Toplumların hayatı tarihsel dönemlere ayrılır. Yaklaşık 15-20 yıl içinde bir kuşak faal ömrünü tamamlayarak yerini bir başka kuşağa bırakır. Her kuşağın ayrı bir macerası vardır. Maddi koşullar, siyasî ve sosyolojik değişimler her kuşağın düşünce davranış kalıplarını biçimlendirir.

Geçmişten gelen süreklilik devrim ve savaş gibi durumlarda kopuşlarla kesintiye uğrar, yeni bir dönem başlar, öncekilere hiç benzemeyen başka bir kuşak ortaya çıkar. Mesela İttihat ve Terakki kuşağı (Balkan Savaşı, Dünya Savaşı, İmparatorluğun çöküşü) ile erken Cumhuriyet dönemi kuşağı (Kuruluş, Devrimler, tek parti yönetimi, emperyal geçmişle hesaplaşma); Demokrat Parti kuşağı (çok partili hayata geçiş, seçimle gelen iktidarın yetki sınırları) ile 1960 kuşağı (ihtilâlcilik, toplumsal ve siyasî mücadeleler) amaç, niyet ve kültür bakımından çok farklıdır.

Aslında pek çok kuşak sayılabilir: 68-78 kuşakları, 12 Eylül kuşağı, Özal kuşağı, X-Y-Z-Alfa denilen kuşaklar. Bunların hepsi maddi koşullara, dönemin siyasî atmosferine göre birbirinden kültürel olarak, amaç ve niyet bakımından farklıdır.

Ancak farklı olmalarına rağmen bütün bu kuşakların içinden bir kılavuz ipi gibi geçen ve hepsini birbirine bağlayan süreklilikler de vardır. Aynı vatan topraklarında birlikte yaşıyor olma farkındalığı, her ne olursa olsun ortak kader duygusu ve en önemlisi millet bilinci. Her neyi savunurlarsa savunsunlar bu ülkede yaşayan insanlar topluca bir millet oluşturduklarını, o millete Türk milleti denildiğini, soyuna sopuna, etnik, dinî, mezhebî aidiyetine bakılmaksızın her yurttaşın bu milletin bir ferdi olduğunu kuşaklar boyunca öğrenmiş ve benimsemişlerdir. AKP’nin yukarıdan ve aşağıdan eğitim faaliyetiyle yaratmaya çalıştığı “Âsım’ın nesli” millet yerine ümmet kültürünü benimsediği için bu sürecin sonuna bir parantez olarak eklenmiştir.

Devletin meşruiyetinin temeli, adı Türk olan millettir. O temel parçalanırsa, Devlet’e itaat mecburiyeti ortadan kalkar.

Bu temel 1924 Anayasası’nın 88. Maddesi’yle atıldı (“Türkiye ahalisine din ve ırk farkı olmaksızın vatandaşlık itibariyle ‘Türk’ ıtlak olunur”); Mustafa Kemal 10. Yıl Nutku’nda “Büyük Türk milletinin bir ferdi olarak” konuştuğunu özellikle belirtti; mevcut Anayasa’nın 10. Maddesi’nde herkesin “dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit” olduğu belirtildi.

Bunlar Türkiye Cumhuriyeti’nin esasıdır, temeli oluşturur.

Saray’ın yıkmaya hazırlandığı temel budur.

Bu temeli yıkacaklar, Cumhuriyet döneminden kesin bir kopuşla yeni bir devlet, emperyalizmin taşeronu olarak yayılmacı bir Türk-Kürt-Arap devleti kuracaklar. Bu niyeti asla saklamadılar, defalarca dile getirdiler, açıkça söylüyorlar.

Cumhur İttifakı, TBMM’deki diğer partileri bu çizgiye kazanmak, Devlet’in asker/sivil bürokrasisini yatıştırmak için elinden geleni yapacak. Bu çizginin neredeyse kaçınılmaz gibi görünen dış savaş koşullarında ya da bir yol kazasında, ülke ahalisini kaderde, tasada ve kıvançta birleştirecek bir çizgi olmadığını, ülkenin parçalanmasına yol açabileceğini elbette onlar da biliyor. Fakat iktidarda kalmak için bunu göze aldılar. İktidarlarının çökmesini ve ailelerinin bunca yıl biriktirdiği serveti kaybetmesini, ülkenin çökmesinden çok daha büyük bir felaket olarak görüyorlar. Bu görüşe sahip olan her şeyi göze alır.

Daha şimdiden Diyarbakır’da elektrik direğine tırmanarak “Reber Apo”nun resmini asan Kürt genci ile TBMM Başkanı’nın ağzından Şah İsmail’e karşı Yavuz Sultan Selim ile İdrisi Bitlisi’nin bir kez daha ittifak kurduğunu işiten Alevi gencini aynı kaderde, tasada kıvançta birleştirmek imkânsız olacaktır.

Günümüzde etnik ve mezhebî bölücülüğün, tarihimizde “kavmiyetçilik” denilen sapkınlığın bir devlet politikasına dönüştüğünü anlıyoruz. Ömrünü uzatacağız, uluslararası alanda sana meşruiyet kazandıracağız vaadiyle siyasî iktidara tarihimizin en büyük emperyalist zokasını yutturdular.

Ne var ki bu dâhilî manzara-i umûmiye Türk milleti tarafından henüz tam olarak anlaşılmadı. Bunun için tarihin biraz daha ilerlemesi, somut sonuçların ortaya çıkması gerekiyor. AKP döneminde yetişen kuşak bu durumun kendisi ve ailesi için yaratacağı muhtemel sonuçların henüz farkında değil.

Etrafınıza bakın, bölünme ve iç çatışma kaygısı duyan insanların 50-60 yaş aralığında ya da daha yaşlı olduğunu görürsünüz. AKP’nin neredeyse çeyrek yüzyılı bulan iktidar süresinde yetişen kuşak, “örgütlü mücadele” bilincinden uzaklaştı, uzak geçmişin büyük mücadeleleri şöyle dursun, 1980 öncesi Türkiye’yi bile hayal edemiyor. Bıçak kemiğe dayandığında, madencilerden Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyelerine kadar her bir kesim kendi kompartmanında, benzerleriyle dayanışma imkânı bulamadan tek başına direnmek için debeleniyor.

Bu arada siyasî iktidar unutulmuş adlî ve siyasî cinayetleri aydınlatarak, şarkıcıları, sanatçıları uyuşturucudan toplayıp götürerek, ana muhalefet partisini parçalayarak, milletvekillerini menfaat mukabilinde kendi partisine devşirerek ve bütün bu olayları avucunun içinde tuttuğu merkez medyada sansasyonel haberlere dönüştürerek asıl trajediyi (Türk millî kimliğinin ve üniter ulus-devlet’in imhası) gözlerden saklıyor.

En acı olay, Amerikalı’nın Türkiye ile Suriye’yi aynı arabaya koşulmuş iki at gibi görmesidir. Amerikan bölge valisi Tom Barrack, Ahmet eş-Şara ile bizim Cumhurbaşkanımızı farksız görüyor, ikisini de çok seviyor. İkisini de sonuna kadar “entegrasyon”a zorluyor. Fakat anlayamadığı şeyler de var. Mesela Mazlum Abdi Suriye’de Cumhurbaşkanı Baş Danışmanı olurken, Abdullah Öcalan’a çözüm sürecinin Silahsızlanma ve Stratejik Koordinasyon Alt Komisyonu’nda kıytırık bir görev verilmesini muhtemelen anlayamıyor. Oysa Bahçeli’nin Cumhurbaşkanı’nın bir yardımcısı Kürt, diğeri Alevi olmalı önerisiyle heyecanlanmış olması gerekir. Cahil Amerikan Conisi, başında her kim olursa olsun Türkiye’nin bir Suriye ya da Irak olmadığını zamanla anlayacak.

Neyse, uzatmayalım…

Günümüzde öğrenme imkânı neredeyse sınırsız. Cebinizdeki akıllı âletten her habere, aynı haberin farklı yorumlarına anında ulaşmanız mümkün. Şöyle bir göz atışla, söz gelimi, Türkiye’nin dış politikada tarafsızlığını terk ederek Rusya’yla çatışma rotasına girdiğini, eğitim müfredatından Kurtuluş Savaşı’nın çıkarıldığını, ülkede tipik bir iktisadi krizden çok servet transferinin yol açtığı bir buhran olduğunu; özetle, bütün kritik konularla ilgili her şeyi öğreniyorsunuz. Her gece hamam sohbeti gibi uzayan tv tartışma programlarından, saat başı ekrana düşen videolardan da çok şey öğreniyorsunuz.

Öğreniyorsunuz fakat bunun bir etkisi olmuyor. Etkisiz, yetkisiz ve ayrıcalıklı parlamentonun içinde rehin alınmış milletvekillerinin de konuşmaktan başka yapabildikleri bir şey yok. Ne hükümetin icraatını denetleme imkânına sahipler, ne de halkla örgütsel bağları var. Bunlar yeni kuşak politikacılar. Yığma üyeli partileri teşkilattan yoksun. Milletvekillerinin çoğu taşra ortamında zenginleşmiş tipler; parayı bastırıp milletvekili olmuşlar, oturdukları yerden bakıyorlar. İktisadî yapıya itirazları domates patlıcan hıyar fiyatlarıyla sınırlı. Dış politikada çok temkinli konuşuyorlar, ters düşmeyelim diye özen gösteriyorlar. Zaten zengin olanların siyaset yoluyla daha da zenginleşme eğilimini Saray’ın sonuç alıcı biçimde kullanmaya devam edeceği kuşku götürmez. Bunlar mevcut Anayasa’ya ettikleri yemini “Çerçeve Yasa” olayındaki gibi çiğneyerek, türlü çeşitli pazarlıklar, al ver ilişkileriyle yeni anayasa da yaparlar.

2010’da yargı bağımsızlığının yok edildiğini, 2017’de rejimin meşruti bile olmayan bir monarşiye dönüştüğünü aşağı yukarı on yıllık gecikmeyle, dönüşümün vahim sonuçlarıyla bizzat karşılaştıkça anlayan yeni nesil siyaset esnafının, acı acı feryat edenler de dâhil, yakınmaktan başka yapabileceği bir şey yok.

Süreç yürüyecek. İnsanımız kafasını Hakikat’in duvarına çarpa çarpa öğrenecek. Öğrendiği zaman belki çok geç olacak, belki de tarihimizin bütün büyük çöküş dönemlerinde görüldüğü gibi yeni imkânlar doğacak, sahici liderler çıkacak. Ancak şimdiki Hakikat şudur ki artık kısmî çözüm yok, topyekûn çöküşün çözümü ya topyekûn olacak ya da hiç olmayacak. yalogan@gmail.com

Bazen bir şey o şeyle alakasız görünen bir başka şeyi çağrıştırır. Bellek bir şeyi, mesela bir fotoğrafı, size fark ettirmeden bir başka fotoğrafın yanına koyar.

Birkaç gün önce Ankara Güven Park’ta çekilen soldaki fotoğraf bana 113 yıl önce muhtemelen Üsküp civarında çekilmiş bir başka fotoğrafı hatırlattı.

Birinci fotoğraftaki kişiyi tanıyoruz: tarihçi Yusuf Halaçoğlu. Parti Devleti’nin nereye koyacağını, gözlerden nasıl saklayacağını bilemediği, suçluların telaşıyla Ankara’nın içinde oradan oraya sürüklediği gazi erlerin başına çökmüş, eliyle yüzünü kapamış ağlıyor.

İkinci fotoğrafta gördüğümüz Osmanlı subayının kim olduğunu bilmiyoruz. Kumanova Cephesi’nde Sırplara esir düşmüş, bir taşın üzerine çökmüş, derin bir keder içinde bekliyor. Kimliği hakkında rivayetler muhtelif. Bazılarına göre yüzbaşı kaputu giymiş “Deli” Fuat Paşa ya da Batı Ordusu’na bağlı 7. Kolordu’nun Kurmay Başkanı “Çolak” Faik Paşa ya da ismi bilinmeyen bir yüzbaşı… Fotoğraf, tarihimize “Facia” olarak geçen Balkan Savaşı’nın (1912-1913) son sahnelerinden birini yansıtıyor. Bütün Rumeli elden çıkmış, Kırkkilise (Kırklareli) önünde ordumuz Bulgaristan Kraliyet Ordusu karşısında feci bir yenilgiye uğramış (22-24 Ekim 1912), düşman Çatalca istihkâmlarına dayanmış.

Birinci fotoğraf günümüzün sosyal medyasının, ikinci fotoğraf ise o dönemin matbua âleminin ilgisini çekmiştir.

Tarihçi Yusuf Halaçoğlu, “PKK için oy veren, İmralı canisine gösterdikleri hoşgörüyü gazilerinden esirgeyen 467 milletvekili, ülkesi uğruna gazi olmuş insanlarına neden sahip çıkmaz?” diye soruyor. “Yazık!” diyor, “Şehidine, gazisine sahip çıkmayan yönetimler ve uluslar çökmeye mahkûmdur.”

Düşmana esir düşen Osmanlı subayının ne dediğini bilmiyoruz. Fakat o dönemde efkâr-ı umumîye denilen kamuoyunu oluşturan matbuat, Balkan Faciası’nı bütün yönleriyle ortaya koyuyor.

O sırada Padişah olan V. Mehmet Reşat şimdiki Sultanımız Efendimiz gibi matbuatın yüzde 98’ine hâkim değildi, gazetelere borazan çaldırıp yorumcuları maymun gibi oynatamıyordu. Televizyon yoktu, kimin merkez medyaya çıkıp ne söyleyeceğini belirleyecek İletişim Bakanlığı gibi bir kurum da yoktu. Sansür elbette vardı fakat kapatılan her gazete başka bir isimle çıkıyor, Devlet-i Aliyye’yi ve bozguna uğrayan Ordu’yu en ağır sözlerle eleştirmeye devam ediyordu.

Tanin, Sabah, İkdam gibi gazeteler orduya giren siyasetin ve tarikatların, alaylı/mektepli subay ayrımının, kendi ikbâli için partizanlık yapan subayların liyakatsizliğinin ve askerî disiplinsizliğin Balkan Faciası’na sebep olduğunu yazdılar. Cami avlularına doluşan, aralarında benim ana tarafından akrabalarımın da bulunduğu Balkan muhacirleriyle mülakat yaptılar.

İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin basındaki en güçlü kalemi olmasına rağmen Hüseyin Cahit Yalçın, makalelerinde doğrudan Sadrazam’ı ve Ordu Kumandanlığı’nı hedef aldı; Facia’nın “kültürel ve siyasî bir iflas” olduğunu, Osmanlı modernleşmesinin başarısızlığa uğradığını, orduda eğitim ve disiplinin kalmadığını yazdı. Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal, Başkumandanlık Vekâleti’ne gönderdiği telgrafta (8 Nisan 1913) alay müftüsünün askere verdiği vaaz ve nasihatlerin olumsuz etkisini vurguladı, ordu disiplini konusunda “hükümet tedbirlerinin pek acınacak hususlarla sınırlı” kaldığını belirtti.

Neyse, uzatmayalım…

Tarihin değirmeni daima yavaş döner ve ince öğütür. Ulusların uyanış hızı maalesef karşılaştıkları faciaların büyüklüğüne ve şiddetine bağlıdır. Ansızın bir felaketle karşılaştıkları zaman “buraya nasıl geldik” diye düşünmeye başlarlar, Hakikat’i ancak felaket şimşeklerinin ışığında bütün çıplaklığıyla görebilirler.

Yaşadıklarından ders çıkaranlar yeni fikirler ve kurumlarla yola devam ederler. Bunu beceremeyenler ya da ders çıkarmaya fırsat bulamayanlar, Yugoslavya gibi iç savaşlarla parçalanarak tarih sahnesini terk ederler. Tarih hızlandığı zaman sizin örgütlenmenizi, uzun uzun istişare etmenizi, nihayet uygun bir yer bulup mevzilenmenizi beklemez; elinizi çabuk tutacaksınız.

