông này chịu làm vì túng tiền và cũng... rảnh, hai thầy trò hì hục chế tạo mũi khoan từ sắt vụn.

Khó khăn ập đến ngay mét đầu tiên. Đất ở Titusville là đất cát xốp, cứ đào xuống vài mét là nước ngầm tràn vào làm sập hố. Mọi nỗ lực đào kiểu cũ đều thất bại. Lúc này, Drake nảy ra một phát minh thiên tài mà sau này toàn bộ ngành dầu khí thế giới phải hàm ơn, nhưng hắn lại ngu ngốc không đăng ký bản quyền: Kỹ thuật Ống dẫn (Drive Pipe).

Thay vì cứ khoan trần xuống đất, hắn đóng những ống sắt đúc (cast iron pipe) xuống trước để gia cố vách, ngăn nước và bùn tràn vào, rồi mới thả mũi khoan chạy bên trong lòng ống đó để đục xuống lớp đá cứng bên dưới. Nhưng vì không đăng ký nên sau này Drake chết già bị bệnh tật hành hạ và phải sống dựa vào khoản trợ cấp nhỏ từ bang Pennsylvania vì lòng trắc ẩn.

Nhưng bi kịch là... hết tiền. Tiến độ quá chậm, mỗi ngày chỉ khoan được vài tấc đá (khoảng 1 mét). Nhóm đầu tư ở New Haven (Connecticut) mất kiên nhẫn. James Townsend, ông trùm cấp vốn, đã gửi một tấm séc cuối cùng và một bức thư lệnh: “Thanh toán mọi khoản nợ và cuốn gói về nhà ngay. Dẹp tiệm!”. Nhưng may mắn cho nhân loại (và xui cho cá voi), thời đó thư đi bằng xe ngựa rất chậm.

Ngày thứ Bảy, 27 tháng 8 năm 1859, mũi khoan của bác thợ rèn Billy chạm tới độ sâu 69,5 feet (khoảng 21 mét). Bỗng nhiên mũi khoan sụt xuống một cái hốc đá (crevice) khoảng 15 cm. Hai thầy trò mệt lử, tắt máy đi về nghỉ cuối tuần, không hề biết chuyện gì đã xảy ra. Bức thư “sa thải” của Townsend vẫn đang trên đường tới.

Sáng Chủ Nhật hôm sau, Uncle Billy ra thăm giếng khoan. Hắn nhìn vào cái ống sắt và thấy một chất lỏng sẫm màu đang dâng lên, lấp lánh dưới ánh mặt trời. Hắn thò cái gàu múc nước xuống, kéo lên và ngửi. Mùi hăng hắc quen thuộc. Hắn hét lên: “Dầu! Dầu rồi chúng mày ơi!”. Không có vụ phun trào ồng ộc lên trời như trong phim Hollywood đâu, dầu chỉ dâng lên từ từ thôi, nhưng thế là đủ. Drake lắp một cái máy bơm tay vào và bắt đầu bơm. Ngày hôm đó họ thu được khoảng 25 thùng dầu – bằng sản lượng cả thế giới cộng lại trước đó theo cách vớt váng.

Tin tức lan đi như cháy rừng. Sáng thứ Hai, khi Drake đi ra phố, hắn thấy cảnh tượng điên rồ: Hàng trăm người từ khắp nơi đổ về tranh nhau mua đất, thuê đất, dựng tháp khoan. Cơn sốt vàng California năm 1849 lặp lại, nhưng lần này là Cơn sốt Vàng Đen. Giá đất tăng vọt từ vài đô la lên hàng nghìn đô la một mẫu.

Kết quả ngay lập tức là một cú sốc kinh tế. Vì nguồn cung tăng đột ngột từ vài thùng lên hàng nghìn thùng mỗi ngày, giá dầu rớt thảm hại. Từ mức 20 đô la/thùng (dầu mỏ khan hiếm), nó rớt xuống còn 10 xu/thùng vào năm 1861. Dầu hỏa trở nên rẻ đến mức người nghèo nhất cũng mua được. Ngành công nghiệp săn cá voi chính thức bị bức tử.

Năm 1865, Pithole City chỉ là bãi đất hoang. Chỉ vài tháng sau khi tìm thấy dầu, nó mọc lên như nấm với 15.000 dân, khách sạn, nhà thổ, sòng bạc đủ cả. Nhưng chỉ 500 ngày sau, khi giếng dầu cạn khô, tất cả bỏ đi hết, để lại một thị trấn ma đúng nghĩa đen.

Giữa cái mớ hỗn độn, chụp giật của đám thợ khoan (Drillers) “ăn xổi ở thì” đó, John D. Rockefeller xuất hiện không phải như một kẻ đi đào vàng, mà như một tay kế toán lạnh lùng. Hắn nhìn thấu một chân lý: “Khoan tìm dầu là đánh bạc, còn lọc dầu là kinh doanh chắc thắng”.

Tại sao? Vì giếng dầu có thể cạn, giá dầu thô có thể rớt thảm hại khi cung vượt cầu (như vụ Drake), nhưng dù giá dầu thô là bao nhiêu thì người dân vẫn cần Dầu hỏa (Kerosene) để thắp đèn. Ai nắm được cái “cổ chai” ở giữa – tức là khâu Lọc dầu (Refining) – kẻ đó nắm đầu cả người mua lẫn người bán.

Năm 1863, Rockefeller đầu tư vào nhà máy lọc dầu đầu tiên. Địa điểm nằm ở Cleveland - điểm giao thoa của hai tuyến đường sắt lớn và hồ Erie. Từ đấy có thể chở dầu đi cả bờ đông lẫn miền tây bằng tàu hỏa hoặc tàu thủy. Trong khi đối thủ khác chỉ biết nghĩ ngắn xây nhà máy lọc dầu ngay tại mỏ dầu vừa khai thác khiến chi phí vận chuyển đắt đỏ hơn so với Standard Oil.

Để hủy diệt đối thủ Rockefeller chơi bài “đi đêm” với các công ty đường sắt. Vì Standard Oil vận chuyển lượng dầu khổng lồ, Rockefeller đến gặp các ông trùm đường sắt (như Vanderbilt) và ra yêu sách:

"Tao sẽ đảm bảo cho mày 60 toa dầu mỗi ngày, đều đặn quanh năm. Đổi lại, mày phải giảm giá cước (Rebate) cho tao 50%".

Nhưng chưa hết, hắn ta còn đòi một thứ gọi là Drawback:

"Nếu đối thủ của tao gửi dầu bằng đường sắt của mày, mày vẫn thu nó giá cao, nhưng mày phải trích một phần tiền cước đó... trả lại cho tao".

Đối thủ càng làm ăn, Rockefeller càng giàu. Hắn dùng chính tiền của đối thủ để đập chết đối thủ. Với giá cước rẻ mạt này, hắn bán dầu hỏa giá rẻ đến mức các nhà máy lọc dầu khác lỗ chổng vó, buộc phải bán mình cho hắn hoặc phá sản.

Năm 1872, Rockefeller thực hiện chiến dịch nuốt chửng đối thủ. Trong vòng chưa đầy 3 tháng, hắn mua lại 22 trong số 26 đối thủ cạnh tranh chính ở Cleveland.

Cách làm của hắn rất "bố già": Hắn mời đối thủ đến, mở sổ sách kế toán ra (vốn là bí mật) và nói:

"Nhìn đi, tao có giá cước đường sắt rẻ thế này, mày không đấu lại đâu. Bán nhà máy cho tao, tao trả bằng cổ phiếu Standard Oil giá hời. Hoặc mày cứ cố đấm ăn xôi rồi phá sản, tao sẽ mua lại đống sắt vụn của mày với giá rẻ mạt".

Hầu hết đều chọn đầu hàng. Những kẻ cứng đầu thì Rockefeller dùng chiêu Bán phá giá (Predatory Pricing). Hắn bán dầu hỏa tại khu vực của đối thủ với giá thấp hơn giá vốn, chấp nhận lỗ vài tháng. Đối thủ không chịu nổi nhiệt, sập tiệm. Sau khi độc quyền, hắn tăng giá lại để bù lỗ.

Rockefeller bị ám ảnh bởi việc tiết kiệm chi phí (Cost Cutting). Hắn không muốn trả tiền cho bất kỳ ai nếu hắn có thể tự làm.

• Thùng dầu (Barrels): Thay vì mua thùng gỗ giá 2.5 đô la, hắn mua rừng sồi, tự xây xưởng đóng thùng, giảm giá thành xuống còn 96 xu.

• Hóa chất: tự xây nhà máy axit sulfuric để lọc dầu.

• Đường ống: Khi bọn đường sắt bắt đầu làm cao, hắn xây dựng hệ thống đường ống dẫn dầu (Pipeline) khổng lồ để bơm dầu trực tiếp từ mỏ về nhà máy, đá đít bọn đường sắt ra rìa.

Tại sao lại đặt tên là Standard Oil? Thời đó, dầu hỏa do mấy xưởng nhỏ làm ăn bát nháo, lọc không kỹ còn lẫn xăng, nên thỉnh thoảng đèn dầu lại nổ banh xác, đốt cháy cả nhà. Rockefeller cam kết dầu của hắn là "Standard of Quality" (Chuẩn mực chất lượng), an toàn, cháy sáng, không nổ. Người tiêu dùng, vốn đang sợ chết khiếp, đổ xô đi mua dầu của hắn. Cái thùng dầu màu xanh của Standard Oil trở thành biểu tượng của sự tin cậy.

Đến năm 1880, Rockefeller kiểm soát 90% công suất lọc dầu của toàn nước Mỹ. Hắn giàu đến mức không tưởng tượng nổi. Đế chế Standard Oil của hắn giống như con bạch tuộc khổng lồ: đầu ở New York, các xúc tu quấn chặt lấy các mỏ dầu, đường sắt, và các nhà bán lẻ. Hắn trở thành người giàu nhất lịch sử hiện đại, nhưng cũng là kẻ bị ghét nhất nước Mỹ vì bóp chết sự cạnh tranh tự do.

Chính sự độc quyền khủng khiếp này đã buộc chính phủ Mỹ sau này phải dùng “Đạo luật Sherman” để xẻ nhỏ con quái vật Standard Oil ra vào năm 1911 (đẻ ra các con như Exxon, Mobil, Chevron ngày nay), nhưng đó là chuyện về sau. Còn ở giai đoạn cuối thế kỷ 19, Rockefeller chính là Vua Dầu Mỏ, kẻ đã dạy cho thế giới biết thế nào là tư bản độc quyền tàn bạo.

Thời đại động cơ (The Age of Combustion)

Mặc dù John D. Rockefeller và Standard Oil phất lên nhờ bán Kerosene để thắp sáng mọi ngôi nhà từ New York đến Thượng Hải. Nhưng có một nghịch lý cười ra nước lúc này: Khi chưng cất dầu thô để lấy Kerosene, người ta thu được một thứ phụ phẩm nhẹ, dễ bay hơi và cực kỳ dễ cháy nổ. Họ gọi nó là Xăng (Gasoline).

Lúc đó, xăng bị coi là rác rưởi, là chất thải nguy hại. Các nhà máy lọc dầu của Rockefeller ban đêm lén đổ xăng xuống sông Cuyahoga ở Cleveland ban đêm, làm dòng sông này thỉnh thoảng bốc cháy ngùn ngụt như địa ngục trần gian. Hoặc bán rẻ như cho để làm dung môi tẩy rửa quần áo. Không ai biết dùng cái thứ "nước điên" dễ nổ này vào việc gì. Động cơ hơi nước thì dùng than, đèn thì dùng dầu hỏa. Xăng là đồ bỏ đi.

Động cơ hơi nước (Steam Engine) là Động cơ đốt ngoài. Mày đốt than ở bên ngoài cái nồi hơi, đun nước sôi sùng sục, hơi nước giãn nở đẩy piston. Quá trình này chậm, cồng kềnh, và lãng phí nhiệt khủng khiếp. Mày không thể nhét cái nồi hơi to đùng lên một cái xe ngựa được.

Các kỹ sư Đức như Nikolaus Otto muốn làm điều ngược lại: Đốt nhiên liệu ngay bên trong xi-lanh. Họ gọi là Động cơ đốt trong (Internal Combustion Engine). Nhưng muốn đốt trong cái không gian chật hẹp, kín bưng đó, mày không thể nhét cục than vào được. Mày cần một thứ nhiên liệu phải thỏa mãn hai điều kiện cực khó:

1. Phải hóa hơi cực nhanh (để trộn đều với không khí).

2. Phải nổ cực mạnh ngay khi gặp tia lửa điện.

Và Xăng - cái thứ rác rưởi của Rockefeller - đáp ứng hoàn hảo tiêu chuẩn này. Nó là một kẻ tâm thần: chỉ cần hở ra là bay hơi, chỉ cần một tia lửa nhỏ là nổ banh xác.

Năm 1876, Nikolaus Otto chế tạo ra cái động cơ 4 thì đầu tiên, vận hành theo quy trình huyền thoại mà dân kỹ thuật hay gọi tắt là: Hút - Nén - Nổ - Xả (Suck, Squeeze, Bang, Blow).

1. Hút: Piston đi xuống, hút hỗn hợp “hơi xăng + không khí” vào. (Nhờ xăng dễ bay hơi nên mới hút được).

2. Nén: Piston đi lên, nén chặt hỗn hợp đó lại. Áp suất tăng vọt.

3. Nổ: Bugi đánh lửa “tách” một cái. Xăng nổ tung. Sức nổ đẩy piston dập mạnh xuống. Đây là lúc sinh công.

4. Xả: Piston đi lên lại, tống khói ra ngoài ống pô.

Động cơ hơi nước giống như một ông già đẩy xe bò: chậm chạp, bền bỉ nhưng nặng nề. Còn động cơ xăng của Otto giống như một khẩu đại bác bắn liên thanh. Mỗi lần xăng nổ là một cú bắn, đẩy cái xe vọt đi. Sức mạnh khủng khiếp được gói gọn trong một khối kim loại nhỏ bé.

Nhưng có động cơ rồi, làm sao cho xăng (lỏng) trộn với không khí (khí) theo tỷ lệ chuẩn để nổ được? Nếu xăng nhiều quá thì sặc (ngộp xăng), ít quá thì không nổ. Lúc này một thiên tài khác xuất hiện: Wilhelm Maybach. Hắn chế ra cái Bộ chế hòa khí (Carburetor) - hay dân mình gọi là Bình xăng con.

Cái này hoạt động y như cái bình xịt nước hoa. Nó phun xăng thành sương mù mịn, trộn đều với không khí trước khi tống vào buồng đốt. Nhờ có cái “phổi” này, động cơ xăng mới hoạt động trơn tru được.

Năm 1886, Karl Benz (người sáng lập Mercedes-Benz sau này) đã dũng cảm lắp cái động cơ ồn ào, rung bần bật và hôi rình mùi xăng đó lên một cái xe ba bánh. Chiếc xe chạy được, dù chậm và hay hỏng vặt, nhưng nó tuyên bố cái chết của loài ngựa. Nó không cần nghỉ ngơi, không cần ăn cỏ, chỉ cần đổ cái “nước điên” vào là chạy.

Quay lại với Rockefeller. Hắn là kẻ may mắn nhất thế gian. Năm 1908, Henry Ford tung ra mẫu Model T. Trước đó, ô tô là đồ chơi của quý tộc. Ford áp dụng dây chuyền lắp ráp để làm ra cái xe mà nông dân cũng mua được. Khi hàng triệu con xe Model T lăn bánh, nhu cầu xăng tăng vọt.

Từ một thứ rác thải 2 xu một thùng, xăng nhảy vọt lên thành mặt hàng đắt đỏ nhất của dầu mỏ. Các nhà máy lọc dầu của Standard Oil phải thay đổi công nghệ ngay lập tức. Trước đây họ chưng cất để lấy tối đa dầu hỏa, vứt xăng đi. Giờ họ dùng nhiệt và áp suất cao (Cracking) để bẻ gãy các phân tử dầu nặng, ép nó đẻ ra càng nhiều xăng càng tốt.

Sự xuất hiện của thứ tài nguyên mới được coi là “vàng đen” không chỉ làm tăng trưởng số lượng, mà nó làm biến đổi hoàn toàn cấu trúc gen của nền kinh tế thế giới theo những cách tàn khốc và tinh vi hơn nhiều. Nó tạo ra những thị tiêu thụ mới kéo theo hàng loạt dòng vốn đổ vào để đáp ứng cơn khát dầu của thị trường.

Đối với các nhà máy , dầu mỏ và điện năng (được tạo ra từ dầu hoặc than) đã giết chết thời gian tự nhiên. Trước đây, nhịp sống con người phụ thuộc vào mặt trời: sáng làm, tối ngủ. Nhưng khi máy phát điện chạy bằng động cơ diesel hoặc tuabin hơi nước ra đời, khái niệm "đêm" bị xóa sổ trong các khu công nghiệp.

Đối với bọn tư bản, đây là thiên đường vì nó giải quyết được bài toán Khấu hao tài sản cố định (Amortization). Mày mua cái máy 1 triệu đô, nếu nó chạy 12 tiếng/ngày thì 10 năm mày mới gỡ vốn. Nhưng nếu nó chạy 24/7, chỉ 5 năm mày đã gỡ vốn và bắt đầu lãi ròng, trong khi cái máy chưa kịp lỗi thời. Vì thế, người công nhân bị biến thành những con zombie làm ca đêm, nhịp sinh học bị đảo lộn hoàn toàn để phục vụ cho sự trường tồn của cỗ máy. Con người thì có thể mệt, nhưng máy chạy dầu thì không bao giờ biết mệt, chỉ cần châm đủ “máu” cho nó.

Thứ hai, sự chuyển dịch của tàu thủy từ than sang dầu đẻ ra một thứ quái vật mới: Chuỗi cung ứng toàn cầu (Global Supply Chain). Tàu chạy than phải ghé trạm liên tục để xúc than, nên hành trình rất chậm và phụ thuộc vào các cảng tiếp nhiên liệu. Tàu chạy dầu (Oil-fired ships) có thể chạy một mạch từ New York sang London hoặc từ Vịnh Ba Tư về Nhật Bản mà không cần nghỉ.

Điều này làm cho chi phí vận chuyển giảm sập sàn. Lần đầu tiên trong lịch sử, lúa mì trồng ở Mỹ có thể bán sang châu Âu với giá rẻ hơn lúa mì trồng tại châu Âu. Nó tạo ra sự phân công lao động quốc tế: Một nước chuyên đào mỏ, một nước chuyên sản xuất, một nước chuyên tiêu thụ, và dầu mỏ là sợi dây xích nối tất cả lại với nhau. Nếu cắt dòng dầu, sợi xích đứt, và cả thế giới chết đói ngay lập tức chứ không chỉ là không có xe đi.

Thứ ba là sự ra đời của Văn hóa Tiêu dùng (Consumerism). Ánh sáng điện (được nuôi bằng nhà máy điện đốt dầu/than) không chỉ để làm việc, mà để kéo dài thời gian tiêu tiền. Trước đây tối thui thì ai cũng về nhà ngủ. Giờ có đèn đường, có biển hiệu neon nhấp nháy, người ta mới ra đường đi xem phim, đi bar, đi mua sắm. Các cửa hàng bách hóa (Department Stores) sáng trưng như cung điện dụ dỗ người ta mua những thứ họ không thực sự cần. Dầu mỏ gián tiếp tạo ra “thời gian rảnh rỗi” vào buổi tối và biến thời gian đó thành tiền nhuận cho tư bản dịch vụ.

Cuối cùng là sự ra đời của Ngành Hóa dầu (Petrochemicals). Đây mới là cái khiến thế giới "nghiện" dầu không lối thoát. Dầu không chỉ để đốt. Các nhà khoa học phát hiện ra rằng dầu mỏ là nguyên liệu thần thánh để tạo ra: Nhựa (Plastic), Sợi tổng hợp (Nylon, Polyester), Phân bón hóa học, Thuốc trừ sâu, và Dược phẩm. Cái áo mày đang mặc, cái chai nước mày cầm, cái vỏ máy tính mày đang dùng, tất cả đều từ dầu mà ra. Nền nông nghiệp Mỹ bùng nổ năng suất không chỉ nhờ máy cày chạy xăng, mà nhờ phân bón đạm (tổng hợp từ khí tự nhiên/dầu). Thế giới chuyển từ thời đại "Đồ gỗ - Đồ sắt" sang thời đại "Đồ nhựa".

Cơn khát dầu giờ không còn là nguyên liệu để đổ xăng vào chiếc xe mà còn là cơn khát của nền văn minh hiện địa.

• Không có dầu = Không có điện (ở giai đoạn đầu).

• Không có dầu = Không có nhựa.

• Không có dầu = Không có phân bón = Chết đói.

• Không có dầu = Tàu bè đứng im = Kinh tế toàn cầu sụp đổ.

Chính vì dầu mỏ đã trở thành “Máu của công nghiệp” và “Cốt của vật chất”, nên bất kỳ quốc gia nào ngồi trên đống dầu (như Venezuela, Ả Rập, Iran) đều mặc nhiên trở thành mục tiêu săn đuổi hoặc trừng phạt của các siêu cường. Chúng nó không đi cướp nhiên liệu, chúng nó đi cướp cái quyền kiểm soát sự sống của thế giới.

Săn lùng dầu toàn cầu

Dù Mỹ lúc đó vẫn là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới (nhờ các mỏ ở Pennsylvania, Texas, California), nhưng giới tài phiệt như Rockefeller hay gia tộc Mellon (chủ của Gulf Oil) đã nhìn xa hơn. Họ sợ cái gọi là “Sự cạn kiệt nội địa” (Domestic Exhaustion). Họ sợ một ngày nào đó giếng dầu ở Texas cạn khô, và nếu lúc đó bọn Anh hay Đức nắm hết mỏ dầu quốc tế thì Mỹ sẽ bị bóp nghẹt.

Năm 1920, Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) tung ra một báo cáo chấn động: “Dầu của nước Mỹ chỉ còn đủ dùng trong... 9 năm nữa”. Dù sau này mới biết đó là dự báo sai bét (vì họ chưa tìm ra các mỏ khổng lồ ở Đông Texas), nhưng vào thời điểm đó, nó như một gáo nước lạnh tạt vào mặt Washington. Giá xăng tăng vọt, dân tình la ó. Giới tài phiệt như Rockefeller (Standard Oil) và gia tộc Mellon (Gulf Oil) lập tức chớp lấy cơ hội này. Chúng nó gõ cửa Nhà Trắng và bảo:

“Thấy chưa? Nếu không để tụi tao đi ra nước ngoài chiếm mỏ, thì nước Mỹ sẽ chết khô, và bọn Anh sẽ bóp cổ chúng ta”.

Thế là Chính phủ Mỹ chính thức trở thành “nhân viên marketing kiêm bảo kê” cho các tập đoàn dầu khí. Chiến dịch “Săn lùng dầu toàn cầu” mở màn với hai mặt trận chính: Một là cuộc đấu đá sứt đầu mẻ trán với Anh ở Trung Đông, hai là cuộc “nuốt trọn” sân sau ở Mỹ Latinh (Venezuela và Mexico).

Cái thâm ý của Rockefeller và Mellon trong chiến dịch này. Họ đi săn lùng dầu toàn cầu không chỉ để khai thác ngay lập tức. Mục đích sâu xa hơn là “Mua để đấy”. Họ mua quyền khai thác ở Iraq, ở Venezuela, ở Indonesia... đôi khi chỉ để ngăn không cho đối thủ khai thác. Tư duy của họ là: “Thà tao bỏ tiền mua mỏ dầu rồi đắp chiếu để đó, còn hơn là để thằng khác mua được rồi nó bơm dầu ra ồ ạt làm rớt giá dầu của tao”. Kiểm soát nguồn cung mới là vua, chứ không phải sản lượng.

Chính cái chiến lược “Bành trướng để kiểm soát” này đã định hình thế giới hiện đại. Nước Mỹ từ chỗ lo sợ cạn kiệt dầu đã trở thành kẻ nắm giữ cái van dầu của cả thế giới. Khi cần giá thấp để kích thích kinh tế, họ vặn van ở Venezuela. Khi cần giá cao để giết chết đối thủ cạnh tranh, họ khóa van ở Trung Đông. Và Venezuela, xui xẻo thay, đã trở thành một quân cờ quan trọng nhất trong cái bàn cờ năng lượng này, nơi mà số phận của nó không được quyết định ở Caracas, mà được quyết định trong các phòng họp kín ở New York và London.

Trung Đông - Cuộc chiến "Cửa Mở" (Open Door Policy)

Lúc này, cái xác của Đế chế Ottoman vừa sụp đổ sau Thế chiến 1. Anh và Pháp như hai con kền kền nhảy vào xâu xé cái xác đó qua Hiệp ước San Remo (1920). Bọn chúng định chia nhau vùng Lưỡng Hà (Iraq ngày nay) – nơi được cho là có mỏ dầu Mosul khổng lồ – và cấm tiệt người Mỹ bén mảng tới. Anh bảo: “Mỹ có tham gia Hội Quốc Liên đâu mà đòi chia phần?”.

Nhưng Mỹ không phải tay vừa. Bộ Ngoại giao Mỹ (dưới sức ép của Standard Oil) gửi công hàm dằn mặt Anh: “Chúng tao có góp quân đánh thắng Thế chiến 1, nên chúng tao phải có phần trong chiến lợi phẩm. Chúng tao đòi chính sách ‘Cửa Mở’ – tức là ai cũng được vào khai thác”. Thực chất, “Cửa Mở” là cái cớ đạo đức giả, ý Mỹ là “Mở cửa cho tao vào, rồi tao với mày đóng cửa lại chia nhau”.

Kết quả là cái bắt tay lịch sử và đầy mùi “mèo mả gà đồng” mang tên Hiệp định Đường ranh giới Đỏ (Red Line Agreement) năm 1928.

Tại một khách sạn sang trọng ở Bỉ, các ông trùm dầu mỏ ngồi lại với nhau. Calouste Gulbenkian (một tay môi giới dầu mỏ huyền thoại, biệt danh “Ngài 5%”) đã cầm cây bút chì đỏ khoanh một vòng tròn lớn bao trùm toàn bộ lãnh thổ cũ của Ottoman (gồm Iraq, Ả Rập Xê Út, UAE ngày nay...).

Quy tắc của cuộc chơi này cực kỳ bố già: Các công ty trong nhóm (gồm BP của Anh, Shell của Anh-Hà Lan, CFP của Pháp, và nhóm Standard Oil của Mỹ) cam kết không được tự ý đi đêm lẻ tẻ. Tức là, nếu một thằng tìm thấy dầu trong cái vòng đỏ đó, nó phải chia sẻ cho cả bọn cùng khai thác. Đây thực chất là một cái Cartel (liên minh độc quyền) để kiểm soát nguồn cung, đảm bảo không ai phá giá thị trường. Từ đây, tư bản Mỹ chính thức cắm rễ vào vựa dầu lớn nhất thế giới, chấm dứt thế độc tôn của Anh.

Mexico

Trong khi Trung Đông là cuộc chơi vương quyền phức tạp, thì Mỹ Latinh được coi là “hậu phương chiến lược”. Tại sao? Vì Trung Đông xa xôi, dễ bị Nga Xô Viết dòm ngó, lại hay có các bộ lạc nổi dậy. Còn Venezuela hay Mexico thì ngay sát nách, hạm đội Mỹ bơi vài ngày là tới bảo vệ được ngay.

Nhưng Mexico lúc đó đang “khó ở”. Cuộc Cách mạng Mexico (1910-1920) khiến chủ nghĩa dân tộc lên cao. Hiến pháp 1917 của Mexico, Điều khoản 27 tuyên bố: “Dầu trong lòng đất thuộc về quốc gia, không thuộc về thằng Tây nào cả”. Nó có nghĩa là giấy phép khai thác mà bọn Mỹ mua của chế độ cũ (Porfirio Díaz) giờ có nguy cơ thành giấy lộn.

Các công ty Mỹ như Standard Oil bị đe dọa tước quyền sở hữu. Edward Doheny (ông trùm dầu mỏ Mexico thời đó) đã phải thuê cả quân đội tư nhân để bảo vệ giếng dầu ở Tampico (Golden Lane) lúc đó đang phun trào khủng khiếp, nhưng vẫn nơm nớp lo sợ bị quốc hữu hóa.

Giới tư bản Mỹ nhận ra họ cần một nơi an toàn hơn, một con bò sữa ngoan ngoãn hơn. Và họ nhìn thấy Venezuela.

Phần 4: Dầu mỏ Venezuela

Trước khi có dầu

Về mặt khoa học, lý do Venezuela có trữ lượng dầu khổng lồ (lớn nhất thế giới, vượt cả Ả Rập Xê Út) nằm ở lịch sử kiến tạo địa chất hàng trăm triệu năm trước. Cái thung lũng chứa dầu khổng lồ ở phía Đông nơi có hồ nhựa đường Guanoco, chính là Vành đai Dầu khí Orinoco (Orinoco Oil Belt hay Faja Petrolífera del Orinoco).

Đây không phải là một cái hồ chứa nước ngầm bình thường, mà mày hãy tưởng tượng nó là một cái “bồn trũng” khổng lồ được tạo ra từ kỷ Phấn Trắng (Cretaceous). Thời đó, khu vực này là một vùng biển nông, ấm áp, nơi hàng tỷ tỷ con sinh vật phù du, tảo biển sinh sống và chết đi. Xác của chúng lắng xuống đáy, bị chôn vùi dưới hàng km lớp trầm tích cát và bùn.

Cái “nhà bếp” địa chất này bắt đầu hoạt động khi mảng kiến tạo Nam Mỹ và mảng Caribbean va chạm nhau, tạo ra sức ép và nhiệt độ kinh khủng, nung chín cái đống xác hữu cơ đó thành dầu mỏ. Nhưng điểm mấu chốt ở đây là vị trí của Vành đai Orinoco.

Dầu được sinh ra ở sâu dưới lòng đất, nhưng nó đã di cư (migrate) ngược lên phía trên về hướng Bắc cho đến khi bị chặn lại bởi các bẫy địa chất. Ở đây, dầu nằm khá nông (chỉ sâu vài trăm mét đến hơn 1km), và chính vì nằm nông như thế nên nó bị một hiện tượng gọi là “phân hủy sinh học” (biodegradation). Vi khuẩn dưới lòng đất đã ăn mất các thành phần nhẹ (hydrocarbon nhẹ) của dầu, để lại một thứ hỗn hợp đặc quánh, nặng trình trịch gồm bitumen, kim loại nặng và lưu huỳnh. Đó chính là lý do tại sao hồ Guanoco lại chứa nhựa đường (asphalt) lộ thiên – đó là dầu đã bị vi khuẩn “xơi” hết phần ngon, trơ lại phần xương xẩu.

Dầu Venezuela, đặc biệt là ở Vành đai Orinoco, được xếp vào loại Extra-Heavy Oil (Dầu siêu nặng) và Sour Crude (Dầu chua - nhiều lưu huỳnh). Nếu dầu của Ả Rập hay Texas (WTI) giống như rượu Vodka, lỏng và trong, đốt cháy sạch, thì dầu của Venezuela giống như mật rỉ đường hay thậm chí là nhựa đường đặc sệt. Muốn khai thác nó cực khó, mày không thể chỉ cắm ống hút vào là nó tự phun lên được. Nó quá nhớt để chảy. Muốn lấy nó lên, người ta phải dùng công nghệ cao như bơm hơi nước nóng xuống (Thermal injection) để làm loãng dầu ra, hoặc pha loãng nó với dung môi (naphtha) thì mới bơm được vào đường ống. Hơn nữa, vì nó nhiều lưu huỳnh và kim loại nặng (như Vanadium, Nickel), nên chi phí lọc dầu cực đắt, cần các nhà máy lọc dầu chuyên dụng mới xử lý nổi, nếu không sẽ làm hỏng máy móc và gây ô nhiễm kinh khủng

Tuy nhiên Venezuela là một kho báu dầu nữa nằm ở hồ Maracaibo ở phía Tây tuy cũng là loại dầu nặng và chua so với tiêu chuẩn thế giới, nhưng vào thời điểm đó, áp suất địa chất ở đây cực lớn. Mày cứ hình dung như lon nước ngọt bị lắc mạnh ấy. Dù dầu có hơi đặc, nhưng lượng khí gas tự nhiên nén bên dưới quá lớn nên khi vừa khoan trúng mạch, áp suất khí đã đẩy dầu bắn vọt lên trời (như vụ phun trào 100.000 thùng/ngày đó). Lúc đó công nghệ chưa cần bơm hơi nước phức tạp như bây giờ, họ chỉ cần hứng cái dòng dầu đang phun trào đó thôi (gọi là khai thác sơ cấp - primary recovery).

Hơn nữa, thời đó nhu cầu thế giới chưa quá khắt khe về môi trường hay tiêu chuẩn lưu huỳnh, miễn là dầu đốt được để chạy tàu chiến và xe hơi là bán được hết. Các công ty Mỹ như Standard Oil hay Shell đã xây dựng các nhà máy lọc dầu chuyên dụng ngay tại các đảo lân cận (như Aruba và Curaçao) để xử lý loại dầu chua này trước khi chở đi bán.

Dân bản địa ở đây đã biết đến dầu mỏ từ thời tám hoánh. Họ gọi thứ chất lỏng đen ngòm, hôi rình rỉ ra từ các khe nứt trên mặt đất là “Mene”. Thổ dân dùng nó để trét lên vỏ xuồng cho khỏi thấm nước, làm thuốc xoa bóp trị đau nhức xương khớp, hoặc đốt lên làm đuốc. Thậm chí khi Tây Ban Nha mò đến, Nữ hoàng Isabella từng nhận được một thùng dầu thô gửi về với lời quảng cáo là “thuốc chữa bệnh gout của người Inca”. Nhưng suốt mấy thế kỷ thuộc địa, bọn Tây Ban Nha chỉ chăm chăm đi tìm vàng và bạc, coi cái thứ nước đen dính nhớp nháp đó là đồ bỏ đi, là “phân của quỷ” làm bẩn chân ngựa.

Vậy khi nào thì cuộc chơi thay đổi? Nó bắt đầu từ những kẻ “khùng điên” dám nhìn thấy tiền trong vũng bùn đen đó.

Kẻ tiên phong đầu tiên không phải là bọn Mỹ hay Anh, mà là một gã người Venezuela tên là Manuel Antonio Pulido.

Năm 1878, sau một trận động đất lớn ở vùng núi Andes (bang Táchira), dầu bắt đầu phun ra từ các vết nứt trong trang trại cà phê của lão. Thay vì lấp đi, Pulido nảy ra ý định điên rồ: Thành lập công ty khai thác dầu đầu tiên của Venezuela tên là Petrolia del Táchira. Nhưng lão mù tịt về kỹ thuật.

Thế là lão cử một cộng sự tên là Pedro Rafael Rincones sang tận bang Pennsylvania (Mỹ) – nơi ngành dầu khí vừa mới khai sinh – để học lỏm nghề khoan và lọc dầu.

Rincones mang về những thiết bị khoan thô sơ, cõng trên lưng lừa đi qua những con đường núi hiểm trở.

Năm 1883, họ khoan cái giếng đầu tiên (giếng Eureka), sâu có 60 mét, lọc ra được ít dầu hỏa (kerosene) để thắp đèn cho dân quanh vùng. Đây là cú "demo" đầu tiên chứng minh dầu Venezuela có thể khai thác thương mại, dù quy mô còn bé tí teo.

Vì cơn khát dầu, Các nhà địa chất học (Geologists) của các tập đoàn lớn như Shell (Anh-Hà Lan) hay Standard Oil (Mỹ) bắt đầu cầm búa đi gõ đá khắp thế giới.

Ở Venezuela, manh mối lớn nhất dẫn dắt bọn họ chính là những Hồ nhựa đường (Asphalt Lakes) khổng lồ lộ thiên. Nổi tiếng nhất là hồ Guanoco ở phía Đông. Mày cứ tưởng tượng một cái hồ rộng mênh mông nhưng không chứa nước mà chứa nhựa đường đặc quánh. Các nhà địa chất lý luận cực đơn giản: Nếu trên mặt đất có một vũng nhựa to như thế rỉ ra, thì bên dưới lòng đất chắc chắn phải có một “bể chứa” khổng lồ đang chịu áp lực cực lớn. Giống như mày thấy vết nước loang trên trần nhà thì biết chắc chắn ống nước bên trên bị vỡ vậy.

Năm 1914, tại bờ phía đông hồ Maracaibo. Tập đoàn Shell (thông qua công ty con Caribbean Petroleum) đã khoan thành công giếng Zumaque-1. Đây là giếng dầu thương mại quy mô lớn đầu tiên, với sản lượng khoảng 250 thùng/ngày. Nó chứng minh rằng bên dưới cái hồ Maracaibo hôi hám kia là một đại dương dầu mỏ. Nhưng lúc này thế giới vẫn chưa chú ý lắm vì đang bận đánh nhau tơi bời trong Thế chiến I.

"Cuộc đảo chính Nhựa đường" (The Asphalt Coup)

Tên độc tài đang cai trị Venezuela thời điểm này là Cipriano Castro - nhờ dựa hơi Mỹ mà lên nắm quyền như cách tao nói ở phần Monroe. Castrp dám đụng vào túi tiền a Công ty Nhựa đường New York & Bermudez (NY&B) - một nhánh của “Trust (Tờ-rớt) Nhựa đường” - một liên minh độc quyền của nhiều công ty trong lĩnh vực cùng chi phối giá cả thị trường.

Dưới sự lãnh đạo của John M. Mack, "Asphalt Trust" tìm cách độc quyền hóa nguồn nhựa đường từ các quốc gia như Venezuela, Trinidad, Cuba và Mexico. Tại Venezuela, NY&B tuyên bố chủ quyền đối với Hồ Bermudez, một hồ nhựa đường tự nhiên khổng lồ ở miền đông Venezuela. Công ty đã khai thác nhựa đường từ hồ này và vận chuyển về Mỹ (lúc đó Mỹ đang sốt xây đường cho ô tô).

Nhưng Castro phát hiện ra một sự thật động trời: Chính công ty NY&B này đã bơm tiền cho quân nổi dậy (trong cuộc Cách mạng Giải phóng của Matos mà tao kể trước đó) để lật đổ Castro. Tức là doanh nghiệp Mỹ bỏ tiền nuôi phiến quân để lật đổ chính phủ sở tại hòng kiếm ưu đãi thuế. Castro điên tiết, kiện công ty này ra tòa, đòi bồi thường 50 triệu đô la và dọa tịch thu tài sản. Giới tài phiệt New York gào lên với Washington: "Thằng khỉ điên vùng Andes này định cướp tiền của chúng ta, phải tiêu diệt nó!".

Năm 1904, Castro cho tịch thu tài sản của công ty NY&B coi như để đền bù khiến đám tài phiệt điên tiết vì mất trắng. Để trả thù chúng lợi dụng lúc Castro đi sang Berlin để phẫu thuật đường tiết niệu và thận tầm cuối tháng 11 năm 1908.

Trước khi khởi hành, để giữ yên ổn định chuyện ở nhà lúc đi vắng, Castro ngây thơ tin tưởng giao lại quyền hành cho Phó tổng thống Juan Vicente Gómez - người bạn chiến đấu, người anh em kết nghĩa lâu năm. Nhưng con cáo già thực dụng Gómez khi nhìn thấy cán cân quyền lực: Đi theo thằng bạn "khùng" Castro thì nghèo và bị cấm vận, đi theo Mỹ thì giàu nứt vách. Cuộc gặp gỡ bí mật với Ngoại trưởng Mỹ Philander Knox (cha đẻ của chính sách "Ngoại giao Đô la") đã chốt hạ số phận của Venezuela. Mỹ cam kết:

"Mày lật nó đi, tao lấy tàu chiến chặn cửa không cho nó về, và tao công nhận mày ngay lập tức"

Đúng như lời đã hẹn, Washington lập tức điều tàu chiến USS Des Moines và USS North Carolina đến neo đậu ngay tại cảng La Guaira của Venezuela để “bảo kê”. Không cần bắn một phát nào nhưng cái bóng của hạm đội Hoa Kỳ là đủ để quân đội Venezuela hiểu rằng: "Ai chống Gómez là chống Mỹ". Thế là quân đội im re, đổi phe cái rụp. Castro đang nằm trên giường bệnh ở Đức trở thành kẻ vô gia cư, định mua vé tàu về thì Mỹ và các nước châu Âu (theo lệnh Mỹ) cấm tất cả các hãng tàu bán vé cho hắn. Một cái chết chính trị êm ái nhưng tàn độc.

Sau khi lên ngôi Gómez trả nợ sòng phẳng cho Mỹ đến mức chẳng khác gì quỳ gối dâng lên tặng phẩm cho chủ nhân.

Vụ kiện Nhựa đường lập tức bị hủy bỏ. Công ty New York & Bermudez chỉ phải nộp phạt một khoản tượng trưng bé tí tẹo gọi là "phí hành chính", trong khi đáng lẽ phải đền bù hàng chục triệu đô vì tội tài trợ phản loạn.

Nhưng cái món hời nhất đối với các nhà tài phiệt New York chính là cho phép đại diện của các công ty dầu khí Mỹ trực tiếp tham gia soạn thảo Luật Dầu khí năm 1922 của Venezuela.

Tưởng tượng thế này cho dễ hình dung: Ví dụ mày là chủ nhà, mày mời một thằng thầu xây dựng vào, rồi mày đưa giấy trắng mực đen cho nó bảo:

"Mày tự viết hợp đồng đi, mày muốn trả tao bao nhiêu thì trả, muốn đục tường, đào móng chỗ nào tùy mày, tao nhắm mắt ký hết".

Nghe điên rồ và hư cấu đúng không? Nhưng đó chính xác là kịch bản của cái gọi là Đạo luật Dầu khí năm 1922 (1922 Petroleum Law) mà Gómez đã dâng tận miệng cho tụi Mỹ.

Gumersindo Torres - Bộ trưởng Phát triển (Minister of Development) đầu tiên của Gómez. Torres là người có học, ông ta nhìn sang Mexico và thấy Hiến pháp 1917 của Mexico rất hay (cái điều khoản đòi quyền sở hữu đất đai cho quốc gia ấy). Năm 1920, Torres định soạn thảo một luật dầu khí bắt chước Mexico: tăng thuế, hạn chế diện tích nhượng địa và đòi quyền kiểm soát chặt chẽ hơn.

Ngay lập tức, đại diện của các công ty Mỹ (Standard Oil, Caribbean Petroleum) chạy thẳng đến gặp Gómez mách lẻo. Chúng nó rỉ tai Gómez rằng:

“Thằng Torres này đang học đòi bọn cộng sản Mexico, ngài mà nghe nó thì tụi tôi rút vốn đấy, lúc đó ngài lấy tiền đâu mà nuôi quân?”.

Gómez, với bản chất của một tên trùm lãnh chúa (caudillo) sợ mất tiền hơn mất nước, liền sút bay ghế của Torres, đuổi cổ ông này đi làm trạm trưởng hải quan ở một vùng khỉ ho cò gáy. Sau đó, Gómez quay sang đám đại diện Mỹ và nói một câu đi vào lịch sử nhục nhã:

“Các ông hãy tự thành lập một ủy ban, viết ra cái luật mà các ông muốn, rồi mang đến đây tôi ký”.

Các luật sư sừng sỏ nhất của New York và các đại diện của Shell, Standard Oil, Gulf Oil ngồi lại với nhau ngay tại Caracas. Chúng nó viết nên Đạo luật Dầu khí 1922 với những điều khoản “trong mơ” mà không một nơi nào trên thế giới dám chấp nhận:

• Thứ nhất là mức Thuế tài nguyên (Royalty) rẻ mạt: định mức thuế chỉ khoảng 10% (có lúc thấp hơn tùy thỏa thuận). Trong khi ở Mỹ, chúng nó phải đóng thuế cao hơn nhiều. Nghĩa là 10 thùng dầu hút lên, chúng nó lấy 9, Venezuela chỉ được 1. Nhưng với Gómez, 1 thùng đó là tiền tươi thóc thật chui thẳng vào túi hắn nên hắn gật đầu ngay.

• Thứ hai là Quyền miễn thuế nhập khẩu: cho phép các công ty Mỹ nhập khẩu mọi loại máy móc, giàn khoan, thép, xi măng, thậm chí cả thức ăn cho kỹ sư Mỹ vào Venezuela mà không mất một xu tiền thuế. Điều này giết chết nền sản xuất nội địa của Venezuela. Tại sao phải mua đinh ốc hay gỗ của xưởng Venezuela khi có thể nhập từ Mỹ về miễn phí? Các công ty Mỹ biến các khu mỏ thành những “tiểu bang Mỹ” thu nhỏ, dùng hàng Mỹ 100%.

• Thứ ba là Diện tích và Thời hạn nhượng địa: tự vẽ bản đồ, xâu xé những vùng đất ngon nhất quanh hồ Maracaibo. Thời hạn khai thác được kéo dài lên tới 40-50 năm, đảm bảo cho chúng nó tha hồ hút cạn kiệt mà không sợ bị đòi lại đất giữa chừng.

• Thứ tư là Tính ổn định pháp lý: bỏ quyền của các tòa án địa phương Venezuela trong việc xét xử tranh chấp với công ty nước ngoài. Nếu có kiện cáo, Gómez sẽ là người phán xử cuối cùng (mà Gómez thì đã ăn tiền ngập họng rồi).

Kết quả: Venezuela có mức thuế tài nguyên thấp nhất thế giới lúc đó, nhượng địa thì to vật vã, kéo dài cả nửa thế kỷ.

Cái Đạo luật 1922 này được thông qua vào giữa năm, thì đến 14 tháng 12 năm 1922, mỏ La Rosa, cái giếng tên là Barroso II (do Shell khoan) bất ngờ phun trào. Các kỹ sư của Shell đang khoan thì bất ngờ nghe thấy tiếng gầm rú như sấm rền từ lòng đất. Một cột dầu đen ngòm bắn phụt lên trời cao tới 40 mét, phá tan dàn khoan. Nó phun mạnh đến mức không ai bịt lại được. Suốt 9 ngày liền, mưa dầu trút xuống, phủ đen cả một vùng rộng lớn, người ta ước tính nó phun ra 100.000 thùng mỗi ngày (lớn hơn bất kỳ giếng nào ở Texas lúc bấy giờ).

Tin tức về “cú nổ Los Barrosos” bay về New York và London như sét đánh làm rúng động thị trường chứng khoán. Nó xác nhận Venezuela không chỉ có dầu, mà là có một biển dầu khổng lồ (World-class reserves).

Ngay lập tức cuộc xâm lăng của tư bản Mỹ và châu Âu bắt đầu với hàng tấn tiền đổ vào bởi các tập đoàn như Standard Oil, Gulf Oil, Royal dựa vào “Đạo luật dầu mỏ 1922” đã có cái cớ hợp lý hóa sự ăn cướp những nhượng địa (concessions) khổng lồ.

Gómez không trực tiếp bán đất cho Mỹ ngay từ đầu đâu. Hắn chơi chiêu "lọt sàng xuống nia" bằng cách ban phát các giấy phép nhượng địa (concessions) cho đám tay chân thân tín của mình: từ bộ trưởng, tướng tá, cho đến cả thằng tài xế, thằng làm vườn và mấy cô bồ nhí. Bọn này được nhận hàng nghìn héc-ta đất có tiềm năng dầu mỏ với giá rẻ như cho, gọi là phí đăng ký tượng trưng.

Với điều khoản "Quyền chuyển nhượng" (Right to Transfer) trong đạo luật, bọn tây chân của Gómez đứng ra làm “cò mồi” cầm giấy phép bán lại (sang tay) cho các đại diện của Standard Oil, Gulf Oil hay Royal Shell đang chầu chực sẵn ở sảnh khách hạng Majestic tại Caracas. Giá bán lại cao gấp hàng ngàn lần giá gốc. Bọn tay chân này đổi đời thành triệu phú sau một đêm mà không tốn một giọt mồ hôi, còn Gómez thì cười khểnh vì vừa ban ơn được cho đàn em, vừa giữ được ghế, lại vừa có tiền lại quả từ bọn Mỹ.

Standard Oil khi nhảy vào cuộc chơi cũng áp dụng chiến thuật "Cá lớn nuốt cá bé" tàn bạo y hệt như hồi thâu tóm các nhà máy lọc dầu ở Mỹ. Chúng nó thành lập một công ty con tên là Creole Petroleum để làm cánh tay nối dài. Thay vì đi xin cấp đất mới (mất thời gian), Creole vung tiền tấn ra mua lại toàn bộ các công ty nhỏ lẻ và các lô đất ngon nhất mà đám "cò mồi" đang nắm giữ.

Đặc biệt, chúng nó nhắm vào các lô đất nằm xen kẽ (gọi là National Reserves) mà luật cũ định giữ lại cho quốc gia, nhưng luật 1922 cho phép đem đấu giá nốt. Với túi tiền không đáy, Standard Oil thâu tóm hầu hết các lô này, ép các đối thủ cạnh tranh (kể cả Shell của Anh) vào thế bị bao vây. Đến năm 1928, Standard Oil đã trở thành nhà sản xuất dầu lớn nhất Venezuela, kiểm soát gần một nửa sản lượng cả nước.

Chưa hết để bảo vệ cái giếng dầu của mình tại vùng hồ Maracaibo lúc đó là rừng rậm nhiệt đới, đầm lầy, muỗi mòng và sốt rét, đám người Mỹ đi khai thác dầu đổ bộ xuống như lính Marine cho xây dựng các “Trại dầu” (Oil Camp). Vì được miễn thuế nhập khẩu theo đạo luật 1922, chúng chở tàu thủy mang theo mọi thứ từ Mỹ sang: từ giàn khoan, ống thép, xi măng, cho đến cả gỗ xẻ để dựng nhà, đồ hộp, bia lạnh và bóng đèn. Từ những Oil Camp này tạo nên các thị trấn khép kín giữa rừng già, có hàng kẽm gai bao quanh với lính gác túc trực cả ngày lẫn đêm.

Bên trong hàng rào là một "tiểu bang Texas" thu nhỏ: đường nhựa phẳng lì, nhà có máy phát điện, nước lọc, sân golf, rạp chiếu phim, bệnh viện sạch sẽ dành riêng cho kỹ sư và quản lý người Mỹ (Musius).

Còn bên ngoài hàng rào là những khu ổ chuột lụp xụp của công nhân Venezuela, sống trong bùn lầy, uống nước bẩn và chết vì bệnh tật. Sự phân biệt đối xử (Segregation) diễn ra ngay trên đất Venezuela nhưng theo luật pháp Mỹ. Một kỹ sư Mỹ lương cao gấp 10 lần một kỹ sư Venezuela có cùng bằng cấp, đơn giản vì "mày là dân bản địa".

Đây chính là hình mẫu kinh điển của chủ nghĩa thực dân mới: Không cần đô hộ, chỉ cần sở hữu sổ đỏ.

Giai đoạn từ năm 1922 đến hết thế chiến II không phải là "làm ăn kinh doanh" bình thường, mà nó là một cuộc vơ vét quy mô công nghiệp với biên lợi nhuận siêu thực Sản lượng dầu khai thác được tăng tăng thiểu chiều thẳng đứng như vừa được lắp động cơ tên lửa.

Đến năm 1928, Venezuela chính thức đá đít Nga và Mexico để trở thành nước xuất khẩu dầu số 1 thế giới. Tại sao lại là "xuất khẩu"? Vì dân Venezuela lúc đó đi lừa còn chưa xong lấy gì đi ô tô, nên hút lên bao nhiêu là bán sạch bấy nhiêu.

Năm 1929, sản lượng đạt mốc 137 triệu thùng, đứng thứ 2 thế giới về sản lượng khai thác, chỉ thua mỗi ông trùm Mỹ.

Tuy nhiên miếng bánh lợi nhuận béo bở từ việc khai thác dầu này chỉ nằm trong vòng tròn khép kín của bộ ba "Bố Già": Standard Oil (Exxon), Royal Dutch Shell, và Gulf Oil.

Chi phí khai thác ở Venezuela lúc đó thuộc hàng thấp nhất thế giới. Nếu tính theo đôla thì lương của một thợ khoan khoan Venezuela chỉ bằng 1/10 lương thợ khoan Mỹ, dù làm việc nặng nhọc như nhau và chết vì sốt rét nhiều hơn. Đã thế không phải tốn tiền bảo hiểm lao động, phúc lợi xã hội. Vì giá đất và thuế tài nguyên chỉ loanh quanh 7-10%, trong khi ở Mỹ là 16-20% - chỉ bằng một nửa.

Địa chất hồ Maracaibo là vùng nước nông, khoan rất dễ nên giếng nào cũng có áp suất tự nhiên lớn chỉ cần cắm ống vào là dầu tự phun lên (free-flowing), không tốn tiền bơm cưỡng bức như ở các giếng cạn bên Mỹ. Ước tính chi phí sản xuất một thùng dầu ở Venezuela lúc đó chỉ khoảng 10 đến 20 xu, trong khi giá bán trên thị trường thế giới dao động từ 1 đến 2 đô la.

Tất nhiên với cái đầu sạn của tư bản New York, chúng nó chẳng bao giờ khai báo lãi thật để đóng thuế cho Gómez. Ba ông lớn dùng chiêu kinh điển của ngành trốn thuế: "Chuyển giá" (Transfer Pricing). Thay vì bán dầu thô trực tiếp ra thế giới từ cảng Venezuela sẽ bị đánh thuế trực tiếp. Standard Oil và Shell xây dựng các nhà máy lọc dầu khổng lồ ở hai hòn đảo thuộc địa của Hà Lan ngay sát nách Venezuela là Aruba và Curaçao. Quy trình ma quỷ diễn ra như sau:

1.Công ty con ở Venezuela bán dầu thô cho công ty mẹ ở Aruba với giá cực rẻ (gần bằng giá vốn).

2.Vì giá bán thấp, nên lợi nhuận ghi nhận tại Venezuela rất thấp -> đóng thuế cho Gómez cực ít.

3.Sau đó, dầu thô này được chở sang Aruba (nơi miễn thuế), lọc thành xăng và bán ra thế giới với giá cực cao.

4.Toàn bộ khoản lãi khổng lồ (khoảng chênh lệch giữa 20 xu giá vốn và 2 đô la giá bán) nằm lại ở Aruba hoặc chảy về New York và London, sạch sẽ, hợp pháp và không phải chia cho dân Venezuela một xu nào.

Vậy phần cón sot lại cho Venezuela (Gómez và tay chân) chỉ là những mẩu vụn bánh mì rơi vãi từ bàn tiệc, nhưng vì cái bánh quá to nên vụn bánh cũng đủ làm Gómez thành vua. Chính phủ Caracas nhận được tiền từ ba nguồn chính:

1. Thuế Royalty: 10% giá trị dầu thô (tính theo cái giá rẻ mạt đã bị ép xuống).

2. Phí nhượng địa: Tiền bán giấy phép khai thác đất đai (chảy vào túi đám cò mồi tay chân Gómez).

3. Thuế nhập khẩu gián tiếp: Dù máy móc dầu khí miễn thuế, nhưng hàng hóa tiêu dùng nhập khẩu cho dân chúng bị đánh thuế rất cao. Dù bị bóc lột kỹ thuật như thế, nhưng đến năm 1930, tiền dầu mỏ đã giúp Venezuela trả sạch nợ nước ngoài (một kỳ tích hiếm hoi). Nhưng cay đắng thay, dân thường không được hưởng gì ngoài lạm phát (do đồng tiền mạnh lên vì dầu) và nền nông nghiệp xuống hố.

Sự phụ thuộc vào dầu mỏ Venezuela càng lên đỉnh điểm vào Thế chiến 2 (1939-1945). Lúc này Venezuela không còn là mỏ dầu nữa, mà là bình oxy của phe Đồng Minh. Năm 1940, sản lượng bơm lên là 27 triệu tấn. Khi Nhật chiếm Indonesia, Đức chiếm Rumani, thì Venezuela trở thành nguồn cung dầu duy nhất còn lại và an toàn nhất cho Anh và Mỹ.

Trong giai đoạn khốc liệt nhất 1942-1943, Venezuela cung cấp tới 42% tổng lượng dầu cho phe Đồng Minh.

Gần một nửa số xăng đổ vào xe tăng Sherman, máy bay ném bom B-17 hay tàu chiến Anh đều là dầu hút từ hồ Maracaibo. Lúc này, các tàu ngầm U-boat của Đức Quốc xã thậm chí đã mò vào tận vùng biển Caribbean để bắn phá các tàu chở dầu từ Maracaibo sang Aruba (chiến dịch Neuland), vì Hitler biết rằng cắt được dòng máu đen này là Mỹ và Anh sẽ chết đứng.

Và để chốt lại bức tranh tài nguyên này, không thể không nhắc đến Vành đai Orinoco (The Orinoco Belt) ở miền Đông. Trong khi bọn Mỹ đang vắt kiệt hồ Maracaibo ở miền Tây, thì các nhà địa chất đã phát hiện ra ở miền Đông, dọc sông Orinoco, có một trữ lượng dầu siêu nặng (heavy crude) lớn khủng khiếp, có thể lớn nhất thế giới. Nhưng thời điểm những năm 1930-1940, công nghệ chưa đủ để lọc loại dầu như nhựa đường này, và dầu ở Maracaibo còn quá nhiều và quá ngon, nên bọn Standard Oil chỉ “khoanh vùng” để dành đó như của để dành (Strategic Reserve), chờ đến tận thế kỷ 21 mới sờ đến.

Lời nguyền tài nguyên

Vậy mày đã thấy được một phần của bức tranh lợi nhuận béo bở ấy nhưng đó vẫn chưa đủ để trả lời cho câu hỏi: “Tại sao đất nước này vẫn nghèo dù đang đứng trên một núi tài nguyên khổng lồ” không chỉ với Venezuela mà còn là Mỹ Latin, châu Phi và Trung Đông - những nơi với lượng khoáng sản phong phú chỉ đào xúc bán múc lên là cả nước giàu có.

Tao gọi đó là “Luật cai trị bằng tiền” còn mấy thằng giáo sư thích nghe kêu kêu "Thuyết Lựa chọn Lãnh đạo" (Selectorate Theory) gì đó mặc kệ chúng nó. Quyền lực không bao giờ yên một chỗ, không ai cai trị cả quốc gia một mình cả. Thằng vua nào cũng cần một nhóm tay chân thân tín (Keys to Power) để giữ ghế, và nhiệm vụ tối thượng là phải bơm tiền cho nhóm này ngập mồm.

Một đất nước nghèo tài nguyên (ví dụ như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức), bọn cai trị muốn có tiền để nuôi quân đội (cầm súng) và đám quan lại (cầm bút) bảo vệ vị trí cai trị của mình thì nó bắt buộc phải cho dân làm ăn kinh tế khá khẩm lên rồi mới thu thuế từ dân. Tức là túi tiền của lũ cầm quyền phụ thuộc vào sức lao động của dân đen.

Nếu ép dân quá mức để trấn lột tiền bảo kê (thuế) nuôi bộ máy cai trị quá mức thì đám dân chết đói hoặc đình công coi như mất nguồn thu nhập chính vì vậy tụi tướng lính quân đội không được trả tiền sẽ làm phản, gây ra đảo chính lật đổ cái ghế mày đang ngồi. Do vậy nó bắt buộc phải phát triển hạ tầng (đường quốc lộ, cảng biển, tàu hỏa) và giáo dục (tạo ra đám nhân công hữu dụng trong nhà máy lẫn công chức bàn giấy) nhằm kiếm thêm tiền thuế. Nó là tư duy thực dụng của tư bản: bỏ tiền đầu tư lâu dài để thu lại lợi nhuận an toàn.

Tuy nhiên trong trường hợp những nước bất ngờ giàu lên nhờ đào lên mỏ dầu, kim cương, cobalt,… thì thằng cầm quyền (như Gómez) nhận ra: "Ủa vậy tao cần quái gì tiền thằng dân?". Tiền nó nằm dưới đất, chỉ cần bắt tay với tư bản nước ngoài (Mỹ, Anh) cắm ống hút lên là có đô la tươi thóc thật. Nguồn thu của nhà nước không đến từ tiền thuế của dân, mà đến từ tiền bán dầu (Petrodollars).

Vì vậy dân đen trở nên thừa thãi trong mắt kẻ cầm quyền. Chính phủ không cần đến dân đóng thuế để duy trì bộ máy cai trị thế là mất luôn cái quyền đòi hỏi "No taxation without representation" (Không đóng tiền đủ nhiều = Không có tiếng nói). Chính phủ giờ đây trở thành ông bố già ban phát bổng lộc:

"Tao cho chúng mày xăng rẻ, điện rẻ, trợ cấp thức ăn, việc của chúng mày là câm mồm và vỗ tay"

Đám quân đội, cảnh sát, công chức bàn giấy nhờ được trả lương cực kỳ hậu hĩnh bằng đôla dầu mỏ, được chia phần trong các hợp đồng thầu thoán, ăn tiền hối lộ để làm ngơ sai phạm của các ông chủ ngoại quốc nên chúng sẵn sàng nã đạn vào bất cứ ai dám manh nha ý đồ lật đổ ông chủ. Luật lệ được tạo bằng nòng súng nhưng phải có tiền để trả cho chúng chĩa vào đúng kẻ thù muốn nhắm tới. Cái giá của lòng trung thành chỉ được đong đếm bằng sấp đôla có hình Benjamin Franklin.

Nhưng chính vì quá phụ thuộc vào một loại tài nguyên duy nhất (Cacao, Dầu mỏ) sẽ dẫn đến "Căn bệnh Hà Lan" (Dutch Disease) siết cổ nền sản xuất nội địa. Nhờ xuất khẩu dầu ầm ầm nên một lượng lớn ngoại tệ (USD) chảy về trong nước. Theo quy luật của bọn cầm quyền, để giữ được quyền lực kinh tế trong quốc gia chúng quản lý chỉ được xài đồng tiền được Ngân hàng trung ương do chính phủ kiểm soát. Vì vậy mỗi công ty dầu mỏ khi trả lương cho công nhân (dù rẻ mạt) làm nảy sinh nhu cầu bán dầu lấy USD rồi đổi sang nội tệ (đồng Bolívar) để tiêu xài trong nước, khiến nhu cầu đồng Bolívar tăng vọt, làm đồng tiền này lên giá khủng khiếp.

Đồng nội tệ mạnh nghe thì có vẻ sang nhưng đối với nền sản xuất trong nước thì đó là uống thuốc độc giải khát. Vì khi đồng Bolívar có giá, hàng nhập khẩu trở nên rẻ bèo.

Ví dụ, nông dân Venezuela trồng lúa mất 10 đồng vốn, nhưng nhập gạo từ Mỹ về chỉ mất 5 đồng (do tỷ giá ngon). Thế là nông dân vứt cuốc, doanh nghiệp đóng cửa nhà máy, chuyển sang làm... thương mại nhập khẩu.