Balkan Faciası muazzam insan ve toprak kayıplarına rağmen Osmanlı ahalisinde, özellikle asker/sivil bürokraside büyük bir uyanışa yol açtı. İttihad-ı Anasır (imparatorluğun farklı etnik ve dinî unsurlarının birliği) fikri derin bir kırılmaya uğradı, Türklük etrafında tek millet şuuru ilk kez belirdi; içinde siyasetin ve tarikatların oynaşarak hiyerarşiyi bozduğu bir orduda askerî disiplin olamayacağı, böyle bir orduyla savaş kazanılamayacağı anlaşıldı.

Fırka siyaseti yerinde kalırken, asker-sivil bürokrasi Devlet’i ve orduyu yeniden örgütledi.

Balkan faciasından bir asır sonra, savaş ve devrimle kurulan Cumhuriyet Türkiyesi’nde, toplumun içinde ne varsa askerin içinde de o olur anlayışıyla ordunun içine tarikatların cemaatlerin yerleşeceğini, İttihad-ı Anasır’ın yerini Anasır-ı İslam’ın (etnik unsurların ve mezheplerin İslâm’da birliği) alacağını, ABD Büyükelçisi’nin Osmanlı millet sistemini övmesi üzerine bir Tük-Kürt-Arap federasyonu fikrinin iktidarı elinde tutan kadro ve TBMM eliyle ülke gündemine sokulacağını, millet bilinci yok edilirken ümmet bilincinin topluma yukarıdan dayatılacağını, “Saray” kavramının siyaset diline yeniden gireceğini ve yerleşeceğini kim tahmin edebilirdi?

Halaçoğlu’nun ve meçhul Osmanlı subayının kederi sahicidir; her ikisi de kendi zaman dilimi içinde hem bir sonu hem de yeni bir başlangıcı gösterir.

Sonu gösterir, çünkü birincisinde kurtuluş kıvancı ve kuruluş coşkusuyla birlikte Cumhuriyet’in bütün kazanımları geri alınmış, laik demokratik sosyal hukuk devleti yıkılmış, er gaziler aşağılanmış, şehitlerin hatırası lekelenmiştir. İkincisinde ise Devlet-i Aliyye acze düşmüş, ordusu bozguna uğramıştır, Payitaht’ın işgali an meselesidir. Her iki örnekte de gelecek belirsizdir, tehlikeler büyüktür, tehditler ağırdır.

Fakat her ikisi de aynı zamanda başlangıçtır. Birincisinde, Cumhuriyet yıkılmıştır ama henüz temelleri sökülmemiştir, Cumhuriyet’in geri alınan kazanımları halkın ümmet ile milletin farkını her geçen gün biraz daha iyi anlayan en gelişmiş, kentlileşmiş bölümünün günlük hayatında yaşamaktadır; laiklik, demokrasi, sosyal devlet ve hukuk ihtiyacı ilk kez kuvvetle hissedilmektedir. İkincisinde ise Kâmil Paşa Hükümeti darbe-i hükümet icra edilerek düşürülecek (23 Ocak 1913), ordu reformdan geçirilecek, Edirne kurtarılacak, 1923’te İstanbul ebediyen geri alınacak, Halife Padişah’a kulluk sona erecek, millet ve yurttaşlık bilinci oluşacaktır. Fotoğraflar durur, tarih devam eder.

Hakikat bütün yönleriyle ortaya çıkmışsa, bundan sonraki duraklar kılavuz gerektirmeyecek kadar açık ve berrak biçimde çıplak gözle görülüyorsa, büyük dersler çıkarmak için yeni facialar beklenmez. yalogan@gmail.com

Siyasî iktidar halkın büyük çoğunluğunun tepkisine yol açmamak için her türlü demagoji ve yanıltmaya başvurarak, örtme ve gizleme taktikleri uygulayarak “Çerçeve Yasa”yı meclisten geçirmeyi başardı.

Yasanın amacı, var olmayan “Kürt sorunu”nu çözmekten çok Saray’ın etrafında bir “millî dayanışma ve toplumsal bütünleşme” ittifakı kurarak Anayasa’yı değiştirmek, Cumhurbaşkanı’nın görev süresini, dolayısıyla mevcut rejimin ömrünü uzatmaktır. Aksi yönde çabalara rağmen hiçbir söylemin niyetleri örtemeyeceği kadar açık bir oyun kurulduğu için, siyasî toplumun içinde yasanın gerçek amacını anlamayan kimse kalmamış olmalı.

Çıkarılan yasanın fiilen uygulanarak PKK/DEM’in arzuladığı sonuçları vermesi, tarihî, hukukî, siyasî, vicdanî ve ahlakî olarak kesinlikle imkânsızdır.

Sürecin hiçbir engelle karşılaşmadan ilerlemesi hâlinde AKP’nin seçmen tabanının hızla daralacağını, MHP’nin tamamen yok olacağını, örtülü olarak sürmekte olan çatışmanın çok vahim biçimde toplumun bütün katmanlarına yayılacağını; sürecin engellerle karşılaşması hâlinde ise, TBMM’deki milletvekillerinin yeminlerine ihanet ederek çıkardıkları yasanın içinden çıkılamaz bir hukukî ve idarî kargaşaya yol açarak uygulanamaz hâle geleceğini anlıyoruz.

Dışarıdan (Avrupa’dan) gelmesi muhtemel KCK unsurlarının ve cezaevinden salıverilecek bölücü militanların “siyaset” yapması engellenemeyecektir. Tuncer Bakırhan, “İlk etapta cezaevlerinden 3800-3900’e yakın tutsak arkadaşımız çıkacak, 125 000 dava dosyası etkilenecek,” demiştir. Daha şimdiden şımarmaya başlayan PKK/DEM sürekli el yükselterek taleplerini, tehdit ve şantajlarını artıracaktır. Tülay Hatimoğulları, “Süreçte negatif yönde kırılmalar gerçekleşirse Türkiye’de her yer Gazze olacak,” demiştir.

Sayın Saray’ın sürecin kaçınılmaz olan bu yönünü anlayıp değerlendirmediğini düşünmek, onun kıvrak politik zekâsını ve taktik yeteneğini küçümsemek olur.

Çıkarılan yasanın, yürürlüğe girdiği andan itibaren, yine yasa metnine temkinli bir tutumla yerleştirilen engellere çarpa çarpa değişim geçireceğini anlıyoruz.

Önce TSK/MİT örgütün faaliyet gösterdiği bütün ülkelerde kendisini feshettiğini, örgütsel faaliyetinin sona erdiğini, silah ve mühimmatını teslim ettiğini (?) doğrulayacak; ardından, Millî Güvenlik Kurulu “tamamdır” diyecek ve kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasını izleyen 6 ay içinde PKK’liler af başvurusunda bulunacak. Fakat bu başvurular hemen kabul edilmeyecek; Başsavcılık makamı ve davaların görüldüğü mahkemeler dosyaları tek tek inceleyecek, ancak uygun görülenlerin infazı ertelenecek. İnfazı ertelenenler Cumhurbaşkanlığı makamında kurulacak bir yürütme kurulu ve TBMM’de oluşturulan 17 kişilik bir İzleme Komisyonu tarafından, muhtemelen istihbarat raporları temelinde izlenecek ve denetlenecek.

Yasa bu engellerin ve denetim kademelerinin her birinde tıpkı bir dizi hızar makinesinden geçirilen bir odun kütüğü gibi yontulacak ve biçimlendirilecek. Başka deyişle, bu aşamaların her birinde Saray, DEM’in ve siyasî toplumun nabzını ölçerek ve anayasayı değiştirmek için gerekli meclis çoğunluğunu kollayarak süreci yavaşlatabilecek, erteleyebilecek, gerektiğinde tıkayabilecektir.

Çerçeve Yasa’da “terörün finansmanı” hakkında tek bir imanın bile yer almaması manidardır. Aynı zamanda “narko terör örgütü” olarak bilinen PKK’nin mali kaynaklarının MİT ile örgüt yöneticileri arasında öncelikle görüşülmüş olması gerekir. Örgüt’ün yılda 1,5-3 milyar dolar arasında değiştiği iddia edilen narko-ticaret kazancının yapılan pazarlıklar sonucunda Devlet tarafından kısmen denetim altına alınmasına, başka deyişle yeni ortaklıklarla zenginleştirilerek sürdürülmesine karar verilmiş olabileceğini ancak tahmin edebiliriz.

Öte yanda Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ve İran sorununun yarattığı belirsizlik ortamında ABD’nin ve AB’nin Türkiye’de kısa süre içinde bir Türk-Kürt-Arap federasyonunun kurulması ya da “Kürdistan”ın dört parçasının konfederal bir devlet yapısı içinde birleştirilmesi gibi acil bir stratejik ihtiyaç duymadığını, bu durumun Sayın Saray’a var olmayan Kürt sorununda geniş bir orta sahada top çevirme imkânı sağladığını ve zaman kazandırdığını özellikle belirtmek gerekir.

Emperyalizmin acil planı İran’a ve onun vekil güçlerine karşı kara harekâtının ana gövdesini oluşturacak vekil devletlerden oluşan, elbette Kürt milislerini de kapsayan geniş bir Sünni cephenin açılmasıdır. Yani emperyalizm, Kürtlerin özgürlüğü ya da demokratik-tik özerkliğinden çok, silahlandırdığı Kürt grupların yurttaşı oldukları devletlerle birlikte askerî kullanım değeriyle, kıymeti harbiyesiyle ilgilenmektedir. Dolayısıyla Saray’ın ağır bir çözüm baskısı altında bunaldığı, dışarıdan dayatılan acil bir programı hemen uygulamak zorunda kaldığı iddiası doğru değildir.

Bu yeni “Çözüm Süreci”nde önemli olan zaman faktörüdür.

DEM/PKK bu süreyi Saray’a aynı anda hem yağ çekip hem şantaj yaparak, Türk milliyetçilerini tehdit ederek, onların tutuklanması için uğraşarak, kendi saflarını ve seçmen tabanını güçlendirmek ve genişletmek için sürekli propaganda yaparken bütün halka demokrasi, özgürlükler ve güzellikler vaat ederek, uluslararası alanda varlığını daha görünür kılmaya çalışarak geçirecektir.

Saray ise “Çerçeve Yasa” Meclis’te onaylanırken ulaşılan referandumsuz anayasa çoğunluğunu muhafaza etmeye, partiler arası yeni anlaşmalar ve transferlerle bu çoğunluğu güçlendirmeye, İmralı’da rehin tuttuğu örgüt liderini oynatıp konuşturarak DEM/PKK’yi avutup oyalamaya devam edecek ve onu yeni anayasa sürecinin sonuna kadar yanında tutmaya çalışacaktır.

Kürt milliyetçisi olmakla birlikte, doğru bildiğini söylemekten asla çekinmediği için yorumlarına itibar ettiğim eski milletvekili Altan Tan’ın KRT’ye 12 Ağustos’ta bir demeç vererek, yürütülen siyasî sürecin, tarafları (AKP ve DEM) seçim döneminde de birbirinden kopamayacak bir noktaya taşıyacağını söylemesi ve DEM’lilere hitaben, “Parlamento’da Sayın Erdoğan’ın tekrar aday olabilmesi için erken seçim kararına ‘evet’ diyeceksiniz, seçimde de kendisini destekleyeceksiniz” demesi ilginçtir ve şimdilik kaydıyla gerçekliğin bir ifadesidir.

“Çerçeve Yasa”nın akıbetinin Sayın Saray bir kez daha seçildikten ve anayasa süreci rayına girdikten sonra belli olacağını anlıyoruz.

Yukarıdan baktığımızda ve en genelde, Sayın Saray’ın içinde her türlü çatışma ihtimalini barındıran çok riskli bir manevrayla bütün siyasî topluma hükmederek arzuladığı Sultanlık rejimini kurmak için son bir hamle yaptığını anlıyoruz. Rejimin kartelleştiğini, TBMM’nin halktan ve halkın gerçek sorunlarından tamamen koptuğunu, prototip politikacının uçkuruna ve cüzdanına düşkünlüğü, cehaleti, kaypaklığı, dönekliği, oynaklığı ve sıradanlığıyla giderek nefret nesnesine dönüştüğünü görüyoruz. Bu siyasî ortamın uzak değil yakın geleceği bile tartışmalıdır. Hiçbir konuda inandırıcılığı kesinlikle kalmamıştır.

Saray için muhalefet, ister siyasî parti ister hareket biçiminde olsun, mevcut rejimin sürekliliğini tehlikeye sokmadığı sürece meşru kabul edilecektir. Saray’ın kendisine tahammül edebilmesi için muhalefetin, siyasî iktidarla, onun yargı kurumları ve baskı aygıtlarıyla mutlak anlamda asimetrik bir ilişki içinde olmayı kabul etmesi, hatta bunu beyan etmesi gerekecektir. Saray rejiminin zenginleştirdiği ya da bizzat yoktan var ettiği lümpen burjuvazi, rejimin değişmesi hâlinde her şeyini kaybedeceğini bildiği için valizlerini hazır tutmakta ve servetini ülke dışına kaçırmaktadır. Saray, gelecek 25, hatta 50 yılı planladığını ilan ederken, üzerinde durduğu zeminin çatlaklarını, dış desteğinin ise kırılganlığını görmezden gelmeyi tercih etmektedir.

yalogan@gmail.com

Hareketin stratejik olarak kaybettiğini, yani artık silah zoruyla siyasî sonuç alamayacağını saptamışsanız fakat bu gerçeği görmezden geliyor, tehlike devam ediyormuş gibi “analar ağlamasın, çocuklar ölmesin” diye halkı aldatarak yenilgiye uğrayan güce tavizler veriyor, onunla içi zamanla doldurulacak çok geniş çerçeveli anlaşmalar yapıyorsanız, verilen savaşla doğrudan ilgisi olmayan başka bir planınız var demektir.

PKK’nin bölge çapında stratejik olarak kaybettiği an, 2013 yılında sınırlarımızın hemen bitişiğinde kurulan, resmî adı Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetim Bölgesi (KDSDÖY) olan devletçiğin ABD’nin talimatıyla Suriye devlet güçleri tarafından ezildiği andır.

Ülkemizin bazı saf solcuları bu devletçiği “Rojava Devrimi” diye selamlamış, daha elim ve vahim olarak CHP Gençlik Kolları Ağustos 2015’te akıl almaz bir tavır sergileyerek 81 ilden topladığı yardım malzemesini Kobani’ye götürmüş, “Devrim”in liderleriyle görüşmüştü.

Rojava, dört egemen devletten (Suriye, Irak, İran ve Türkiye) silah zoruyla koparılan bölgelerin birleştirilmesiyle kurulacak Büyük Kürdistan Devleti için bir yönetim modeli, bir tür pilot bölge uygulamasıydı.

Abdullah Öcalan liberter anarşist teorisyen Murray Bookchin’in görüşleri üzerinde “derinleşerek ve derinleştirerek” (!) Rojava devletçiğini “radikal demokrasi”yle yönetilen “demokratik özerk bölge” olarak tanımlamıştı. (Bu konuda pek çok kez yazdığım için ayrıntısına girmiyorum.) Suriye’deki bu uygulama diğer üç devletteki ayrılıkçı güçlere örnek olacak ve zamanla bağımsız devletçikler “konfederal” bir yapı içinde birleştirilecekti. Bu görüş hem ABD’nin bölgeyi etnik ve dinî temelde bölme stratejisine, hem de Türkiye’nin kabul ettiği “Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı”na uygundu. PKK İsviçre’de temsilcilik açıp, “Bakın biz de sizdeki gibi kantonlar kurduk,” diyerek destek istiyordu.

27 Ocak 2026’da Öcalan’ın basın sözcüsü DEM milletvekili Pervin Buldan, “Sayın Öcalan için Rojava yaşam modeli bir toprak parçasından öte, bir fikrin toplumsallaşması meselesidir,” dedi (Rûdaw). Aynı sözcü, daha önce de defalarca Öcalan’ın “Rojava kırmızı çizgimizdir” dediğini kaydetmişti.