Cả đất nước biến thành một cái siêu thị khổng lồ chuyên bán hàng ngoại nhập. Từ cái kim, sợi chỉ, đến hạt gạo, miếng thịt bò đều nhập từ nước ngoài. Nền nông nghiệp (từng trồng cacao, cà phê xuất khẩu) và công nghiệp chết lâm sàng. Venezuela trở thành một cái dạ dày rỗng tuếch, chỉ biết há mồm chờ tàu chở hàng đến chẳng khác gì thời kỳ trồng Cacao cả.

Trong giai đoạn 1934 – 1960, tỷ giá 1 USD = 3,35 Bolívar được duy trì ổn định suốt 25 năm , người dân Venezuela có thể đi du lịch khắp thế giới và mua sắm hàng ngoại nhập với giá cực rẻ nhờ sức mua khủng khiếp của đồng nội tệ. Vì kinh tế phát triển dựa trên tiêu dùng tạo nên văn hóa "Dame Dos" (Cho tôi hai cái) - cụm từ huyền thoại mà dân bán hàng ở Miami (Mỹ) dùng để gọi khách du lịch Venezuela.

Vì dân Venezuela lúc đó giàu đến mức sang Mỹ mua sắm không cần nhìn giá. Thấy cái tivi đẹp? “Cho tôi hai cái”. Thấy chai rượu ngon? “Lấy hai thùng”. Miami thời đó giống như sân sau của Caracas hơn là một thành phố Mỹ. Giới trung lưu Venezuela sáng bay sang Miami ăn sáng, mua sắm rồi chiều bay về là chuyện như cơm bữa. Rượu Whisky Scotland nhập khẩu vào Venezuela nhiều đến mức người ta uống nó như nước lọc, biến Venezuela thành nước tiêu thụ rượu ngoại bình quân đầu người cao nhất thế giới.

Đoán xem một thằng công nhân dầu mỏ khi nó cầm được một núi tiền mà ông chủ trả xuống mà không biết đầu tư sẽ làm gì? Nó bỏ tiền vào ngân hàng trong 10-20-30 năm để ăn lãi tiết kiệm ăn chắc mặc bền. Hàng triệu người cùng làm như thế giờ đây khi ngân hàng nắm trong tay quá nhiều tiền nếu không đem đi đầu tư chỗ khác thì cứ để đấy tầm vài tháng sẽ thành “tiền chêt” - lạm phát 1-2% /năm sẽ gặm ngấm hết phần giá trị ban đầu. Họ phải tống hết đống tiền này ra thị trường nhiều nhất có thể bằng việc giảm lãi suất rẻ như cho không, khoảng từ 5% đến 8%/năm.

Người dân càng có đồng tin vào đồng tiền Bolívar lại càng đổ tiền vào ngân hàng trong thời gian 10-20 năm không lọ việc mất giá hay rút ra do lo ngại về chiến tranh, bất ổn chính trị.

Như vậy các ông chủ ngân hàng rất hài lòng khi mỗi nằm thu về khoảng lợi nhuận 4-6% từ chênh lệch lãi suất tiền vay > lãi suất gửi tiết kiệm nên duy trì được sự ổn định trong suốt 30 năm trong giai đoạn “Kỷ nguyên vàng” 1934 – 1960.

Tiền dầu mỏ và tín dụng rẻ như bèo được đổ vào đâu? Không phải vào nhà máy luyện kim hay xưởng dệt, mà đổ hết vào bê tông cốt thép (phân lô bán nền) để xây dựng bộ mặt quốc gia.

Dưới thời độc tài Marcos Pérez Jiménez (thập niên 50), Caracas biến thành một công trường khổng lồ với những công trình kiến trúc hiện đại bậc nhất thế giới lúc bấy giờ (Nghe có khác gì Việt Nam năm 2026 không) .

Những tòa tháp chọc trời, những con đường cao tốc xuyên núi, khách sạn Humboldt trên đỉnh núi, hay cái trung tâm thương mại El Helicoide xoắn ốc... tất cả mọc lên như nấm. Mục đích là để chứng minh với thế giới rằng Venezuela đã "hóa rồng", đã trở thành một nước phương Tây văn minh chứ không còn là cái xứ nhiệt đới khỉ ho cò gáy nữa.

Chính cái vẻ hào nhoáng này đã thu hút hàng trăm nghìn người nhập cư từ Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha (đang nát bét sau Thế chiến II) đổ xô đến Venezuela để kiếm ăn, vì lương thợ hồ ở đây còn cao hơn lương bác sĩ ở châu Âu.

Doanh nghiệp vay tiền chủ yếu để làm hai việc: Một là xây chung cư cao cấp bán cho tầng lớp mới giàu, hai là mở công ty nhập khẩu phân phối hàng hóa (thương mại). Rất ít thằng điên nào vay tiền để mở nhà máy sản xuất giày dép hay quần áo, vì làm sao cạnh tranh nổi với đôi giày nhập từ Ý giá rẻ bèo nhờ tỷ giá 3,35? Thế là dòng vốn tín dụng khổng lồ đó chỉ chạy vòng quanh trong lĩnh vực phi sản xuất (Non-tradable sector), tạo ra một bong bóng bất động sản và dịch vụ khổng lồ, trong khi nền tảng sản xuất thực tế (Real Economy) thì rỗng tuếch.

Hậu quả xã hội của cái mô hình kinh tế này là sự ra đời của “Vành đai khốn cùng” (Cinturones de miseria). Khi nông dân thấy trồng lúa không sống nổi (vì gạo Mỹ rẻ hơn), lại nghe tin ở thành phố tiền nhiều như lá mít, họ vứt bỏ ruộng đồng (”Conucos”) để di cư ồ ạt lên thành phố.

Nhưng lên đến nơi, họ mới nhận ra mình không có kỹ năng để làm việc trong các văn phòng máy lạnh hay ngân hàng. Họ cũng không có tiền mua những căn hộ cao cấp mà bọn doanh nghiệp đang xây. Thế là họ làm gì? Họ leo lên các ngọn đồi xung quanh thung lũng Caracas, dựng những túp lều tạm bợ bằng tôn và bìa các tông, gọi là các khu ổ chuột “Ranchos”.

Bên dưới thung lũng là những tòa nhà chọc trời, những chiếc Cadillac bóng lộn và các quý bà mặc đồ Paris, còn bao vây xung quanh trên các sườn đồi là hàng triệu người nghèo thất nghiệp, sống nhờ vào tiền trợ cấp nhỏ giọt của chính phủ. Cái sự phân hóa giàu nghèo này cực kỳ nguy hiểm, vì đám dân nghèo trong các khu Ranchos đó chính là thùng thuốc súng, chỉ chờ một mòi lửa là nổ tung (và nó đã nổ tung sau này khi Hugo Chávez xuất hiện).

Mô hình kinh tế này khi giá dầu cao thì ai cũng nghĩ cái sự thịnh vượng sẽ kéo dài mãi. Người ta đánh cược vào thứ ảo ảnh đó mà quên mất giá dầu vốn dĩ là thứ biến động điên rồ.

Khi giá dầu sập ngay lập tức nguồn thu ngoại tệ của chính phủ hơi, ngân khố chỉ còn là cái kho rỗng tếch. Ngat lập tức thằng cầm đầu quốc gia không thể giảm chi phí cai trị vốn đang được giữ mức cao để thằng cầm súng tiếp tục đứng gác. Mày không thể nói với đám tướng lĩnh: "Năm nay dầu rẻ, các chú nhịn lương nhé" – nó đảo chính ngay. Mày cũng không thể cắt trợ cấp cho dân nghèo ngay lập tức – nó bạo loạn cướp phá ngay (như vụ Caracazo năm 1989).

Vì vậy kẻ độc tài thường rơi vào thế kẹt: tiền thu vào thì ít mà tiền chi ra để mua sự ổn định (cái mạng của nó) thì nhiều. Giải pháp duy nhất của một kẻ cùng đường là In tiền.

Nó bắt ngân hàng trung ương in ra hàng tấn tiền giấy nội tệ để trả lương cho quân đội và công chức. Nhưng vì nền sản xuất trong nước đã chết từ lâu (do Căn bệnh Hà Lan), hàng hóa khan hiếm, cộng thêm lượng tiền giấy tràn ngập thị trường, dẫn đến quy luật tất yếu: Siêu lạm phát. Đồng tiền trở thành giấy lộn, người dân cầm cả bao tải tiền không mua nổi ổ bánh mì.

Cái vòng lặp này cứ liên tục tái diễn hết lần này tới lần khác trong khi những kẻ hưởng lợi từ dầu mỏ kịp tẩu tán tài sản ra nước ngoài bằng USD thì chỉ còn thằng dân ở lại chịu trận. Đại đa số dân chúng – những người đã quen sống dựa vào trợ cấp và mất khả năng tự sản xuất – là chết kẹt lại trong nghèo đói và bạo loạn. Venezuela từ thời Juan Vicente Gómez cho đến các chế độ dân chủ sau này, và cả thời Chavez - Maduro, đều không thoát nổi cái kịch bản “lên voi xuống chó” này, chỉ là quy mô và màu sắc chính trị nó khác nhau thôi.

Do vậy dù Trump và các nhiệm kỳ tổng thống tiếp theo có đặt thằng bù nhìn nào ngồi lên ngai “Tổng thống nước Cộng hòa Bolivar Venezuela” thì cái vòng lặp vẫn như vậy chỉ thay mỗi cái tên. Lịch sử luôn lặp lại, lúc đầu là bi kịch về sau là trò hề.

Trò hề dân chủ

Sau 27 năm cầm quyền, con cáo già Gomez cuối cùng cũng trên chết trên đống vàng vào năm 1935. Tuy nhiên chế độ quân phiệt vẫn chưa hề buông súng. Hai gã tướng kế nhiệm là Eleazar López Contreras và Isaías Medina Angarita thực chất chỉ là "bình mới rượu cũ" - là tàn dư của chế độ Gomez. Trước áp lực quốc tế và muốn xoa dịu sự bất mãn của dân chúng sau khi mới lên cầm quyền, chúng nới lỏng thòng lọng một chút, cho phép báo chí nói leo lẻo vài câu và cho phép thành lập đảng phái (trong đó có đảng Hành động Dân chủ - Acción Democrática hay gọi tắt là AD). Nhưng bản chất vẫn là một nhóm thiểu số tướng lĩnh và đại địa chủ chia nhau tiền dầu.

Cái gọi là “nền dân chủ” đầu tiên ló dạng năm 1945 không đến từ lá phiếu mà mà từ súng đạn. Rómulo Betancourt, lãnh tụ của đảng AD, đã bắt tay với một nhóm sĩ quan trẻ bất mãn (trong đó có Marcos Pérez Jiménez) để làm đảo chính lật đổ tướng Medina. Nó được gọi là sự kiện El Trienio Adeco (3 năm của đảng AD).

Đây là lần đầu tiên Venezuela nếm mùi vị của cải cách xã hội thực sự: cho phụ nữ đi bầu, tăng thuế dầu khí lên 50/50 (bắt các công ty Mỹ chia đôi lợi nhuận). Nhưng chính vì "làm quá", đụng chạm đến túi tiền của giới thượng lưu và làm Mỹ lo ngại về "mầm mống cộng sản", nên cái nền dân chủ non trẻ này bị bóp chết yểu chỉ sau 3 năm.

Năm 1948, Marcos Pérez Jiménez - gã sĩ quan trẻ từng giúp Betancourt làm đảo chính giờ lại quay sang lật đổ Betancourt để thiết lập chế độ độc tài quân sự mới. Nhưng Pérez Jiménez không phải loại độc tài quê mùa như Gomez. Hắn là một "nhà kỹ trị độc tài" (Technocratic Dictator).

Dưới thời Pérez Jiménez (1948-1958), Venezuela bùng nổ kinh tế nhờ giá dầu tăng vọt (do chiến tranh Triều Tiên). Đến tận ngày nay nhiều người già ở Venezuela vẫn nhắc về thời đó với sự tiếc nuối.

Hắn dùng tiền dầu để biến thủ đô Caracas từ một thị trấn mái ngói đỏ thành một siêu đô thị hiện đại bậc nhất Mỹ Latinh với những đường cao tốc, khách sạn 5 sao, và các tòa nhà chọc trời.

Lý tưởng “Lý tưởng Quốc gia Mới” của hắn là : xây dựng hạ tầng hoành tráng để xóa bỏ đói nghèo, nhưng cấm tiệt tự do chính trị. Hắn ta muốn chứng minh rằng:

"Dân chủ làm gì cho mệt? Cứ để tao độc tài, tao sẽ cho tụi bay đường nhựa, cầu cống và sự hiện đại".

Và tên độc tài này làm thật, tàn bạo nhưng hiệu quả khủng khiếp.

Thứ nhất, hãy nhìn vào con đường cao tốc Caracas - La Guaira. Trước đó, muốn đi từ cảng biển lên thủ đô phải bò qua đường đèo nguy hiểm mất cả tiếng đồng hồ. MPJ thuê các kỹ sư xịn nhất (kể cả kỹ sư Pháp từng xây hầm ở Alps) để khoan núi, dựng cầu, rút ngắn thời gian xuống còn 20 phút. Đây được coi là kỳ quan kỹ thuật của Nam Mỹ lúc đó. Mày đi trên con đường đó, mày sẽ thấy tự hào dân tộc dâng trào, và mày sẽ quên đi chuyện thằng hàng xóm vừa bị mật vụ bắt đi đêm qua.

Thứ hai là những công trình mang tính biểu tượng “Vị lai” (Futurism). Điển hình là khách sạn Humboldt nằm trên đỉnh núi Avila, phải đi cáp treo lên, hay cái tòa nhà El Helicoide – một trung tâm thương mại hình xoắn ốc khổng lồ mà xe hơi có thể chạy thẳng lên tận cửa hàng trên tầng chóp. MPJ muốn biến Caracas thành một “New York của Nam Mỹ”. Hắn tiêm vào đầu dân chúng một liều doping về sự thịnh vượng vĩnh cửu.

Mỹ cưng chiều hắn như trứng mỏng vì hắn chống cộng điên cuồng và bảo đảm dòng dầu chảy êm ru về Mỹ. Tổng thống Mỹ Eisenhower thậm chí còn trao tặng hắn Huân chương Công trạng (Legion of Merit). Dân chủ lúc này là con số không, cảnh sát mật (Seguridad Nacional) lùng sục bắt bớ bất cứ ai dám mở mồm, nhưng dân chúng có tiền, có việc làm, và đất nước “trông có vẻ” phát triển.

Thông thường theo logic chính trị Mỹ Latinh, "kiềng ba chân" của một chế độ độc tài luôn là: Quân đội - Tư bản - Nhà thờ. Ba ông này thường đi cùng nhau để đè đầu cưỡi cổ dân đen. Đấy là cho đến khi tiền bạc còn đủ để chia chác với nhau.

Đến năm 1957, giá dầu thế giới sụp làm nền kinh tế khựng lại. Giới tư bản trong nước và Giáo hội Công giáo quay lưng với hắn.

Giới tư bản trong nước (Domestic Capitalists) ban đầu cực thích MPJ vì hắn dẹp loạn công đoàn, cấm đình công, giữ lương công nhân thấp. Nhưng càng về sau, MPJ càng lộ rõ tham vọng xây dựng một loại hình Chủ nghĩa Tư bản Nhà nước (State Capitalism), nơi mà nhà nước (tức là MPJ và đám thân tín) muốn nắm hết các miếng bánh ngon nhất, chứ không chia cho tư nhân nữa.

MPJ bắt đầu đầu tư mạnh vào các ngành công nghiệp nặng do nhà nước làm chủ như Nhà máy Thép Sidor ở Guayana hay ngành hóa dầu. Giới tư bản tư nhân cảm thấy bị ra rìa. Hơn nữa, MPJ có một cái tật rất xấu là “Bùng nợ”. Để xây dựng cái bộ mặt hào nhoáng cho Caracas, chính phủ đã ký hợp đồng xây dựng vô tội vạ với các công ty thầu trong nước.

Nhưng đến năm 1957, khi giá dầu giảm, ngân khố cạn, MPJ giở quẻ không trả tiền (nợ chính phủ đối với tư nhân lúc đó lên tới hàng trăm triệu bolivar). Các ông chủ thầu xây dựng, các nhà cung cấp vật liệu đang giàu có bỗng nhiên đứng trước bờ vực phá sản vì chính phủ quỵt tiền. Họ nhận ra: Thằng cha này tiêu tiền dầu như nước để đánh bóng tên tuổi hắn, nhưng rủi ro thì bắt tụi mình gánh. Thế là giới thượng lưu (vốn tập trung ở các câu lạc bộ sang trọng như Country Club) bắt đầu thì thầm to nhỏ về việc cần phải thay ngựa giữa dòng.

Còn đối với Giáo hội Công giáo (Catholic Church) ở một nước sùng đạo như Venezuela, Nhà thờ có tiếng nói cực trọng lượng. Suốt một thời gian dài, Nhà thờ im lặng để MPJ làm gì thì làm, miễn là hắn chống cộng sản. Nhưng đến cuối thập niên 50, Nhà thờ nhận ra một nguy cơ: Sự chênh lệch giàu nghèo quá khủng khiếp dưới thời MPJ đang biến các khu ổ chuột (ranchos) thành lò thuốc súng vô trật tự của các băng đảng tội phạm. Nếu Nhà thờ cứ tiếp tục im lặng ủng hộ độc tài, thì dân nghèo sẽ mất niềm tin vào Chúa và ngả theo Cộng sản (như ở Cuba). Để cứu mình và giữ con chiên, Nhà thờ buộc phải lên tiếng.

Sự kiện chấn động diễn ra vào ngày 1 tháng 5 năm 1957. Tổng giám mục Caracas là Rafael Arias Blanco đã tung ra một lá Thư Mục vụ (Pastoral Letter) được đọc đồng loạt tại tất cả các nhà thờ trên cả nước trong thánh lễ Chủ nhật. Nội dung bức thư như một gáo nước lạnh tạt vào mặt chế độ:

“Một nhóm nhỏ người Venezuela đang hưởng thụ sự giàu sang tột đỉnh, trong khi đại đa số dân chúng đang sống trong cảnh bần hàn không xứng đáng với phẩm giá con người”.

Bức thư này đã xé toạc cái mặt nạ “thịnh vượng giả tạo” của MPJ. Nó hợp thức hóa sự phản kháng. Dân chúng nghĩ: “Đến Cha xứ còn chửi chính quyền thì mình sợ gì mà không chửi”. MPJ điên tiết, ra lệnh cho trùm mật vụ Pedro Estrada bắt bớ các linh mục, thậm chí trục xuất một số cha xứ nước ngoài. Đây là hành động tự sát. Ở Mỹ Latinh, mày có thể giết sinh viên, bắt chính trị gia, nhưng mày đụng đến áo dòng của linh mục là mày tuyên chiến với cả xã hội. Các cuộc biểu tình nổ ra ngay trong các nhà thờ, biến nơi tôn nghiêm thành pháo đài chống độc tài.

Giọt nước tràn ly cuối cùng là vụ Trưng cầu dân ý gian lận năm 1957. Thay vì tổ chức bầu cử tổng thống theo hiến pháp vào cuối năm 1957 (nơi hắn biết chắc sẽ thua hoặc bị phá đám), MPJ hủy bỏ bầu cử và tổ chức một cuộc “trưng cầu dân ý” (plebiscite) ngớ ngẩn. Hắn hỏi dân: “Có muốn tao làm tiếp không?”. Kết quả hắn tự công bố là 85% đồng ý. Trò hề này sỉ nhục trí tuệ của cả giới trí thức, tư bản lẫn giới tu hành. Nó chứng minh MPJ không còn ý định chia sẻ quyền lực với ai nữa, hắn muốn làm vua vĩnh viễn.

Quan trọng nhất, Mỹ bắt đầu thấy hắn là một gánh nặng (liability) hơn là tài sản, nhất là khi làn sóng cách mạng ở Cuba đang dâng cao (Fidel Castro sắp thắng), Mỹ sợ nếu cứ ủng hộ độc tài lộ liễu thì Venezuela sẽ ngả sang cộng sản. Cho đến khi Phó Tổng thống Mỹ Richard Nixon đến thăm năm 1958 thì quyết định được chốt không còn đường lui nữa rồi.

Trước đó vài tháng, Mỹ vẫn còn trao huân chương cho MPJ. Nhưng khi Nixon đến Caracas để thăm “người bạn tốt”, ông ta đã bị sốc. Dân chúng Venezuela, những người mà Mỹ tưởng là đang hạnh phúc với sự phát triển thần kỳ, đã tràn ra đường chặn xe của Nixon. Họ ném đá, nhổ nước bọt, đập vỡ kính xe, suýt nữa lôi cổ Nixon ra ngoài đánh hội đồng.

Lúc này, Washington mới tỉnh ngộ:

“Thằng MPJ này hết thuốc chữa rồi. Nó không kiểm soát được tình hình nữa. Nếu mình cứ ôm nó, sự thù hận của dân chúng sẽ chuyển sang thù Mỹ, và lúc đó cộng sản sẽ nhảy vào thật”.

Ngay lập tức, CIA và Bộ Ngoại giao Mỹ bật đèn xanh cho phe đối lập và quân đội làm phản.

Không có tiền nuôi quân, quân đội làm binh biến bao vây dinh Miraflores vào rạng sáng ngày 23 tháng 1 năm 1958 . Pérez Jiménez xách vali tiền trốn sang Mỹ bằng máy bay riêng mang biệt danh "Vaca Sagrada" (Con Bò Thiêng). Tại sao gọi là Bò Thiêng? Vì con bò này chở đầy sữa (tiền). Hắn không chỉ xách vali đâu, người ta đồn rằng hắn đã kịp rút ruột ngân khố, mang theo hàng triệu đô la tiền mặt và trái phiếu. Hắn bay sang Cộng hòa Dominica (nơi một tên độc tài thân Mỹ khác là Trujillo đang cai trị) rồi sau đó sang Tây Ban Nha sống cuộc đời vương giả dưới sự bảo kê của độc tài Franco.

Kết cục chẳng khác gì kịch bản hoàn hảo cho hàng loạt các gã độc tài thân Mỹ sau này: từ Fulgencio Batista ở Cuba, đến Shah Pahlavi ở Iran, hay Ferdinand Marcos ở Philippines. Lúc còn giá trị lợi dụng thì được gọi là "đồng minh chiến lược", "nhà lãnh đạo kiệt xuất", nhưng khi hết đát hoặc dân tình nổi dậy quá thì bị Mỹ đá đít không thương tiếc, cho một cái vé máy bay một chiều để giữ mạng mà sống lưu vong.

Hiệp ước Punto Fijo (Punto Fijo Pact)

Khi con sư tử làm chúa tể sơn lâm quá lâu đến khi nó chết đi thì tất nhiên đám sói còn lại sẽ cắn xé nhau đến con cuối cùng để tranh giành ngôi vị chúa tể là thứ lặp đi lặp đi sau lần kẻ độc tài bị lật đổ, chẳng hề tạo ra được ổn định gì trái lại còn hỗn loạn hơn trước. Hoặc là bầy sói kia cùng hợp sức lại vì một kẻ thù chung để bảo vệ địa vị của mình, vậy nên trường hợp của Venezuela sau năm 1958 là … nỗi sợ cộng sản.

Nếu xét về công trạng, Đảng Cộng sản Venezuela (PCV) là thằng đổ máu nhiều nhất, hoạt động bí mật hăng hái nhất, bị mật vụ của Pérez Jiménez tra tấn dã man nhất để dọn đường cho ngày lật đổ chế độ. Đáng lẽ trong bữa tiệc chiến thắng năm 1958, PCV phải được ngồi mâm trên.

Nhưng đời không như mơ, ba ông lớn AD (Dân chủ Xã hội), COPEI (Dân chủ Thiên chúa giáo) và URD lại hùa nhau đá đít PCV ra chuồng gà, biến họ từ người hùng thành kẻ thù.

Tại sao lại có màn "ăn cháo đá bát" kinh điển này? Câu trả lời nằm ở nỗi sợ hãi mang tính sinh tồn trước hai "ông kẹ": Mỹ và Quân đội Venezuela.

Thứ nhất, và quan trọng nhất, là cái bóng ma của Chiến tranh Lạnh.

Năm 1958, bầu không khí ở vùng Caribbean đang nóng rực. Ngay bên cạnh, Fidel Castro và Che Guevara đang làm loạn ở Cuba (và sẽ thắng vào đầu năm 1959). Mỹ đang trong trạng thái hoang tưởng tột độ về việc “Chủ nghĩa Cộng sản bành trướng”.

Rómulo Betancourt - lãnh tụ của đảng AD, là một con cáo già chính trị- hiểu rằng nếu chính phủ mới của Venezuela có dính dáng dù chỉ một chút mùi Cộng sản, thì Mỹ sẽ không bao giờ để yên. Thủy quân lục chiến Mỹ có thể đổ bộ, hoặc CIA sẽ giật dây cho quân đội làm đảo chính ngay lập tức (giống như Mỹ vừa làm ở Guatemala năm 1954). Để trấn an “Bố già” Washington, Betancourt phải hiến tế PCV. Thông điệp gửi đi là:

“Này Mỹ, tụi tao là phe dân chủ, tụi tao cũng ghét cộng sản như mày, nên hãy để yên cho tụi tao bán dầu và cai trị”.

Thứ hai là nỗi sợ Quân đội trong nước.

Mày phải nhớ là quân đội Venezuela lúc đó được đào tạo theo tư duy cực hữu, chống cộng điên cuồng. Họ lật đổ Pérez Jiménez vì hắn tham nhũng và hết tiền, chứ không phải vì họ yêu dân chủ.

Các tướng lĩnh vẫn nắm giữ súng đạn và họ nhìn PCV như nhìn quỷ dữ. Nếu ba đảng kia mời PCV vào chính phủ liên minh, các tướng lĩnh sẽ coi đó là cái cớ hoàn hảo để mang xe tăng ra dẹp tiệm nền dân chủ non trẻ này ngay. Hiệp ước Punto Fijo thực chất là một lời cam kết ngầm với quân đội: "Các ông cứ ngồi trong trại, giữ nguyên lương bỗng và đặc quyền, tụi tôi hứa sẽ không để bọn đỏ (Cộng sản) lên nắm quyền". Đó là cái giá của sự ổn định: loại bỏ phe cực tả để mua chuộc phe cầm súng.

Thứ ba, đây là sự toan tính Tranh giành nồi cơm (Cạnh tranh chính trị).

Đảng AD của Betancourt tự xưng là đảng của công nhân và nông dân. Nhưng Đảng Cộng sản PCV cũng đánh vào đúng đối tượng đông đảo nhất: giai cấp vô sản. Trong các khu ổ chuột và các nghiệp đoàn dầu khí, uy tín của PCV rất cao. Nếu để PCV hoạt động công khai và nắm quyền lực, họ sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp hút hết phiếu bầu và ảnh hưởng của AD. Betancourt không muốn chia sẻ cái “sân sau” là các nghiệp đoàn lao động (như Tổng liên đoàn Lao động CTV) với ai cả. Loại bỏ PCV là cách tốt nhất để AD độc chiếm phong trào công nhân, biến các nghiệp đoàn thành công cụ riêng của đảng mình.

Kết cục vì bị phản bội đau đớn nên Đảng cộng sản PCV mắc phải sai lầm là quay lại cầm súng khởi nghĩa vũ trang vào thập niên 60 (lập ra lực lượng du kích FALN). Điều này càng hợp thức hóa việc chính phủ AD (được Mỹ bơm vũ khí và tiền bạc) đàn áp họ dã man hơn. PCV bị đặt ra ngoài vòng pháp luật, bị săn lùng như thú, và biến mất khỏi vũ đài chính trị suốt mấy chục năm sau đó.

Đây là một nền “dân chủ có kiểm soát” (Managed Democracy). Nó được thiết kế để làm hài lòng Mỹ (bằng cách loại bỏ cộng sản) và làm hài lòng quân đội (bằng cách giữ nguyên các đặc quyền). Người dân được đi bầu, đúng, nhưng họ chỉ được bầu cho những gương mặt đã được giới tinh hoa sắp xếp sẵn trong cái Hiệp ước đó.

Nó mang lại sự ổn định chính trị suốt 40 năm sau đó, nhưng cũng chính nó đã nuôi dưỡng nạn tham nhũng tràn lan, khi các đảng phái này biến nhà nước thành cái máy rút tiền dầu mỏ để chia nhau, bỏ mặc tầng lớp dân nghèo sống trong các khu ổ chuột (barrios) ngày càng phình to.

Trong hệ thống Punto Fijo, mày muốn có việc làm trong nhà nước? Phải có thẻ đảng AD hoặc COPEI. Mày muốn xin giấy phép kinh doanh? Phải quen biết ông nghị sĩ đảng này đảng kia. Mày muốn con mày vào trường công? Phải nhờ đảng viên bảo lãnh. Hai đảng này biến bộ máy nhà nước thành một cái "trại tế bần" khổng lồ cho các đảng viên của họ. Để mua phiếu bầu, họ đẻ ra hàng triệu công việc hành chính vô nghĩa, trả lương bằng tiền dầu.

Bộ máy quan lại phình to như một con quái vật béo phì, làm việc thì ít mà hành dân thì nhiều, nhưng lại trung thành tuyệt đối với đảng vì "mất đảng là mất nồi cơm". Tham nhũng không phải là lỗi hệ thống, tham nhũng là tính năng của hệ thống này.

Đỉnh cao của sự hoang đường là nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Carlos Andrés Pérez (CAP) (1974-1979). Lúc đó, cuộc chiến Yom Kippur ở Trung Đông khiến giá dầu tăng gấp 4 lần. Kỷ nguyên này được gọi với cái tên “Venezuela Saudita” (Venezuela Ả Rập).

Tổng thống lúc đó là Carlos Andrés Pérez (CAP) từng ngạo nghễ tuyên bố:

“Vấn đề của chúng ta bây giờ là phải quản lý sự sung túc”.

Chính phủ tiêu tiền như rác, bao cấp từ giá xăng đến giá bánh mì, thậm chí còn vay nợ nước ngoài thêm hàng tỷ đô la để xây dựng các siêu dự án với tâm lý:

“Yên tâm, dầu còn tăng giá nữa, lo gì không trả được nợ”.

CAP đã làm một việc nghe thì rất yêu nước nhưng thực chất là trao chìa khóa kho bạc cho tham nhũng: Quốc hữu hóa ngành dầu khí năm 1976, lập ra tập đoàn nhà nước PDVSA.

Bình thường đụng vào túi tiền của Mỹ là ăn bom ngay, tại sao vụ này êm ru?

Câu trả lời ngắn gọn là: Mỹ KHÔNG trừng phạt Venezuela. Không cấm vận, không đảo chính, không đưa quân đội vào. Ngược lại, Mỹ và Venezuela vẫn bắt tay cười hề hề, cụng ly sâm panh ăn mừng.

Thường người ta hay đánh đồng vụ “quốc hữu" hóa” này giống với thời của Hugo Chávez sau này (những năm 2000), chứ cái vụ quốc hữu hóa năm 1976 của Carlos Andrés Pérez (CAP) nó lại là một vở kịch bậc thầy của nghệ thuật "Ly dị êm thấm".

Tại sao lại có chuyện lạ đời như thế khi Mỹ vừa mới thịt luộc Chile (1973) hay Iran (1953) vì lý do tương tự? Lý do nằm ở cách làm và bối cảnh. Vụ 1976 này được giới sử học gọi là “Quốc hữu hóa Nhung lụa” (Chilled Nationalization), một cuộc chuyển giao quyền lực được dàn xếp kỹ lưỡng để ai cũng có phần.

Carlos Andrés Pérez là lãnh đạo đảng AD, một người theo chủ nghĩa dân túy nhưng thân phương Tây. Ông ta không tịch thu tài sản của Exxon hay Shell rồi đuổi cổ họ ra đường trắng tay như Fidel Castro làm ở Cuba. Ngược lại, CAP chơi rất đẹp: Ông ta trả tiền bồi thường.

Điều khoản 5 (Article 5) gây tranh cãi của Luật Quốc hữu hóa 1976 - dưới sức ép của bọn tư bản, đã cài cắm một câu vào luật:

“Trong những trường hợp đặc biệt và vì lợi ích công cộng, Nhà nước có thể ký kết các thỏa thuận liên doanh với tư nhân”.

Chính phủ Venezuela đã chồng đủ hơn 1 tỷ đô la (thời giá năm 1976 là con số khổng lồ) cho các tập đoàn dầu khí nước ngoài để mua lại tài sản. Các công ty Mỹ tuy mồm thì kêu ít (họ đòi 5 tỷ), nhưng bụng thì mừng thầm.

Tại sao? Vì giấy phép khai thác của họ đằng nào cũng sẽ hết hạn vào năm 1983. Lúc đó tài sản sẽ phải trả về cho Venezuela miễn phí. Giờ tự nhiên được nhận 1 tỷ đô la tiền tươi sớm trước 7 năm, tội gì không cầm? Mỹ coi đây là một vụ "mua bán sòng phẳng" chứ không phải "ăn cướp".

Phe cánh tả và những người theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan (như Hugo Chávez sau này) chửi bới CAP thậm tệ, bảo rằng ông ta là kẻ phản bội, là “ăn cướp” niềm tin của nhân dân. Họ cho rằng cái “Quốc hữu hóa” này chỉ là cú lừa, thực chất vẫn mở cửa hậu cho bọn Mỹ vào kiếm ăn. Đối với họ, việc trả 1 tỷ đô bồi thường cho bọn Mỹ (những kẻ đã hút máu Venezuela suốt 50 năm) mới chính là hành động “lấy tiền dân đi biếu giặc”.

Sau khi đuổi hết công ty Mỹ trên dành nghĩa, chính phủ Venezuela lập ra tập đoàn quốc gia PDVSA để thay thế các công ty nước ngoài. Nhưng hài hước ở chỗ, PDVSA lúc đó chưa có đủ trình độ kỹ thuật để tự vận hành các giàn khoan phức tạp hay hệ thống lọc dầu. Thế là ngay sau khi ký lệnh quốc hữu hóa, PDVSA lại ký tiếp các Hợp đồng Hỗ trợ Kỹ thuật (Technical Service Agreements) với chính... bọn Exxon, Shell, Gulf Oil vừa bị đuổi.

Tức là: Sáng hôm đó, các kỹ sư Mỹ tháo cái biển hiệu "Standard Oil" xuống, treo cái biển "PDVSA" lên, thay bộ đồng phục mới, nhưng họ vẫn ngồi đúng cái ghế đó, làm đúng công việc đó, và nhận lương (phí tư vấn) cao ngất ngưởng từ chính phủ Venezuela.

Các tập đoàn Mỹ tuy mất quyền sở hữu mỏ dầu, nhưng họ vẫn nắm đằng chuôi là Công nghệ và Hệ thống phân phối. Venezuela hút dầu lên xong vẫn phải nhờ tàu của Mỹ chở đi bán, vẫn phải nhờ nhà máy lọc của Mỹ xử lý. Mỹ chấp nhận nhượng bộ cái "danh hão" chủ quyền cho Venezuela để giữ lại cái "lợi thực" là dòng tiền và nguồn cung dầu ổn định.

Sau khi Ả Rập cấm vận phương Tây vì chiến tranh Israel, giá dầu tăng phi mã. Mỹ đang khát dầu cháy cổ. Venezuela lúc đó là nguồn cung an toàn nhất, không dính dáng đến xung đột Trung Đông. Mỹ không dám mạo hiểm gây chiến với Venezuela lúc này vì sợ cắt đứt nguồn cung huyết mạch. Mỹ thà chấp nhận mua dầu giá cao từ một Venezuela “độc lập” còn hơn là mất trắng nguồn dầu đó vào tay Liên Xô hoặc bị gián đoạn do chiến tranh.

Thời kỳ này càng thể hiện rõ cái “Lời nguyền tài nguyên” tao nói ở trên bao giờ hết. Câu cửa miệng "Tá' barato, dame dos" (Rẻ bèo, cho tao hai cái) vang lên khắp Miami. Họ nhập khẩu từ tăm xỉa răng đến xe Cadillac. Whisky tiêu thụ tính trên đầu người cao nhất thế giới.

Nhưng tất cả sự giàu có đó chỉ là lớp kem phủ trên một cái bánh rỗng ruột. Tiền chảy vào túi quan chức, vào các dự án bánh vẽ, vào các tài khoản ở Thụy Sĩ, chứ không chảy vào nền sản xuất. Nông nghiệp và công nghiệp nội địa chết hẳn vì không cạnh tranh nổi với hàng nhập khẩu (Căn bệnh Hà Lan).

Caracas là một thung lũng nơi giới tinh hoa, quan chức, dân nhà giàu sống ở dưới thung lũng bằng phẳng, trong các tòa nhà chọc trời, đi xe hơi Mỹ, uống rượu Scotland. Còn dân nghèo - những người nông dân mất đất tràn về thành phố tìm việc - bị đẩy lên các sườn đồi dốc đứng bao quanh thung lũng. Họ dựng lên những khu ổ chuột tạm bợ Ranchos.

Ở dưới thung lũng là “Dân chủ, Tự do, Tiệc tùng”. Ở trên đồi là “Đói nghèo, Tội phạm, Bệnh tật”. Hai thế giới này nhìn thấy nhau mỗi ngày nhưng sống như hai hành tinh khác nhau. Dầu mỏ bơm lên hàng tỷ đô la, nhưng nước sạch và điện không bao giờ leo lên tới được các khu ổ chuột trên đỉnh đồi. Dân nghèo ở đó cảm thấy bị phản bội:

“Chúng nó nói dầu là của toàn dân, sao tao vẫn phải đi xách nước từng xô?”.

Sự kiện Caracazo năm 1989

Nhưng đến đầu năm 1980, nguồn cung thế giới dư thừa khiến giá dầu bắt đầu lao dốc không phanh. Cùng lúc đó, lãi suất ở Mỹ tăng vọt (Cú sốc Volcker) khiến khoản nợ nước ngoài như bom nổ chậm. Ngày định mệnh 18 tháng 12 năm 1983, Chính phủ Venezuela, dưới thời Tổng thống Luis Herrera Campins, chính thức thừa nhận: “Hết tiền rồi”.

Họ tuyên bố phá giá đồng Bolívar. Cái tỷ giá thần thánh 4.30 (đã ổn định cả thập kỷ) bị xóa sổ. Đồng tiền mất giá thảm hại. Được gọi là sự kiện Viernes Negro.

Đối với người dân Venezuela, ngày hôm đó giống như ngày tận thế. Hôm qua mày ngủ dậy tài sản còn trị giá 100.000 đô la, hôm sau tỉnh dậy nó chỉ còn 10.000 đô la. Giấc mơ “Miami” tan thành mây khói. Các doanh nghiệp nhập khẩu (vốn là xương sống nền kinh tế như tao đã nói) phá sản hàng loạt vì không còn đôla giá rẻ nhập hàng làm hàng hóa trên thị trường khan hiếm, chênh lệch cung cầu khi người ta sẵn sàng trả nhiều tiền hơn để mua một món hàng “hiếm” làm lạm phát tăng phi mã.

Những kẻ nắm thông tin, đám Mantuano hiện đại và quan chức chính phủ, chúng nó đã biết trước con tàu sắp chìm. Trước khi lệnh phá giá được ban hành, chúng nó đã kịp tẩu tán hàng chục tỷ đô la ra nước ngoài. Đây được gọi là vụ “Chảy máu vốn vĩ đại”. Trong khi dân đen ngơ ngác nhìn đồng tiền trong túi bốc hơi, thì giới nhà giàu đã ung dung ngồi ở Florida uống rượu vang. Gánh nặng nợ nần quốc gia đổ ập lên đầu tầng lớp nghèo và trung lưu.

Cựu tổng thống Carlos Andrés Pérez (CAP) quay lại nắm quyền nhiệm kỳ 2. Dân bầu hắn vì nhớ lại thời hoàng kim thập niên 70, hy vọng sẽ mang thời kỳ “Venezuela Saudita” trở lại. Nhưng đời không như mơ. Kho bạc rỗng tuếch, CAP buộc phải quỳ gối trước Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) để xin vay tiền cứu trợ.

IMF đồng ý, nhưng kèm theo điều kiện “Thắt lưng buộc bụng” (The Great Turnaround): Phải cắt giảm trợ cấp, thả nổi giá xăng dầu và giá điện nước.

Ngày 27 tháng 2 năm 1989, giá xăng tăng, dẫn đến giá vé xe buýt tăng 30%. Sáng hôm đó, tại bến xe ở Guarenas (ngoại ô Caracas), những người lao động nghèo bị bỏ mặc suốt 30 năm không đủ tiền đi xe buýt đi làm đã nổi điên. Họ đốt xe buýt. Ngọn lửa bạo loạn lan nhanh vào thủ đô Caracas như cháy rừng. Hàng triệu người từ các khu ổ chuột Ranchos trên đồi tràn xuống trung tâm thành phố.

Nhưng lần này không phải biểu tình ôn hòa. Đó là một cuộc cướp phá hỗn loạn vì đói khát và hận thù. Họ đập phá siêu thị, cướp sạch thức ăn, ti vi, tủ lạnh. Họ tấn công các khu nhà giàu. Cả thành phố Caracas chìm trong khói lửa và tiếng súng.

Và nền "dân chủ" Punto Fijo đã phản ứng thế nào? Pérez ra lệnh cho quân đội, kích hoạt “Kế hoạch Avila” – điều quân đội chính quy với súng trường và xe bọc thép vào thành phố để bắn dân. Xác chết nằm la liệt trên vỉa hè. Số liệu chính thức nói có khoảng 300 người chết, nhưng các nguồn tin độc lập và các ngôi mộ tập thể được tìm thấy sau này cho thấy con số phải lên tới 2.000 - 3.000 người.

Chính tiếng súng của vụ Caracazo 1989 đã giết chết tính chính danh của Hiệp ước Punto Fijo. Trong số những người lính trẻ bị bắt phải cầm súng bắn vào đồng bào mình hôm đó, có một gã lính dù tên là Hugo Chávez. Hắn nhìn thấy sự thối nát tận cùng của chế độ: "Dân chủ gì mà lại bắn dân để bảo vệ lợi ích của IMF và bọn nhà giàu?". Từ khoảnh khắc đó, hạt giống của cuộc đảo chính và sự trỗi dậy của Chủ nghĩa Xã hội thế kỷ 21 đã được gieo xuống, chấm dứt kỷ nguyên chia chác của các đảng phái thân Mỹ.

Hugo Chávez là ai?

Nếu đem câu hỏi này ra với bất kỳ người Venezuela thì tao nói thật, nó không khác gì hỏi dân Mỹ về Abraham Lincoln cộng với Donald Trump rồi nhân đôi lên đâu.

Với một nửa đất nước, Chávez là Thánh sống, là Đấng Cứu Thế (El Comandante) tái sinh từ Simón Bolívar để cứu vớt người nghèo. Còn với nửa còn lại, lão là Con Quỷ, là kẻ hủy diệt nền dân chủ và kinh tế. Nhưng dù yêu hay ghét, không ai phủ nhận được rằng Chávez là một thiên tài chính trị kiệt xuất, một kẻ biết cách thao túng cảm xúc đám đông ở đẳng cấp thượng thừa.

Hugo Chávez sinh năm 1954 ở Sabaneta, một vùng quê nghèo rớt mồng tơi ở bang Barinas (vùng đồng bằng Llanos). Lúc nhỏ , Hugo và anh trai Adán được gửi đến sống với bà nội, bà Rosa Inés Chávez, trong một ngôi nhà nhỏ làm bằng đất sét và gạch nung (adobe) với mái lợp lá cọ. Khi còn bé, Chávez phải đi bán kẹo đu đủ (gọi là arañas) dạo ngoài đường để kiếm sống. Biệt danh thời thơ ấu của ông là “El Arañero” (Người bán kẹo nhện). Ông lớn lên trong cảnh không có điện hay nước máy ổn định. Giày dép và quần áo mới là những thứ xa xỉ chỉ dành cho những dịp đặc biệt.

Huyết quản chảy trong máu Hugo là dòng máu lai tạp (Zambo/Pardo) giữa người da đen và thổ dân da đỏ. Cái xuất thân “chân lấm tay bùn” và làn da ngăm đen tưởng chừng là bất lợi nhưng sau này trở thành thứ bệ phóng, làm tuyên ngôn chính trị mỗi lần bước lên bục phát biểu trước đám đông và bảo "Tao giống tụi bay, tao là một thằng bán kẹo, tao không phải bọn da trắng ở Caracas", dân nghèo trong các khu ổ chuột Ranchos tin lão sái cổ. Họ nhìn thấy chính mình trong hình ảnh của Chávez, hoàn tối đối lập với đám "Mantuano" da trắng thượng đẳng hay đám tướng lĩnh ăn chơi xa hoa đang nắm quyền cai trị Venezuela.

Với một thanh niên nghèo xuất thân từ nông thôn như Chávez thì chỉ có con đường binh nghiệp là lựa chọn duy nhất. Vào thời điểm đó, các trường đại học dân sự tại Venezuela dù có hệ thống công lập nhưng chi phí sinh hoạt tại các thành phố lớn như Caracas là quá đắt đỏ đối với một gia đình giáo viên nông thôn.

Trong khi Học viện quân sự (AMV) cung cấp giáo dục hoàn toàn miễn phí, bao gồm cả ăn ở, quân phục và sách vở. Học viên sĩ quan còn được nhận một khoản phụ cấp nhỏ hàng tháng, giúp họ không còn là gánh nặng tài chính cho gia đình, thậm chí có thể gửi một ít về quê.

Năm 1971 (đúng năm Chávez nhập ngũ), quân đội Venezuela thực hiện cuộc cải cách giáo dục mang tên Kế hoạch Andrés Bello. Các học viện quân sự được nâng cấp tương đương trình độ đại học. Học viên không chỉ học về chiến thuật mà còn học về khoa học chính trị, kinh tế, lịch sử và kỹ thuật. Điều này cho phép một thanh niên nghèo nhận được tấm bằng Cử nhân Khoa học và Nghệ thuật Quân sự - một học vị có giá trị cao trong xã hội lúc bấy giờ.

Tuy nhiên Chávez lại bắt đầu con đường binh nghiệp một cách rất … tào lao. Hugo vào học viện quân sự chỉ vì mê bóng chày. Ở Venezuela thập niên 70s-80s, bóng chày là môn thể thao vua. Quân đội sở hữu những đội bóng chày mạnh nhất và các huấn luyện viên chuyên nghiệp. Hugo Chávez mơ ước trở thành vận động viên ném bóng (pitcher) ở giải nhà nghề Mỹ (MLB). Việc vào quân đội ở Caracas với một cậu bé da ngăm từ vùng nông thôn giống như một tấm vé để được các tuyển trạch viên để mắt tới.

Môi trường hình thành tư tưởng Mác-xít

Dù trong thời buổi chiến tranh lạnh với tư tưởng chống cộng, sợ hãi đầu đạn hạt nhân của Liên Xô, Venezuela là một "ngoại lệ" kỳ lạ so với Chile của Pinochet hay Argentina của Videla – nơi mà cứ cầm cuốn sách bìa đỏ là bị trực thăng thả xuống biển. Chế độ Puntofijismo chỉ tiến hành càn quét quân du kích cộng sản FALN trong rừng và dãy núi nhưng ở thành phố và trường đại học, tư tưởng cánh tả vẫn sống khỏe, thậm chí cực thịnh.

Trong khi Hugo vào quân đội để chơi bóng chày, thì anh trai Adán Chávez vào Đại học Andes (ULA) ở Mérida. Các trường đại học ở Mỹ Latin thời điểm này như hang ổ của chủ nghĩa Marx và phong trào cánh tả chống đối ách cai trị của chế độ Puntofijismo. Những sinh viên và giáo sư thảo luận về Cuba, Che Guevara, Fidel Casto, Liên Xôm Trung Quốc vô cùng sôi nổi. Adán tham gia phong trào cánh tả ngầm (PRV - Đảng Cách mạng Venezuela) và mang những cuốn sách cấm, những tờ rơi về nhà. Mỗi khi Hugo về thăm nhà, Adán lại dúi cho em trai những cuốn sách về chủ nghĩa xã hội, về Che, và rủ rỉ vào tai em về sự bất công xã hội. Chính Adán là cầu nối đưa Hugo đi gặp các trùm du kích sau này.

Ngoài ra còn một nhân vật mà ít người nhắc đến nhưng ảnh hưởng cực lớn đến tư duy lịch sử của Chávez: José Esteban Ruiz Guevara - nhà sử học địa phương Barinas, quê nhà Chávez. José vốn công khai là người cộng sản nhưng vì già cả lớn tuổi nên chính quyền không thèm bắt. Hồi trẻ, Chávez hay lui tới thư viện của lão già này. Chính Guevara đã dạy cho Chávez một phiên bản lịch sử khác về Simón Bolívar và Ezequiel Zamora.

Trong sách giáo khoa của nhà nước, Bolívar là một bức tượng đồng vô hại. Nhưng qua lời kể của Guevara, Bolívar là một nhà cách mạng chống đế quốc, và Zamora (tướng lãnh đạo cuộc Chiến tranh Liên bang mà tao kể ở phần trước) không phải là kẻ giết người man rợ, mà là người anh hùng đòi đất cho dân cày. Chávez nuốt trọn cái tư duy này: Hắn không nhìn mình là người Cộng sản theo kiểu Nga, mà là người kế thừa ngọn đuốc của Bolívar và Zamora. Cách tiếp cận "dân tộc chủ nghĩa" này giúp Chávez an toàn trong môi trường quân đội bảo thủ.

Có điều chính môi trường quân đội Venezuela nghiêm khắc, kỷ luật với tinh thần chống cộng điên rồ lại vô tình mở ra môi trường cánh tả bởi "Kế hoạch Andrés Bello" (Plan Andrés Bello) ảnh hưởng tới tư tưởng Chávez.

Vào thập niên 70, quân đội Venezuela nhận ra rằng muốn đánh bại du kích quân cánh tả, sĩ quan không thể chỉ biết bắn súng. Họ cần phải hiểu xã hội, hiểu kinh tế, hiểu tại sao dân lại nghèo (để ngăn dân theo cộng sản). Học viện Quân sự Venezuela cải cách giáo trình, đưa các môn Xã hội học, Khoa học Chính trị vào giảng dạy ở cấp đại học.

Họ thậm chí còn gửi các sĩ quan trẻ (như Chávez) đi học ké tại các trường đại học dân sự. Đây là "lỗi hệ thống" chết người. Thay vì đào tạo ra những sĩ quan biết cách chống cộng, họ lại thả những sĩ quan trẻ có xuất thân nghèo khó vào môi trường đại học đầy rẫy tư tưởng cánh tả. Chávez và đồng đội (như Arias Cárdenas) được tiếp cận các tài liệu phân tích về nghèo đói, tham nhũng, và lệ thuộc vào Mỹ dưới góc nhìn học thuật. Họ nhận ra: "Ủa, tụi du kích nói đúng mà? Đất nước này đang bị bọn elite bán rẻ thật mà?". Ghay vì ghét du kích, họ quay sang đồng cảm với giặc.

Vào khoảng năm 1980-1981, thông qua ông anh Adán, Hugo Chávez (lúc này đã là Trưởng khoa Giáo dục Thể chất tại Học viện Quân sự) đã bí mật gặp Douglas Bravo – lãnh tụ của lực lượng du kích Fuerzas Armadas de Liberación Nacional (FALN) đang bị truy nã gắt gao. Cuộc gặp diễn ra trong bí mật. Bravo đã khai sáng cho Chávez một chiến lược quan trọng: Du kích cầm súng trong rừng không bao giờ thắng được, muốn thắng phải xâm nhập vào quân đội chính quy (Infiltration). Chávez nghe theo và bắt đầu xây dựng phong trào MBR-200 ngay trong lòng quân đội, dưới vỏ bọc là các nhóm nghiên cứu lịch sử Bolívar.

Phong trào MBR-200

Phong trào MBR-200 (Phong trào Cách mạng Bolívar 200) ban đầu chỉ là một nhóm "mọt sách" gồm 4-5 viên sĩ quan trẻ rủ nhau đi uống cà phê chửi chế độ nhưng sự thiên tài của Chávez đã biến một nhóm bạn nhậu thành “hội kín” với kỷ luật thép và một lớp vỏ bọc hoàn hảo đến mức tình báo quân đội dù nghi ngờ cũng không dám sờ gáy.

Cái tên 200 không phải nhằm chỉ ra cái hội có 200 thành viên đâu. Số 200 ở đây nhằm kỷ niệm 200 năm ngày sinh của Simón Bolívar (1783-1983). Ở đất nước Venezuela, Bolívar được coi như vị thánh cứu rỗi đến mức quân đội còn tự gọi mình là "Quân đội của Người giải phóng". Thế nên, khi Chávez lập ra nhóm này dưới danh nghĩa "nghiên cứu tư tưởng Bolívar để kỷ niệm ngày sinh của Người", thì đố thằng tướng nào dám cấm? Cấm chúng nó tức là cấm yêu nước, là xúc phạm Quốc phụ à?

Dưới vỏ bọc "Câu lạc bộ Lịch sử", Chávez và đồng bọn tha hồ họp hành, in ấn tài liệu, truyền bá tư tưởng lật đổ mà cấp trên cứ tưởng chúng nó đang làm bài tập chính trị.

Ngày 17 tháng 12 năm 1982 (đúng ngày giỗ Bolívar), Chávez rủ 3 người bạn thân nhất (trong đó có Felipe Acosta Carlez và Jesús Urdaneta) chạy bộ đến một cái cây cổ thụ khổng lồ tên là Samán de Güere ở bang Aragua. Tương truyền ngày xưa Bolívar đã từng cắm trại dưới gốc cây này. Tại đây, Chávez bắt chước đúng cái nghi thức mà Bolívar từng làm ở Rome năm 1805: Quỳ xuống, lặp lại lời thề sẽ không để cho cánh tay nghỉ ngơi, linh hồn yên nghỉ cho đến khi phá tan xiềng xích của kẻ thù.

Hành động này nghe thì sến súa, nhưng với đám lính trẻ đầy nhiệt huyết, nó thiêng liêng kinh khủng. Nó trói buộc họ vào một sứ mệnh lịch sử, khiến họ cảm thấy mình không phải là kẻ phản loạn, mà là những hiệp sĩ đang cứu quốc

Để chiêu mộ thêm thành viên mới, Chávez không thèm dụ dỗ bọn Tướng (Generals) bụng phệ, vì bọn đó ăn no ngủ kỹ rồi. Cũng không nhắm vào bọn lính nghĩa vụ (binh nhì) vì bọn đó ra quân sớm. Ông ta tập trung vào nhóm sĩ quan trung gian, viết tắt là COMACATE (gồm Comandantes - Trung tá, Mayores - Thiếu tá, Capitanes - Đại úy, Tenientes - Trung úy) - nhóm trực tiếp chỉ huy binh lính, nắm thực quyền súng đạn trong tay.

Đám này “bị kẹt” ở giữa trong xã hội Venezuela: đủ học thức để thấy đất nước đang nát, nhưng lương bổng thì thấp, đời sống thì khó khăn. Họ nhìn thấy bọn tướng lĩnh bên trên buôn lậu, ăn tiệc rượu whisky, trong khi lính của họ ở dưới thì đi giày rách, gia đình chết đói. Chávez khơi dậy cái "lương tri giai cấp" này: "Tại sao chúng ta phải bảo vệ bọn tướng cướp đó? Quân đội phải bảo vệ dân chứ!". Nhờ vậy tư tưởng MBR-200 lan ra khắp các trại lính thông qua mạng lưới các sĩ quan chỉ huy trực tiếp này.

Chávez biết nếu nói toạc ra là "Chủ nghĩa Cộng sản" hay "Marx-Lenin" thì đám sĩ quan sẽ chạy mất dép vì sợ (quân đội vẫn được dạy chống cộng mà). Nên lão chế ra một hệ tư tưởng "made in Venezuela" cực kỳ dễ nuốt, gọi là "Cây Ba Rễ" (El Árbol de las Tres Raíces) gồm:

1. Simón Bolívar: Tượng trưng cho Độc lập và Hội nhập Mỹ Latinh.

2. Simón Rodríguez (Thầy của Bolívar): Tượng trưng cho Giáo dục và xã hội học (ông này nổi tiếng lập dị và cấp tiến).

3. Ezequiel Zamora (Tướng của dân nghèo): Tượng trưng cho Cải cách ruộng đất và công bằng xã hội (Đất cho dân cày).

Không hề có chữ Marxist nào. Nhưng nội dung bên trong thì sặc mùi cách mạng xã hội chủ nghĩa. Cách “bình mới rượu cũ” này giúp Chávez tập hợp được cả những người lính cánh hữu yêu nước lẫn những người cánh tả ngầm. Đám tình báo quân đội khi ngửi mùi khét đã bắt Chávez lên thẩm vấn, thậm chí tìm thấy tài liệu MBR-200 trong cặp. Nhưng thay vì đuổi cổ Chávez ra khỏi quân đội hay tống giam, bọn tướng lĩnh lại xử lý cực kỳ cồng kềnh: chúng nó thuyên chuyển công tác Chávez đi chỗ khác, đến các vùng hẻo lánh như Elorza - một thị trấn hẻo lánh ở bang Apure, sát biên giới Colombia).

Chúng nó nghĩ đẩy hắn ta ra khỏi thủ đô kiểu: "Cho mày ra chỗ khỉ ho cò gáy này để mày hết đường tuyên truyền, hết bạn bè đàn đúm". Thế tửng chừng là xong.

Ai ngờ, đó là thả hổ về rừng. Chávez đến vùng biên giới, lại tiếp tục tuyên truyền và gầy dựng mạng lưới ở đó tự biến mình thành một “Vua con” (Caudillo địa phương).

• Không chỉ làm chỉ huy quân sự mà đi hòa giải tranh chấp đất đai cho dân.

• Tổ chức các lễ hội văn hóa, tôn vinh truyền thống người chăn bò (Llaneros).

• Làm quen với các nhà sử học, các nhà hoạt động xã hội ở đó.

Chávez còn dùng thời gian rảnh để kết thân với các bộ lạc thổ dân, tìm hiểu địa hình, và thậm chí (như tao đã nói) móc nối với du kích. Chávez trở nên cực kỳ nổi tiếng và được yêu mến tại vùng này. Tiếng lành đồn xa, các báo cáo tình báo gửi về Caracas lại càng đáng báo động hơn:

“Sếp ơi, thằng này ra biên giới không những không chìm nghỉm mà nó còn đang xây dựng đế chế riêng. Dân ở đó nghe lời nó hơn nghe lời Thống đốc”.

Thay vì dập tắt ngọn lửa, bọn tướng lĩnh đã vô tình giúp Chávez rải tro than ra khắp cả nước.

Thấy chiến thuật “đày đi xa” phản tác dụng, Bộ Quốc phòng Venezuela quyết định đổi bài. Họ nghĩ:

“Thôi, mang nó về thủ đô Caracas, cho nó ngồi bàn giấy ngay dưới mũi mình để dễ bề kiểm soát. Đừng cho nó cầm quân ở xa nữa”.

Năm 1988, Thiếu tá Hugo Chávez được lệnh điều chuyển về thủ đô Caracas. Nhưng để giữ thể diện (và cũng vì quy trình quân đội), họ không thể nhốt vào tù (vì chưa có bằng chứng phản loạn cụ thể. Họ bổ nhiệm Chávez vào một vị trí nghe thì oai nhưng thực chất là "ngồi chơi xơi nước": Làm việc tại Hội đồng An ninh và Quốc phòng Quốc gia (Consejo Nacional de Seguridad y Defensa), văn phòng đặt ngay tại... Dinh Miraflores (Dinh Tổng thống).

Thật trớ trêu, muốn vô hiệu hóa mà lại đẩy hắn ta vào ngay trung tâm đầu não quyền lực cho cơ hội tiếp cận hồ sơ mật, quan sát cách vận hành của chính phủ, và nhìn thấy tận mắt sự thối nát, tiệc tùng xa hoa của đám chính trị gia ngay trong Dinh Tổng thống. Vì về lại Caracas, Chávez dễ dàng kết nối lại với các đồng chí MBR-200 cũ (đang rải rác ở các trường quân sự và đơn vị quanh thủ đô) thậm chí còn đi học thêm khóa Thạc sĩ Chính trị tại Đại học Simón Bolívar (theo diện sĩ quan đi học), tha hồ dung nạp thêm lý luận.

Vụ đảo chính “hụt” 1992

Vụ thảm sát Caracazo vào tháng 2/1989 diễn ra đúng lúc Chávez đang đóng quân ngay tại thủ đô Caracas.

Trên lý thuyết, với cấp bậc Thiếu tá, hắn sẽ phải dẫn lính ra đường để dẹp loạn theo lệnh của Tổng thống Carlos Andrés Pérez (CAP). Nhưng “ông bà độ” thế nào mà đúng mấy ngày trước đó dính bệnh thủy đậu (một số nguồn nói là bệnh sởi hoặc sốt virus nặng).

Một thằng lính máu nóng, đang chứng kiến quân đội của mình – cái lực lượng mà mình thề sẽ dùng để bảo vệ dân – lại đang được điều động để chở đạn dược, xăng dầu đi tàn sát dân nghèo ngay bên ngoài cửa sổ.

Chávez kể lại rằng mình nhìn thấy những chiếc xe tải quân sự chở đầy lính đi ra từ doanh trại, và khi quay về thì xe trống rỗng nhưng nòng súng đen ngòm khói. Hắn nghe tiếng súng nổ, tiếng la hét từ các khu ổ chuột Ranchos vọng xuống. Cơn sốt thủy đậu cộng với cơn sốt giận dữ đã khiến lão gần như phát điên. Hắn đấm tay vào tường thề rằng: “Không bao giờ nữa! Phải hành động ngay!”.

Chính cái sự kiện Caracazo là giọt nước tràn ly, biến MBR-200 từ một nhóm thảo luận chính trị thành một bộ máy lên kế hoạch đảo chính thực sự. Chávez nhận ra: Nếu không lật đổ chính quyền này, quân đội sẽ mãi mãi là con chó giữ nhà vấy máu dân thường.

Thời cơ đã chín muồi. Cái chính quyền này đã mất hết tính chính danh (legitimacy), chỉ cần một cú hích là sụp đổ. Cú hích đấy là Chiến dịch Zamora (Operación Zamora) thất bại thảm hại về mặt quân sự nhưng lại thành công rực rỡ về tuyên truyền chính trị.

Ban đầu MBR-200 chỉ có vài mống bạn thân. Nhưng đến năm 1991-1992, để chuẩn bị cho chiến dịch Zamora, Chávez đã mở rộng mạng lưới ra khủng khiếp.