Bu kırmızı çizgi ABD’nin talimatıyla aşıldı. Öcalan’ın komünal Rojava’nın demokratik-tik parçası olarak gördüğü vahşi Arap kabilelerini de peşine takan Suriye Devlet güçleri, 12 Ocak 2026 günü SDG’nin hâkim olduğu bölgeye saldırdı. PKK/YPG birkaç saat içinde tarım arazileri, gelir sağlayan petrol kuyuları, barajları ve gümrük kapılarıyla birlikte 50 bin kilometrekarelik karasal alanı kaybetti. PKK/YPG direnmeden, elindeki silah ve mühimmatı kullanmaktan özellikle kaçınarak kendisine gösterilen birkaç dar bölgeye hapsedildi. ABD Merkez Komutanlığı’nın (CENTCOM) örgüte talimat vererek silahlı direnişi engellediğini anladık. PKK/YPG’nin çekildiği bölgelere asayişi temin etmek için Suriye Genel Güvenlik Servisi, yani polis güçleri silahlı olarak yerleştirildi. “Rojava Devrimi” böylece sona ermiş oldu.

Peki, ne oldu da ABD “tırlar dolusu” silah gönderdiği PKK’nin görev tanımını değiştirdi ve “Rojava Devrimi”ni bir hamlede yok etti?

ABD’nin dinî ve etnik güçleri kullanmaktan vazgeçmemekle birlikte, esas olarak Suriye, Irak ve Türkiye gibi bölge devletlerini ve körfez ülkelerini şu aşamada İran’a karşı vekil güç olarak kullanmaya karar verdiğini, orta vadede bu vekil devletleri Rusya’nın güneyini ve Çin’in batısını tahkim etmek için kullanmayı tasarladığını; etnik yapıların devlet kurma, dinî grupların bölgesel yayılma taleplerini, vekil tayin ettiği büyük bölgesel devletlerle arayı bozmamak ve olası bir kaostan kaçınmak için şimdilik kaydıyla askıya aldığını anlıyoruz.

Güneydeki Kürtler Suriye devletiyle entegrasyona zorlandı. PKK/YPG güçlerinin bir bölümü İran’daki PJAK’la birlikte Molla Rejimi’ne karşı takviye edilip mevzilendirildi, Irak Kürdistanı Bölgesel Yönetimi’ne bağlı güçler muhtemelen diğer Kürt gruplarla birlikte, İran yanlısı Haşdi Şabi’ye karşı savaşa sokuldu.

Özetle ABD, PKK’yi doğrudan Türkiye’ye yönelik bir tehdit olmaktan çıkararak Suriye devletinin emir-komutasına tabi kılmak; Suriye’yi bölgedeki İran yanlısı gruplara, özellikle Lübnan Hizbullahı’na karşı, Türkiye’yi de Pakistan ve Suudi Arabistan’la Mekke Ortak Savunma Antlaşması’na yönlendirerek İran’a karşı mevzilendirdi.

Stratejik konsept (tasarım tarzı) tamamen değişti.

Türk Genel Kurmayı’nın bu stratejik konsept değişikliğini ve ABD’nin PKK için yaptığı yeni sefer-görev tanımını Saray’a ayrıntılarıyla rapor ettiğinden kuşku duyamayız.

Bu durumda, PKK’nin ülke sınırları içinde askerî varlığının kalmadığını da dikkate alan Devlet’in, mevcut Ceza Kanunu’nu kullanarak PKK’nin ülke içindeki bütün siyasî kalıntılarını temizlemesi, kaynaklarını kurutması, böylece bölücülük defterini kapatması beklenirdi.

Fakat Saray tam tersini yaptı.

Kimsenin tanımlayamadığı, tanımlamaya çalışanların ise saçmaladığı “Kürt sorunu”nu ülkenin iktisadî, siyasî ve sosyal gelişiminin önünde aşılması gereken bir engel olarak gösterdi, Öcalan’ın Kürtlerin “Kurucu Lideri” olarak anılmasına göz yumdu ve yine Öcalan’ın ifadesiyle daha bin kilometre gidilecek yolun ilk adımı olarak bir “Çerçeve Yasa” hazırladı.

Bu yasa Türk milletine yeni bir devletin başlangıcı, yeni bir Amasya Tamimi, hatta yeni bir Sivas Kongresi olarak takdim edildi. Çerçeve o kadar geniş tutuldu ki bölücü siyaset esnafı bunun içine her türlü propagandayı; bizi bekleyen demokrasi, insan hakları, özgürlükler, eşitlikler ve güzelliklerle ilgili her türlü palavrayı sığdırma imkânı buldu.

Böylece Türk Ordusu tarafından ülke içinde defalarca ezilen PKK bir kez daha ensesinden tutularak düştüğü yerden kaldırıldı ve Saray’ın kendi iktidarını koruma çabası ile ABD’nin uzun vadeli bölgesel tasarımının birbirine denk düşmesi sayesinde Türkiye’nin en önemli, bu kez askerî değil siyasî meselesi hâline getirildi.

Burada Yasayı yorumlayacak değilim. Sadece birinci maddesi ve 10. Madde’nin 2. fıkrası önemli.

Birinci maddede “Bu Kanunun amacı, PKK/KCK terör örgütünün ve bununla bağlantılı her türlü oluşumun fiili varlığına son verdiğinin…” diye başlıyor. Bu maddeyi yazan kişinin DEM’i nereye koyduğunu, bu partinin PKK/KCK terör örgütüyle bağlantısını nasıl açıkladığını ya da neden görmezden geldiğini her vatanseverin ısrarla sorgulaması gerekir.

10. Madde’nin 2. Fıkrası ise gerçekten dramatik; metni hazırlayanların ve imzalayanların derin hesap verme korkusunu yansıtıyor ve yasa yürürlüğe girdiğinde daha vahim olayların cereyan edeceğini ima ediyor: “Bu Kanunun amaç ve faaliyetleri kapsamında verilen görevleri yerine getiren kişilerin bu görevleri nedeniyle hukukî, idarî ve cezaî sorumluluğu doğmaz.”

Geniş çerçevenin içinde PKK’lilere sağlanan kısmî af, ceza ertelemesi ve şartlı siyasî faaliyet hakkı, minik bir nokta gibi duruyor. Çerçevenin şimdilik boş bırakılan geniş kısmının, siyasî toplumun ve halkın tepkisi ölçülerek evreler halinde çıkarılacak yeni yasalarla doldurulacağı anlaşılıyor. Süreç beklenmedik biçimde kesintiye uğramazsa, şu anda fiilen var olan monarşik yapı anayasal güvence altına alınacak, üniter ulus-devlet federal bir Sünni İslâm devletine dönüştürülecek, nihai olarak ülke Lübnanlaşma sürecine girecek ve parçalar bir arada tutulamazsa Yugoslavya gibi bölünecektir.

Yakın gelecekte PKK kadrolarının Türkiye’nin her yerinde, işgal İstanbul’unda (1918-1923) şenlenen azınlıkları hatırlatan bir şımarıklıkla taşkınlık yaptıklarını, kindar bir tutumla yurttaşları taciz ettiklerini göreceğiz.

Saray, her zamanki gibi, zoru görünce, halkın tepkisini hissedince duraklayacak, aşamayacağı bir engelle karşılaştığında gerileyecek, siyasî toplumu peşine taktığı ve tepkilerin üstesinden gelebileceğini anladığı ölçüde ilerleyecektir. Hayalleri Osmanlı Cihan İmparatorluğu kadar geniştir; içinde bulunduğu gerçeklik ise Trump’ın oval ofisi kadar dardır.

Şu anda Türkiye’nin bütün diğer sorunlarını belirleyen temel sorunu Saray’ın hukukî, siyasî, toplumsal, vicdanî/ahlaki meşruiyet sorunu ve kendisini Saray’ın aynasında Kurucu Meclis gibi gören TBMM’nin temsiliyet sorunudur. Bu ikili temel sorun çözülmedikçe hiçbir sorun çözülemeyecektir.

Yakın ve uzak gelecekte her ne olursa olsun, Çerçeve Yasa’yı onaylayarak Türkiye’nin durduk yerde iç karışıklığa savrulmasına ve giderek bölünmesine giden yolu açan siyasî partilerin ve Sezgin Tanrıkulu’yla CHP içindeki işbirlikçileri aşmaya cesaret edemeyen Özgür Özel başta olmak üzere bu partilerin genel başkanlarının çok ağır bir siyasî bedel ödeyeceklerini söylemek kehanet olmaz. yalogan@gmail.com

Özellikle Anayasa’sı fiilen rafa kaldırılmış, yargı kuvveti iktidar partisinin arabasına koşulmuş, mevcut yasaları yaptırım gücünü kaybetmiş, demokrasi benzeri bir yapıdan meşruti bile olmayan monarşik bir diktatörlüğe geçiş sürecine girmiş bir ülkede, yeni kurulan bir siyasî partiyi programını esas alarak yargılamak abesle iştigal etmektir.

Bu yüzden, şimdilik adı Yeni Parti olan oluşumu, programından ötürü eleştirmek boş bir çabadır. Parti’nin davranışları ve eylem çizgisi programından önce gelmektedir ve daha önemlidir.

Program’ın giriş bölümünde yer alan “Temel dayanağımız ulusal egemenliği esas alan Cumhuriyet’in kurucu felsefesidir,” “Altı Ok tarihsel mirasımızdır” gibi ifadeleri, “Kürt sorununda kalıcı çözüm sağlanacaktır” ya da “Avrupa yerel yönetimler özerklik şartı tam olarak uygulanacaktır” ya da “Toplumsal sorunların eşit yurttaşlık temelinde çözümü için demokratikleşme şarttır” gibi ifadelerle çarpıp bölerek, Yeni Parti’nin işbirlikçi bir parti olduğunu ve Saray’a dışarıdan dayatılan genel programın benzerini savunmakta olduğunu kanıtlamaya çalışmak, mevcut koşullarda eleştirinin kolayına kaçmak olur.

Program zaten öyle. Başka türlü olması da mümkün değil. İmamoğlu-Özel partisinin fevkalâde antiemperyalist, kamucu bir program yazmasını, laiklik başta olmak üzere Cumhuriyet’in Devrim Kanunları’nı kuvvetle savunmasını kimse beklemiyordu herhâlde. Parti’nin son otuz yıldır izlediği çizgi ve benimsediği söylem dikkate alındığında, böyle bir mucize beklemek yersiz olurdu.

Ülkemizde merkeze oturmak ya da sosyolojik olarak sabitlenen seçmen tavanını kırmak isteyen bütün sistem partileri, tarihsel olarak toplumdaki bütün ideolojik eğilimleri kapsama iddiası ve emperyalist ülkelerin mevcut ya da potansiyel taleplerine en azından ters düşmeme çabasıyla ortaya çıkarlar.

Buraya kadar her şey normal.

Anormal olan, Saray rejiminin durumudur. Hızla irtifa kaybeden bu rejim ekonomide, eğitimde, sağlıkta, güvenlikte ve iletişimde başlattığı bütün girişimlerde ve “çözüm süreci” denilen umutsuz vakada tıkanmış olmasına rağmen, Türk milletinin ulusal kimliğini değiştirme girişimlerini ve tam da Amerikan siyasî komiserinin tanımladığı şekilde bir monarşi kurma niyetini her fırsatta açıklamakta; dünyevî kültür alanlarını itibarsızlaştırma kampanyasına hız vererek ve ana muhalefetin belediye başkanlarını “suç örgütü lideri” yaftasıyla tutuklayarak siyasî toplumu hizaya sokmaya çalışmakta; özetle, yönetim zaafını gözlerden saklamak için halkın öfkesini ve umutsuzluğunu artıracak baskı yöntemleriyle varlığına süreklilik kazandırmak gibi umutsuz bir çabayı sürdürmektedir.

Bu duruma “limbo” diyoruz. Limbo, mitolojide cehennemim kapısıdır; arafta durmak, istikrarsız bir durumda çaresiz kalmak, ne geriye ne de ileriye gidebilmek, biraz da büyük ve nihai bir hamle için fırsat kollamak anlamına gelir.

Böyle durumlarda, mevcut yönetimi artık istemeyen kitleler bir çıkış yolu, peşine takılacakları bir siyasî hareket ararlar; önlerine düşen siyasî partiye, o partinin başındaki şahsiyete doğru akarlar.

Son bir iki yıldır olanlar karşısında afallayan, hızla yoksullaşan, ailesiyle birlikte geleceğini göremeyen ve daha kötüsünün geleceğini hisseden orta sınıf yurttaşların şu anda bulduğu çıkış yolu, bir kitle hareketi yaratarak erken seçimi zorlamaya çalışan Yeni Parti ve onun Türk siyasî tarihinde pek rastlanmayan bir dinamizmle kendisini ortaya atan Genel Başkan’ıdır.

Beğenmeyebilirsiniz. Ben de beğenmiyorum. Defalarca “emperyalizmin keresteden yonttuğu pinokyo” gibi ifadeler kullanarak alay ettim; omuzlarının, yüklendiği ağırlığı taşıyamayacak kadar zayıf olduğunu yazdım.

Fakat eskisi gibi yönetilmek istemeyen kitlelerin tarihsel refleksi değişmez; kriz zamanında önlerine düşenin peşinden giderler. Hiç beğenmediğiniz, hatta garipsediğiniz biri çıkar ve halkta umut yaratır, hatta önderlik eder.

Çarpıcı bir örnek, Kanlı Pazar (Ocak 1905) olayında binlerce emekçiyi peşinden sürükleyerek tarihin akışını değiştiren Papaz Gapon’dur. Vladimir Lenin, Papaz’ın önderliğini küçümsemez, kategorik olarak karşı çıkmaz. Menşevikleri ve özellikle Plekhanov’u dehşete düşürme pahasına Gapon’la temas kurar, Cenevre’de onunla buluşur. Sosyal Demokrat âlemin bütün fraksiyonları Lenin’i kınar, eleştirir. Lenin elbette örgütünü Papaz’a teslim edecek değildir. Gapon’u kitlelerin güvendiği biri, devrimin canlı bir parçası olarak görmekte, kitle eyleminin dinamiklerini kavramaya çalışmakta, bu türden eylemlerin kitlelerin bilincinde derin izler bıraktığını, onları eğittiğini, dönüştürdüğünü bilmekte ve anlamaktadır. (Meraklısı, Nadejda Krupskaya’nın Lenin’le Anılar adlı kitabına bakabilir.)

Yanlış anlaşılmasın. Özgür Özel’i Gapon’a benzetiyor değilim. Her ne kadar mütedeyyin kitlelere yaranmak için abdest esnasında ayaklarını yıkarken görüntü verdiyse de, hayat tarzı bakımından istese de laikliğe ters düşemez. Ayrıca Gapon, Çar’ın gizli polis teşkilatı Ohrana’nın adamıydı.

Neyse, konuyu içinden çıkılamaz hâle getirmeden toparlayalım …

Sayın Saray’ın CHP operasyonunun başarısızlığa uğradığı, “aksi tesir” yarattığı kesindir. Belediye başkanlarının tutuklanmasına, satın alınan ya da şantaja maruz kalan bazı partili unsurların Saray’a iltihak etmesine rağmen, halk CHP’nin bir suç örgütü olduğuna inanmadı. Özgür Özel’in ifadesiyle, bölmeye çalıştığı karpuzun sadece sapı Saray’ın elinde kaldı, gövdesi ise daha da genişleyerek yeni bir parti kurup ayrılan parti içi muhalefetin çevresinde toplanmaya başladı.

Öte yanda, insanlar gibi siyasî partilerin de doğal bir hayat süresi vardır. Atatürk tarafından kurulmuş olması CHP’yi bu doğal, evrensel ve evrimsel kaderin istisnası yapmaz. Altı Ok CHP’yi yönetenlerin fikriyatında sönümlenirken kamusal vicdana yerleşti, çünkü Türk halkının büyük çoğunluğunun hayat tarzına içerilmişti. Öte yanda CHP’nin 1990’ların ortasından itibaren adım adım Kurucu ideolojiden uzaklaştığını, vitrinini yabancı unsurlarla doldurulduğunu, ideolojik tutarlılığını tamamen kaybettiğini ve kadro sürekliliğinden yoksun kaldığını kimse inkâr edemez.