• Tuyển mộ hàng trăm sĩ quan COMACATE

• Móc nối với các nhóm dân sự như nhóm cánh tả Causa R, cựu du kích

• Huy động 5 tiểu đoàn dù và xe tăng, chẳng gì “lạy ông tôi ở bụi này”.

Giải thích kiểu gì cho đám tình báo quân đội (DIM) với 2.000 người lính chuẩn bị súng đạn, lau chùi xe tăng, tích trữ lương thực mà không ai nhìn thấy gì. Trong các quán rượu sĩ quan (Officer Clubs), khi say bét nhè rồi rượu vào lời ra, mấy ông Trung úy, Đại úy trẻ tuổi say sưa chém gió về "ngày phán xét", về việc "sắp dọn dẹp bọn tham nhũng". Tai mắt của DIM cài trong các quán rượu này nghe không sót một từ.

Vào cuối năm 1991, một sĩ quan trong nhóm MBR-200 đã bất cẩn để quên (hoặc làm rơi) một cái cặp táp trên xe buýt (hoặc xe quân sự). Khi DIM tìm thấy cái cặp này, họ toát mồ hôi hột. Bên trong chứa đầy tài liệu nhạy cảm:

• Danh sách mật danh các sĩ quan tham gia.

• Bản đồ phác thảo kế hoạch tấn công Dinh Miraflores.

• Các bản nháp tuyên ngôn chính trị.

Dựa vào những bằng chứng thép này, DIM đã bắt đầu theo dõi sát sao Chávez. Họ thậm chí đã gọi Chávez lên thẩm vấn. Nhưng Chávez chối bay chối biến, bảo là "tài liệu nghiên cứu giả định". Do không muốn làm rùm beng (sợ bứt dây động rừng), cấp trên lại thả về nhưng ngầm đặt vào tầm theo dói sát sao

Tin đồn đảo chính đã râm ran. Cứ vài tháng lại có tin đồn: "Tuần sau đảo chính đấy". Nhưng tuần sau chả có gì xảy ra. Báo cáo của DIM gửi lên bàn Tổng thống dày cộp.

Thậm chí Đại sứ quán Mỹ cũng cảnh báo Tổng thống Carlos Andrés Pérez (CAP) rằng: “Thưa ngài tổng thống, CIA của chúng tôi nghe thấy tiếng mài dao trong quân đội để hất cẳng cái ghế của ông”. CAP với với sự ngạo mạn của một con cáo già chính trị đã gạt phăng những lời cảnh báo đi. Hắn một mực tin rằng: mình vừa tăng lương cho quân đội, mua vũ khí mới để tha hồ đục khoét tham nhũng lẽ nào chúng lại phản bội ngay lúc này? Lão nghĩ tin đồn chỉ là do phe đối lập tung ra để làm lung lay thị trường chứng khoán. Hắn bị "nhờn thuốc" với các tin đồn, đến mức khi tin thật đến, lão vẫn tưởng là tin giả.

Ban đầu kế hoạch không phải ngày 4/2, Chávez buộc phải đánh sớm vì có kẻ phản bội. Một trong những sĩ quan cấp cao được Chávez móc nối đã “quay xe” vào phút chót và báo cáo toàn bộ ngày giờ cụ thể cho DIM. Biết tin mình bị lộ, Chávez rơi vào thế “trên lưng cọp”. Nếu ngồi im thì sáng mai quân cảnh sẽ đến còng tay cả lũ. Thế là lão ra lệnh:

“Đánh ngay đêm nay! Đánh úp khi chúng nó chưa kịp phản ứng!”.

Kế hoạch của Chávez rất táo bạo: Không chỉ đánh Caracas, mà đồng loạt nổi dậy ở 4 thành phố lớn nhất Venezuela (Caracas, Maracaibo, Valencia, Maracay) để làm tê liệt hoàn toàn chính phủ.

• Mục tiêu tối thượng: Chiếm Dinh Miraflores, bắt sống Tổng thống Carlos Andrés Pérez (CAP), chiếm đài truyền hình để phát đi thông điệp thành lập chính phủ mới.

• Thời điểm: Đêm mùng 3, rạng sáng mùng 4 tháng 2 năm 1992.

Tổng tổng thống CAP vừa đi dự diễn đàn kinh tế ở Thụy Sĩ về thì nhận được lời cảnh báo khẩn cấp. CAP thay vì về Dinh ngủ như mọi khi, lão đã cảnh giác cao độ.

Tướng Ochoa Antich - người đứng đầu quân đội ra đón và trấn an: "Thưa Tổng thống, mọi thứ bình thường. Chỉ là mấy tin đồn nhảm thôi. Ngài cứ về Dinh ngủ ngon". Nhiều nhà sử học nghi ngờ rằng Ochoa Antich hoặc là bất tài vô dụng, hoặc là kẻ hai mặt (chờ xem phe nào thắng thì theo phe đó). Chính sự chần chừ và thông tin sai lệch của ông ta đã giúp Chávez có khoảng thời gian vàng để triển khai quân vào thủ đô mà không vấp phải sự kháng cự ngay từ cửa ngõ.

Chávez (mật danh Comandante Chávez) chỉ huy mũi nhọn tấn công Caracas. Ông thiết lập Bộ chỉ huy tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự (Museo Histórico Militar) nằm trên đồi La Planicie. Vị trí này cực đẹp về mặt chiến lược: Từ đây có thể nhìn bao quát xuống Dinh Miraflores ở ngay bên dưới.

Chávez chọn cái Bảo tàng làm trụ sở vì nó có tính biểu tượng lịch sử và tầm nhìn đẹp nhưng lại quên mất rằng : Nó là một cái bẫy. Khi quân chính phủ phản công, họ chỉ cần bao vây chân đồi là Chávez và đám lính dù bị nhốt chặt ở trên đó, không có đường lui, cũng không có đường tiếp viện. Hệ thống liên lạc của Chávez bị hỏng (hoặc bị phá sóng), lão không thể chỉ đạo được các cánh quân khác đang chiếm đài truyền hình hay sân bay.

Đơn vị xe tăng được giao nhiệm vụ húc đổ cổng Dinh Miraflores lại bị lạc đường và đến chậm. Yếu tố bất ngờ mất sạch. Khi xe tăng ầm ầm lao đến, lính bảo vệ Dinh (trung thành với CAP) đã kịp bố trí hỏa lực bắn trả dữ dội.

Khi lính dù của Chávez bắt đầu nã đạn vào Dinh, CAP đã nhanh như chớp chui xuống đường hầm bí mật và thoát ra ngoài, chạy thẳng đến đài truyền hình Venevisión (của ông trùm Cisneros – người mà lúc đó vẫn ủng hộ phe chính phủ). Tại đây, CAP lên sóng trực tiếp, tuyên bố với toàn dân là "đang có đảo chính nhưng chính phủ vẫn kiểm soát tình hình". Một khi Tổng thống còn sống và còn lên tivi, phe đảo chính coi như mất tính chính danh.

Trong khi đó, ở các thành phố khác như Maracaibo và Valencia, đồng đội của hắn (như Arias Cárdenas) thực ra đã thành công. Họ bắt giữ được thống đốc, chiếm được căn cứ. Nhưng đầu não ở Caracas thì bị tê liệt. Một con rắn bị chặt đầu thì cái đuôi dù có quẫy mạnh đến đâu cũng chết.

Sáng ngày 4 tháng 2, nhận thấy tình hình vô vọng, bị bao vây tứ phía, đạn dược cạn kiệt, và quan trọng nhất là không bắt được CAP, Chávez quyết định đầu hàng để tránh đổ máu vô ích cho lính của mình.

Khi Chávez bị bắt, đám tướng lĩnh của CAP muốn làm nhục ông ta. Chúng bắt hắn mặc nguyên bộ đồ lính dù, đội mũ nồi đỏ (boina roja), giải đi trước ống kính truyền hình để tuyên bố đầu hàng, nhằm cho dân chúng thấy: "Đây, thằng cầm đầu thảm hại của chúng mày đây".

Nhưng chúng đã trao cho Chávez vũ khí mạnh nhất: Microphone.

Trong 72 giây xuất hiện trên màn hình, với bộ quân phục lính dù, chiếc mũ nồi đỏ (Red Beret) đội lệch đầy phong trần, Chávez không hề tỏ ra sợ hãi hay hối lỗi. Hắn nhìn thẳng vào ống kính và nói;

“Trước hết, tôi muốn gửi lời chào buổi sáng tới toàn thể nhân dân Venezuela, và thông điệp Bolívar này được gửi trực tiếp tới những người lính dũng cảm đang ở tại Trung đoàn Lính dù Aragua và Lữ đoàn Thiết giáp Valencia.

Các đồng chí! Thật không may, vào lúc này (por ahora), các mục tiêu mà chúng ta đặt ra đã không đạt được tại thủ đô. Nghĩa là, chúng tôi, ở đây tại Caracas, đã không nắm được quyền kiểm soát. Các bạn đã làm rất tốt ở đó, nhưng đã đến lúc phải tránh đổ máu thêm nữa. Đã đến lúc phải suy ngẫm. Những cơ hội mới sẽ đến và đất nước này nhất định phải hướng tới một vận mệnh tốt đẹp hơn.

Vì vậy, hãy nghe lời tôi. Hãy nghe lệnh Trung tá Chávez, người đang gửi thông điệp này tới các bạn để yêu cầu các bạn suy nghĩ lại và hạ vũ khí xuống, bởi vì thực sự, các mục tiêu mà chúng ta vạch ra ở cấp độ quốc gia hiện tại là bất khả thi.

Các đồng chí! Hãy nghe thông điệp đoàn kết này. Tôi cảm ơn lòng trung thành của các bạn, tôi cảm ơn sự dũng cảm của các bạn, sự hy sinh của các bạn, và tôi, trước đất nước và trước các bạn, tôi xin nhận hoàn toàn trách nhiệm về phong trào quân sự Bolívar này. Xin cảm ơn.”

Suốt 40 năm lịch sử dân chủ giả hiệu của Venezuela trước đó, dân chúng chưa bao giờ nghe thấy một chính trị gia hay một vị tướng nào dám đứng ra nói câu: "Tôi xin nhận trách nhiệm" (Asumo la responsabilidad). Khi kinh tế sụp đổ, Tổng thống đổ lỗi cho giá dầu. Khi dân đói, họ đổ lỗi cho IMF. Khi thất bại, họ đổ lỗi cho cấp dưới.

Nhưng Chávez thì khác. Giữa lúc súng đạn vừa dứt, đang bị còng tay, hắn đứng thẳng lưng, nhìn vào ống kính và nhận hết tội về mình để bảo vệ lính dưới quyền. Hành động quân tử tàu này đã chạm đúng vào "điểm G" của tâm lý dân chúng lúc đó. Họ thốt lên: "Đây rồi! Đây mới là thằng đàn ông dám làm dám chịu mà chúng ta cần!". Hắn đã tách mình ra khỏi đám chính trị gia hèn nhát chỉ bằng một câu nói.

Nếu hắn nói “Chúng ta đã thất bại”, thì câu chuyện chấm hết. Hắn sẽ là một kẻ thua cuộc vĩnh viễn. Nhưng ông ta thêm hai chữ “Por Ahora” vào trở thành cái bẫy ngôn ngữ thiên tài. Nó ngụ ý rằng: “Hôm nay tao thua vì thời thế chưa đến, chứ không phải vì lý tưởng của tao sai”. Nó gieo vào đầu người dân một sự chờ đợi, một lời hứa hẹn về phần tiếp theo của bộ phim hành động này. Nó biến sự thất bại quân sự thành một “bước lùi chiến thuật”. Dân nghèo nghe xong câu đó, họ không thấy tuyệt vọng, họ thấy hy vọng. Họ bắt đầu rỉ tai nhau: “Đợi đấy, Chávez sẽ quay lại”.

Trong khi Tổng thống Carlos Andrés Pérez xuất hiện trên tivi với bộ dạng hoảng hốt, già nua, nói năng lắp bắp, thì Chávez xuất hiện với bộ quân phục lính dù chỉnh tề, cái mũ nồi đỏ đội lệch cực ngầu, gương mặt bình thản và giọng nói trầm ấm, dứt khoát. Hình ảnh đó đối lập hoàn toàn với sự thối nát của chế độ cũ. Đám thanh niên, phụ nữ, người nghèo nhìn Chávez như một ngôi sao điện ảnh, một biểu tượng tình dục chính trị (political sex symbol) mới. Cái mũ nồi đỏ (boina roja) từ đó trở thành vật bất ly thân của những người ủng hộ Chávez (Chavistas).

Chávez sau đó đi tù ở trại giam Yare nhưng sự sùng bái của những người dân bình thường biến trại giam thành thánh địa hành hương. Người dân lũ lượt kéo đến thăm, viết thư, tôn vinh như thánh sống. Trong khoảng thời gian Chávez ngồi tù đọc sách và viết cương lĩnh chính thì ở bên ngoài chế độ của Carlos Andrés Pérez tự sụp đổ vì tham nhũng và bị phế truất năm 1993.

Trở lại chính trường

Ngày 4/2/1992 khi tiếng súng đảo chính vừa dứt, nòng súng chưa nguội lạnh; cả quốc hội đang run rẩy lên án hành động của Chávez. Rafael Calder - cha đẻ của của Hiệp ước Punto Fijo 1958 - đang làm Thượng nghị sĩ trọn đời đã đứng lên làm bài phát biểu chấn động dư luận. Thay vì hùa theo số đông trong nghị viện lên án việc Chávez đảo chính thì ông ta quay sang chửi …. chính phủ đương nhiệm và bênh vực phe đảo chính, trong bài diễn văn có một câu xanh rờn gãi đúng chỗ ngứa người dân:

“Khó mà đòi hỏi nhân dân hy sinh cho tự do và dân chủ khi họ nghĩ rằng tự do và dân chủ chẳng hề mang lại cơm ăn áo mặc cho họ”.

Dân chúng vỗ tay ầm ầm biến Caldera từ một lão già hết thời trở thành "Người thấu hiểu nỗi đau dân tộc". Nhận ra cái tên Hugo Chávez là một mỏ vàng để khai thác phiếu bầu, Caldera quyết định cưỡi lên ngọn sóng đó để đắc cử Tổng thống lần thứ 2 vào năm 1993 (lần đầu là 1969-1974) nhờ chính lá phiếu của những người ủng hộ đảo chính.

Khi đang làm tổng thống, Caldera phải đối mặt với một Chávez vẫn tiếp tục ngồi trong trại giam mà vẫn nổi tiếng như thánh trong lòng người dân lao động và giới sĩ quan, binh lính cấp thấp trong quân đội. Bộ sậu tham mưu của Caldera đưa ra một chiến lược mà họ cho là thông minh:

• Nếu để nó trong tù: Nó sẽ mãi là huyền thoại, là thánh tử đạo. Dân sẽ càng thần thánh hóa nó.

• Nếu thả nó ra: Nó sẽ phải đối mặt với thực tế trần trụi. Nó không có tiền, không có đảng phái, không có kinh nghiệm quản lý. Nó sẽ nói năng lảm nhảm, sẽ mắc sai lầm, và dân chúng sẽ thấy: “À, hóa ra thằng này cũng chỉ là một gã lính thô kệch, bất tài”.

Caldera tin rằng với bản lĩnh chính trị 50 năm của mình, lão già 78 tuổi sẽ dư sức biến Chávez thành một con cừu ngoan ngoãn trong cái chuồng dân chủ mà lão xây dựng. Lão nghĩ:

“Thả nó ra, cho nó lập đảng, rồi nó sẽ chìm nghỉm trong các cuộc tranh luận ở Quốc hội thôi”.

Trong con mắt của một Tiến sĩ Luật, học giả uyên bác như Caldera; một thằng bán kẹo dạo, con nhà nghèo, học trường lính chẳng đáng nhìn bằng nửa con mắt. Caldera không tin rằng một kẻ “ít học” như thế có thể đe dọa được hệ thống chính trị tinh vi của giới tinh hoa Venezuela. Khi ký lệnh ân xá (Indulto) năm 1994, Caldera thậm chí còn không thèm tước quân tịch hay cấm Chávez tham gia chính trị (một sai lầm chết người). Một sự tự tin thái quá lặp đi lặp lại giống y hệt cách Trump chiến thắng năm 2016 lẫn năm nhiệm kỳ 2 năm 2024.

Chávez ra khỏi nhà tù Yare (ngày 26/3/1994) với cái mác “anh hùng dân nghèo” nhưng trong túi rỗng tuếch và kinh nghiệm chính trị bằng không. Người đã cầm tay chỉ việc, dắt Chávez đi vào các salon của giới thượng lưu, dạy cách mặc vest, cách nói chuyện bớt mùi thuốc súng chính là Luis Miquilena - một con cáo già của phe cánh tả, chính trị gia lão luyện từng lăn lộn trên chính trường Venezuela cả nửa thế kỷ. Miquilena nhìn thấy ở Chávez một “ngôi sao sáng” (hoặc một con cờ ngon ăn) để lật đổ hai đảng phái truyền thống AD và COPEI.

Chính Miquilena là người kết nối Chávez với các nguồn tài trợ ngầm và giới trí thức bất mãn, biến một phong trào quân sự (MBR-200) thành một đảng chính trị hợp pháp (MVR - Phong trào Đệ ngũ Cộng hòa). Nếu không có bộ não sạn sỏi của Miquilena, Chávez mãi chỉ là gã lính già hay hô khẩu hiệu.

Điều nghịch lý là chính đám nhà giàu đã đưa Chavez đưa lên vũ đài chính trị. Lúc đó, giới trùm sò truyền thông (đứng đầu là gia tộc Cisneros – chủ kênh Venevisión, và gia tộc Boulton) đang cực kỳ ghét ông Tổng thống đương nhiệm Rafael Caldera và hai đảng phái cũ vì tham nhũng và quản lý kinh tế kém. Chúng nhìn Chávez và nghĩ:

“Thằng cha này nhìn quê mùa, to mồm nhưng chắc đầu óc đơn giản. Mình có thể dùng nó như một ‘thằng ngốc hữu dụng’ (useful idiot) để đập nát bọn đảng phái cũ, rồi sau đó mình sẽ giật dây điều khiển nó”.

Nhờ thế lực của các ông trùm truyền thông giật dây, các kênh truyền hình tư nhân, thay vì dìm hàng Chávez, lại mời hắn lên sóng liên tục để diễn thuyết, chửi bới chính phủ.

Thậm chí Gustavo Cisneros – tỷ phú giàu nhất Venezuela – còn từng mời Chávez đến dinh thự riêng để đàm đạo. Họ đã mắc sai lầm thế kỷ: nghĩ họ đang nuôi một con chó giữ nhà, ai ngờ nuôi phải một con hổ đói. Khi Chávez lên nắm quyền, việc đầu tiên lão làm sau này là quay lại cắn nát chính cái đám truyền thông đã nâng đỡ mình

Giới quân đội khi nhìn thấy cái tên Chávez ngày một nổi tiếng lại càng chia rẽ theo mâu thuẫn giai cấp vốn đã tồn tại từ lâu. Với đám tướng lĩnh chóp bu lúc nào cũng ăn chơi tiệc tùng xa hoa, đánh golf cùng giới thượng lưu thì ghét Chávez như chó với mèo vì lão là thằng đảo chính.

Nhưng cái đám sĩ quan cấp trung (Trung tá, Thiếu tá - gọi là thế hệ Comacates) và binh lính cấp thấp thì coi Chávez là đại ca. Bọn họ chán ngấy cảnh phải đi làm bảo vệ cho bọn chính trị gia tham nhũng, và họ vẫn còn ám ảnh tội lỗi vì vụ thảm sát Caracazo (phải bắn dân nghèo). Chávez nắm được cái “hồn” của quân đội, tức là đám lính cầm súng trực tiếp, nên đám tướng lĩnh chóp bu dù ghét cũng không dám làm gì mạnh tay.

Còn giáo hội Công giáo mặc dù các hồng y liên tục cảnh báo về mối nguy hiểm cộng sản tiềm tàng của Chávez, nhưng dân nghèo đang đói rã họng thì họ nghe lời thằng hứa cho bánh mì hơn là nghe lời cha xứ hứa về nước thiên đàng. Sự mất kết nối giữa Giáo hội giàu có và con chiên nghèo khổ đã khiến lời răn đe của họ trở nên vô nghĩa.

Vậy là tam giác quyền lực “Quân đội - Giới tài phiệt - Giáo hội” của mọi thằng độc tài Mỹ Latin đã đổ, hầu như không còn gì có thể ngăn cản được Chávez tiến đến vị trí quyền lực cao nhất. Chỉ còn một con domino cuối cùng cần đổ: Chiến thắng bầu cử.

"Đi vào những hầm mộ của nhân dân" (Las catacumbas del pueblo).

Sau khi tuyên bố trước báo giới: Tôi sẽ đi đến những hầm mộ của nhân dân (las catacumbas del pueblo)”, Chavez liền bắt đầu một hành trình không ngừng nghỉ kéo dài 4 năm, gọi là chiến dịch "La Yaba”.

Ông leo lên một chiếc xe tải Ford cũ nát cùng với vài tên cận vệ trung thành đi đến từng ngôi làng hẻo lánh, xa xôi nhất bị bỏ rơi bên lề sự giàu có của Caracas. Những khu ổ chuột bẩn thỉu nhất, những ngôi làng hẻo lánh nhất ở vùng đồng bằng Llanos, những khu rừng rậm ở Amazon mà đám chính trị gia như Caldera cả đời không bao giờ đặt chân tới nhưng đều để lại dấu ấn của Chávez. Đi đến đâu Chávez cũng sẵn sàng ngồi xuống đất ăn bánh ngô (arepa) với bà con nông dân, lắng nghe họ chửi bới chế độ. Nó tạo ra sự đối lập hoàn toàn Caldera ngồi ở Dinh Miraflores bàn chuyện vĩ mô với IMF.

Chávez không tham gia vào cái "trò chơi nghị trường" mà Caldera giăng bẫy. Hắn kêu gọi tẩy chay các cuộc bầu cử địa phương. Chávez bảo dân:

"Đừng bầu cho bọn thị trưởng, nghị sĩ làm gì. Cái hệ thống này thối rồi, không sửa được đâu. Chúng ta phải đập đi xây lại bằng một Hiến pháp mới".

Nếu coi như đây là một chiến dịch truyền thông thì Chávez dù vô tình hay hữu ý rất giỏi trong việc định vị thị trường. Bọn chính trị gia cũ (AD và COPEI) tranh giành nhau cái bánh 40% dân số trung lưu ở thành phố. Chávez bỏ qua đám đó. Ông ta tập trung đánh vào 60% dân số còn lại – những người nghèo cùng cực (los marginales), những người không có giấy tờ tùy thân, những người đã mất niềm tin vào việc đi bầu cử, đánh thức "quái vật" đang ngủ yên này bằng một thứ vũ khí tâm lý cực mạnh: Sự phẫn nộ của giai cấp.

Trong những lần diễn thuyết, hùng biện trước đám đông Chávez không dùng từ ngữ học thuật kiểu "GDP", "lạm phát" hay "cán cân thương mại" như đám tinh hoa ở Caracas. Chávez dùng ngôn ngữ đường phố, ngôn ngữ của dân chăn bò, chửi thề văng mạng, chỉ tay về phía Bắc (thủ đô Caracas) và gào lên: "

Nhìn bọn chúng đi! Bọn thiểu số quyền lực (cúpulas podridas)! Chúng nó đi xe Cadillac, chúng nó uống Whisky 18 năm, con cái chúng nó đi học ở Miami. Tiền đó ở đâu ra? Đó là dầu của các người! Chúng nó đã đánh cắp sự giàu có của các người!".

Chávez không hứa cho tiền ngay tức khắc mà hứa sẽ trả thù tầng lớp tinh hoa cai trị Venezuela, biến cuộc bầu cử thành một cuộc thánh chiến giữa "Nhân dân chân chính" và "Bọn phản quốc".

Trong giai đoạn này, Chávez liên tục công kích Hiến pháp 1961 hiện tại là "con điếm" (moribunda) của bọn nhà giàu, được thiết kế để bảo vệ tài sản của chúng nó. Muốn đổi đời, không phải là bầu tổng thống mới, mà là phải đập nát cái móng nhà cũ đi, viết lại luật chơi từ đầu với một ý tưởng về Hội đồng Lập hiến (Constituyente) - bao gồm cả những người dân bình thường, nông dân, và công nhân, chứ không chỉ các luật sư và chính trị gia” cực kỳ hấp dẫn vì nó mang lại cảm giác về một sự tái sinh toàn diện, một sự "reset" lại đất nước mà ai cũng khao khát.

Không rõ là do trời xanh có mắt thật hay vì Chávez quá may mắn xuất hiện đúng thời điểm năm 1998 khi cuộc khủng hoảng tài chính châu Á bắt đầu từ Thái Lan sau đó lan sang các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Hongkong, Đài Loan kéo nhu cầu năng lượng sụp giảm làm giá dầu Venezuela rơi tự do xuống đáy lịch sử có lúc chạm mốc chỉ 7-8 USD/thùng.

Một cái đất nước bị dính vào “lời nguyền tài nguyên” như tao đã nói kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào giá dầu, ngân sách chính phủ Caracas giống như một cửa hàng chỉ bán mỗi một món là dầu, giờ giá món đó rẻ như cho thì lấy gì mà ăn?

Chính phủ đương nhiệm của Rafael Caldera lúc đó rơi vào cảnh "tiến thoái lưỡng nan". Ngân khố rỗng tếch trong khi vẫn phải chi trả tiền “phí trung thành” cho đám quân đội, cảnh sát không làm phản. Giữa lũ cầm súng lúc nào cũng có thể hất đổ cái ghế của mình và đám dân đen đông như dồi bọ, chẳng làm hại được mình thì tất nhiên trong đầu đám tinh hoa như Caldera sẽ chọn vế đầu tiên:in tiền, cắt giảm ngân sách giáo dục, y tế, và tệ nhất là cắt giảm lương công chức. Lạm phát năm 1996 đã vọt lên 100%, và đến năm 1998 vẫn ở mức 30-40%, ăn mòn từng đồng lương ít ỏi của dân nghèo. Tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm lên tới gần 50%.

Trong thời buổi kinh tế khó khăn đến mức người dân lục thùng rác kiếm đồ ăn thì tivi vẫn chiếu cảnh cuộc thi hoa hậu xa hoa và những lời của đám mặc Vest nói về “kinh tế vĩ mô, tỉ giá hối đoái, tinh gọn bộ máy” nghe như tiếng ong ve ve bên tai biến lời nói của Chávez trở thành chân lý. Khi Chávez nói "Chủ nghĩa tân tự do là con đường dẫn xuống địa ngục", dân tin sái cổ vì họ đang sống trong địa ngục đó đây.

Đến khi cuộc bầu cử năm 1999 diễn ra thì bọn đối thủ chẳng làm gì hơn ngoài .. dâng tận tay chiến thắng cho Chávez. Ban đầu, ứng cử viên sáng giá nhất không phải Chávez, mà là Irene Sáez. Bà này là cựu Hoa hậu Hoàn vũ (Miss Universe 1981), đẹp như tiên, từng làm thị trưởng rất được lòng dân. Dân Venezuela cuồng hoa hậu mà, nên tỷ lệ ủng hộ bà ta cao ngất ngưởng. Nhưng bà ta mắc một sai lầm chết người: Nhận sự ủng hộ của đảng COPEI (một trong hai đảng thối nát cũ). Dân chúng nhìn thấy bà ta đứng chung với bọn tham nhũng, họ quay xe ngay lập tức. Tỷ lệ ủng hộ bà ta tụt dốc không phanh.

Khi Irene Sáez ngã ngựa, phe đối lập (giới tinh hoa) cuống cuồng tìm người thay thế và dồn phiếu cho Henrique Salas Römer. Tay này là ai? Hình mẫu hoàn hảo của sự “thượng đẳng” mà Chávez đang tấn công.

• Xuất thân: Quý tộc da trắng.

• Học vấn: Tốt nghiệp Đại học Yale (Mỹ).

• Phong cách: Lịch lãm, nói chuyện sặc mùi kỹ trị, xa rời quần chúng. Nói về việc "phân quyền" và "thu hút đầu tư nước ngoài"trong khi dân nghèo nghe như tiếng súng bên tai. Họ không cần đầu tư, họ cần bánh mì và công lý.

• Biệt danh: “Frijolito” (tên con ngựa của hắn).

Trong chiến dịch tranh cử, hắn cưỡi một con ngựa trắng Frijolito đi diễu hành để thể hiện sự oai phong. Hắn tưởng mình là oai giống Simón Bolívar ngày xưa, nhưng trong mắt dân nghèo, lão trông giống hệt một gã địa chủ thực dân Tây Ban Nha đang đi thị sát nông nô. Khoảnh cách giai cấp nó hiện lên rõ mồn một: Một bên là nước hoa thơm phức trên lưng ngựa, một bên là mùi mồ hôi chua loét trên xe tải.

Tất cả sự thù hận, mong muốn trả thù của tầng lớp thấp hèn đông đảo của Venezuela năm 1998 được dồn nén hết vào trong thùng phiếu. Dân Venezuela không muốn Chủ nghĩa Xã hội hay muốn nếm mùi bao cấp. Họ bầu cho Chávez vì họ muốn Phá hủy. Họ muốn đập tan cái hệ thống tham nhũng cũ, họ muốn trả thù bọn nhà giàu đi xe Cadillac. Chávez là biểu tượng “ngón tay thối” (Middle Finger) mà người nghèo giơ lên vào mặt giới tinh hoa.

Kết quả bầu cử năm 1998 là một cú đấm knock-out: Chávez thắng áp đảo với 56% phiếu bầu, Römer chỉ được 40%. Tổng cộng phiếu của cả hai đảng AD và COPEI cộng lại còn không bằng số lẻ của Chávez. Hệ thống chính trị cũ Puntofijismo đã chết lâm sàng ngay trong đêm hôm đó, không phải do súng đạn đảo chính, mà do sự trừng phạt của những lá phiếu đầy hận thù được tôi luyện qua 4 năm đói khổ và chiến dịch mị dân tài tình của Hugo Chávez.

Lần đầu tiên trong lịch sử, một kẻ ngoại đạo, một gã da ngăm đen lai da đỏ (Zambo), xuất thân bần hàn, đã bước vào dinh Miraflores bằng lá phiếu chứ không phải bằng xe tăng.

Trong ngày lễ nhậm chức của Chávez năm 1999, Chávez đã phá vỡ nghi thức tuyên thệ. Thay vì đọc lời thề theo hiến pháp cũ (Hiến pháp 1961 - đứa con tinh thần của Caldera), Chávez đặt tay lên cuốn hiến pháp và nói:

“Tôi xin thề trước Chúa, trước Tổ quốc, và trước nhân dân tôi, trên bản Hiến pháp đang hấp hối này (esta moribunda Constitución)...”

Câu nói đó như một cú tát thẳng vào mặt cựu tổng thống Rafael Caldera đang ngồi ngay bên cạnh. Chávez công khai tuyên bố di sản của Caldera là "đã chết". Caldera rời vũ đài chính trị trong cay đắng, chứng kiến kẻ mà mình ân xá đang từng bước gỡ bỏ từng viên gạch của nền cộng hòa mà mình đã dành cả đời để xây dựng.