Bu nedenle Özgür Özel’in “Sırtımızdan büyük bir yük kalktı” sözü iki anlamda; halkın bir bölümünü CHP’ye yabancılaştıran gerici propagandanın yükünden kurtulduk ya da CHP’nin yavaş ölümü ve ideolojik tutarsızlığı artık bizi bağlamaz anlamında yorumlanabilir. Bu iki anlamdan hangisinin somutlaşacağını elbette zaman gösterecek.

Saray’ın kabaca son bir yıldır izlediği siyasetin sadece Reis ve çevresindeki bir avuç ofis memurunun eseri olmadığını anlıyoruz. Burada durup, Mossad’ın Black Cube ya da CIA/Mossad’ın Palantir sistemleriyle ilgili kanıtlanması mümkün olmayan esrarengiz iddialara girerek spekülasyon yapacak değilim. Fakat bir dış aklın, Saray’ın meşruti olmayan bir monarşi kurma çabasına uluslararası meşruiyet kazandırma karşılığında, Türkiye’nin coğrafyasını, ordusunu ve kaynaklarını jeostratejik amaçlarla kullanmaya çalıştığı, operasyonel faaliyette bulunduğu ve bu desteğin mevcut rejime bugüne kadar beceremediği ideolojik hegemonyayı kurma umudu aşıladığı anlaşılıyor.

Yakın tehlike, Türkiye’nin dış aklın yönlendirmesiyle girdiği bu yolda geri dönüşü olmayan bir evreye geçmesidir. Mevcut rejim bu yolda siyasî toplumu parçalamaya, küçük husumetleri körükleyerek partiler arası çatışma ve anlaşmazlıkları kızıştırmaya, her türlü muhalefetin birbirini yıprattığı bir güvensizlik, giderek çaresizlik ve çıkışsızlık ortamı yaratmaya ve bu ortamda siyasî partileri birbiriyle rekabet eden, kendi içinde sorunlu “majestelerinin partisi”ne dönüştürmeye çalışıyor.

Bu ortamdan kurtulmanın, yakın tehlikeyi bertaraf etmenin tek yolu sürekli kitlesel eylemlerle, ülke çapında düzenlenecek eylemli kampanyalarla mevcut rejimi erken genel seçimlere zorlamaktır. Şu anda en yüksek oy potansiyeline sahip Yeni Parti bu sürece önderlik ettiği sürece, diğer siyasî parti ve muhalif hareketler ve gruplar tarafından desteklenmelidir. Bu destek mükemmel programa, kadrolara, eylemli parti hayatına sahip olduğunu düşünen siyasî partilerin ve hareketlerin yol boyunca Yeni Parti’nin programını ve Genel Başkanı’nı eleştirmelerini elbette engellemez. En geniş siyasî katılımla kitleleri harekete geçiren toplu bir direnişin ve erken seçim talebinin bütün ülkeye yayılması şu aşamada tek çıkış yoludur.

Erken seçimin kendisinden çok erken seçim için mücadele süreci bir buzkıran rolü oynayarak ortamı değiştirecek, kitleleri dönüştürecek, halkın özgüvenini artıracak ve siyasî toplumu eğitecektir. Saray’ın en büyük kaygısı da budur: siyasî toplumun erken seçim gibi meşru, belirli ve kesin bir acil talep etrafında birleşerek kitleleri harekete geçirmesi!

Bu nedenle, arada bir Saray’a çakmakla birlikte esas olarak ana muhalefete ve birbirine saldıran, sosyal medyada sürekli atıp tutan, hakikatleri ve esrarlı durumları her gün deşifre eden, böylece muhalefet zeminini yumuşatan ve sürekli dağıtan kişi ve gruplara dokunmuyorlar, hatta onları el altından muhalefete karşı belge, bilgi ve çeşitli dedikodularla besleyip destekliyorlar; bu arada, ortak muhalefeti savunan, kamuoyunun tanıdığı bildiği sevdiği isimleri tutukluyor ve Yeni Parti’yi baskının odağında tutuyorlar.

Bu taktiği boşa çıkaracak ölçüde birlikte hareket etmek çok şeyi değiştirebilir. Hakikat kimsenin tekelinde değildir; örgütlenme ihtiyacı da, gerçek siyasî program da halkın mücadelesinden doğar ve kimsenin önceden tahmin etmediği yeni yollar açar. yalogan@gmail.com

Mesela 12 Mart’ın amacı Türk milletine bol geldiği düşünülen, bazılarının fazla müstehcen bulup üzerine şal örtülmesini istediği 1961 Anayasası’nı değiştirmekti. Yöntemi ise Gladyo/Kontrgerilla rehberliğinde sola açık basını ve her türlü yasal devrimci örgütlenmeyi baskı altına almak, yazarları ve sendikacıları işkenceyle yıldırmak, radikalleşen genç öğrencileri seçerek sokakta öldürmek, cezaevi avlusunda asmak ya da topluca imha etmekti.

TBMM ve Cumhuriyet Senatosu’na dokunmadılar, çünkü Anayasa’yı onlar değiştirecekti. Nitekim değiştirdiler. 1971 ve 1973’te yapılan değişikliklerle Devlet Güvenlik Mahkemeleri (DGM) kuruldu, üniversitelerin özerkliği kısıtlandı, TRT’nin özerkliği kaldırıldı, Adalet Bakanlığı’nın yetkileri artırılarak yargı bağımsızlığı biraz budandı.

12 Eylül’ün amacı ise iktisadi ve sosyal yapıyı değiştirmek, ekonomiyi küresel piyasalara açmak ve özelleştirmenin önündeki engelleri kaldırmaktı. Sermayeyi emek karşısında orantısız biçimde güçlendirdi. Bütün bunların reçetesi 24 Ocak Kararları’yla darbeden bir yıl önce zaten hazırlanmıştı. TBMM’yi ve Cumhuriyet Senatosu’nu kapattılar, çünkü ideolojik bileşimi nedeniyle bu iki meclis yeni iktisadi ve sosyal politikaların ruhuna uygun yeni bir anayasa yapamazdı. Bir Danışma Meclisi kurarak anayasa yaptırdılar.

12 Eylül Cuntası’nın yöntemi değişikti. Siyasî partileri kapattılar fakat parti başkanlarına şefkat gösterdiler. Gecikmiş sadakatinden kuşku duymadıklarını “Liderler Hapisanesi”nde ya da Hamza Koy’da misafir ettiler. Solcu ve ülkücü öğrencilere ve devrimci kadrolara ağır işkence uygulayan “Değerlendirme Araştırma Laboratuvarı” gibi traji- komik ismi olan illegal merkezler kurdular. Önceki dönemin siyasîlerini yeni rejim için bekletirken, ülkenin en bilinçli ve fedakâr evlatlarını Namık Kemal’in Hürriyet Kasidesi’nde yer alan sözleriyle “sayyâd-ı bi-insâfa” (insafsız avcıya) teslim ettiler, böylece ölümcül bir sükûnet sağladılar.

Bu iki darbe, aslında 27 Mayıs Devrimi’nin rövanşıydı. İkisi de 61 Anayasası’nı hedef aldı. 27 Mayıs Devrimi’nin amacı ise seçimle oluşan siyasî iktidarın, yürütme gücünü kullanırken Devlet denetimine tabi ve Anayasa’ya harfiyen bağlı olmasını sağlamak, siyasî toplumu güçlendirmek için hak ve özgürlükler alanını genişletmekti. Yöntemi klasik ihtilâl yöntemiydi. Fakat ihtilâl hukukunu uygulayacak yerde Yassıada Mahkemesi kurarak eski rejimi mevcut Ceza Kanunu’na göre yargılaması ve dış baskılara direnemeyerek erken bir tarihte genel seçimlerin yolunu açması etkisini azalttı ve ihtilâlci kadronun bölünmesine yol açtı.

AKP iktidarının zamana yayılan sivil darbesi 12 Eylül’ün yarattığı ölümcül sükûnet ortamında doğdu ve gelişti. Emperyalist Batı’nın Türkiye’nin devletçilikten ve Kemalizm’den arındırılmasını öngören plan ve programının, “Yeşil Kuşak” stratejisinin uygulayıcısı oldu.

12 Eylül generalleri 24 Ocak Kararları’nı masanın üzerinde hazır bulmuşlardı. Sayın Reis de Kemal Derviş’in “Güçlü Ekonomi” programını Başbakanlık masasının üzerinde buldu ve virgülüne dokunmadan fakat zaman içinde aşırı abartılı biçimde, ülkenin bütün kurumlarını tahrip ederek, kaynaklarını kendi taraftarlarına ve yabancı sermayeye yağmalatarak uyguladı. CHP dâhil bütün siyasî toplumun bağrına bastığı, neoliberal iktisat politikalarının tıkandığı noktada Ecevit’in yardıma çağırdığı Kemal Derviş geçmişin kalıntılarını temizlemiş ve kamucu iktisat politikalarının tabutuna son çivileri çakmıştı. Defin işlemini AKP yaptı.

Zamana yayılan ve askerî olmayan AKP darbesinin yöntemi de çok değişikti. Yaygın işkence, sokakta adam kurşunlama, idam, sürgün gibi şeyler olmadı -yukarıda Allah var! Buna gerek de yoktu. Yeni iktidar mevcut Anayasa’yı rafa kaldırarak cemaat ve tarikatleri tam bir serbestlik içinde zenginleştirmek, laik kesimi ise ısrarlı demokrasi vaatleriyle avutmak/aldatmak gibi bir yöntem izledi.

Ancak bu açık yöntemin yanında örtülü bir başka yöntem vardı. CIA 1950’lerden beri özenle yetiştirip güçlendirdiği, Komünizmle Mücadele Derneği’nde örgütlediği bir casus şebekesini özellikle TSK’nın sert ulusçu Kemalist kabuğunu kırmak için harekete geçirmişti.

AKP bu illegal örgüte “istediği her şeyi,” her türlü desteği verdi. Geleceği bu örgütün başarısına bağlıydı. Fakat örgüt CIA’nın kendisine verdiği görevle yetinmedi, cemaat adı altında eğitimden (“Altın Nesil”) medyaya uzandı, işadamları derneği (TUSKON) gibi yapılar kurdu, “Kimse Yok mu?” derneği gibi kuruluşlarla muazzam paralar (himmet!) topladı, böylece toplumsal tabanını genişletti; Papa’ya mektuplar yazarak, hatta Papa II. Jean Paul’le bizzat görüşerek, “dinlerin kardeşliği” gibi Millî Görüş’e ters düşen “acayip” hareketler yapmaya başladı. Bunun üzerine Reis örgütün kuyruğunu çekmeye ve yolunu kesmeye karar verdi. Ne parayı ne de iktidarı paylaşabilirdi.

Fetö dersanelerini kapatarak başladı. Tasfiye edileceğini anlayan örgüt 15 Temmuz 2016 akşamı, elbette CIA’nın operasyonel gücüne güvenerek, İtalyanca deyimle bir “salto di morte” (ölüm taklası) atmaya teşebbüs etti, emekli ya da muvazzaf Kemalist subayların ve halkın kahramanca direnişiyle yerle bir oldu, ezildi ve vurucu gücünü kaybetti.

“Salto di morte” deyince aklıma geldi, İtalyan gazeteci Curzio Malaparte, “Darbe-i Hükümet Sanatı” adlı kitabında, hükümet darbelerinin daima iktidara en yakın, hatta onunla iç içe olan kişi ve gruplar tarafından yapıldığını söylemiştir. Uzakta olanlar isyan ve ayaklanma kategorisine girer ve genellikle iç savaşla sonuçlanır.

Neyse, konuyu dağıtmayalım…

FETÖ örgütü AKP’yle iç içe geçmişti; AKP’den ayıklanması mümkün değildi, nitekim şimdi de mümkün değil. AKP’nin ve siyasî toplumun içine yerleşen bu bakteriyi öldürecek ideolojik/programatik antibiyotiği Saray’ın kendi laboratuvarında üretmesi imkânsız. AKP ve Fetö aynı ortamın (Écurie) atları. Genetik yapıları aynı. Serveti ve iktidarı paylaşamamış olmaları aynı amaç ve ideale sahip olmadıkları anlamına gelmiyor.

15 Temmuz darbe girişimi elbette “tiyatro” değildi. Tiyatro oyununda sahici silah patlamaz. Sahici silahların patladığı bir ortamı bir rejisör gibi sahneye koyup yönetemezsiniz, oyuncuların çatışma ortamında muhtemel davranışını önceden kestiremezsiniz. Beklenmedik şeyler olur. Silahla tehlikeli bir oyun kurmayı kimse göze alamaz.

Bütün bunlar bir yana, 15 Temmuz’un öncesinden bugüne kadar yaşanan süreç dikkate alındığında, Sayın Reis’in üstün politik zekâsı ve taktik manevra kabiliyeti ortaya çıkıyor. En olumsuz durumları en olumlu sonuçlar verecek şekilde manipüle etme becerisi olarak niteliyebileceğimiz bu yetenek sayesinde, bir gücü (ideolojik kabuğu sert TSK) tasfiye etmek için bir başka gücü (CIA/Fetö) kullanabiliyor, sonra tasfiye edeni tasfiye ederek daha önce tasfiye edilenlerle (Reis’ten medet uman etkisiz Avrasyacılar) geçici bir ittifak kurabiliyor; taraftar kitlesinin azaldığını, metal yorgunluğundan ve aşırı beslenmeden mustarip partisinin zemin ve seçmen kaybına uğradığını anladığı anda ABD/CIA’ya (yoksa Gladyo mu demeli?) yaslanarak bu kez tasfiye edeni tasfiye ettikten sonra tasfiye edilenlerle kurduğu geçici ittifakı bozup hedefe doğru, bu kez meşruti olmayan bir monarşi kurma niyetiyle Trump’ı da arkasına alarak yoluna devam edebiliyor.

Fakat artık bu yavaşlatılmış karşıdevrimin sonuna gelindiği anlaşılıyor. Yorulan, dağılan, obezleşen, canhıraş bir son mücadele için seferber edilmesi giderek zorlaşan siyasî parti (AKP) Saray için artık uygun bir politik aygıt değil. Ölü atı kamçılamak faydasız. Bir zamanlar elbette idealist olan siyasî İslamcılar risklerden uzak durarak kendi köşelerinde paralarını yemek istiyorlar. Mücadele değil anayasal güvence istiyorlar. Siyasî parti olarak AKP zaten iktidarda değil; iktidarda olan Saray, onun dışarıdan atadığı bakanlar, danışmanlar, uzmanlar, birbiriyle rekabet eden hanedan mensupları. Meclis’teki AKP grubunun tasdik makamı olmanın ötesinde işlevi yok. Aslında Cumhuriyet tarihinde ilk kez TBMM’nin de işlevi yok.

Bu yapıyla milleti ümmet olarak tanımlamak, yeni bir alt-emperyalist (ya da taşeron) Kürt-Türk-Arap federasyonu kurmak, devleti monarşi olarak tanzim etmek gibi fantazmagorik hedeflere ulaşmak ve bütün bunları her türlü muhalefeti tutuklayarak, dağıtarak baskı altına alarak yapmak kesinlikle mümkün değil. Elindeki baskı aygıtları yetersiz, endoktrinasyon eksik.

Yavaşlatılmış darbeyi hızlandırmak için Saray’ın içeride dayanak noktası olarak kullanabileceği tek güç devlet bürokrasisinin özenle seçilmiş bir bölümü; daha daraltılmış bir ifadeyle, birkaç yargıç/savcı ve kolluk gücü.

Önümüzdeki aylarda “erken ve adil/hilesiz/baskısız seçim” talebinin ülkenin tamamına bir orman yangını gibi yayılacağı ve Saray’ın bir noktadan sonra bu talebi kabul etmek zorunda kalacağı anlaşılıyor. Bu talebe her kim öndelik ederse etsin, desteklemek gerekir. Fakat Saray inadım inat kapım iki kanat tutumuna girerse, tarihsel olarak diktatörlükten çıkış süreçlerinde, 1981’de İspanya’da, 1986’da Filipinler’de, 1974’te Yunanistan ve Portekiz’de, 2020’de Şili’de görülen dinamiklerin harekete geçtiğini göreceğiz. Tarih aynı zamanda bir laboratuvar gibidir, aynı ortamda, aynı koşullarda, aynı maddelerle yapılan deneyler aynı sonuçları verir.