Luật của kẻ cai trị

Tới đây thì mày nghĩ tao sẽ kể câu chuyện cổ tích đẹp như mơ khi người hùng của nhân dân lên cầm quyền rồi sẽ chia lại của người giàu cho người nghèo, trừng trị bọn quan chức tham nhũng chà đạp lên người dân sao? Không. Trò chơi quyền lực không vận hành như thế. Thằng nào trước khi bầu lên cũng nói mấy lời lẽ dối trá đầy cao cả, nhân văn, thương xót như chúa Jesus răn dạy "Phúc cho anh em là những kẻ nghèo khó, vì Nước Thiên Chúa là của anh em" nhưng đến khi hắn ta nắm được cái ghế đầy quyền lực, sắp đặt những kẻ trung thành với mình vào các vị trí then chốt cầm súng lẫn cầm tiền, tiêu diệt những mầm mống phản loạn từ trong trứng nước thì đã quá muộn màng rồi.

Hugo Chávez chỉ là cái tên mới vô tình bước vào cái vòng lặp “Luật của kẻ cai trị” mà tao sẽ giải thích cho mày câu hỏi: tại sao nền dân chủ nào cũng sẽ tự sụp đổ bằng cách trải thảm đỏ cho kẻ độc tài dẫm lên xác của những kẻ bị trị mà vẫn không ngừng ngợi ca?

Cái đám tri thức Tây học nói tiếng Việt điển hình nhất lúc nào cũng ca ngợi “nền dân chủ” đến mức tao phát nôn ựa ra. Nào là “trao quyền quyết định về tay nhân dân”, “tự do dân chủ là cốt lõi của phát triển quốc gia”, “nhân quyền là quyền phổ quát” , “thể chế dân chủ là hình thái tối ưu nhất của nhân loại” . Toàn cứt dát vàng lỗ tai. Chả được nước mẹ gì cả.

Triết học chính trị của tao bắt đầu bằng việc chạm vào đúng cái tử huyệt của nhân loại mà đám triết gia phương Tây hay đám Nho sĩ phương Đông đều cố lấp liếm, đó là cái nghịch lý: con người mồm thì gào thét đòi tự do nhưng bản năng lại khao khát được quỳ gối.

Chính trị là gì?

Chính trị đối tao không được định nghĩa bằng kiểu “mối quan hệ giữa người với người, đấu tranh giai cấp” của chủ nghĩa Mác-Lênin. Nó bắt đầu bằng nỗi sợ.

Ngay từ ban đầu dù chế độ cai trị của một bầy đàn từ bộ lạc tới Nation-State hiện đại có là độc tài, phong kiến dòng dõi hay nền dân chủ (ban đầu của Hy Lạp) vẫn là vì con người đéo muốn được tự do, họ muốn được cai trị. Sự tự do tự quyết lấy số phận đời mình đi kèm với nó là trách nhiệm phải gánh lấy là một gánh nặng quá lớn với con người kể cả khi trưởng thành đi nữa.

Khi con người được giải phóng khỏi xiềng xích (như kiểu chế độ phong kiến, tôn giáo trung cổ hay tự bước đời kiếm cơm không phụ thuộc vào gia đình), họ đạt được cái gọi là "tự do khỏi" (freedom from).

Nhưng ngay lúc đó, họ rơi vào một trạng thái cô độc cực độ. Tách mình ra khỏi bầy đàn đồng nghĩa với việc mày trở thành một hạt cát lẻ loi giữa sa mạc, không còn ai bảo vệ, không còn ai định hướng, và cái cảm giác bất lực, lo âu đó nó kinh khủng đến mức con người thà quay lại tìm một cái xiềng xích mới còn hơn là phải chịu đựng sự tự do. Erich Fromm gọi cảm giác này là "Escape from Freedom" (Trốn thoát khỏi tự do) còn tao thích gọi thẳng bản chất “Con người muốn được cai trị hơn là tự do chết đói”. Thích xài cái nào tùy tụi mày lựa.

Một cá nhân trong cuộc đời khi đứng trước những ngã rẽ cuộc đời chả biết mình phải làm cái đéo gì, hướng nào đi mới là đúng. Huống chi khi đứng trước bầy đàn - một tập thể đông đảo với những cá nhân khác nhau , khác biệt, xung đột về cả lợi ích lẫn tư tưởng thì con người, theo tao quan sát có xu hướng nghiêng về phía số đông , phó mặc cho bầy đàn quyết định số phận của cuộc đời mình. Bấp chấp quyết định đó có cản trở chính những điều hắn ta/cô ta mong muốn, trái ngược lại với thứ tài năng, thiên bẩm có tiềm năng phát triển của mình. Người ta thà nôn hết quyền tự quyết cho một thằng cầm gậy to nhất để đổi lấy một giấc ngủ yên, không lo bị thằng hàng xóm đập đầu cướp vợ trong đêm.

Mọi quyết định về chuyến đi săn thú , hái lượm quả rơi xuống đất, phân chia ruộng đất, cần có người phân xử khi có tranh chấp về bạn tình (hay nói thẳng ra là bạn đụ) , miếng ăn và quan trọng nhất là chiến tranh để đoạt lấy tài nguyên từ tay bầy đàn khác trở nên quá sức với một bầy đàn đéo có người đứng đầu để chỉ ra một hướng đi chung cho tất cả cùng gật đầu , nhắm mắt đi theo.

Vậy nên bạo lực trở thành phương tiện tiện lợi nhất để một con đực mạnh nhất trở thành thủ lĩnh, để dễ dàng cai trị hắn đặt ra những luật lệ có lợi cho địa vị của mình, bất kỳ ai xâm phạm đều bị trừng phạt bằng bạo luật.

Đánh đập mãi cũng mỏi tay, giết nhiều quá thì lấy ai làm nô lệ?

Dần dần theo thời gian sau đó việc cai trị bằng cơ bắp trở nên thừa thãi khi kẻ cai trị bầy đàn nhận ra mình có thể dùng cái đầu óc khiến lũ cừu trong bầy ngoan ngoãn răm rắp tuân theo luật như một lẽ phải tự nhiên, quên mất rằng đó là luật của kẻ mạnh.

Lũ cầm quyền đẻ ra cái gọi là "tính chính danh" (legitimacy). Thay vì nói "tao cai trị mày vì tao đấm đau hơn", nó chuyển sang "tao cai trị mày vì Thần linh chọn tao", hoặc sau này là "vì Hiến pháp quy định thế". Nó biến sự phục tùng cưỡng bức thành sự phục tùng tự nguyện. Lũ cừu không còn thấy sợ cây gậy nữa, mà chúng bắt đầu thấy yêu cái chuồng. Chúng tin rằng luật lệ sinh ra để bảo vệ chúng, trong khi thực chất luật đó được thiết kế để bảo vệ tài sản và địa vị của thằng chăn cừu.

“An abnormal reaction to an abnormal situation is normal behavior.” -Victor Frankl, Man's Search For Ultimate Meaning

"Common Sense" (lẽ thường) là thứ thuốc phiện, làm tê liệt khả năng phản kháng ngay từ trong trứng nước biến những thứ bất thường trở thành lẽ tự nhiên không thể tranh cãi.

Vấn đề sinh tồn của mọi chế độ chính trị là chọn người kế vị ngôi báu thống trị như thế nào đây?

Thông thường trong suốt chiều dài lịch sử thì đó là thừa kế theo dòng dõi của thằng mạnh nhất, cứ là con trai trưởng là được. Chuyện "cha truyền con nối" nó sinh ra không chỉ đơn thuần vì thằng vua muốn để của cho con, mà còn vì chính cái đám bầy đàn bên dưới cũng cần điều đó. Nếu một thằng vua chết mà không có quy tắc thừa kế rõ ràng, cái bầy đàn đó sẽ rơi vào hỗn loạn ngay lập tức. Các phe phái sẽ chém giết nhau, máu sẽ chảy, và nỗi sợ hãi về sự vô định lại ùa về. Thế nên, dù thằng con trai trưởng có ngu đần, tàn bạo hay dở hơi đi nữa, đám đông vẫn chấp nhận tung hô "vạn tuế" vì ít nhất, chúng biết ngày mai ai sẽ là chủ. Sự ổn định, dù là trong tăm tối, vẫn hấp dẫn hơn là ánh sáng của sự hỗn mang.

Bản chất của chính trị sinh ra từ nỗi sợ nên dù là thừa kế bằng huyết thống hay bầu cử dân chủ trong suốt 5000 năm qua nó chỉ xoay quanh việc tìm người thay thế để nắm giữ cái dây cương. Con người thà chết đói trong trật tự còn hơn chết trong tự do. Bởi vì tự do đồng nghĩa với với việc mày phải tự tìm thức ăn, tự xây nhà, và tự bảo vệ mình trước thú dữ. Cái giá đó quá đắt. Nên cái vòng lặp lịch sử cứ thế quay:

Sợ hãi -> tìm lãnh tụ -> trao quyền -> bị lạm quyền -> sụp đổ -> lại sợ hãi.

Nhân loại chưa bao giờ thực sự trưởng thành, chúng ta chỉ là những đứa trẻ to xác đi tìm một ông bố nghiêm khắc để bám váy mà thôi.

Tấm màn lừa dối “dân chủ”

Cái thể chế mà đám pro-Democracy luôn rao giảng về tự do, dân chủ ,nhân quyền luôn luôn làm tao mắc cười. Chúng nhai lại những khẩu hiệu ấy nhiều quá mức khi người ta hỏi đến “tao cần lá phiếu để làm gì khi cơm không có mà ăn” là lại câm họng.

Cái thể chế đo lường quyết định thay vì của một nhà vua, tù trưởng, tướng lĩnh duy nhất thay bằng lá phiếu nghe thì có vẻ “tiến bộ” hơn để né tránh trách nhiệm chung trong việc giải quyết vấn đề bầy đàn. Bởi vì ai cũng được chia phần bánh bằng nhau nên khi có chuyện con người cảm giác ít bị trách nhiệm đè nặng hơn khi mọi chuyện dần trở nên tồi tệ.

Nhờ được chia “cổ phần” trong việc quản lý xã hội (bầy đàn) nên chúng trở nên hăng hái hơn trong việc cãi nhau nhằm biến lý lẽ có lợi cho mình và đồng bọn được thông qua với danh nghĩa “lợi ích chung”.

Thật là văn minh, tiến bộ đúng không? Đó là mấy thằng bút nô lậm triết Tây tới mù quáng sẽ lùa gà mày như thế.

Khi xem kỹ lại cái bản chất của từ dēmokratía trong tiếng Hy Lạp do nguồn gốc của thành Athnes mày sẽ nhận ra vấn đề ngay từ bản chất sơ khai của nó.

Sách giáo khoa sẽ bảo Demos là "nhân dân", còn Kratos là "quyền lực". Ghép lại là "quyền lực thuộc về nhân dân". Nghe sướng tai vãi đái đúng không? Sai bét.

Định nghĩa chữ "Demos" trong đầu đám Athens và các thành bang Hy Lạp đéo phải là tất cả mọi người đang sống trong thành bang. Nó là một cái danh từ riêng chỉ dành cho một nhóm cực nhỏ: đàn ông, trưởng thành, sinh ra ở Athens, và quan trọng nhất là phải có tài sản (đất đai) và khả năng tự trang bị vũ khí để ra trận.

Đàn bà, trẻ con, người ngụ cư (Metics - bọn dân ngoại tỉnh đến làm ăn) và đặc biệt là nô lệ (chiếm số lượng khổng lồ) đéo được tính là Demos. Chúng nó là tài sản hoặc là công cụ biết nói.

Vậy nên, dịch đúng bản chất của Democracy thời đó phải là: "Sự cai trị bằng bạo lực của tập đoàn các ông chủ". Chữ Kratos ở đây không phải là quyền lực hành chính nhẹ nhàng đâu, gốc của nó là sức mạnh cơ bắp, là sự áp chế.

Nền dân chủ Athens thực chất là một cái câu lạc bộ kín của bọn chủ nô, nơi chúng nó thỏa thuận với nhau cách chia chác lợi ích và cách dùng sức mạnh đó để đè đầu cưỡi cổ đám đông còn lại.

Tại sao bọn nó lại từ chối để một thằng làm vua gánh vác cho cả bầy chủ nô trong việc quyết định giống như phần còn lại của thế giới cổ đại?

Trong cái xã hội nông nghiệp sơ khai tích lũy được chút của cải ấy, thằng Vua là rủi ro lớn nhất đối với đám nhà giàu. Vua có quyền tịch thu đất, chém đầu bất cứ thằng quý tộc nào gai mắt, và vơ vét tài sản về túi riêng.

Đối với bọn chủ nô - những kẻ đã bắt đầu mạnh lên nhờ bóc lột sức lao động của đám nô lệ và buôn bán - thì việc để mạng sống và túi tiền của mình phụ thuộc vào tâm trạng nắng mưa của một thằng độc tài cá nhân là quá nguy hiểm.

Thay vì để một thằng cầm cái bánh, tại sao chúng ta - những thằng giàu nhất, mạnh nhất - không cùng nhau cầm dao chia cái bánh đó?

Cái nền dân chủ sơ khai đó chính xác là một bản "hợp đồng bảo hiểm" giữa các ông trùm. Bằng cách tạo ra một hội đồng, một cái nghị viện nơi các chủ nô có quyền biểu quyết, chúng nó triệt tiêu được rủi ro bị một thằng điên nào đó cướp sạch.

"Dân chủ" lúc này có nghĩa là "sự bình đẳng giữa những kẻ cai trị". Nó đảm bảo rằng thằng chủ nô A không thể cướp đất của thằng chủ nô B mà không thông qua sự đồng ý của cả hội đồng.

Còn về đám dân đen và nô lệ? Chúng nó chính là cái "tài nguyên" mà bọn chủ nô cần quản lý.

Làm sao số ít chủ nô không bị số đông nô lệ đâm chết? Đòn roi chỉ là hạ sách thôi. Muốn cai trị bền vững, bọn chủ nô phải dùng đến những thủ thuật tâm lý cực kỳ thâm độc, thứ mà tao gọi là "công nghệ thuần hóa người".

Khi ra chợ nô lệ mua hàng, thằng chủ khôn ngoan đéo bao giờ mua một đám nô lệ đến từ cùng một vùng đất, cùng một bộ lạc. Nó sẽ mua một thằng da đen, một thằng da trắng phương Bắc, một thằng Tiểu Á.

Tại sao? Để chúng nó đéo thể giao tiếp với nhau.

Mày không thể rủ thằng bên cạnh làm cách mạng nếu mày đéo hiểu nó nói cái gì. Sự bất đồng ngôn ngữ tạo ra một bức tường vô hình ngăn cách sự đoàn kết. Mỗi thằng nô lệ trở thành một hòn đảo cô độc giữa cái trại của chủ, và người duy nhất nó có thể giao tiếp, trớ trêu thay, lại là thằng cai nô hoặc thằng chủ.

Ngay khi bước chân vào nhà chủ, cái tên cha sinh mẹ đẻ của mày bị vứt vào sọt rác. Chủ sẽ đặt cho mày một cái tên mới, thường là tên chó mèo hoặc những cái tên hèn mọn. Aristotle - một trong những triết gia được tụi Tây tung hô lên tận mây xanh - đã định nghĩa nô lệ một cách lạnh lùng là "công cụ biết nói" (instrumentum vocale). Chúng nó cấy vào đầu nô lệ tư tưởng rằng: "Mày không phải con người, mày là cái cuốc, cái xẻng, chỉ khác là mày biết vâng dạ". Khi bị nhồi sọ đủ lâu, nô lệ sẽ tự mặc định mình thấp kém, và sự phục tùng là lẽ tự nhiên của vũ trụ, giống như con chó phải nghe lời chủ vậy.

Bọn chủ nô Athens hay La Mã rất hay dùng chiêu này: hứa hẹn tự do. Chúng nó đặt ra luật là nếu mày làm việc chăm chỉ, trung thành, mày có thể tích cóp tiền (từ tiền thưởng còm cõi) để tự chuộc thân, hoặc chủ sẽ trả tự do cho mày trong di chúc khi lão chết. Cái bánh vẽ “tự do” này là liều thuốc phiện cực mạnh. Thay vì mài dao đâm chủ, thằng nô lệ sẽ cày như trâu, và thậm chí quay sang đập chết mẹ thằng nô lệ nào có ý định bỏ trốn hay nổi loạn, vì nó sợ sự nổi loạn đó sẽ làm hỏng cơ hội được tự do của chính nó, biến nô lệ thành những kẻ canh giữ lẫn nhau.

Chủ sẽ chọn ra vài thằng khôn lanh, khỏe mạnh hoặc đẹp mã để làm "nô lệ trong nhà" (house slaves) hoặc cai nô. Đám này được ăn ngon hơn, mặc đẹp hơn đám "nô lệ ngoài đồng" hay nô lệ hầm mỏ. Chính cái sự ưu đãi nhỏ giọt này khiến đám nô lệ trong nhà cảm thấy mình "sang" hơn bọn kia, và chúng nó sẽ trung thành tuyệt đối với chủ để bảo vệ cái đặc quyền cỏn con đó. Mày thấy cái này quen không? Nó y hệt cách các tập đoàn hay các đế quốc dùng đám trung lưu giả cầy để cai trị đám dân nghèo bây giờ vậy.

Để duy trì cái trật tự mà 10% dân số (công dân tự do có tài sản) cai trị 90% còn lại (nô lệ, phụ nữ, người ngụ cư), bọn chủ nô cần một sự đoàn kết nội bộ cực cao. Nếu bọn chủ nô đánh nhau tranh giành ngôi vua, đám nô lệ sẽ có cơ hội nổi dậy cắt cổ chủ. Nhưng nếu bọn chủ nô bắt tay nhau trong cái gọi là “thể chế dân chủ”, chúng tạo ra một khối thống nhất cực mạnh để trấn áp bất cứ sự phản kháng nào từ bên dưới.

Cái nguyên mẫu của Athens về sau được copy về tái diễn ở London và Paris nhưng bản chất “hợp tác xã chủ nô” vẫn bất biến chả hề lay chuyển. Nền dân chủ của Anh Quốc khởi đầu từ bản Hiến chương Magna Carta năm 1215, thứ mà đám tri thức hay tụng ca như là “bình minh của tự do” lại không đến từ đòi quyền lực cho đông đảo nhân dân mà là là một bản thỏa thuận chia quyền giữa Nhà vua và đám Nam tước (Barons). Tụi nó chỉ đơn giản là không muốn vua được tự ý thu thuế hay tịch thu đất đai của mình mà không thông qua hội đồng. . Tụi nó tạo ra Nghị viện (Parliament) để đảm bảo rằng thằng chủ nô A không thể cướp đất của thằng chủ nô B mà không có sự đồng ý của cả đám. “Dân chủ” lúc này chỉ là sự bình đẳng giữa những kẻ đang nắm giữ dây cương quyền lực và tài sản, còn đám dân đen thì vẫn chỉ là những “công cụ biết nói” (instrumentum vocale) đứng bên lề cuộc chơi.

Còn ở Pháp sau cuộc cách mạng 1789 thì còn kinh tởm và tinh vi hơn nhiều. Tụi nó lật đổ một vị vua bằng xương bằng thịt để thay thế bằng một vị thần trừu tượng mang tên “Nhân dân” hay “Ý chí chung” (General Will). Đây chính là bước tiến hóa của “tính chính danh” (legitimacy). Thay vì “tao cai trị mày vì Thần linh chọn tao”, tụi nó chuyển sang “tao cai trị mày nhân danh chính mày”. Khi quyền lực nhân danh một thứ trừu tượng như “Dân tộc” hay “Nhân dân”, nó trở nên tuyệt đối và tàn bạo hơn bất kỳ vị vua nào, vì mày đéo thể chặt đầu một khái niệm. Robespierre và thời kỳ Khủng bố (Reign of Terror) đã chứng minh rằng tụi nó có thể treo cổ bất kỳ ai bằng cái nhãn “kẻ thù của nhân dân” để bảo vệ cái ghế của mình.

Hình mẫu Anh - Pháp mà đám Tây học sùng bái thực chất chỉ là một “sự nâng cấp hoàn hảo từ độc tài thô bạo sang độc tài tinh vi”. Tụi nó tạo ra một cái sân khấu bầu cử hào nhoáng, nơi mày được chọn giữa Pepsi và Coca-Cola, nhưng cả hai đều là nước đường do cùng một bọn sản xuất. Cái mà tụi nó gọi là “phát triển quốc gia” thực chất là cách “bóc lột hiệu quá nhất” đám đông nô lệ tự nguyện thông qua nợ nần và tiêu dùng, khiến con người ta “sợ mất việc hơn sợ mất tự do”.

Tao hỏi:

“Trao quyền quyết định về tay nhân dân” là trao cái gì, khi mà mọi chính sách quan trọng nhất về tiền tệ, chiến tranh và tài sản đều được chốt trong những bữa tiệc rượu của giới chóp bu và các ông trùm tài chính sau bức màn nhung?.

Cái mô hình "hợp tác xã chủ nô" này hoạt động ngon lành khi trời yên biển lặng, khi mà việc chính chỉ là chia nhau lợi nhuận từ đám nô lệ cày cuốc. Nhưng khi đụng chuyện lớn, cái sự chậm chạp của nó trở thành án tử. Có một thành ngữ tiếng việt rất phù hợp thay vì cái tên gọi hoa mỹ của bọn học giả phương Tây là "sự tê liệt của cơ chế quyết định" (decision-making paralysis), tao với mày cứ thẳng gọi là "cha chung không ai khóc".

Mày tưởng tượng nhé, khi quân địch đã áp sát biên giới, trong khi một thằng vua độc tài chỉ cần hô một tiếng "Đánh" là quân lính rầm rập lên đường, thì cái đám hội đồng dân chủ kia vẫn còn bận... họp. Chúng nó phải cãi nhau xem nên cử tướng nào đi (sợ cử thằng giỏi quá thì nó quay lại cướp quyền), nên chi bao nhiêu tiền (thằng nào cũng sợ phải đóng góp nhiều hơn thằng khác), và chiến thuật là công hay thủ.

Cái quy tắc đa số thắng thiểu số 51/49 lúc này nó trở thành liều thuốc độc cực mạnh. Phe 49% thua cuộc kia, chúng nó đâu có phục? Chúng nó là những kẻ có tiền, có quyền, có binh lính riêng. Khi bị phe 51% ép uổng, thay vì đồng lòng chống ngoại xâm, bọn 49% này sẵn sàng ngáng chân, phá hoại ngầm, hoặc tệ hơn là mở cổng thành cho địch vào chỉ để thấy phe bên kia sụp đổ.

Lịch sử chiến tranh Peloponnesian giữa Athens (dân chủ) và Sparta (quân phiệt) là minh chứng rõ nhất: Athens thua không phải vì thiếu tiền hay thiếu quân, mà vì nội bộ cắn xé nhau nát bét, các phe phái mải mê đấu tố nhau giữa nghị trường trong khi quân Sparta đang đốt phá ngoài đồng.

Hơn nữa cái đám lính thuê lại cực kỳ bất ổn. Bọn này cầm gươm cầm súng vì tiền, không phải vì lý tưởng hay lòng trung thành với cái nền dân chủ kia. Khi cái bộ máy dân chủ cãi nhau, chậm trả lương, hoặc khi phe 49% thua cuộc lén lút bơm tiền cho chúng nó làm loạn, thì cái đám lính bảo vệ trật tự ấy lập tức quay nòng súng vào chính những ông chủ của mình. Lúc này, cái “common sense” về trật tự áp bức bỗng nhiên tan biến, thay vào đó là trở về luật rừng nguyên thủy: thằng nào trả tiền tươi thóc thật, thằng đó là bố.

Cái sự bế tắc và hỗn loạn do "quá nhiều cái đầu" gây ra chính là mảnh đất màu mỡ nhất để hạt giống độc tài nảy mầm. Khi dân chúng (bao gồm cả đám chủ nô hạng xoàng và dân tự do nghèo khổ) nhìn thấy cảnh nghị viện biến thành cái chợ vỡ, đường phố loạn lạc, kinh tế đình trệ vì không ai dám quyết cái gì, nỗi sợ hãi sẽ lấn át khao khát tự do.

Lúc đó, như một phản xạ tự nhiên, tất cả ánh mắt sẽ đổ dồn về một cá nhân nổi bật nhất - kẻ dám đứng lên đập bàn, dám chửi thẳng vào mặt cái hội đồng vô dụng kia và hét lên: "Tao sẽ dọn dẹp đống rác này!". Người ta sẽ trao quyền lực tuyệt đối cho hắn không phải vì bị ép buộc, mà với một tiếng thở phào nhẹ nhõm, mừng rỡ vì cuối cùng cũng có một thằng dám đứng ra gánh vác cái trách nhiệm nặng nề mà đám đông đang đùn đẩy nhau. Đó là lúc nền dân chủ tự sát để dọn đường cho Caesar bước lên đài vinh quang.

Đám đông nghĩ thầm trong đầu:

“Đợi đến lúc mọi chuyện đã qua tao thì đá đít thằng Caesar này ra khỏi cái ghế Dictator, khôi phục lại trật tự có lợi cho tao”.

Sự ngây thơ ấy đéo có tính toán quên rằng kẻ độc tài luôn luôn có được sự ủng hộ đông đảo của bọn sợ hãi. Quyền lực giống như thuốc độc, càng uống càng thấy khát, hắn ta càng ngồi trên ngai vàng thêm một ngày nào nữa thì càng không muốn từ bỏ nó.

Sự tha hóa này sẽ liên tục gây ra những cuộc hỗn loạn khác để đám bầy đàn tiếp tục lại bỏ phiếu duy trì quyền lực , trao thêm nhiều quyền hành hơn nữa như rót thuốc độc vào miệng cho thứ lòng tham vô đáy không nào ngưng cơn khát.

Mọi hành động của hắn đều trở nên “hợp lý”, “chính nghĩa” vì luật pháp mới được ban hành trao cho “quyền lực trọn đời” không thể lay chuyển.

Mọi kẻ thắc mắc trở thành “dị giáo”, “lạc loài”, “phản động”, “đi ngược lại với tiến bộ”. Hắn ta ngấm ngầm sai đệ tử đốt nhà mày, tạo ra khủng hoảng, rồi chính hắn lái xe nước đến dập lửa trong tiếng vỗ tay reo hò của đám đông đang hoảng loạn.

Lúc này, đám đông bỏ phiếu và vỗ tay cho hắn không phải vì yêu, mà vì nỗi sợ hãi nguyên thủy: “Nếu không có Ngài, ai sẽ bảo vệ chúng tôi khỏi ngọn lửa?”. Hắn tạo ra nhu cầu được bảo vệ, rồi bán cái giải pháp đó với cái giá cắt cổ là toàn bộ quyền tự do của mày.

Cái sự “hợp lý” và “chính nghĩa” mà pháp luật mới ban hành thực chất chỉ là tờ giấy gói ghém lại cái giao kèo bán linh hồn này cho đẹp mắt thôi. Carl Schmitt, một tay trùm lý thuyết chính trị pháp lý (dù hắn phục vụ Đức Quốc xã), đã nói một câu chính xác:

“Kẻ có quyền lực tối cao là kẻ có quyền quyết định trạng thái ngoại lệ”.

(The sovereign is he who has absolute control over the juridical order itself.)

Tức là hắn có quyền chỉ tay và nói:

“ Bây giờ tình hình đang nguy cấp, luật pháp tạm gác lại sau, tao là luật”.

Và khi cái “trạng thái ngoại lệ” đó kéo dài mãi mãi, nó thành cái chuồng nhốt bầy đàn vĩnh viễn.

Ban đầu danh hiệu Dictator chỉ là một chức vụ hiến định chỉ kéo dài tối đai 6 tháng, trao cho một người duy nhất có quyền duy nhất ra quyết định nhanh chóng mà không bị phủ quyết bởi các Quan chấp chính (Consul) hay Viện Nguyên lão. Sau khi giải quyết xong khủng hoảng, vị Dictator phải từ chức ngay lập tức. Nhưng đến khi Julius Caesar phá vỡ luật chơi tự phong cho mình Dictator perpetuo (Độc tài vĩnh viễn) vào đầu năm 44 TCN. Hành động này đã xóa bỏ giới hạn thời gian 6 tháng truyền thống, biến chức vụ cứu quốc thành công cụ thống trị cá nhân và chấm dứt nền Cộng hòa La Mã, mở ra triều đại của các Hoàng đế Rome.

Việc chụp mũ dán nhãn "dị giáo", "phản động", "lạc loài" ấy, nó là công cụ sinh tồn bắt buộc chứ không phải hắn ghét bỏ gì cá nhân ai đâu. Có một quy luật tâm lý đám đông bất thành văn trong trò chơi quyền lực của mọi kẻ cai trị dù hắn có là Tổng thống Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ, Thủ tướng Anh, Vua của Ả Rập Xê-út, Tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam, … khi muốn kéo dài thời gian cầm quyền càng lâu nhất có thể:

Năng lượng căm phẫn của đám đông bị áp bức hàng ngày cần một cái cống để xả. Nếu không xả vào "kẻ thù tưởng tượng" (Do Thái, tư sản, thế lực thù địch, phù thủy...), đám đông sẽ nhìn thấy sự thật và xả cơn giận vào chính cái thằng đang ngồi trên ngai. Cái nhãn mác đó biến một con người bằng da bằng thịt thành một con quái vật trừu tượng, khiến cho việc hàng xóm đấu tố nhau, con cái tố giác cha mẹ trở thành hành động "đạo đức" và "đấu tranh cách mạng". Nó xé nát cái liên kết xã hội ngang (giữa người với người) để chỉ còn lại liên kết dọc (giữa từng cá nhân cô độc với lãnh tụ).

Nhưng khi kẻ độc tài ngồi trên ngai vàng quá lâu, xây dựng quyền lực dựa trên máu, sự dối trá và nỗi sợ. Hắn đã trót "Cưỡi lưng cọp" không còn đường lùi nữa.

Một tổng thống dân chủ hết nhiệm kỳ thì về quê viết sách, đi diễn thuyết kiếm tiền. Một thằng độc tài mà bước xuống ngai vàng thì chỉ có hai cửa: ra pháp trường nếm mùi đạn 7.62mm hoặc chết rục xương trong tù.

Kẻ độc tài sinh ra đủ căn bệnh ảo tưởng vì sợ bị lật đổ nên hắn phải thanh trừng nội bộ, làm đủ trò hề hước thu hút sự chú ý của đám đông nhằm “tao vẫn còn đủ sáng suối để cai trị bọn mày” hoặc gây chiến tranh, chia rẽ bầy đàn với nhau để khỏi ai nhắm vào sai lầm của hắn. Ceasar, Napoleon, Hitler, Stalin, Mao Trạch Đông, Franklin D. Roosevelt, George H. W. Bush, Hugo Chavez đều đi chung một con đường này.

Cái nỗi sợ bị trả thù từ chính những thằng mình đã chà đạp khiến hắn buộc phải bám lấy quyền lực đến hơi thở cuối cùng, phải tàn bạo hơn ngày hôm qua để đảm bảo ngày mai mình còn sống. Hắn trở thành tù nhân trong chính cái cung điện của mình, xung quanh toàn là những thằng gật đầu răm rắp nhưng trong túi quần thì thằng nào cũng nắm chặt một con dao găm chờ hắn sẩy chân.

Đó là cái giá của "thuốc độc quyền lực": mày không chết vì thuốc, mày chết vì sợ cái ngày mày ngừng uống thuốc.

Hắn càng quyền lực, hắn càng mù lòa. Vì khi mày nắm mọi quyền sinh sát trong tay, không một thằng thuộc hạ nào dám mở mồm nói ra sự thật mất lòng (lạm phát, dân chúng mất niềm tin, quân đội suy yếu) vì sợ bay đầu.