Fakat esas mesele iktidar değişikliği değil. 12 Mart, 12 Eylül ve yavaşlatılmış Saray darbesi Türkiye’nin kırılgan olduğunu, kurumlarının zayıf, toplumsal direncinin yetersiz oluğunu gösterdi. Bu süreç boyunca Devlet giderek sermaye tarafından işgal edildi ve nihayet mevcut rejim siyasî toplumdan ve halktan uzaklaşmış bir tür mafyaya dönüştü. Sadece siyasî değişim değil, yapısal bir dönüşümün de gerekli olduğu anlaşıldı. Bu dönüşüm bir sonraki adım olabilir. Öncelikle her türlü ilerlemenin önünü tıkayan, halkı baskılayan ve uzlaşmaz çelişkilerle bölen, ekonomiyi, eğitimi ve sağlık sistemini artık yönetemeyen, meşruiyetini halktan değil ABD’nin şimdiki dar yönetici kadrosundan alan mevcut iktidar yapısının değişmesi gerekir.

Ekonomiye devlet müdahalesinin arttığı, bazı ülkelerin bir tür savaş ekonomisine geçme çabası gösterdiği, küreselleşmenin sona erdiği, neoliberal iktisat politikalarının giderek terk edildiği bir dünyada Türkiye, kritik sektörlerden başlayarak özelleştirilen varlıkları kamulaştırmak, planlı ekonomiye geçmek ve ekonomik büyümeyi toplumsal kalkınmayla ilişkilendirmek, yeterince demokratik olmasa da laik sosyal bir hukuk devleti olmak zorunda kalacak. yalogan@gmail.com

Ankara’daki zirve, NATO üyesi ülkelerin silah sanayilerini ve ordularını entegre et kombinasına benzer bir yapı içinde bütünleştirmeye karar verdi. Silah sanayileri bütünleştirilecek; önce parçalara ayrılacak, teknoloji girdisi yüksek parçalar özenle seçilecek, üretim bandına yerleştirilecek ve tedarik zincirine uygun hâle getirilecek.

Bildirgenin 3.Maddesi’nden NATO’nun “silahlı kuvvetlerimiz”in intikalini, hava ve füze savunmasını ve insansız öldürücü sistemleri öncü teknolojiler ve istihbarat kabiliyetleriyle harmanlayarak bütünleşik (entegre) hâle getirmeye karar verdiğini anlıyoruz. Tekil ülkelerin ulusal belleği tek bir “transatlantik bellek deposu”nda (warfighting cloud) bütünleşik hâle getirilecek ve yapay zekâ modelleriyle işletilecek.

Yani diyor ki sadece silah endüstrinizi ve millî ordunuzu işlem görmesi için emperyalistlerin kombinasına teslim etmekle kalmayacaksınız, NATO’nun belleğini de kendi tarihsel belleğinizin üzerine yazacak, yapay zekânın gösterdiği istikamette oluşturulan strateji ve taktikleri uygulayarak size verilen görevleri yerine getireceksiniz.

Sonuç olarak, daha önce NATO’nun sadece üye ülkesi olan sevgili vatanımızın bu kez onunla “bütünleşik” olacağını anlıyoruz. Savunma Bakanı Yaşar Güler’e göre, Türkiye böylece NATO’nun kanat ülkesi olmaktan çıkacak ve merkeze oturacak. Oturduğu yerden bir daha kalkamayacak.

Üye ülkelerin ittifakın en önemli sorununu aşarak “ortak tehdit”i nihayet belirlediklerini, düşmanı tanımladıklarını da görüyoruz. Bildirgenin 2. Maddesi’nde Rusya düşman olarak belirtiliyor: “Rusya’nın Avrupa-Atlantik güvenliği ve istikrarına yönelik oluşturduğu uzun vadeli tehdit…” (Zelensky: “Yakında ABD’den partiot füzeleri alacağız.”) 5. Madde ise İran’ın asla nükleer silaha sahip olamayacağını, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisinin tam olarak sağlanacağını ilan ediyor.

Belgeyi imzaladığımıza göre, biz de Rusya ve İran’ı düşman ve tehdit olarak gördüğümüzü ilan etmiş oluyoruz.

Benim için şaşırtıcı olan, Millî İstihbarat Akademisi’nin Temmuz 2026 tarihli, “Ankara Zirvesi, NATO 3.0 Tartışmaları ve Türkiye” başlıklı raporunun, Zirve’nin tamamında yapılan yorumları ve sonunda alınan kararları önceden ve ayrıntılı olarak kapsamasıdır. Zirve’de alınan kararların üye ülkelerin yüksek askeriyesi ve istihbarat organlarıyla önceden müzakere edilip kararlaştırıldığını, Ankara’da yapılan toplantının ise kararların tescil edildiği seyirlik bir gösteriden ibaret olduğunu anlıyoruz.

Millî İstihbarat Akademisi’nin raporu Sonuç Bildirgesi’ni neredeyse aynı cümlelerle bir hafta öncesinden haber veriyor: “… savunma sanayisi üretiminden siber güvenliğe, hava ve füze savunmasından kritik altyapıya, yapay zekâdan toplumsal direnç kapasitesine uzanan bütünleşik bir mimari” (s. 8). Rapor, bu bütünleşik mimarinin Türkiye için “önemli bir fırsat” olduğunu söylüyor ve şöyle diyor: “Bunun için bütünleşik güvenlik yaklaşımını, savunma sanayisi işbirliğinin kurumsallaştırılması gündemini, terörizmle mücadelede müttefik dayanışmasını ve hibrit tehditler karşısında topyekûn dayanıklılığı bütüncül bir çerçevede sunmak belirleyici olacaktır” (s.10).

Rapor, yeni bir dönemin müjdesini veriyor: “NATO’nun yeni dönemdeki başarısı, bu alanları birbirinden ayrı teknik başlıklar olarak değerlendirmek yerine, aynı stratejik mimarinin bütünleşik bileşenleri olarak yönetebilmesine bağlı olacaktır” (s. 28). NATO’nun “ABD-Avrupa iş bölümünü caydırıcılık boşluğu yaratmadan” yeniden tanımlaması, “doğu ve güney kanatları arasında daha dengeli bir güvenlik anlayışı” oluşturması savunuluyor. Rapor, NATO’nun yeni dönemde etkili ve güvenilir bir ittifak olarak varlığını sürdürebilmesini, “dayanıklılığı kolektif savunma ile bütünleşik güvenlik anlayışının merkezine taşıyabilmesi” şartına bağlıyor (s. 49).

Hep “bütünleşik.” Teknolojide, üretimde, tedarikte, askerî stratejide, dolayısıyla savaşta da “bütünleşik.”

Neyse, uzatmayalım…

Sonuç olarak NATO’nun bu yeni saldırı mimarisiyle “bütünleşik” olduğumuzu, sadece savaş, barış, tehdit değerlendirmesi gibi konularda değil, endüstriyel olarak da ittifakın taleplerine ve gereklerine bağımlı olduğumuzu anlıyoruz. Türkiye’nin, NATO’nun mühimmat üretim merkezlerinden, mühimmat antrepolarından ve dağıtım yerlerinden biri, müttefik ordularının saldırı için tertiplenme bölgesi (Adana’da kurulacak çokuluslu kolordu) ve Rusya’nın Karadeniz’de seyrüsefer imkânını kısıtlayan, Türk Boğazları’ndan geçişini denetleyen bir kontrol noktası (NATO Deniz Unsur Komutanlığı) olarak görev yapacağı anlaşılıyor.

Muhalefetin “Hiç olmazsa komuta bizde olsaydı” diye yakınması ve TBMM’de yer alan siyasî partilerin sessizliği, bu muazzam “bütünleşik mimari” dikkate alındığında hazindir, hacâlettir. Zirveyi 68 ruhuyla protesto eden sosyalist partiler, dernekler ve DİSK ise Türkiye’nin namusunu kurtarmıştır.

Türkiye’nin egemenlik haklarının açık ihlâli olan bu “bütünleşik mimari”ye tam teslimiyetin Saray yönetimine her türlü muhalif hareket üzerindeki baskıyı artırma, Cumhuriyet Devrimi’nin kazanımlarına karşı yeni bir saldırı başlatma imkânı verdiği kesindir. Millî Eğitim Bakanı’nın Kurtuluş Savaşı’nı müfredattan silmesi ve İçişleri Bakanı’nın 15 Temmuz’u “Kurucu Dönüm Noktası” ilan etmesi bu bağlamda anlam kazanıyor. Yeni Anayasa girişiminin de bu iklimde daha cüretkâr ve pervasız bir havaya bürüneceği anlaşılıyor.

Saray rejimi baskıyı ne kadar artırırsa artırsın, mevcut koşullarda “demokrat” ABD’nin ve AB ülkelerinin bunu görmezlikten geleceği, en fazla mırın kırın edeceği açıktır. Bu “bütünleşik mimari”nin vazgeçilmez bir parçası olmak, Saray Rejimi’ne sıcak para temin ederek seçim kazanma imkânı da sağlayabilir.

Fakat “Hakikat Ânı” geldiğinde hiçbir kuvvet Türk halkını ve ordusunu Ukrayna’nın yanında Rusya’ya, İsrail’in yanında İran’a ya da Suriye’yle birlikte Lübnan’a saldırmaya, Adalar Denizi, Doğu Akdeniz ve Kıbrıs’taki haklarımızdan feragat etmeye zorlayamayacaktır. Türkiye’nin o kadar basit ve kaderi iki dudak arasında bir ülke olmadığını bütün cihan bir kez daha görecektir.

Yapılan antlaşma, özünde ve esasında Trump ile Saray arasında yapılmıştır. Yakın savaş tehlikesi gibi durumlarda asker sivil bürokrasinin ve siyasî toplumun Saray bir seçim daha kazansın diye ülkenin selametini ve bekasını tehlikeye atacağını; Amerikancı bir monarşinin kurulmasına, ülkenin idarî olarak parçalanmasına, millî kimliğinin değiştirilmesine rıza göstereceğini düşünmek saflıktır.

Türkiye’de gelişen silah endüstrisinin patronları bile bu “bütünleşik NATO” mimarisine güle oynaya itaat etmeyecektir. En uç, Saray’a en yakın bir örnek olarak, Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar’ın Expo 2026 kapsamında yaptığı “Vizyon Konuşması”nda söylediklerine bakalım: “Dev teknoloji tekelleri bugün dünyayı adeta birer teknofest, beylik gibi yönetmek istiyor … karanlık bir zihniyetle karşılaştık. Onlar için dünya kendi sunucularında işlenen bir simülasyondan, bir bilgisayar algoritmasından ibaret olabilir. Ancak biz biliyoruz ki o örümcek ağına hapsedilmek istenen insanlık bir veri kaynağından çok daha fazlasıdır. Bu manifestoların karşısına, ahlakı, merhameti, insan onurunu ve kendi yol haritamızı koymak zorundayız.” Bunları söyleyen, Saray çevresine mensup kişi bile, varını yoğunu o örümcek ağına hapsetmeyi, insanı görmeyen bir algoritmanın parçası olmayı ister mi?

Günümüzde NATO, Trump önderliğinde “bütünleşik bir saldırı mimarisi” kurmaya çalışıyor. Fakat Zygmunt Bauman’ın farklı bir bağlamda kullandığı ifadeyle, “evini kayan kumun üzerinde inşa ediyor.” Bir iki yıl, belki de birkaç ay içinde, şu anda dünyada nefret nesnesi olan pedofil hödük Trump başta olmak üzere NATO ülkelerinin bütün yönetici kadroları değişecek. O zamana kadar Türkiye geri dönüşü olmayan bir yola girmekten sakınarak, üniter ulus-devlet yapısını koruyarak laik demokratik sosyal hukuk devleti olma yönünde iç cephesini güçlendirmek ve dış politikada denge siyasetine dönmek zorundadır. Türkiye’de Amerikalılar monarşi kursun, Saray rejimi ebediyen pâyidar olsun diye istiklâlimizi feda edecek ve kendi ellerimizle istikbalimizi karartacak değiliz. yalogan@gmail.com

1990’ların ortasında başlayan, 2000’lerde hızlanan ve ancak son yıllarda tamamlanan yıpratma savaşı çeyrek asır sürdü ve Cumhuriyet’in bütün kazanımlarını ve kurumlarını hukuken (de jure) değilse de fiilen (de facto) ortadan kaldırdı.

Bu cephe, Devlet’in dinî kurallarla yönetilmesini isteyen, esas olarak vakıflarda örgütlenen bütün tarikat ve cemaatlerin, siyasî iktidarın teşvikiyle yoktan var edilen lümpen ve kısmen geleneksel burjuvazinin, önemli bir bölümü batı ülkelerinde eğitim görerek teknik beceri kazanmış unsurların, toplumu ilgilendiren bütün sorunların çözümünde dinî referansları esas alan entelektüellerin Saray’ın önderliğinde en geniş koalisyonundan oluşuyor.

Bu koalisyon, yağmaya dönüşmüş abartılı neoliberal iktisat politikalarının yarattığı muazzam gelir eşitsizliğine, iktidar çevrelerinin halkı yabancılaştıran umursamazlığına ve yeni zenginlerin sergilediği rezil yozlaşmaya rağmen, ahlaki ilkeleri 7. yüzyılda oluşan din kurallarını devlet eliyle ve zorla dayatarak, toplumun tamamı üzerinde ideolojik hegemonya kurabileceğini, hatta kurduğunu sanıyor.

1920’lerde devrimci cumhuriyetçilerin, Kemalistler’in tasfiye ettiği ve bugün Devlet’i ele geçiren cephe, ilk kez 1918 Mondros Mütarekesi şartlarında tertiplendi. Bugünün şeriatçı işbirlikçileri o günün şartlarında Kuvayı İnzibatiye’dir (Hilafet Ordusu); İttihatçılar’ı ve Mustafa Kemal’i Halife Vahidettin’in onayıyla gıyabında idama mahkum eden Nemrut Mustafa Divan-ı Harbi Örfisi’dir; Yunan uçaklarından Kuvayı Milliye’ye karşı ahaliyi kıyama çağıran fetva ve bildiriler atan, başkanlığını İskilipli Atıf Hoca’nın yaptığı Teâli-i İslâm Cemiyeti’dir; Anzavur Ayaklanması, Bolu çevresindeki isyanlar, Yozgat (Çapanoğlu) ve Konya (Delibaş) isyanları, Urfa çevresinde Fransız kışırtmasıyla çıkan aşiret ayaklanmaları, Karadeniz’de Pontus Rum isyanıdır…

Cephe çok geniştir, arkasında başta İngiliz emperyalizmi olmak üzere bütün düveli muazzama ve İslam Halifesi Padişah vardır. Bu isyan yüz yıl sonra yine arkasına düveli muazzama’yı alarak başarıya ulaştı ve kendisini tasfiye edenlerin temsilcilerini Devlet’ten tasfiye etti.

Günümüzde Türkuaz, Demirören, Albayrak medya grupları, İhlas ve Kalyon holdingler nasıl mevcut iktidar cephesini destekliyorsa, Mütareke sonrasında oluşan cepheyi de Peyam-ı Sabah, İstanbul, Alemdar ve Vakit gazeteleri destekliyordu.

Tarihte hiçbir olay sebepsiz ya da rastlantısal değildir. Bu geniş işbirlikçi cephe tasfiye edilmeseydi ne Cumhuriyet kurulabilirdi, ne de 3 Mart 1924’te Türkiye Büyük Millet Meclisi Devrim (İnkılap) Kanunları’nı onaylayıp yürürlüğe koyabilirdi. Ne de 10 Nisan 1928’de Anayasa’dan “Devletin dini, Din-i İslâmdır” ibaresi çıkarılıp, 1937’de laiklik ilkesi Devlet’in 6. ilkesi olarak Anayasa’ya girebilirdi.

Bugün Cumhuriyet Devrimi’nin karşıdevrimini yaşıyoruz. O gün Kemalist devrimcilerin yenilgiye uğrattığı cephe, bugün daha farklı bir kisve fakat aynı ruh ve aynı dış bağlantılarla iktidarda bulunuyor. Son bir hamleyle fiili (de facto) rejimine yeni bir anayasayla hukuki (de jure) görünüm kazandıracak.

Burada şayânı hayret olan, son çeyrek asır içinde bu gerici cephenin karşısında millî müdafaa ve millî anayasadan yana, üniter ulus-devleti savunmaya kararlı istikrarlı bir cephenin kurulamamış olması; askeriyenin ve mülkiyenin, öğretim üyeleri ve öğrencileriyle birlikte üniversitelerin ve devlet kurumlarının birleşerek direnememiş olmaları, avutulup oyalanmaları, kandırılıp aldatılmaları, her ayak oyununda sendelemeleri, geri çekilmeleri, nihayet sahneyi terk ederek meydanı liyakatsiz yandaşlara terk etmeleridir.

Aynı trende seyahat ettik. Reis 2017 durağında trenden indi ve kendi yoluna gitti. Biz ise makas değiştirerek kör hatta ilerleyen trenin hâlâ yola devam ettiğini, bizi arzuladığımız durağa getirip bırakacağını sanıyoruz.

Bu iktidar yapısının, başka deyişle Saray Rejimi’nin sandıkla seçimle değişmeyeceğini siyasî toplumun anlayabilmesi için, Cumhurbaşkanlığı makamına talip olan kişinin tutuklanması, potansiyel taliplerin tehdit edilmesi ve ana muhalefet partisinin mutlak butlan kararıyla felç edilmesi gerekti. Bu gelişmeler karşısında siyasî toplum Türkiye’de rejimin değiştiğini, majestelerinin muhalefeti olarak Saray’a biat etmeyen siyasi partinin varlığını sürdüremeyeceğini, bundan sonra genel seçimlerin -eğer yapılırsa- mevcut siyasî iktidarın değişmesini sağlamayacağını nihayet idrak etmeyi başardı.

Oysa 2010 anayasa değişikliğiyle yargı Saray’a bağlanmış, 2017 anayasa değişikliğiyle kurulan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’yle meşruti olmayan (meşruti değil çünkü seçimle oluşan parlamentonun hükümdarın icraatını denetleme yetkisi fiilen mevcut değil) bir monarşi yönünde ilk adım atılmıştı. Bütün unsurları okuma yazma bilen, en azından tv haberlerini izleyen siyasî toplumun yaşadığı bu idrak gecikmesi tarihin çok tuhaf olaylarından biridir. Gerçekten anlamadılar mı, yoksa anlamazlıktan mı geldiler?

Siyasî toplum Türkiye’deki rejimin dokuz senedir adı konmamış bir monarşi olduğunu ancak ABD’nin Türkiye-Suriye-Irak Valisi Tom Barrack, Ortadoğu’da en iyi işleyen rejimin, “ister beğenin ister beğenmeyin hayırsever bir monarşi”’ olduğunu ilan ettiği zaman idrak edebildi. Fakat tam olarak idrak edemedi. Yalnızca, “Lan yoksa bu ABD Türkiye’ye hanedana dayalı bir monarşi mi dayatıyor?” diye kuşkuya düştü. Asla emin olamadı, hâlâ olur mu olmaz mı, öyle mi böyle mi diye tartışıyor. Kuşkudan kurtulması ve tam olarak hakikati müdrik olabilmesi için hanedana dayalı bir monarşinin anayasal olarak fiilen kurulması gerekiyor. Her zamanki gibi gözüyle görecek, teninde hissedecek ki anlayabilsin.

Rejimin niteliğini tam olarak idrak edememiş olsa da siyasî toplumun yargı bağımsızlığının tamamen yok edildiği gerçeğini fark etmeye başladığını artık söyleyebiliriz. Bu farkındalığa ulaşmak için sayısız hukuk dışı kararı yıllarca tecrübe etmesi gerekti. “Fakat kanun şöyle diyor, falanca yasa maddesinin filanca fıkrasında şöyle yazıyor, Anayasa’nın kesin hükmü böyle buyuruyor” diye şikâyet eden insanların, hukukun siyasî iktidar tarafından topaç gibi çevrildiğini, söz gelimi CMK ve CMUK’u kafasına göre yorumladığını, istediği kanunu çıkarıp istemediğini kadük ettiğini idrak edebilmesi için pek çok siyasî davanın seyrini, haksız tutuklamaları ve hiçbir suçu olmayan insanların ağırlaştırılmış müebbet hapse mahkûm edilişini kendi gözleriyle defalarca görmesi; Saray yönetiminin Anayasa Mahkemesi kararlarına uymadığını ve uymayacağını açıkça ilan etmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları için “bizi bağlamaz” dediğini kendi kulaklarıyla işitmesi gerekti. O zamana kadar “Türkiye bir hukuk devletidir” demeye devam etti.

Siyasî toplum derken siyasî partileri, siyasî hareket ve grupları, sendika benzeri kuruluşları, meslek örgütlerini ve elbette asker ve sivil bürokrasiyi kastediyoruz.

Cumhuriyet’i geri alacak, laik demokratik sosyal hukuk devletinin kuruluşuna önderlik edecek güç ister istemez bu siyasî toplumun içinden çıkacak. Peki ne zaman? Saray tarafından bu şekilde yönetilmek istemeyen halkın öfkesi patlama seviyesini aştığı, siyasi toplumun millî müdafaa ve millî anayasadan yana kesimleri Saray’ın özellikle dış politikasını tehlikeli bir çıkmaz yolda ve gerçek bir beka tehdidi olarak gördüğü, ülkenin bölünmenin ve iç savaşın eşiğinde olduğunu anladığı zaman. Bütün bunları düşünerek, bir karşı strateji oluşturarak değil belki, fakat bizzat görerek yaşayarak tecrübe ettiği zaman. Tehlikeli jeopolitik yollarda geri dönülemeyecek kadar uzun bir mesafe alınmamışsa… yalogan@gmail.com

Yirmi üç yıl önce, 1 Mart 2003 Cumartesi günü Ankara’nın Sıhhiye Meydanı’nda yaklaşık 100 000 kişi toplandı. Katılımcılar arasında sendikalar (DİSK, KESK, Türk-İş, Hak-İş), başta TMMOB ve TTB olmak üzere neredeyse bütün meslek örgütleri, PKK’nin o zamanki sivil uzantısı DEHAP ve sol-sosyalist partiler (ÖDP, TKP, EMEP) ve CHP yer alıyordu. Soğuk fakat güneşli bir gündü.

Farklı ideolojik eğilimleri olan meslek örgütleri ve siyasî partiler sanırım son kez emperyalizmi topluca protesto etmek için miting meydanında birleşmişti. AKP bir yıldır iktidardaydı. 2010 ve 2017 referandumlarıyla rejimin değiştirilmesine epeyce vakit vardı. O vakit gelene kadar iki kez, Cumhuriyet Mitingleri’nde (2007) ve Haziran Ayaklanması’nda (2013) milyonlarca yurttaş laik cumhuriyeti savunmak için meydanları dolduracaktı.

Sıhhiye’de yapılan mitingde kortejin önündeki büyük pankartta “Savaşa evet vatana ihanettir” yazılıydı. En baskın üç slogan şunlardı: “Kahrolsun Amerikan emperyalizmi,” “Katil ABD, işbirlikçi AKP,” “Amerikan askeri olmayacağız.”

Coşkulu, gerilimli, kararlı bir mitingdi. O sırada TBMM’de görüşülmekte olan 1 Mart Tezkeresi’nin reddedilmesinde ne kadar etkili oldu, bilemeyiz; ama en azından sendikaların, meslek kuruluşlarının, sosyalistlerin ve sosyal demokratların ABD’nin bölgesel çıkarlarına topluca karşı çıktığını bütün dünyaya gösterdi.

TBMM’deki oylamanın kahramanı CHP milletvekilleriydi. Deniz Baykal parti içindeki Kemalistleri, sosyalist soldan gelen tecrübeli kadroları tasfiye etmeye, onlardan boşalan yerleri eli yüzü düzgün, tahsilli terbiyeli, apolitik, tarihten bîhaber yeni şahsiyetler ve seçim ortamında işe yarayacak ideolojisi belirsiz unsurlarla doldurmaya henüz başlamamıştı. CHP milletvekillerinin Meclis konuşmaları etkili oldu. Yüze yakın AKP milletvekili ret oyu verdi ya da çekimser kaldı.

Böylece Tezkere reddedildi.

Kabul edilseydi, ABD ülkemizin güneydoğusunu işgal edecekti. M1 Abrahams tankları, Bradley zırhlı araçları ve Apache taarruz helikopterleriyle donatılan 4. Amerikan Piyade Tümeni 60 000 askerle Türkiye’ye çıkarma yapmaya hazırlanıyordu. Türkiye’den Kuzey Irak’a geçecekler, bölgedeki bütün ulaşım sistemleri ABD Ordusu’nun ikmal yollarına dönüşecek, Irak-Türkiye sınırı silinecek, bölge Diyarbakır’dan Musul’a kadar Coniler’in askerî hâkimiyetine girecek, 2005’te Çekiç Güç’ün gölgesinde kurulan Kuzey Irak Özerk Kürt Yönetimi muhtemelen Türkiye sınırlarını da kapsayarak genişletilecekti.

Tezkere’nin reddi Vaşington’da ABD’nin stratejik çıkarlarına yönelik bir darbe olarak değerlendirildi, büyük hayal kırıklığı yarattı, öfke uyandırdı. George Bush, Türkiye’yi “Sözüne güvenilmez müttefik” olarak tanımladı. Oysa Başbakan Abdullah Gül’le anlaşmışlardı (meşhur “İki Sayfa Dokuz Madde” mutabakatı!). Paul Wolfowitz Türk Ordusu’nun oynaması gereken rolü oynamadığını, sürece liderlik etmediğini söyledi. Amerikalılar bunu asla unutmadılar. Kaba bir ilk tepki olarak Temmuz 2003’te Süleymaniye’de askerlerimizin başına çuval geçirdiler. Biz de bunu unutmadık. Yoksa unuttuk mu?

Peki ben bunları niye hatırlatıyorum?

Türkiye’nin geçirdiği dönüşümü, geldiğimiz yeri görmek için.

Düştüğünüz çukurda debelenmeyi normal hayat sanarak mevcut koşullara alışmaktan kaçınabilmeniz için bazı dönüm noktalarını, geçmişte kalan olayları hatırlamanız gerekir. İnsan bazen kendisine dayatılana aslında rıza gösterdiğini, boyun eğdiğini fark edemez. Farkına varmak için nereden nereye geldiğinize bakacaksınız.

İdeoloji, program ve görüş ayrılıklarını bir yana bırakarak sendikaların, meslek kuruluşlarının ve siyasî partilerin emperyalizme karşı kitlesel ortak mitinginden ve TBMM’de bağımsızlıkçı bir reddiyeden tam bir teslimiyete, kitlesel çaresizliğe, siyasî parçalanmışlığa, seyirci konumuna gerilemişsiniz. 2003’te Tümen’le gelemeyen ABD şimdi Adana’da koskoca bir Kolordu kuruyor. Saray, Trump’ın verdiği meşruiyetle ülkenin kaderini belirliyor, herkes Reis’e bakıyor, merak ediyor.

NATO zirvesi daha başlamadan Başkentimizi felç etti. Halka siz bu işlerden anlamazsınız, ağzınızı açmayın, evinizden çıkmayın, ortalıkta görünmeyin, kımıldayanı yakarım denildi. Amerikan Conileri gazete ve televizyon muhabirlerinin akreditasyonunu belirliyor. Yabancıların Ankara’daki hastaneleri teftiş ettiği söyleniyor. Trump incinmesin diye uçak pistleri, yollar inşa ediliyor. Devlet, Macron sabah koşusunu nerede yapacak, heyet ne yiyip içecek, nereye def-i hacet edecek derdine düşmüş.

Millî Savunma Bakanı’nın ifadesiyle Türkiye’nin “kanat ülke” olmaktan çıkarak “merkez ülke” olmasının ne anlama geldiğini müzakere edecek; bize yüklenmek istenen Müttefik Reaksiyon Kuvveti Komutanlığı, NATO’nun Güneydoğu Kanadı Koordinatörlüğü, Karadeniz Güvenliği gibi sorumlulukları tartışarak karara bağlayacak, ret ya da kabul edecek, en azından şerh düşecek bir TBMM yok. Mevcut TBMM’nin içinde 1 Mart Tezkeresi’ni paçavraya çeviren bir CHP de yok.

Ve iktidarda, doğumunu, varlığını ve şimdiki uluslararası meşruluğunu ABD’ye borçlu olan, Trump’ın vadettiği askerî “hediyeleri” heyecanla bekleyen, halkı aç bıraktığı için seçmen tabanı hızla eriyen, kendi partisi bile içten içe bölünmüş bir Saray kadrosu var.

Ve bu kadro, halka ve siyasî topluma İstanbul Boğazı’nda kurulacak NATO Deniz Unsur Komutanlığı’nın Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni güçlendireceğini (!), Karadeniz güvenliğine katılarak mayın tarama önlemleri alacağını (!), Adana’da kurulması planlanan ve “prosedürleri henüz tamamlanmamış” olan Çokuluslu NATO Kolordusu’nun ise kendisine tahsis edilecek kuvvetlerin (?) entegrasyonunu sağlayacağını fakat ne yapacağının henüz belli olmadığını söylüyor. Önce teşkilat kurulacak, sefer görev emri sonra gelecek.

En genelde ve toplamda, Avrasya’nın içlerine doğru genişlemesi Ukrayna’da durdurulan NATO’nun aşağıya, güney doğuya doğru genişleyerek iki denizi, Karadeniz ve Hazar Denizi’ni hedef alacağını, Güney Kafkasya ve Doğu Akdeniz’den Hürmüz boğazına kadar geniş bir alanı denetlemeye çalışacağını, bu amaçla Türkiye’nin silahlandırılarak kuzeyde Rusya’ya karşı, güneyde Şii Hilâli ve İran’a karşı mevzilendireceğini, Avrupa güvenlik mimarisi projeleriyle avutulup oyalanacağını, Doğu Akdeniz’den ve Kıbrıs’tan çekilmesinin sağlanacağını anlıyoruz. (Amiral Cem Gürdeniz: “Beşparmak Dağları’ndan KKTC ve Türk bayrakları indiğinde Ankara’da kimse rahat uyuyamaz.”)

Türkiye’ye teklif edilen “merhametli Sultanlık,” millet sistemi ve federatif yapı, bu genel stratejik ve jeopolitik plan/proje içinde anlam kazanıyor. Devletin içinden birileri çıkıp Amerikan Conisi’ne böylesine aptalca, fantastik ve nostaljik bir Türkiye tasarımının tutmayacağını açık bir dille anlatamıyor. Türkiye tam bir jeopolitik teslimiyet içinde sürükleniyor. Ortak tehdit tanımı bulmakta zorlanan, bütün vidaları oynamış, her bir unsuru ayrı telden çalan askerî bir pakta bu kadar angaje olmanın sonucu ancak felaket olabilir.

NATO’nun Türkiye üzerinden deneysel bir girişimde bulunduğunu anlıyoruz. Şartları ve imkânları bizi kullanarak tecrübe edecekler. İran kayasına toslayan BOP’un Türkiye’yi cepheye sürerek daha geniş bir tertiplenme içinde yoluna devam etmesi amaçlanıyor. Çok daha büyük ölçekli ve alanı çok daha geniş olsa da bu plan/proje 1980-1988 İran-Irak savaşı öncesinde Saddam Hüseyin’in Batı’nın aşırı iltifatına mazhar olmasını (“Ortadoğu’nun Bismack’ı”) ve Irak Ordusu’nun aşırı derecede silahlandırılmasını andırıyor.