Kết quả là hắn sống trong một cái bong bóng thông tin toàn màu hồng do đám nịnh thần vẽ ra. Hắn tưởng dân chúng đang tung hô hắn, tưởng kho lúa đang đầy, tưởng quân đội đang mạnh, nhưng thực chất bên dưới là một đống tro tàn sắp bùng cháy.

Hắn ta đã mất kết nối với thực tại. Không phải vì ngu đi mà bởi cơ chế sinh tồn của hệ thống quyền lực đã lọc sạch mọi tín hiệu cảnh báo trước khi nó đến được tai hắn.

Mọi quyết định được đưa ra đều dựa trên ảo tưởng ngông cuồng. Đám thuộc hạ vì sợ mất miếng ăn lại càng tung hô chủ nhân là sáng suốt, anh minh trong khi thừa thời cơ để tham ô vơ vét. Đây là lý do sao những thảm họa nhân tai liên tiếp diễn ra dưới triều đại của các bạo chúa.

Dân chúng càng phẫn uất, làm loạn, khởi nghĩa thì hắn ta càng đưa quân đến trấn áp, tiêu diệt khiến cho chi phí cai trị (cost of ruling) ngày càng đắt đỏ hơn: phải cho thêm tiền, địa vị, đặc quyền đặc lợi để đám đàn em tiếp tục cầm súng chĩa vào đám kẻ thù thay vì chính mình.

Một chế độ độc tài càng về cuối đời càng trở nên đắt đỏ một cách khủng khiếp. Để duy trì cái ghế, hắn phải nuôi một bộ máy an ninh khổng lồ, một đám tướng lĩnh tham lam và một lũ quan chức quan liêu. Tiền để bịt miệng bọn này (loyalty payments) ngày càng tăng vì lòng tham không đáy và rủi ro ngày càng cao.

Kết cục thường thì hoặc hắn ngồi đến chết, không một ai chống đối nhưng cái đất nước hắn trị vì thì ngày một mục rỗng, dân chúng nghèo rơi rớt vì không còn gì để vơ vét.

Hoặc rơi vào trường hợp thứ 2: kinh tế suy sụp do tham nhũng và quản lý ngu dốt, hoặc khi có biến cố bên ngoài như dầu rớt (trường hợp kinh điển của Liên Xô những năm 80 hay Venezuela sau này), cái quỹ lương để nuôi “chó giữ nhà” cạn kiệt. Lúc này, lòng trung thành bốc hơi ngay lập tức. Những thằng tướng lĩnh hôm qua còn thề sống chết bảo vệ lãnh tụ, hôm nay sẽ là những kẻ đầu tiên chĩa súng vào đầu hắn để mặc cả với phe đối lập mới là điều kiện cần, bọn phản bội vẫn cần thêm cái gật đầu quan thầy ngoại bang - tức các cường quốc (Mỹ, Trung, Nga...) bảo kê cho sự tồn vong chế độ độc tài đứng vững - chịu đồng ý buông, không thèm đỡ nữa.

Cái ghế độc tài ở các nước nhỏ nghe thì có vẻ oách khi được làm vua 1 nước nhưng thực chất chỉ đứng ra với vai trò "quản lý chi nhánh" cho các đế chế lớn. Khi "quản lý" làm ăn thua lỗ, gây rối loạn ảnh hưởng đến lợi ích của "tổng công ty" (ví dụ như nguồn cung dầu mỏ bị gián đoạn, làn sóng tị nạn tràn sang biên giới), thì thằng đại ca ở Washington hay Bắc Kinh sẽ gật đầu cho thay ngựa giữa dòng. Việc lật đổ Ngô Đình Diệm năm 1963 hay việc Mỹ buông tay Mubarak ở Ai Cập năm 2011 là những ví dụ điển hình cho cái "gật đầu" lạnh lùng đó.

Vậy điều gì xảy ra sau khi một thằng khốn nạn bị lật đổ? Chả có cái mùa xuân dân chủ đẹp đẽ ấy đâu.

Cái “mùa xuân” mà bọn lãng mạn hay vẽ ra thực chất thường kết thúc bằng một “mùa đông khắc nghiệt” của hỗn loạn hoặc một sự sắp xếp lại ghế ngồi của giới tinh hoa. Quyền lực nó có cái tính chất vật lý của nó: Nó cực kỳ ghét khoảng trống (Vacuum of Power). Khi một thằng độc tài ngã ngựa, cái ghế nóng đó không thể để trống dù chỉ một giây, và những gì lấp vào đó thường kinh tởm không kém gì cái thứ vừa bị vứt đi.

Kịch bản thứ nhất: Khoảng trống quyền lực" dẫn đến tắm máu.

Cái này xảy ra là do cơ chế "chia để trị" của thằng độc tài cũ. Khi còn sống, hắn cố tình làm suy yếu mọi thể chế (quân đội, tòa án, đảng phái) để đảm bảo không ai mạnh hơn hắn. Hắn biến các tướng lĩnh thành những con chó giữ nhà chỉ biết nghe lệnh chủ chứ không biết phối hợp với nhau.Thế nên khi thằng chủ chết, đám chó đó mất phương hướng và quay sang cắn xé nhau để tranh giành miếng thịt.

Mày nhìn Libya sau khi Gaddafi chết xem, từ một quốc gia ổn định (dù độc tài) biến thành cái chợ vỡ cho hàng trăm nhóm phiến quân, bộ lạc xâu xé. Dân đen lúc này không những không có tự do mà còn mất luôn cả cái quyền cơ bản nhất là quyền được an toàn đi ra đường không bị dính đạn lạc. Lúc này, dân chúng sẽ lại khao khát một "bàn tay sắt" mới để dẹp loạn, và vòng lặp độc tài lại bắt đầu.

Kịch bản thứ hai (hiếm thấy hơn): Niềm dân chủ giả cầy (Lobbycracy)

Các đảng phái lớn (đại diện cho các nhóm lợi ích khác nhau) bắt tay nhau, đồng ý chia sẻ quyền lực và luân phiên nắm quyền để ngăn chặn sự trở lại của một tên độc tài cá nhân, nhưng đồng thời cũng để loại bỏ các lực lượng cực tả hoặc tiếng nói thực sự của dân nghèo ra khỏi cuộc chơi.

Chúng nó tạo ra một cái sân khấu bầu cử hào nhoáng, nơi dân chúng được đi bỏ phiếu định kỳ, nhưng danh sách ứng cử viên thì đã được các ông trùm dầu khí và giới tinh hoa duyệt trước sau bức màn nhung rồi. Đó là một nền dân chủ được thiết kế để bảo vệ lợi ích của thiểu số nhưng lại mang bộ mặt của đa số, một sự nâng cấp hoàn hảo từ độc tài thô bạo sang độc tài tinh vi. Đây là tương lai mà tao nhìn thấy được trong tương lai nếu cái chế độ Đảng trị của Việt Nam sụp đổ, chẳng có một bức tranh xán lạn nào để chờ đợi phía.

Venezuela từng có một cái vỏ bọc dân chủ đẹp đẽ suốt 40 năm (từ 1958 đến khi Chavez lên năm 1998) được báo chí phương Tây khen ngợi là "ngọn hải đăng dân chủ" ở Mỹ Latinh. Nhưng bên trong, đó là một nền Lobbycracy (Cai trị bằng vận động hành lang) và Partyarchy (Đảng trị). Các quyết định quan trọng đéo được đưa ra ở nghị trường, mà được chốt trong các bữa tiệc rượu của giới chóp bu đảng phái và các ông trùm dầu khí.

Dân đi bầu cứ tưởng mình được chọn giữa "thay đổi" và "ổn định", nhưng thực ra là chọn giữa Pepsi và Coca-Cola, cả hai đều là nước đường có ga do cùng một bọn sản xuất. Cái sự bất công xã hội bị nén lại dưới cái nắp nồi áp suất "dân chủ giả cầy" đó suốt 40 năm, để rồi khi nó nổ tung, nó đẻ ra con quái vật Hugo Chávez – một thằng độc tài dân túy khác lợi dụng chính sự phẫn uất của dân nghèo để leo lên.

Thế nên, sau khi lật đổ độc tài, cái mà người ta nhận được thường chỉ là sự thay đổi "người cầm roi" chứ không phải thay đổi thân phận nô lệ. Hoặc là loạn sứ quân, hoặc là một cái "Hợp tác xã cai trị" của bọn nhà giàu mới nổi. Cái hệ thống nó tự bảo vệ nó bằng cách thay đổi hình dạng, như con tắc kè đổi màu, chứ cái lõi bóc lột và thao túng thì vẫn y nguyên. Dân chủ, trong trường hợp này, chỉ là cái bao cao su để giới tinh hoa hiếp đáp dân đen mà không sợ dính bệnh "cách mạng bạo lực" mà thôi.

Điểm mù của triết học chính trị Đông - Tây

Bọn tri thức tây học né tránh thừa nhận thuyết “Nỗi sợ là bà đỡ của chính trị” này vì xã hội tư bản hiện đại được xây dựng trên cái ảo ảnh rằng "cá nhân là tối thượng".

Nếu chúng nó thừa nhận tao đúng thì chính là thừa nhận rằng cái đám đông đang đi shopping, đang bầu cử kia thực chất chỉ là những "con robot tự động" (automaton conformity).

Tụi nó không chọn độc tài quân sự, nhưng tụi nó chọn sự độc tài của dư luận xã hội và quảng cáo. Tụi nó trốn thoát khỏi gánh nặng phải tự quyết định cuộc đời mình bằng cách hòa tan cái tôi vào đám đông, mặc quần áo giống nhau, xem phim giống nhau, suy nghĩ những điều mà truyền thông mớm cho, để rồi tự lừa mình rằng "đây là lựa chọn của tao".

Vậy cuối cùng nền dân chủ của chúng đang vận hành bởi những con cừu đội lốt sói, những kẻ đã tự nguyện thiến đi cái tư duy độc lập chỉ để được cảm thấy an toàn và thuộc về một cái gì đó.

Còn phương Đông nhờ trưởng thành sống trong cái môi trường nồi lẩu nho giáo, pháp gia, phật giáo , lão giáo cùng trộn lại với nhau một cách đéo thể thấm mùi mắm tôm hơn gọi là “tam giáo đồng nguyên” . Để trốn thoát khỏi nỗi sợ, chúng sẵn sàng quy phục uy quyền (authoritarianism). Hệ thống nho giáo hay chế độ gia trưởng được thiết kế hoàn hảo để vuốt ve cái nỗi sợ tự do này. Nó nói với mày rằng:

"Đừng lo, con trai. Đừng nghĩ, để cha nghĩ cho. Đừng quyết, để vua quyết cho. Mày chỉ cần nghe lời, mày sẽ được an toàn, được yêu thương, được là một phần của tổng thể".

Đây là một mối quan hệ bạo dâm - khổ dâm (sadomasochism) về mặt tâm lý. Kẻ cai trị cần người để đạp lên nhằm khỏa lấp sự cô độc của hắn, còn kẻ bị trị cần người để quỳ lạy nhằm vứt bỏ cái gánh nặng trách nhiệm. Nếu mang lý thuyết này ra ra mổ xẻ ở Trung Quốc và Việt Nam thì cái tấm màn nhung "Đạo đức", "Hiếu nghĩa", "Trung quân" sẽ bị xé toạc, lòi ra bên trong chỉ là những cá thể yếu đuối đang bám víu lấy nhau vì sợ hãi sự cô đơn của kiếp người.

Né tránh đề cập đến "Con người muốn được cai trị hơn là tự do chết đói" là một cơ chế phòng vệ của hệ thống. Bởi vì nếu con người nhận ra rằng cái khát khao phục tùng độc tài hay hòa tan vào đám đông không phải là “nghĩa vụ” hay “xu hướng tự nhiên” mà là một căn bệnh tâm lý, một sự thất bại trong việc trưởng thành của bản ngã, thì họ sẽ bắt đầu đặt câu hỏi. Mà hệ thống cai trị, dù là nền dân chủ giả cầy hay độc tài toàn trị, đều sợ nhất là khi con cừu nhận ra cái hàng rào không phải để bảo vệ nó khỏi sói, mà là để nhốt nó lại cho dễ vắt sữa.

Người ta nghĩ lịch sử lúc nào cũng đi theo một đường thẳng: từ mông muội đến văn minh, từ độc tài đến dân chủ. Nhưng trong mắt tao, lịch sử chỉ là một vòng tròn khép kín như hình ảnh Ouroboros (con rắn tự cắn đuôi mình). Nó luẩn quẩn trong những cái bẫy mãi không giải quyết nổi Hỗn loạn đẻ ra Độc tài, Độc tài đẻ ra Tha hóa, Tha hóa đẻ ra Sụp đổ, Sụp đổ lại đẻ ra Hỗn loạn. Cái gọi là "Dân chủ" hay "Lobbycracy" chỉ là những trạm nghỉ tạm thời, những biến thể tinh vi để che đậy bản chất của việc một nhóm thiểu số đang chăn dắt đa số. Dù thể chế có tên là gì, quyền lực luôn nằm trong tay một nhóm nhỏ có tổ chức, chống lại một đám đông vô tổ chức.

Bi kịch của vòng lặp độc tài lên ngôi bắt nguồn từ việc con người chưa chưa bao giờ thực sự đạt được "tự do để" (freedom to) - tức là khả năng tự phát triển bản thân, tự yêu thương và tự quyết định mà không cần bám víu vào quyền lực hay bầy đàn.

Chừng nào con người còn chưa đủ bản lĩnh để đối diện với nỗi cô đơn hiện sinh đó, thì mọi lá phiếu bầu cử cũng chỉ là giấy ủy quyền cho một kẻ khác chăn dắt đời mình mà thôi.

Đây chính là câu trả lời của tao để giải thứ câu hỏi mà triết học chính trị cả Đông lẫn Tây cố tình né tránh suốt 2000 năm nay.

Vậy tụi mày chấp nhận bước ra khỏi cái ma trận ảo tưởng đó để trả cái giá là sự cô độc mà đéo phải ai cũng chịu nổi không? Tao nghĩ đa phần câu trả lời nhận lại là tiếng “CÓ!” hèn nhát, đầy giả dối chẳng mấy được nhiều thằng thừa nhận “KHÔNG!” một cách thẳng thắn.

Một con lừa có thể bi kịch được không?
Chết dưới một gánh nặng mà mày vừa không thể vác nổi vừa không thể vứt bỏ? Đó là trường hợp của một thằng Triết gia. - Nietzsche

Con lừa đó bi kịch không phải vì nó chở nặng, mà vì nó biết mình đang chở cái gì trong khi những con khác cứ nghĩ mình đang chở vàng bạc châu báu lên thiên đường. Cái gánh nặng của sự thật trần trụi – rằng thế giới này vận hành bằng lòng tham, bạo lực và nỗi sợ hãi chứ không phải bằng công lý hay tình thương – nó đè nát bất cứ tâm hồn yếu đuối nào - đó là thứ tao mở mắt ra mỗi ngày cho đến khi chìm vào giấc ngủ.

Càng nhìn đủ lâu vào vực sâu, ngắm nhìn thế giới hỗn loạn, tăm tối kia tao lại thấy nó … đẹp.

Đẹp theo một cách tàn tàn nhẫn và chân thực nhất, không đạo đức giả mà không phải qua đủ thứ lăng kính chủ nghiã với cái đuôi -ism, , lớp áo “đạo đức”, lớp phấn “nhân quyền” nào để trấn an bằng liều thuốc an thần “đạo đức nô lệ” mà bọn sói ban phát cho cả hàng trăm triệu người ngoài kia.

Ngày xưa, "đạo đức nô lệ" là tôn giáo, dạy người ta cam chịu để chờ kiếp sau.

Ngày nay, "đạo đức nô lệ" là chủ nghĩa tiêu dùng và tín dụng ngân hàng. Nó dạy người ta rằng hạnh phúc nằm ở cái sổ đỏ, ở con xe VinFast, ở chuyến du lịch check-in sang chảnh. Để đạt được cái "hạnh phúc" nhân tạo đó, con người ta tự nguyện chui đầu vào cái rọ nợ nần.

Lũ chăn cừu ngày nay không cần roi vọt để bắt nô lệ đi làm đúng giờ. Mày chỉ cần treo lên đầu nó một khoản nợ 3 tỷ, lãi suất thả nổi. Thế là xong. Nó sẽ tự động ngoan ngoãn, tự động câm mồm trước sếp, tự động gạt bỏ ước mơ, tự động quên đi tự do để cày cuốc trả lãi. Nó sợ mất việc hơn sợ mất tự do. Đó là cách hệ thống tạo ra những con cừu hoàn hảo: những con cừu tự hào về cái chuồng đắt tiền của mình.

Ai lại dám đứng giữa đám đông đang say sưa với giấc mơ "an cư lạc nghiệp" mà hét lên rằng: "Cái nhà tụi mày đang cày cuốc trả nợ 20 năm thực chất chỉ là cái chuồng bê tông giá 100 triệu/m2 để nhốt tụi mày lại cho dễ vắt sữa"? Thằng nào dám nói câu đó sẽ bị coi là điên, là loser, là kẻ phá bĩnh. Chắc mỗi tao đủ ngông cuồng, kiêu ngạo, điên khùng để nói điều này bằng tiếng việt.

Sự ngạo mạn này nếu mày không chịu đựng nổi vì tao tước đi cái quyền được "đóng vai nạn nhân" thì tao cũng không thèm xin lỗi. Nó là điều kiện bắt buộc. Muốn phá vỡ những bức tượng thần tượng cũ kỹ (Idols) đã mọc rêu phong ngàn năm, tao không thể dùng cái búa gõ nhẹ nhẹ kiểu khiêm tốn “theo ý kiến của tôi thì...” được. Tao phải dùng búa tạ, phải ngạo nghễ, phải đứng trên cái đống gạch vụn đó mà nhìn xuống.

Thứ tàn dư nho giáo để lại trong xã hội này căm ghét những kẻ có tư tưởng lạc loài, cách biệt với đám đông an phận. Nếu mày bắt tao phải giả vờ khiêm nhường chỉ để thỏa thiệp với đám đông mong được yên thân, được vỗ tay thì mày có thể cút ngay bây giờ được rồi đó.

Người ta hay khóc lóc "tại thằng độc tài ác quá" còn tao phải đủ nhẫn tâm chỉ thẳng vào mặt nói: "tại tụi mày hèn, tụi mày lười trưởng thành, tụi mày chỉ muốn tìm bố chứ không muốn làm người lớn".

Mà đã đứng bên lề quan sát cái rạp xiếc đang cháy, thì cần đéo gì phải khiêm tốn với mấy thằng hề đang diễn trò bên trong?

Không cần tranh luận, mày có gào như điên dưới phần bình luận tao cũng đéo trả lời. Kẻ mạnh với niềm tin sắt đá vào bản thân không thể lay chuyển thì việc tranh luận rất thừa thãi. Chỉ có lũ yếu đuối bị đánh khụy bởi thứ lý thuyết này khiến thâm tâm run rẩy nghi ngờ niềm tin của mình sẽ nhảy vào phản ứng giãy nảy, chửi bới, tấn công cá nhân, gào thét đạo lý... thực chất lộ rõ tiếng kêu của sự sợ hãi của chính mày.

Giờ thì quay lại Venezuela dưới cuộc “Cách mạng Bolivar” do chính bàn tay của đám đông mong muốn trả thù tầng lớp tinh hoa bằng lá phiếu cho mày thấy cái Thuyết "Luật của kẻ cai trị" này nó thực tế đến phũ phàng.

"Cách mạng Bolivar"

Nó bắt đầu bằng những hy vọng lãng mạn, bùng nổ bằng tiền dầu, cực đoan hóa bởi thù hận, và kết thúc trong sự hoang tàn khi người cầm lái gục ngã. Đây không phải là một đường thẳng, mà là một cú tàu lượn siêu tốc đưa Venezuela từ thiên đường xuống địa ngục.

Tuần trăng mật và Cú lừa Hiến pháp (1999 - 2001)

Học thuyết Constituyente

Như mọi kẻ cầm quyền ngồi lên chiếc ghế nóng mà cả triệu người ao ước, hắn ta sẽ bắt đầu cuốn vào vòng xoáy “Luật của kẻ cai trị” từ lúc nào không biết. Không ai cai trị một mình, Chávez biết rõ điều đó, hắn ta cần cài những kẻ trung thành trong vòng tròn thân cận của mình vào các vị trí lãnh đạo bộ máy và tiền cũng như lý tưởng để chúng ngoan ngoãn phục tùng mệnh lệnh.

Ngay trong ngày đầu tiên nhậm chức (2/2/1999), sau khi tuyên thệ trên "bản hiến pháp hấp hối", Chávez ký ngay Sắc lệnh số 3: Trưng cầu dân ý để bầu ra Hội đồng Lập hiến.

Theo bản hiến pháp 1961 trước đó, Venezuela trên lý thuyết có Quốc hội lưỡng viện (Thượng viện và Hạ viện) học theo mô hình “Check and Balace” (Tam quyền phân lập) kiểu Hoa Kỳ cực cồng kềnh nhưng nó giúp phân tán quyền lực, phe này kiềm chế phe kia. Nó được thiết kế vì sợ có một thằng điên nào đó như gã độc tài Marcos Pérez Jiménez năm 1958 đảo chính thành công và nắm trọn quyền lực nên cố tình chia nhỏ quyền lực ra: Thượng viện kìm Hạ viện, Tòa án kìm Tổng thống, Địa phương kìm Trung ương. Muốn thông qua một cái luật, mày phải đi năn nỉ, đàm phán, thỏa hiệp gãy cả lưỡi mới xong.

Bình thường một ông tổng lên nắm quyền lúc nào cũng bị kiềm hãm quyền lực dựa trên bộ luật (Hiến pháp) có sẵn và bị kìm kẹp bởi Quốc hội (nơi bọn đối lập đang ngồi). Chávez lên năm 1999 cũng thế, dù làm Tổng thống nhưng Quốc hội và Tòa án Tối cao vẫn đầy rẫy người của phe cũ (đảng AD và COPEI). Hắn muốn ra lệnh, bọn kia cản. Hắn muốn chi tiền, bọn kia soi.

Với một thằng đang muốn tập trung hết quyền lực vào tay mình, phải tiêu diệt cái thể chế này bằng mọi giá. Để làm được điều này như mọi kẻ cai trị luôn cần đến một tên quan văn đủ giỏi đẻ bẻ cong chữ nghĩa hòng đạt được ý muốn của chủ nhân, con người bị lãng quên trong góc khuất của lịch sử này chính là Luis Miquilena. Tao đã nhắc sơ qua một lần ở trên về việc Miquilena đón Chávez năm 1994, bảo trợ về mặt tiền bạc và dạy bài học chính trị quan trọng nhất cho 1 thằng tướng võ biền:

"Đừng dùng súng cướp quyền nữa, thời đại này phải dùng lá phiếu và luật pháp để cướp quyền".

Là một con cáo già chính trị, cựu đảng viên cộng sản kỳ cựu; từng lăn lộn trong giới tài phiệt (ông trùm ngành thuốc lá và bảo hiểm), Miquilena cực kỳ hiểu rõ tâm lý của giới công nhân thợ thuyền lẫn những ông trùm tư bản. Để thành công trong việc chinh phục trái tim của số đông mày phải cực kỳ giỏi trong việc dùng một thứ lý thuyết luật học cực kỳ cao siêu, vay mượn từ các triết gia Pháp (như Sieyès), rồi diễn giải lại bằng ngôn ngữ bình dân dễ lọt tai đến mức bà bán rau ngoài chợ cũng thấy mình trở thành vĩ nhân.

Miquilena dạy Chávez nói với dân rằng: Các cơ quan nhà nước hiện tại (Quốc hội, Tổng thống, Tòa án) chỉ là “Quyền lực Phái sinh” (Constituted Power) – tức là những kẻ làm thuê được sinh ra từ Hiến pháp cũ. Còn Nhân dân mới là “Quyền lực Gốc” (Original Constituent Power) – là ông chủ, là đấng sáng thế tạo ra Hiến pháp.

Từ đây Miquilena đưa ra một lập luận cực kỳ ngọt như mía lùi xỏ lỗ tai công chúng như sau:

Vì Nhân dân là ông chủ tối thượng, nên bất cứ lúc nào ông chủ thấy đám làm thuê hư hỏng, ông chủ có quyền triệu hồi sức mạnh gốc để xóa bỏ tất cả, đập đi xây lại từ đầu mà không cần tuân theo bất kỳ quy tắc nào của bọn làm thuê.

"Hội đồng Lập hiến" chính là hiện thân của ông chủ đó. Khi Hội đồng này xuất hiện, mọi luật lệ cũ đều vô nghĩa, mọi cơ quan cũ phải cúi đầu hoặc biến mất.

Nếu nhìn trên phương diện marketing lẫn triết học thì thứ lý thuyết Constituyente này quả là cực thành công trong việc biến một “câu chuyện” (narrative) in đậm trong tâm thức bị áp bức, mong muốn được trả thù bọn chính trị gia đảng AD và COPEI trong suốt 40 năm qua. Nhưng vì không có tiếng nói, không có trình độ học thức nên họ không thể tài nào tìm ra cách mô tả nỗi uất ức này ngoài việc chấp nhận sự cai trị trong nỗi bức xúc. . Lý thuyết của Miquilena trao cho họ một cây "Thượng phương bảo kiếm":

“Các bạn không cần phải đợi bọn nó hết nhiệm kỳ, các bạn có quyền đuổi cổ bọn nó ngay lập tức thông qua Hội đồng Lập hiến.”

Dân đen nghe quá sướng tai, cảm thấy mình như Bao Công đang trừng thị kẻ gian ác lấy lại công lý đã mất. Thay vì nói thẳng ra là “sửa luật”, Miquilena và Chávez dùng câu từ mỹ miều hơn đánh lạc hướng gọi là "Sáng lập lại nền Cộng hòa" (Refounding the Republic. Hai tên này nói đất nước hỏng từ nền móng phải đạp đi xây lại. Hứa hẹn bản hiến pháp mới sẽ là là một bản khế ước xã hội hoàn hảo, nơi quyền lợi của mọi người được ghi rõ từng chữ: quyền có nhà, quyền được chăm sóc sức khỏe, quyền của người bản địa, quyền của phụ nữ. Cái bánh vẽ này quá thơm, ai cũng nghĩ rằng chỉ cần viết những điều tốt đẹp vào giấy thì tự nhiên ngoài đời nó sẽ thành hiện thực.

Để kích thích thêm sự cuồng nhiệt với nền dân chủ giả cầy đang chết yểu tự tay dâng quyền lực vào một Julius Caesar với khuôn mặt của một một gã da ngăm đen lai da đỏ (Zambo), Miquilena biết rằng dân chúng vốn thờ ơ với bầu cử vì họ chỉ được bầu 5 năm một lần rồi về nhà ngủ, mặc kệ mọi quyền hành trong tay lũ tinh hoa. Miquilena bảo:

"Không, với Hiến pháp mới, các bạn sẽ tham gia trực tiếp vào việc điều hành đất nước mỗi ngày".

Họ tổ chức hàng ngàn cuộc họp tổ dân phố, kêu gọi dân đóng góp ý kiến viết Hiến pháp. Dân nghèo lần đầu tiên thấy mình được hỏi ý kiến, được tôn trọng, họ cảm thấy mình là chủ nhân thật sự. Họ say sưa trong cái cảm giác quyền lực ảo đó mà không biết rằng những ý kiến của họ chỉ là vật trang trí, còn khung sườn độc tài thì Chávez và Miquilena đã đóng sẵn rồi.

Movimiento V República (Phong trào nền cộng hòa thứ năm)

Tất nhiên chỉ với mỗi lý thuyết đủ sức lôi cuốn là không đủ, Chávez cần phải có thêm một đám tay chân đông đảo để đi tuyền truyền khắp hang cùng ngõ cụt ở các khu ổ chuột, bến cảng, nhà máy ở khắp nơi trên Venezuela.

Chávez tuyên bố lịch sử Venezuela từ trước tới năm 1998 là "Nền Cộng hòa Thứ Tư". Hắn bảo cái nền cộng hòa đó đã chết, đã thối rữa vì tham nhũng và bọn tư bản. Hắn lập ra một đảng mới với mục tiêu duy nhất: khai sinh ra "Nền Cộng hòa Thứ Năm" – một kỷ nguyên mới, sạch sẽ và thánh thiện. Đặt cái tên như thế là đã vỗ mặt bọn đối lập rằng: "Bọn mày là quá khứ, tao là tương lai".

Movimiento V República (MVR) với nòng cốt đến từ chính đám lính cũ MBR-200 tham gia đảo chính thất bại năm 1992 , vì luật cấm quân nhân làm chính trị (trước 1975 gọi là tham chính) nên Chávez tự lột cái áo vằn quân đội ra và khoác áo dân sự, đổi tên thành MVR. Nhưng cái đảng phái này vẫn vận hành theo kiểu quân đội ra lệnh - phục tùng như trại lính chứ không có tranh luận dân chủ gì hết.

Để hốt thêm phiếu, Chávez gom tất cả những thành phần bất mãn trong xã hội vào một cái liên minh gọi là Polo Patriótico (Cực Yêu nước). Trong cái liên minh này có đủ loại người: từ đám cộng sản già nua (Đảng Cộng sản Venezuela), đám trí thức cánh tả mộng mơ (như đảng MAS), cho đến đám dân nghèo thất học. Luis Miquilena chính là người đứng ra khâu vá cái đám hổ lốn này lại. Luis dùng uy tín và mạng lưới quan hệ của mình để thuyết phục bọn cánh tả rằng Chávez là vị cứu tinh duy nhất, bảo bọn họ phải gạt bỏ hiềm khích mà dồn phiếu cho "Comandante".

Nhiệm vụ chính trị của đảng MVR chỉ một mục đích duy nhất: Círculos Bolivarianos (Vòng tròn Bolivar) - một mạng lưới chân rết cắm sâu vào từng ngóc ngách của xã hội.

Ngay từ những ngày đầu vận động cho cái Hội đồng Lập hiến, Chávez và bộ sậu MVR đã không chơi kiểu vận động tranh cử quý tộc trên tivi như đám chính trị gia cũ. Chúng chơi chiến thuật “vết dầu loang” bằng cách tuyển mộ hàng ngàn, hàng vạn những kẻ cuồng tín, thất nghiệp, những thanh niên đường phố, những bà mẹ bỉm sữa ở các khu ổ chuột (barrios) để làm cái gọi là "tuyên truyền viên".

Nhiệm vụ của đội quân MVR này là cầm cuốn sách nhỏ màu xanh dương - bản dự thảo hiến pháp - đi gõ cửa từng nhà, chui vào từng cán lán xập xệ trên các sườn đồi Caracas. Không chỉ đi phát tờ rơi kiểu tiếp thị vốn dĩ hiệu quả tuyên truyền rất thấp, MVR tổ chức các buổi "đọc sách thánh" tụ tập dân nghèo lại, đọc to từng điều khoản trong hiến pháp dự kiến, rồi giải thích theo kiểu bình dân học vụ:

"Đấy, các bác thấy chưa, điều này nói là đất đai là của toàn dân, tức là của các bác, chứ không phải của bọn nhà giàu. Bầu cho Chávez là lấy lại đất!".