Bazı yorumcular 1918 Mondros Mütarekesi şartları ile mevcut koşulları kıyaslayarak, bugün çok daha güçlü olduğumuzu vurguluyor. Bana pek öyle gelmiyor. O zaman en azından vatan sathına yayılmış bir Müdafaa-i Hukuk bilinci ve yaygın bir Kuvayı Milliye ruhu vardı. yalogan@gmail.com

Bütün tuşlara aynı anda basmak çaresizlik ve telaş belirtisidir. Aynı zamanda tehlikelidir. Sistemin kilitlenmesine yol açar. İktidar sahibinin telaşla bütün tuşlara aynı anda basarak kilitlediği sistem bir süre sonra çatırdamaya başlar. Sistemin her bir unsuru, ödüllerin tatmin edici, cezaların ise caydırıcı olmadığı ve her ikisinin de eşitsiz dağıtıldığı yerde kaçınılmaz biçimde isyan edecektir.

Giderek yabancılaşan -öyle olması gerekir- devlet kadrolarının en seçme ve sadık unsurlarını kullanarak iktidarın sağladığı bütün imkânları plansız programsız devreye sokmak, yeni bir anayasayla mutlak monarşi kurmak şöyle dursun, iktidar süresini uzatmak için bile yeterli olmayacaktır.

Ufukta olanca haşmetiyle beliren akıbet, siyasî iktidarı sert bir düşüşten kaçınarak yumuşak bir iniş güvencesi aramaya yöneltecektir. Yumuşak inişin en önemli şartı, ailenin servet kaybına uğramaması ve yargılanmama güvencesidir.

Kurdun kocaması çakalların ve tilkilerin iştahını kabartmıştır. Sürünün gözü artık dışarıdadır. Yeni cazibe merkezleri oluşmaktadır. Sürü kendini yenileyemiyorsa, yeni bir sürüye katılmak caizdir. Potansiyel merkezlerin her biri dış merkezlerle bağlantılıdır. Nitekim çakallardan biri, açıkça, “Türkiye’deki hiçbir gelişmeyi dış merkezlerden bağımsız düşünemeyiz,” diye itirafta bulunmuştur.

Bizi Rusya’ya karşı konumlandırmak isteyen İngiltere-Avrupa-İsrail hattının yanı sıra, bizi Ortadoğu’da göreve ve İran’a karşı konumlanmaya zorlayan ABD-İsrail hattı, siyasî toplumdaki potansiyel müşterilerini örgütleyerek iktidar alternatifi oluşturmaya çalışıyor.

Güzeller, kendilerini göstermek için podyuma çıkıyorlar. ABD-İsrail hattını Saray’ın emperyal projesine daha uygun, dolayısıyla yerli ve millî (bu sayede genişleyeceğiz, güçleneceğiz!) bulan ekip, AKP içinde tasfiye istediğini açıkça dile getirdi. Birkaç gün önce D-8’in 29. Kuruluş Yıldönümü münasebetiyle Çırağan Sarayı’nda İngiliz muhibbi (hayranı/dostu) Abdullah Gül’ün etrafında toplanan, başta laiklik olmak üzere Devrim Kanunları’yla ezelden beri mücadele eden, son seçimlerde CHP’nin sırtına binerek TBMM’ye giren dört muhalif gerici parti ise, anlaşılan o ki Saray’ı, yani iktidarın tamamını istiyor.

Ahval ve şerait 1839 Tanzimat Fermanı’nın hemen öncesini ve sonrasını, çeşitli paşaların elçiliklerden emir almak için birbirini çiğnediği, komplolar kurarak rekabet ettiği dönemi andırıyor. O zamanki çeşit, şimdikinden daha boldu ve alenîydi kuşkusuz. Mesela Mustafa Reşit Paşa Anglofil’di (İngiliz muhibbi), Keçecizade Fuat Paşa Frankofil (Fransız muhibbi), Mahmut Nedim Paşa ise “Nedimof” lakabını hak edecek ölçüde Rusya yanlısıydı.

Şimdikiler 180 yıl önceki benzerlerinden çok daha sinsi. Bağlantılarını açık etmeme konusunda azami dikkat sarfediyor, fakru zaruret içinde harap ve bitap düşen halkın hissiyatını istismar ediyorlar. Birisi “Reis’in sosyolojisi eriyor,” derken; ötekiler bir şey demiyor; “Millî Görüş” gömleğiyle fotoğraf çektirip, Boğaz’da tekne turuna çıkıyorlar. Anlayan anlıyor.

Kılıçdaroğlu’nun TBMM’ye soktuğu gerici partiler ile, İYİP, ZP ve Özgür Özel CHP’sinin ve çeşitli milliyetçi Kemalist kesimlerin aynı muhalefet cephesi içinde birleşemeyeceğini, DEM’in ise “çözüm süreci”ni her kim ilerletecekse onun kuyruğuna takılacağını anlıyoruz.

Telaşa kapılan Saray, “çözüm süreci” vaadiyle oyaladığı DEM’i ve Devlet’in çekirdek kısmını, belki de çekirdek kısmının bir kısmını temsil eden MHP’yi yanında tutmaya çalışarak, bütün tuşlara aynı anda basıyor. ABD’nin uzattığı meşruiyet ipinin çok kısa, ince ve zaman ayarlı olduğunu, her an kopabileceğini elbette biliyor. Acelesi bu yüzden. Zekâsından ve tecrübesinden asla şüphe edemeyiz.

Kısa süreli meşruiyet sayesinde büyük miktarda sıcak para toplayıp seçmene dağıtarak can havliyle son bir seçime gitmeye, böylece iktidar süresini uzatmaya çalışacak.

Bizzat yarattığı lümpen burjuvazinin bir kesimine kara para iddialarıyla çökmekte, geleneksel sermayeyi (Koçlar) kendi varlıklarını Black Rock ve zengin Araplara peşkeş çekmeye zorlamakta, İş Bankası’nı nasıl satarım diye düşünmekte, yabancı maden şirketlerine zeytinlikleri yağmalatırken köylerdeki tarımsal parselleri bile satmaya teşebbüs etmektedir. Sopanın sadece ucunu göstermekte, havucu öne çıkararak tedbir almaktadır.

Halka para dağıtmanın yanı sıra, özellikle gıda maddesi fiyatlarını aşağıya çekmek için cebri uygulamalara girişmekte, yüce serbest piyasa tanrısını öfkelendirecek ölçüde fiyat denetimi yapmaya çalışmakta, “enflasyon ilerleyen yıllarda tek haneye inecek” şeklinde konuşan “rasyonel” Maliye Bakanı’nı ne yapacağını bilememekte, çaresizlik içinde beyaz et üreticisi 13 şirkete kayyum atamakta, lakin şirket sahiplerinin itirazını değerlendiren mahkeme kayyum tedbirini kaldırmakta, fiyatlar yeniden kanatlanmak üzere serbest kalmaktadır.

Saray ahalisi, giderek aç kalacağını anlayan halkın faltaşı gibi açılan gözünü kapatmak ya da boyamak ve öfkesini yatıştırmak için ne yapacağını bilememektedir.

Saray’ın karakteristik özelliği, yerine geçebilecek potansiyel iktidarın yapması muhtemel olan her şeyi bizzat yaparak muhalefeti boşa düşürmektir. Kara para, bahis ve uyuşturucu operasyonlarıyla temiz toplum imajı yaratmaya çalışıyor. Uyuşturucuyla mücadeleyi hegemonik kültür savaşına dönüştürerek, halkın sevdiği popüler ve seküler şarkıcıları, dizi ve film oyuncularını uyuşturucu şüphesiyle gözaltına alıyor, kanlarını kıllarını inceleyip üzerlerine “şüpheli” etiketi yapıştırdıktan sonra serbest bırakıyor. Önemli bir dizi oyuncusu (İsmail Hacısalihoğlu), baş rol oynadığı diziden çıkarılmış, ünlü bir şarkıcı (Kenan Doğulu) uyuşturucu şüphesiyle gözaltına alındıktan sonra özel bir laboratuvardan aldığı “temiz” raporunu “tereddüt taşımıyorum” diyerek sosyal medyada paylaşmıştır. (Bu açıklamada şarkıcının “adalete güvenim tam” sözlerini okuyunca içim sızladı. Şarkıcının kulağına eğilip, “Oğlum, bu işin adaletle alakası yok, size karşı psikolojik kültür savaşı veriyorlar, itibarınızı düşürüyorlar, biraz tereddüt taşısan iyi edersin,” demeyi çok isterdim.)

Fakat bir yanda bu pop şarkıcı-dizi oyuncusu-manken-uyuşturucu denklemi üzerinde çalışırken, öte yanda devasa kitlesel konserlerde on binlerce seyircinin Tarkan ve Şebnem Ferah’la coşup taşmasına izin veriyorlar. Bu sanatçılar altı yedi yıldır neden konser veremiyorlardı, şimdi nasıl verebiliyorlar diye soran yok. Rap yıldızı Kanye West 120 bin seyirciyle “İstanbul’u sallıyor.” Siyasî iktidar her hamleyi bir başka hamleyle kamufle ediyor.

Neyse, konuyu dağıtmayalım… Şurada siyasî analiz yapmaya çalışıyoruz.

Saray bir vuruşta CHP’yi ikiye böldü. Fakat bölünme istediği gibi olmadı. Parti yönetimi Kılıçdaroğlu’nda kalırken, parti kitlesi Özgür Özel’in etrafında toplandı. Özgür Özel müthiş bir gençlik enerjisiyle otobüslerin tepesinden inip banklara taburelere çıkarak halkı Saray’a karşı isyana çağırmaya, Lüleburgaz’da “Amerikan emperyalizmine itiraz ettiğim için hedefteyim” derken, Eyüpsultan-Kâğıthane’de “Kahrolsun Amerikan emperyalizmi!” diye slogan atmaya başladı.

Bunun üzerine “Amerikan emperyalizmine karşı, çünkü İngiliz emperyalizminden yana” gibi sözler işitildi. “Aslında o sandığınız kişi değil, sürekli Saray’la görüşüyor, pazarlık yapıyor” diye video fısıltıları duyuldu. Üstelik Özgür Özel Newsweek’e, Boğazlarda NATO bekçiliğini biz daha iyi yaparız mealinde bir de makale yazmıştı (bence o makaleyi Namık Tan kendi kafasına göre yazdı).

Adam işçilerin, öğrencilerin, emeklilerin yanına koşuyor, ülkeyi fır dönüyor, kitleyi toplamaya, sandığı getirmeye çalışıyor. Bırakın yapsın! Muhalif kitle ilk kez özgüven kazandı, uygulamalı direnme, anayasal protesto hakkını kullanma eğitiminden geçiyor. Kitle yürüyorsa, katılacaksın. Kenarda durup kocakarı gibi dedikodu yapmayacaksın. Sonrasına bakarız, diyeceksin…

Ecevit’i çok mu beğeniyorduk, seçim gecesi (Haziran 1977) adamı havaalanında karşılayıp sabaha kadar genel merkez binasının önünde nöbet tutmuştuk. Işıklar kasten söndürülmüştü, her yerden CHP’nin seçim zaferini protesto maksatlı silah sesleri geliyordu.

Bugünkü CHP’nin içinden Fidel Castro gibi antiemperyalist bir cengâverin çıkmasını beklemiyorduk herhalde. Beğenmeyebilirsiniz fakat ancak bu kadar oluyor. Adam CHP içindeki Kemalist-ulusçu kesimin umudu olarak öne çıktı ve lider olmaya çalışıyor. Ayrıca şartlı destek diye bir şey vardır. Yolun bir yerine kadar desteğiniz geçerli olur. Yola çıkmak üzere olan adamı peşinen damgalarsanız, yegâne (yegâne) muhalif kitlenin uzağında kalırsınız. Beğenmeyebilirsiniz ama tarih her zaman sizin arzuladığınız özellikleri haiz bir mevziiyi, beğendiğiniz bir kitle önderini ve mükemmel bir barikatı önünüze koymuyor. Kendiniz bir cephe açamıyorsanız, ki açamıyorsunuz, en asgari programı, Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı olmanın gereği olarak tam bağımsızlık şiarını, laik demokratik sosyal hukuk devleti talebini mevcut cephenin içinde dile getirmek zorundasınız demektir.

Çok kötü ve geri dönüşü olmayan bir durum ile daha az kötü ve belirsiz bir durum arasında tercih yapma zorunluluğu vardır. Üçüncü bir seçenek oluşturmak için ne vakit var, ne de fırsat. Bütün tuşlara telaş içinde aynı anda basan Saray, kendisine bir anayasa yaparak meşruti bile olmayan bir monarşi, hanedan saltanatı kurma imkânına, gücüne sahip değil.

En büyük tehlike, gerici partilerden oluşan işbirlikçi bir koalisyonun, Saray’a muhtaç olduğu yargılanmama ve servetine dokunmama güvencesi vererek, seçim yoluyla ya da başka yöntemlerle iktidarı ele geçirmesi, karşıdevrimi kaldığı yerden devralarak sürdürmesidir. Sadece bunu önlemek için bile herkesle, bozkurt işareti yapanla da, siyaset arenasında kırk takla atanla da, tahammül sınırına gelmiş Devlet bürokratıyla da, her türlü ittifak yapılır.

Yönetime katılarak hükümdarın yetkisini kısıtlamak isteyen örgütlü grupların parlamento benzeri bir kurumun çatısı altında toplanması 13. yüzyıl kadar gerilere gider.

Temsili parlamentonun babası Leicester Kontu Simon de Monfort 1265 yılında İngiltere Kralı III. Henry’nin askerlerini meydan muharebesinde mahvı perişan ettikten sonra, içinde sadece soyluların ve ruhbanın değil kontluklardan seçilen şövalyelerin ve kentlerden seçilen yurttaşların da yer aldığı, Kurucu Meclis niteliğinde bir Avam Kamarası kurar. Avam “halk”demektir, “havas”ın, yani üst tabakayı oluşturan seçkinlerin karşıtıdır.

Vatansever Doktor Doğu Perinçek’in, “Özgür Özel’in silahlı gücü yok ki nasıl iktidar olacakmış, keh keh keh!” diye eğlendiği videoyu izleyip, bu kadar keyiflenecek ne var diye düşünürken, aklıma birden Simon de Monfort geldi.

Hayır, Özgür Özel’i Monfort’a benzetecek değilim. Hiç benzemiyor. 1605 yılında İngiliz Kraliyet Sarayı’nın altına tünel kazarak yerleştirdiği barut fıçılarını ateşlemek üzereyken yakalanan ve feci şekilde öldürülen, “Barut Tozu Komplosu”nun mimarı, tarihe maskeli mütebessim V-Vendetta imgesiyle geçen Guy Fawkes’e de benzemiyor.

Şaka bir yana, Vatansever Doktor’un sözleri aslında sevgili vatanımızın geldiği noktayı gösteriyor maalesef; siyasî partiler rejiminin ve iki yüzyıldır mücadelesini verdiğimiz anayasal düzenin akıbetine işaret ediyor (tam burada ihtiramla duralım, Mithat Paşa, Namık Kemal, Ziya Paşa, Mustafa Kemal ve kurucu silah arkadaşları, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya, Mümtaz Soysal ve Muammer Aksoy’u, gelmiş geçmiş bütün meşrutiyet ve anayasa savunucularıyla birlikte saygıyla analım!)

Bundan sonra Saray Rejimi’nin seçimlerle, parlamenter siyasetle değil, ancak silah zoruyla değiştirilebileceğini anlıyoruz. Majestelerinin münasip gördüğü sınırlar içinde yapıcı muhalefet edebilirsiniz elbette fakat iktidara ancak silah zoruyla gelebilirsiniz. Hükümdarı atından alaşağı etmek için bin hançer darbesiyle katledilmeyi göze alamıyorsanız, atıyla birlikte hükümdarın altına yatmaktan başka çareniz yok.

Muhalif siyasî partilerin silahı var mı? Yok! Orduları, hatta milisleri bile yok. O hâlde Saray’a boyun eğmekten, Kılıçdaroğlu gibi Yeni Osmanlıcılık gömleğini giyerek sahte muhalefet rolü oynamaktan başka şansları da yok. Sadece DEM partisinin silahı var; bu sayede, temsil ettiği etnisitenin kurucu iradesinin vekili olarak iktidar katında rol oynama şansına sahip. Öyle mi?