Điều này tạo ra một hiệu ứng bầy đàn cực kỳ khủng khiếp. Những kẻ tuyên truyền không phải là đám người đội mũ đỏ, mặc áo phông hô khẩu hiệu trong các buổi diễn thuyết mà chính là hàng xóm láng giềng của mày, là chị Juliez đang làm thợ may, là anh Andrez vừa mới thất nghiệp vì chủ đuổi. Không có gì hiệu quả hơn bằng tin đồn truyền miệng lan qua tai người này hết người khác. Vì nói cùng thứ tiếng của dân lưu manh chửi thề đám nhà giàu nên người dân tin sái cổ hơn gấp vạn lần mấy thằng chính trị gia mặc Vest nói chuyện trịch trượng.

Để nuôi cái bộ máy khổng lồ này chạy ro ro thì dùng nước bọt hô hào “phụng sự lý tưởng cách mạng” là đủ. Chávez đã bơm "doping" cho nó thông qua cái Plan Bolívar 2000 biến những tay chân thân tín cấp thấp thành những “ông trùm con” ở địa phương. Mày muốn nhận gạo miễn phí? Phải qua tay thằng tổ trưởng dân phố phe Chávez. Mày muốn xin thuốc men? Phải đăng ký với hội phụ nữ phe Chávez.

Dần dần, đám tay chân này trở thành tai mắt của chế độ. Ở mỗi khu phố, chúng nó biết rõ nhà nào ủng hộ Chávez, nhà nào “phản động”. Ai mà hó hé chê bai Chávez là hôm sau bị cắt viện trợ, hoặc bị đám côn đồ (tiền thân của các nhóm Colectivos vũ trang sau này) đến dằn mặt ngay.

Chính cái đám đông đảo, hung hãn và được tổ chức chặt chẽ này đã tạo ra áp lực đường phố cực lớn. Khi phe đối lập định tổ chức biểu tình, Chávez chỉ cần phất tay một cái là đám này từ các khu ổ chuột tràn xuống trung tâm như ong vỡ tổ, bao vây, đe dọa, thậm chí tấn công phe kia. Chúng biến đường phố thành lãnh địa riêng của Chávez, nơi mà luật pháp không phải là sách luật, mà là nắm đấm của đám đông.

Khi Chávez đứng trên bục phát biểu nói về "quyền lực nhân dân", thì ở dưới, hàng vạn cặp mắt rực lửa của đám chân rết này đang nhìn chằm chằm vào bất cứ ai dám không vỗ tay. Đó là cách hắn biến một cuộc bỏ phiếu thành một cuộc biểu dương lực lượng, khiến cho bất kỳ ai muốn chống đối cũng phải rùng mình sợ hãi mà im miệng.

"Những gã khờ hữu dụng" (Useful Idiots)

Không có tiền thì lý thuyết chỉ là gió bay, và đám tay chân MVR cũng giải tán sớm vì đói.

Trong giai đoạn 1998-1999, trước khi Chávez nắm trọn vẹn cái “kho bạc” dầu mỏ khổng lồ, dòng tiền để nuôi bộ máy vận động Hiến pháp đến từ một nguồn cực kỳ trớ trêu, mà tao gọi là “Những gã khờ hữu dụng” (Useful Idiots). Đó chính là đám tài phiệt ngân hàng và giới truyền thông tư bản gộc của Venezuela.

Tại sao những kẻ giàu có nhất Venezuela lại bỏ tiền ra mua sợi dây thừng để Chávez treo cổ họ sau này?

Phải kể đến công lao của "bố già" Luis Miquilena một lần nữa. Không chỉ “quân sư Khổng Minh” của Chávez trong việc đóng vai trò như bộ não chính trị. Mà còn là cái phiễu hút tiền từ đám nhà giàu. Nhờ là một doanh nhân thành đạt trong ngành bảo hiểm, chơi thân với giới chủ ngân hàng và các ông trùm truyền thông, Miquilena đi gặp họ và rót mặt vào tai:

"Bọn đảng cũ AD và COPEI tham nhũng quá rồi, chúng nó ăn hết phần của các anh. Hãy ủng hộ thằng nhóc Chávez này đi, nó chỉ là con tốt thôi, tao sẽ giật dây nó. Nó lên sẽ dẹp bọn kia, mở đường cho các anh làm ăn".

Đám tư bản lúc đó ghét cay ghét đắng sự quan liêu của chế độ cũ, nên tin sái cổ. Các ngân hàng lớn (đặc biệt là nhóm tài chính đang muốn thâu tóm thị trường sau cuộc khủng hoảng ngân hàng giữa thập niên 90) đã bơm tiền tấn cho chiến dịch tranh cử và vận động Hiến pháp của Chávez.

Họ nghĩ rằng bỏ tiền ra "đầu tư" vào Chávez là đang mua một con chó giữ nhà biết nghe lời. Những chuyến bay vận động tranh cử bằng chuyên cơ, những sân khấu hoành tráng, hàng triệu cuốn sách xanh (bản dự thảo hiến pháp) được in phát miễn phí... tất cả đều có mùi tiền của giới tư bản này.

Trong chính trị đương đại, "thời lượng phát sóng" chính là tiền, thậm chí còn quý hơn tiền mặt. Khi các đài truyền hình khác bắt đầu nghi ngờ, e dè tầm ảnh hưởng của Chávez, đài truyền hình Venevisión lớn nhất Venezuela lại mở toang cánh cửa cho “người hùng nhân dân” này lên sóng trong những khung giờ vàng, tô vẽ hình ảnh như một một người hùng bình dân, một người cha của dân tộc. Tất cả đều có cái gật đầu của ông trùm Gustavo Cisneros - chở sở hữu đài Venevisión. Cisneros làm vậy vì muốn dùng Chávez để tiêu diệt đối thủ cạnh tranh là đài RCTV (đài này chống Chávez và sau này bị Chávez đóng cửa). Cái giá trị quy đổi của sự ủng hộ truyền thông này lên tới hàng trăm triệu đô la quảng cáo miễn phí.

Thứ ba nữa lại đến từ … Tiền ngân sách nhà nước. Ngay khi Chávez nhậm chức Tổng thống vào tháng 2 năm 1999, hắn chưa có Hiến pháp mới, nhưng hắn đã có chìa khóa kho bạc. Từ tháng 2 đến tháng 12 năm 1999 (lúc bỏ phiếu thông qua Hiến pháp), hắn đã thực hiện một cú chuyển tiền khổng lồ dưới danh nghĩa Plan Bolívar 2000.

Hắn lấy tiền từ Tập đoàn Dầu khí Quốc gia (PDVSA) và ngân sách quốc phòng, nhưng thay vì dùng để khoan dầu hay mua súng, hắn chuyển thẳng vào tay quân đội để làm “công tác dân vận” - là tiền để mua phiếu cho cuộc trưng cầu dân ý về Hiến pháp.

Từ tiền bẩn này các lính tráng chở xe tải đầy ắp thực phẩm, vật liệu xây dựng xuống các khu ổ chuột, vừa phát quà vừa nói: "Đây là quà của Tổng thống Chávez, các bác nhớ đi bầu 'CÓ' cho Hiến pháp mới nhé". Dân nghèo cầm ổ bánh mì, nhìn thấy logo của chính phủ, thì họ bầu ngay tắp lự. Tiền thuế của dân được dùng để tẩy não dân, khiến họ tự nguyện trao quyền lực tuyệt đối cho kẻ đang cai trị mình.

Sự bảo kê của quân đội

Trước thời Chávez (giai đoạn 1958-1998), giới tinh hoa chính trị Venezuela đối xử với quân đội như “con chó giữ nhà”. Tức là: tao nuôi mày, cho mày súng, mày canh gác biên giới và bảo vệ tao, nhưng cấm mày được ngồi vào bàn ăn (chính trị).

Giới tướng lĩnh cảm thấy bị khinh rẻ, bị cô lập trong doanh trại, trong khi bọn chính trị gia mặc vest thì ăn sung mặc sướng và tham nhũng. Chávez nắm thóp được cái tâm lý mặc cảm này. Hắn bắt đầu “chính trị hóa” quân đội - tức là biến khẩu súng từ trung thành với hiến pháp quay sang trung thành với lãnh tụ Chávez bằng học thuyết "Liên minh Dân sự - Quân sự" với luận điểm cốt lõi: Quân đội không phải là kẻ bảo vệ tách biệt, Quân đội chính là Nhân dân.

Binh lính bị nhồi sọ câu thần chú này: "El Ejército es el Pueblo en uniforme" (Quân đội là Nhân dân mặc quân phục). Câu này nghe thì sướng tai, đầy tính đoàn kết, nhưng thực chất nó là liều thuốc độc giết chết tính chuyên nghiệp của quân đội.

Khi mày định nghĩa “Quân đội là Nhân dân”, mày đã xóa nhòa ranh giới giữa nhiệm vụ “Quốc phòng” (bảo vệ lãnh thổ) và nhiệm vụ “Chính trị” (điều hành đất nước). Chávez bảo rằng: Vì quân đội là nhân dân, nên nỗi đau của nhân dân (đói nghèo, thất học) cũng là nhiệm vụ của quân đội. Quân đội không được ngồi yên trong trại khi dân đói. Quân đội phải ra đường, phải bán gạo, phải xây nhà, phải dạy học.

Từ lý thuyết này, hắn đẻ ra một khái niệm mới về an ninh quốc gia: An ninh Toàn diện (Integral Security). Trước đây an ninh là chống ngoại xâm. Giờ Chávez bảo: “Đói nghèo là kẻ thù, dốt nát là kẻ thù”. Thế là hắn hợp pháp hóa việc đưa tướng tá sang làm việc của các bộ trưởng kinh tế, giáo dục, y tế.

Khi các sĩ quan quân đội được Chávez cho phép bước ra khỏi doanh trại để làm “kinh tế”, họ như chuột sa chĩnh gạo. Trước giờ chỉ biết cầm súng, giờ được cầm ngân sách, được ký hợp đồng thầu, được quản lý đô la nhập khẩu. Chávez biết thừa bọn này không có kỹ năng quản lý, và hắn cũng biết thừa bọn này sẽ ăn bớt. Nhưng hắn mặc kệ, thậm chí là khuyến khích ngầm.

Tại sao? Vì khi một ông tướng đã lỡ nhúng tay vào chàm, đã lỡ xây biệt thự bằng tiền bớt xén từ chương trình Plan Bolívar 2000, ông tướng đó đã trở thành con tin của Chávez. Nếu chế độ này sụp đổ, nếu Hiến pháp 1961 quay lại với cơ chế kiểm toán độc lập, ông tướng đó sẽ đi tù mọt gông.

Do đó, cái “Liên minh Dân sự - Quân sự” thực chất là một bản “Hợp đồng Mafia”: Tao (Chávez) cho tụi bay (Quân đội) quyền lực và tiền bạc mà hiến pháp cũ cấm tiệt. Đổi lại, tụi bay phải dùng súng để bảo vệ tao và cái Hiến pháp mới của tao. Tụi bay không còn bảo vệ Tổ quốc trừu tượng nữa, tụi bay bảo vệ cái “nồi cơm” cụ thể của chính mình.

Kết quả là, khi phe đối lập la làng lên rằng Chávez đang vi hiến, đang độc tài, thì quân đội điếc đặc. Họ không thấy Chávez là kẻ thù của hiến pháp, họ thấy phe đối lập mới là kẻ thù đang lăm le đập vỡ bát cơm của họ. Chávez đã biến quân đội từ một trọng tài trung lập thành một đấu sĩ trên võ đài, đứng cùng phe với hắn để đấm vỡ mồm bất cứ ai dám thách thức. Cái gọi là "Liên minh" ấy, trần trụi ra mà nói, là sự chia chác quyền lực giữa một gã mị dân và một đám lính đánh thuê được hợp pháp hóa.

Sức hút của Đấng Cứu Thế (Messianic Charisma).

Mày không thể chỉ dùng tiền và lý thuyết khô khan để khiến hàng triệu người phát điên vì mày được. Mày cần cảm xúc. Chávez là một thiên tài về giao tiếp, một diễn viên đại tài trên sân khấu chính trị.

Hắn tạo ra một sự kết nối tâm linh kỳ lạ với tầng lớp cùng đinh. Trước Chávez, các tổng thống Venezuela nói giọng, ăn mặc, và cư xử như người Mỹ hoặc người châu Âu. Còn Chávez nói giọng đường phố, hát nhạc dân ca (joropo) trên sóng truyền hình, kể chuyện cười tục tĩu, chơi bóng chày. Hắn làm cho bà bán vé số, anh xe ôm cảm thấy: “Thằng cha này giống mình vãi! Nó là mình, và mình là nó!”.

Đây là thứ vũ khí vô hình nhưng cực mạnh: Sự đồng nhất hóa (Identification). Khi Chávez bị tấn công, dân nghèo cảm thấy chính họ đang bị tấn công. Khi Chávez chửi bọn nhà giàu, dân nghèo cảm thấy sướng như chính họ đang chửi. Hắn đã biến cuộc bỏ phiếu sửa Hiến pháp không còn là vấn đề pháp lý nữa, mà thành một cuộc Thánh chiến giữa “Dân tộc” (là Chávez và người nghèo) chống lại “Bọn Phản quốc” (bất kỳ ai chống Chávez).

Đặc biệt, chương trình truyền hình Aló Presidente (bắt đầu từ tháng 5 năm 1999) mỗi chủ nhật, hắn lên tivi nói chuyện lan man hàng tiếng đồng hồ, gọi điện giải quyết khiếu nại trực tiếp cho dân, mắng mỏ bộ trưởng ngay trên sóng. Nó phá vỡ hoàn toàn rào cản giữa người cai trị và kẻ bị trị.

Bình thường, dân muốn khiếu nại phải làm đơn, chờ chực cửa quan, bị hành lên hành xuống. Trong Aló Presidente, Chávez đảo lộn tất cả. Hắn ngồi đó, một bà già gọi điện đến khóc lóc vì nhà dột hay thiếu nước. Chávez làm gì? Hắn không bảo "để tôi xem xét". Hắn gọi ngay tên ông Bộ trưởng chịu trách nhiệm (thường là đang ngồi rúm ró ở hàng ghế dưới) và chửi té tát ngay trên sóng:

"Tại sao bà con khổ thế này mà mày ngồi yên à? Tao ra lệnh cho mày trong 24h phải sửa nhà cho bà ấy! Đi ngay!".

Dân chúng xem tivi sướng run người. Họ thấy công lý được thực thi ngay tức khắc. Họ thấy Chávez quyền uy lấn át cả đám quan lại hách dịch. Nhưng họ không nhận ra cái bẫy chết người ở đây: Chávez đang phá hủy hệ thống hành chính. Hắn dạy cho dân một bài học: Luật pháp, quy trình là vô dụng. Chỉ có ý chí của Chávez là giải quyết được vấn đề ,biến chính phủ từ một bộ máy vận hành theo luật thành một cái tiệm tạp hóa mà hắn là ông chủ duy nhất biết chỗ cất tiền.

Chávez cực kỳ giỏi trong việc sử dụng ngôn ngữ tôn giáo để chính trị hóa. Hắn cầm cây thánh giá trên tay, trích dẫn Kinh Thánh và tuyên bố: “Chúa Giê-su là người xã hội chủ nghĩa đầu tiên”. Với một đất nước sùng đạo như Venezuela, đây là đòn sát thủ biến phe đối lập không chỉ thành kẻ thù chính trị, mà thành “Quỷ dữ”, thành những kẻ chống Chúa. Hắn gọi bọn họ là escualidos (lũ ốm đói, lũ thảm hại).

Khi đưa cuốn hiến pháp nhỏ màu xanh (Cuốn sách xanh tí hon mà hắn luôn cầm theo như Kinh Thánh) ra trưng cầu dân ý, dân nghèo đi bầu không phải vì họ đã đọc và hiểu các điều khoản pháp lý phức tạp trong đó. Họ đi bầu vì "Đấng Cứu Thế" bảo rằng cuốn sách này sẽ cứu rỗi linh hồn và cái bụng của họ.

Viết lại hiến pháp

Phe đối lập (do hai đảng AD và COPEI thất bại trong cuộc bầu cử) cười khẩy:

"Vẽ chuyện. Viết lại Hiến pháp thì cứ viết, nhưng Quốc hội (do tao nắm đa số) vẫn còn đây, làm sao mày thông qua được?

Vì theo luật muốn sửa đổi thì phải thông qua quốc hội. Đường thẳng đi không được thì chơi đường ống cống khiến đám nghị sĩ già nua không đỡ nổi: không thèm đi qua Quốc hội, đi đường vòng qua Tòa án Tối cao và Nhân dân.

Ngay trong ngày nhậm chức (tháng 2/1999), Chávez đã ký một sắc lệnh yêu cầu tổ chức trưng cầu dân ý. Hắn đặt câu hỏi cho Tòa án Tối cao (CSJ):

Trong một nền dân chủ, quyền lực tối thượng thuộc về ai? Thuộc về Quốc hội hay thuộc về Nhân dân?”.

Về mặt triết học và luật học, Tòa án buộc phải trả lời:

“Thuộc về Nhân dân”.

Chávez chộp lấy ngay câu trả lời đó:

“A ha! Nếu quyền lực thuộc về Nhân dân, thì Nhân dân có quyền quyết định có viết lại Hiến pháp hay không mà KHÔNG CẦN sự cho phép của Quốc hội. Quốc hội chỉ là kẻ làm thuê (quyền lực phái sinh), không có tư cách cấm cản ông chủ (quyền lực gốc).”

Tòa án Tối cao lúc đó, dưới sức ép khủng khiếp của dư luận và những lời đe dọa ngầm từ quân đội, đã run rẩy gật đầu.

Vào tháng 1 năm 1999, Tòa án ra phán quyết lịch sử: Tổng thống có quyền triệu tập trưng cầu dân ý về Hiến pháp mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Bùm! Cái chốt chặn Quốc hội của phe đối lập bị Tòa án giật sập trong một nốt nhạc.

Cuộc trưng cầu dân ý đầu tiên diễn ra vào ngày 25 tháng 4 năm 1999. Chávez giăng cái bẫy thứ hai tinh vi hơn. Hắn đưa ra tờ phiếu với hai câu hỏi.

Câu 1:

“Bạn có muốn triệu tập một Hội đồng Lập hiến để viết lại Hiến pháp không?”

Câu này thì ai cũng “Say Yes” rồi, vì dân đang ghét chế độ cũ mà.

Nhưng cái cài cắm nằm ở Câu 2:

“Bạn có đồng ý với các quy tắc bầu cử do Tổng thống đề xuất để bầu ra thành viên Hội đồng này không?”

Phe đối lập ngu ngốc ở chỗ họ chỉ tập trung chửi câu 1 mà lờ đi câu 2. Họ không đọc kỹ cái "quy tắc bầu cử" mà Chávez kẹp vào.

Để bầu ra cái Hội đồng Lập hiến (Constituyente) này, Chávez cần một bộ luật bầu cử mới. Hắn khôn khéo gạt bỏ cái cơ chế “đại diện theo tỷ lệ” (proportional representation) vốn là truyền thống của Venezuela (nơi mà đảng nhỏ cũng có ghế nếu kiếm được chút phiếu). Thay vào đó, hắn áp dụng một cơ chế quái thai gọi là “Kino” (kiểu như sổ xố lô tô).

Cơ chế này phức tạp về toán học nhưng hiểu đơn giản là: “Được ăn cả, ngã về không”. Việc chia nhỏ các khu vực bầu cử sao cho phe nào thắng phiếu phổ thông sẽ hốt trọn ổ ghế ngồi.

Kết quả ngày 25/4/1999: Hơn 80% dân chúng bỏ phiếu “CÓ” cho cả hai câu hỏi.

Với tấm lệnh bài “80% ý dân” này trên tay, Chávez coi như đã cầm thanh gươm Thượng phương bảo kiếm. Hắn quay sang Quốc hội và cười nhạo:

“Các ông thấy chưa? Ông chủ (nhân dân) đã ra lệnh rồi. Các ông giờ chỉ cần phục tùng”.

Đến tháng 7 năm 1999, cuộc bầu cử thành viên Hội đồng Lập hiến diễn ra dựa trên cái luật chơi quái đản ở Câu 2. Phe Chávez chỉ giành được 60% phiếu bầu nhưng chiếm tới 125/131 ghế (95%). Phe đối lập dù vẫn có 40% dân ủng hộ nhưng do bị xé lẻ phiếu nên gần như trắng tay.

Ngay khi Hội đồng Lập hiến (toàn người của Chávez) bước vào tòa nhà, việc đầu tiên họ làm là ra lệnh:

“Vì chúng tao đại diện cho Ý chí Nhân dân (vừa được 80% duyệt), nên chúng tao tuyên bố Quốc hội cũ... nghỉ chơi! Cấm họp! Cấm ra luật!”.

Đám nghị sĩ đối lập lúc này mới ngớ người ra, định cãi lý thì bị đám đông ủng hộ Chávez vây kín cửa, còn Cảnh vệ Quốc gia thì khoanh tay đứng nhìn. Họ chạy sang cầu cứu Tòa án Tối cao. Chủ tịch Tòa án Tối cao lúc đó là bà Cecilia Sosa. Bà này đứng trước áp lực kinh khủng: một bên là luật pháp, một bên là đám đông cuồng nhiệt ủng hộ Chávez đang vây quanh tòa nhà.

Cuối cùng, Tòa án Tối cao đã đưa ra một phán quyết lịch sử... tự sát: Họ công nhận quyền lực tối thượng của Hội đồng Lập hiến. Tức là Tòa án tự nhận mình là “con”, còn Hội đồng Lập hiến là “bố”.

Ngay sau phán quyết đó, bà Cecilia Sosa từ chức với câu nói: “Tòa án đã tự sát để tránh bị ám sát”. Nhưng mọi chuyện đã muộn. Hội đồng Lập hiến lập tức thành lập một “Ủy ban Tư pháp Khẩn cấp” ra tay thực hiện một cuộc đại phẫu thuật mà họ gọi mỹ miều là “Tình trạng Khẩn cấp Tư pháp”.

Mày biết họ làm gì không? Họ lập ra một cái ủy ban nhỏ, và cái ủy ban này có quyền sinh sát tối thượng. Chỉ trong vài tuần, chúng lôi đầu hơn 190 thẩm phán ở các tòa án cấp dưới ra chém (đuổi việc) không cần xét xử, với lý do là “tham nhũng” hoặc “không đủ năng lực”. Nhưng cái thâm độc ở cách lấp vào chỗ trống đó.

Chúng không bổ nhiệm thẩm phán chính thức (có nhiệm kỳ trọn đời hoặc dài hạn để đảm bảo độc lập). Không, Hội đồng Lập hiến bổ nhiệm “Thẩm phán tạm quyền” (Provisional Judges).

Mày phải khắc cốt ghi tâm cái chiêu này, vì nó là chìa khóa để kiểm soát tòa án. Một thẩm phán “tạm quyền” là kẻ có thể bị đuổi việc bất cứ lúc nào chỉ bằng một cú điện thoại nếu dám tuyên án trái ý cấp trên. Bằng cách này, Chávez không cần ra lệnh trực tiếp, hắn chỉ cần tạo ra một nỗi sợ hãi bao trùm: Mày muốn giữ ghế? Mày muốn có lương? Thì hãy xử cho đúng ý Bố già. Thế là ngành tư pháp Venezuela từ chỗ độc lập (dù có tham nhũng) đã biến thành một bầy cừu ngoan ngoãn.

Xong cái Tòa án, Chávez quay sang xử nốt cái Quốc hội cũ.

Lúc này, các nghị sĩ phe đối lập vẫn cố đấm ăn xôi, đòi vào tòa nhà Quốc hội để họp. Nhưng Hội đồng Lập hiến đã ra lệnh phong tỏa tòa nhà. Một cảnh tượng bi hài diễn ra mà báo chí quốc tế chụp được: Các nghị sĩ dân bầu phải trèo rào để cố gắng vào nơi làm việc của mình, trong khi đám đông ủng hộ Chávez (Chavistas) ở ngoài ném đá, chửi bới, còn lính Cảnh vệ Quốc gia thì đứng cười.

Cuối cùng, biết không thể chống lại được sức mạnh của đám đông và họng súng, Quốc hội cũ đành phải chấp nhận tự giải tán. Hội đồng Lập hiến lập tức đẻ ra một cái quái thai gọi là “Congresillo” (Quốc hội tí hon). Đây là một nhóm gồm 21 người (dĩ nhiên toàn phe Chávez) được chỉ định để làm thay việc của Quốc hội trong thời gian chờ Hiến pháp mới. Quyền Lập pháp cũng chính thức nằm gọn trong túi Chávez.

Đến tháng 11 năm 1999, bản Hiến pháp Bolivar được viết xong. Nó dày cộp, dài dòng văn tự, và được Chávez quảng cáo là “bản Hiến pháp tiến bộ nhất thế giới”. Nó có gì?

Ngoài những lời hứa hẹn về nhân quyền, về an sinh xã hội để dụ dân nghèo, nó cài cắm những viên thuốc độc bọc đường:

1. Đổi tên nước: Từ “Cộng hòa Venezuela” thành “Cộng hòa Bolivar Venezuela”. Đây là cách Chávez đóng dấu chủ quyền lên đất nước, như kiểu chó đái đánh dấu lãnh thổ vậy.

2. Tăng quyền Tổng thống: Nhiệm kỳ tăng từ 5 lên 6 năm, được tái cử ngay lập tức (trước đây phải đợi 10 năm mới được quay lại).

3. Xóa bỏ Thượng viện: Chuyển sang Quốc hội một viện để dễ kiểm soát.

4. Quyền giải tán Quốc hội: Tổng thống có quyền giải tán Quốc hội nếu nó gây cản trở (cái này là tối thượng quyền lực).

Ngày 15 tháng 12 năm 1999 là ngày định mệnh: Trưng cầu dân ý thông qua Hiến pháp mới. Và đây là lúc lịch sử Venezuela có một sự trùng hợp rùng rợn như phim kinh dị.

Đúng vào ngày người dân đi bỏ phiếu để trao quyền lực tuyệt đối cho Chávez, thì Trời sập. Một trận mưa bão kỷ lục đã trút xuống bang Vargas (vùng ven biển gần thủ đô Caracas). Những ngọn núi ngấm nước bão hòa đã sụp đổ, tạo ra những dòng lũ bùn khổng lồ cuốn phăng hàng chục ngàn ngôi nhà, chôn sống ước tính từ 10.000 đến 30.000 người. Đây là thảm họa thiên nhiên tồi tệ nhất lịch sử Venezuela, được gọi là Thảm kịch Vargas (La Tragedia de Vargas).

Trong khi xác người trôi lềnh bềnh, bùn đất chôn vùi cả thành phố, thì Chávez làm gì?

Phe đối lập và giáo hội nói rằng đây là “Sự trừng phạt của Chúa” vì dân chúng đã đi theo con đường sai lầm, Chávez đã lên tivi, mặc quân phục, đứng giữa mưa bão và hét lên một câu nói nổi tiếng thể hiện sự ngạo mạn đến tận cùng của một kẻ độc tài:

“Si la naturaleza se opone, lucharemos contra ella y haremos que nos obedezca!” (Nếu thiên nhiên chống lại chúng ta, chúng ta sẽ chiến đấu với nó và bắt nó phải phục tùng!)

Câu nói đó đã định hình toàn bộ phong cách cai trị của Chávez sau này: Bất chấp quy luật, bất chấp thực tế, bất chấp cả tự nhiên. Hắn tin rằng ý chí của hắn có thể bẻ cong được vạn vật.

Kết quả? Dân vẫn đi bầu trong mưa bão. Hiến pháp mới được thông qua với 71% phiếu thuận.

Chávez thắng lớn. Hắn có Hiến pháp mới, có Quốc hội mới, có Tòa án mới, và có cả một đất nước vừa bị thiên nhiên tàn phá cần hắn “cứu rỗi”. Giai đoạn 1999 khép lại với hình ảnh Chávez đứng trên đống đổ nát của cả thể chế cũ lẫn những ngôi nhà ở Vargas, tay nắm chặt cuốn Hiến pháp màu xanh, sẵn sàng cho một kỷ nguyên quyền lực không giới hạn.

Đó là cách một nền dân chủ chết đi trong niềm hân hoan của các cử tri mà không cần đến tiếng súng, lặng lẽ trao quyền lực cho 1 Caesar trở thành Hoàng đế vĩnh viễn trên ngai vàng dân chủ.

Tuần trăng mật của Chávez (1999-2001)

Đây là giai đoạn mà Chávez được Thần May Mắn (hoặc Thần Dầu mỏ) độ trì tận răng. Nếu không có những yếu tố thiên thời địa lợi này, cái ghế của hắn chưa chắc đã ngồi vững qua năm 2000.

Khi Chávez nhậm chức đầu năm 1999, giá dầu thế giới đang ở đáy vực (khoảng 9 USD/thùng). Kinh tế Venezuela nát bét. Nhưng đúng lúc hắn lên, giá dầu bắt đầu quay đầu tăng vọt. Tại sao? Vì Chávez đã làm một việc rất được lòng các ông trùm dầu mỏ: Hắn đi năn nỉ, lôi kéo các nước OPEC (Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ) ngồi lại với nhau để cắt giảm sản lượng.

Trước năm 1999, Venezuela là "đứa con ngỗ nghịch" nhất của OPEC. Dưới thời các chính phủ cũ, Tập đoàn Dầu khí Venezuela (PDVSA) hoạt động gần như độc lập, bọn nó coi OPEC là trò hề. PDVSA theo đuổi chiến lược "tăng sản lượng tối đa" để chiếm thị phần, bất chấp hạn ngạch của OPEC. Tức là OPEC bảo "anh em giảm bán để tăng giá nhé", thì thằng Venezuela lén mở van xả láng để bán được nhiều hàng.

Ả Rập Xê Út (anh cả của OPEC) cay lắm. Năm 1997-1998, Ả Rập Xê Út quyết định dạy cho Venezuela và các nước gian lận một bài học. Họ chơi bài ngửa: “Được, tụi bay thích xả láng thì tao xả láng”. Ả Rập Xê Út mở hết công suất van dầu, bơm ngập thị trường. Đúng lúc đó, Khủng hoảng Tài chính Châu Á 1997 nổ ra, nhu cầu tiêu thụ năng lượng tụt dốc không phanh. Cung tăng đột biến gặp cầu giảm đột biến, giá dầu rớt cái bịch từ 20 đô xuống còn dưới 10 đô/thùng.

Đây là lúc "đám nhà giàu ả rập" bắt đầu toát mồ hôi hột. Bọn Vùng Vịnh (Saudi, Kuwait, UAE) sống hoàn toàn bằng dầu. Giá dầu dưới 10 đô nghĩa là ngân sách quốc gia thâm hụt, các dự án xây dựng đắp chiếu, và ngai vàng của các hoàng thân bắt đầu lung lay. Họ nhận ra rằng cuộc chiến trừng phạt này đã đi quá xa, họ đang “tự lấy dao cứa cổ mình”. Họ cần một lối thoát, một cái cớ để dừng cuộc chiến vô nghĩa này lại.

Tình cờ làm sao Chávez xuất hiện như một “sứ giả hòa bình” đúng lúc bọn Ả Rập đang tuyệt vọng nhất.

Chávez, với sự cáo già của mình, nhận thấy ngay cơ hội. Hắn cử Alí Rodríguez Araque – một cựu du kích quân nhưng lại cực kỳ am hiểu về dầu mỏ – làm Bộ trưởng Năng lượng. Thông điệp Chávez gửi đến Ả Rập Xê Út rất đơn giản nhưng chấn động:

“Tao không phải là bọn chính phủ cũ. Tao sẽ tuân thủ hạn ngạch. Tao sẽ bắt thằng PDVSA phải nghe lời. Hãy ngừng chiến và cùng nhau kiếm tiền”.