Peki AKP iktidara silahla mı geldi? Türk Ordusu’nun ve Türk Polisi’nin mensuplarını partiye üye yaptı da onun için mi iktidarda durabiliyor? Bir avuç savcı ve hâkim, birkaç jandarma taburu, seçilmiş kolluk görevlileri ve maaşa bağlanmış seçmen kitlesiyle, tavuk şirketlerine falan çökerek mi iktidar olunuyor? Tom Barrack’a sesini çıkaramayan iktidar bloku millî, yerli, hatta Avrasyacı… Öyle mi?

Çin’de cumhuriyetçi Sun Yat-sen’in kurduğu parlamentoyu basıp imparatorluğunu ilan eden Yuan Şih-kay’ın ölümünden sonra başlayan, 1916’dan 1928’e kadar süren bir savaş ağaları dönemi vardır. Aslında bu ağalıkların (gâvur dillerinde Lordluk diye geçer) her biri siyasî parti yapısına sahiptir, kendi aralarında savaşırlar, halktan vergi toplarlar, emperyalist ülkelerin gözüne girmek için elçilere yaltaklanırlar. Sonunda milliyetçi General Çan Kay-şek, elbette tepeden tırnağa silahlı olan kendi partisi Kuomingtan’la bunları tepelemiş, biat ettirmiş, direnenleri ise katletmiş ve Nanking Hükümeti’ni kurmuştur.

Çin tarihini çok iyi bilen Vatansever Doktor, acaba Türkiye’nin böyle bir döneme gireceğini mi öngörüyor? Hepsi silahlı Arap, Kürt, Türk, Alevi, Sünni siyasî partiler ülkeyi Lübnanlaşma’dan Balkanlaşma’ya doğru sürükleyerek (aradaki fark, birincisinde hâlâ bir devletin var olması, ikincisinde ise pek çok yeni devletin kurulmasıdır) sevgili vatanımızı etnik, mezhebî ve milliyetçi hatlar boyunca bölecek mi?

Burada akla pek çok soru geliyor.

ABD’nin Türkiye-Suriye-Irak valisi Tom Barrack’ın iddia ettiği gibi, hayırsever ve mutedil bir monarşi, Kılıçdaroğlu’nun “Türkiye Osmanlı coğrafyasında olmalı” derken kastettiği şekilde ülkenin topraklarını Sünni İslam ideolojisi temelinde genişletirken, bütün etnik ve mezhebî parçaları bir arada tutabilecek kudrete sahip olacak mı?

ABD’nin Sayın Saray’a bahşettiği meşruiyet böylesine fantastik ve absürt bir “bölünerek genişleme” stratejisi için yeterli olacak mı?

Yoksa esas strateji, ebedi iktidar vaadiyle Saray’ı aldatıp avutarak Türkiye’yi Cumhuriyet’in bütün değerlerinden arındırıp bölerek jeopolitik bir mevtaya dönüştürmek mi? Ayrıca ABD, hödük pedofil Trump’tan sonra fikrini değiştirirse, ne olacak?

Neyse, uzatmayalım. Esas konumuzdan çok uzaklaştık.

Parlamentolar, Halk Meclisleri 1776’dan 1848’e kadar yayılma eğilimi gösterdi. Arada 1783 Amerikan Devrimi, 1789 Fransız Devrimi, 1871 Paris Komünü ve muazzam halk ayaklanmaları var: Kurucu Konvansiyon, halkın egemenliği ve dönemsel olarak “Milletlerin Baharı.” Yurttaş kavramı ortaya çıkıyor.

Fakat hemen ardından çöküş dönemi geliyor: 1920-1939. İtalya’da Mussolini, Almanya’da Hitler, Polonya’da Pilsudski, İspanya’da iç savaş. Siyasî partiler artık işlevsizdir fakat silahlıdır, parlamentolar kapanmış ya da tekil partilerin hâkimiyetine girmiştir.

1945’ten sonra dalga yeniden yükseliyor, 1990’lara kadar siyasî partiler ve parlamento, demokrasi denilen yönetim tarzının vazgeçilmez unsurları olarak temel bir işlev görüyor, herhangi bir ülkede yürürlükte olan rejimin niteliğini gösteren şaşmaz bir ölçü olarak yerleşiyor. Bu aynı zamanda Soğuk Savaş dönemidir. Rusya ve Çin henüz sosyalisttir, Batı’da demokrasi yerleşiktir; Asya ve Latin Amerika ülkelerinde askerî darbeler birbirini izlemektedir. Tarihçi Eric Hobsbawm, işte o sıralarda, Akdeniz ve Latin Amerika ülkelerinin çoğunda, eski imparatorlukların yerini alan devletlerde “parlamenter demokrasinin taşlı toprakta yetişen zayıf bir bitki” olduğunu söylemiştir (Aşırılıklar Çağı, Everest 2023, 14. bs., s.187).

Sosyalizmin 1991’den itibaren dünya siyaset sahnesinden çekilmesi üzerine kapitalizmin dizginlerinden boşalarak bütün dünyaya yayılmasıyla başlayan neoliberalizmin altın çağı, önce bakır çağına, sonra taş devrine dönerek yozlaşmaya başlayınca, siyasi partiler rejimi ve parlamenter sistemler tarihsel ve toplumsal işlevlerini giderek kaybediyor.

En gelişmiş kapitalist ülkelerden başlayarak bakıyorsunuz her yerde parlamentolar var, siyasî partiler faaliyette fakat siyasî iktidarlar yargı bağımsızlığını, basın özgürlüğünü el altından ya da bizde olduğu gibi alenen kısıtlayıp engelledikçe, siyasî partilerin etki alanı daralıyor, parlamentoların yasama ve denetleme imkânları zayıflıyor. İktisadi hayattan kovulan, kamusal niteliklerini kaybeden Devlet neredeyse bir tür gizli örgüt kisvesine bürünerek geri gelmeye çalışıyor, istihbarat ve güvenlik örgütleri her yerde öne çıkıyor. Devlet’in aklı ve kamçısı olmayınca serbest piyasa savaş ekonomisi üretemiyor. Yeni bir diktatörlükler çağının eşiğinde olduğumuzu anlıyoruz.

Diktatörlük deyince, bunun pek çok çeşidi var. Irkçı faşist diktatörlük, devrimci demokratik diktatörlük, teokratik diktatörlük, askerî diktatörlük, tek parti diktatörlüğü, hanedan diktatörlüğü. Önümüzdeki yıllarda ölümlerden ölüm beğenir gibi bunlardan birini seçmek zorunda kalabileceğimiz anlaşılıyor. Şahsen ben Cumhuriyet’in devrim kanunlarına bağlı, bilimsel laik eğitimden yana, toplumsal ve iktisadi planlı kalkınmayı benimsemiş olanını seçerdim.

Çeşidi bol olmasına rağmen tarihte bilinen hiçbir diktatörlük kendi halkının millî kimliğini emperyalizm istiyor diye değiştirmeye yeltenmemiştir. Bu tarz bir hıyaneti vataniye gerçekten de görülmemiştir. Mesela siz kendinizi Türk milletinin bir ferdi sayıyorsunuz. Ülkenin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, 10. Yıl Nutku’nda kendisini “Büyük Türk milletinin bir ferdi olarak,” tanımlıyor. Fakat bize diyorlar ki siz Türk değilsiniz, aynı zamanda Arap ve Kürt’sünüz; anasır-ı İslâm’ın bir parçasısınız, cihanşümul bir imparatorluğun vârisi olarak, bizim verdiğimiz meşruiyetle ve bizim vekilimiz olarak eski emperyal alanınıza doğru yayılacaksınız.

Bütün muhalif siyasî toplumun artık var olmayan sandık demokrasisi için debelenmeyi, anayasa-hukuk-yargı varmış gibi davranmayı bırakarak, düveli muazzama’nın bu projesine karşı birleşmesi, yeni bir kurucu irade etrafında halkı seferber etmesi gerekir. Bu mücadelenin ilk durağı Kurucu Meclis olmalıdır.

Hükümdarın ya da hükümetin yetkilerini kısıtlama ve icraatını denetleme vasfını kaybeden parlamento, mutlak butlanla sakatlanmış demektir. Direniş fikri giderek zihinlere yerleşmektedir. Meşruiyet arayışı başlamıştır.

Kuş deyip geçmeyin. Yukarıdan üç yüz derecelik açıyla bakıyor, ultraviyole ışınlarını yansımalarıyla birlikte algılıyor, saniyede yüzlerce kareyi işleyerek aşağıdaki en küçük kıpırtıyı fark ediyor. Fakat doğanın eşitsiz dağıttığı bu eşsiz yeteneği kuş beyninde sadece karnını doyurarak hayatta kalmak için kullanabiliyor.

Biz de bakıyoruz ve kuşlar kadar olmasa da her şeyi görüyoruz. Sihirli küreye dönüşen büyük küçük çeşitli ekranlardan üzerimize haber, yorum, görsel yağıyor. Metroda, otobüste, sokakta, çarşıda kasvete bürünmüş asık suratlı insanları görüyoruz; miting meydanlarında toplanan yurttaşların umutlu umutsuz çığlıklarını, hainleri lanetleyen, mazlum saydıklarını yücelten sloganlarını işitiyoruz.

Devlet denilen organizmanın bakışı, görme yeteneği ve veri işleme kapasitesi hiç kuşkusuz dağınık bireyler ve örgütlü örgütsüz yurttaş gruplarıyla kıyaslanamayacak kadar güçlü. İstihbarat örgütlerinden, diplomatik kanallardan, amacı sadece merkeze bilgi taşımak olan özel istatistik-anket kurumlarına kadar yayılmış vantuzlarıyla her türlü bilgiyi kendine çekiyor, topluyor, sınıflandırıyor, bir kısmını kendine saklayarak geri kalanını yönetim ofislerine aktarıyor. Fakat bütün bu veriler, tıpkı bir kuşun beyninde olduğu gibi, tek bir noktada karara dönüştürülüyor.

Buraya kadar her şey normal. Neticede bu, yönetim mekanizmasını ele geçirdiği için örgütsüz ve dağınık halk denizinin üzerinde yüzen hiyerarşik bir yapay adacıktan ibaret. Her kademe bir üst kademeye, bütün kademeler tek merkeze bağlı; emirler yukarıdan aşağıya, veriler ve raporlar aşağıdan yukarıya gidiyor.

Serveti ve yaptırım gücünü elinde sımsıkı tutan ve işlevsel olarak kullanan hükümdar (monark) en tepede oturuyor. Tıpkı İspanyol Francisco Franco’nun Caudillo sıfatıyla Falanj (Falange) Partisi’nin ya da Hitler’in Führer unvanıyla Nazi Partisi’nin lideri olması gibi, o da Reis sıfatıyla Meclis’te çoğunluğu elde tutan kendi iktidar partisinin başında duruyor.

Fakat kişisel iktidarını birincisi kanlı bir iç savaşla, ikincisi ise bizzat çıkardığı yasaların himayesinde sokak şiddetiyle kurarken, üçüncüsünün demokrasi ve özgürlük vaadiyle seçmeni kandırarak ve siyasî toplumu uyutup avutarak kendi diktatörlüğünü kurabilmesi, zamanın akışı içinde tarihsel bir arıza gibi duruyor. Bu arızanın ortaya çıktığı çeşitli evrelerde hiçbir muhalifin kuş beyninde bugünleri ima eden bir uyarı işaretinin belirmemiş olması ise tarihin açıklanması neredeyse imkânsız olaylarından biri olarak yerli yerinde duruyor.

İktidara rakip gibi duran siyasî partilerin başındaki liderleri ya da bu partilerin önemli şahsiyetlerini rüşvet, vaat ve şantajla yutmak ya da hapsetmek, onlara müzahir iş adamlarını iflasa sürükleyerek servetlerine el koymak, böylece değişim isteyen seçmen kitlesinin moralini bozarak ve örgütsüz halkı politika dışına iterek kendisine mecbur bırakmak gibi görülmemiş bir yöntemle mutlak iktidarını sürdürmeye çalışan tuhaf bir fenomenle karşı karşıyayız.

Nasıl ki kuş olağanüstü görüş ve veri toplama yeteneğini kendi kuş beyninde sadece yiyecek bulmak ve hayatta kalmak için kullanıyorsa, o da eline geçirdiği muazzam gözetleme, veri işleme ve değerlendirme imkânlarını sadece saltanatını sürdürmek, servetini ve gücünü kendisinden sonra gelecek olan aile fertlerine aktarmak için kullanıyor. Karşı çıkan her siyasî merkezi, neredeyse tamamına hükmettiği medya aracılığıyla, vatanın ve milletin bekasına yönelik bir tehdit ve ihanet şebekesi olarak gösterebiliyor.

Ve en önemlisi, bütün bunları yaparken bağımsız değil. Kurduğu rejimin bütün (bütün!) iktisadi, idarî ve askerî paradigmalarını ülkesini dışarıdan kuş bakışı gözetleyen fakat kuş beyinli olmadığı için stratejik aklıyla planlama yapabilen bir gücün vekili olarak oluşturmuş; bu yüzden müvekkilinin sözünden çıkamıyor. Vekilin siyasî gücünü, hatta varlığını bile bizzat yaratan ve ona muhtaç olduğu meşruiyeti sağlayan müvekkilin, ülkenin insan kaynaklarını ve askerî gücünü bölge savaşlarında kullanacağı, stratejik hedeflerine ulaşıp ülkeyi tamamen battal ettikten sonra vekili azledip onu tarihin çöplüğündeki benzerlerinin yanına havale edeceği anlaşılıyor.

Endoktrinasyon eksikliği tarihsel bir arızadan ibaret olan bu iktidar yapısının en kırılgan noktasını oluşturuyor. Diktatörlüklerde, bütün halkın değilse de (bu nispeten daha kolaydır) devlet kadrolarının endoktrinasyonu şarttır. Bu alengirli sözcük (endoktrinasyon) bireylerin eleştirel düşünme iradesini kırmak, muhalif olanların iktidarın kuş beynine uğramayan alternatif görüşler geliştirme kapasitesini köreltmek, inanç ve ideoloji temelinde belirli bir dünya görüşünü değişmez doğrular olarak insanlara kabul ettirmek anlamına geliyor. Bu kabul bir kez yerleşince, iktidarın gündelik söyleminin muhalifler tarafından sorgulanmasını, hatta eleştirilmesini bile vatana ve millete ihanet olarak göstermek kolaylaşıyor.

Sadece para dağıtarak, şantaj yaparak, zor kullanarak, komplolar tuzaklar, kapanlar kurarak, böylece siyasî toplumun önde giden bütün şahsiyetlerini yavşaklaştırarak (güvenilmez kılarak anlamında!) bir diktatörlüğü sürdürmek mümkün değildir. Özellikle Devlet kadrolarının endoktrinasyonu şarttır.

Mesela Nazi Partisi’nin Hukuk Komiseri Hans Frank, 1933 yılının Ekim ayında bütün Alman yargıçlarına Führer’in şahsına sadakat yemini ettirmişti. Yaklaşık bir yıl sonra Wehrmacht Yüksek Komutanlığı’na bağlı bütün subaylar, Savunma Bakanı General Werner von Blomberg’in önderliğinde, Führer’e sadakat yemini etmişlerdi.

Yaklaşık 8 000 savcının ve 17 000 hâkimin sadece birkaçını operasyon amacıyla kullanarak, yaklaşık 50 000 subayın sadece en yukarıdaki küçük bir bölümünün kayıtsız şartsız sadakatini temin ederek, 5 milyon civarında kamu personelinin sadece en üst kademelerini kuş bakışı sevk ve idare ederek, meşruti bile olmayan (meclisin hükümdarı denetleyemediği) bir monarşiyi sürdüremezsiniz. Kriz zamanlarında siyasî iktidarın kaçınılmaz biçimde uygulamak zorunda kalacağı baskı ve şiddeti, Devlet katında yer alan bütün bu insanların şimdilik meşru gördüğü ve görebileceği sınırlar içinde tutmak kesinlikle imkânsızdır.

İktisadi, toplumsal ve siyasî kriz anlarında, kuş bakışınız ne kadar güçlü olursa olsun, bu geniş insan topluluğunun sadakatini temin edemezsiniz, hepsini aynı konfor alanında tutarak besleyemezsiniz. Tarihsel olaylar insanlara Devlet’e sadakatin, ailesi ve çevresiyle birlikte hükümdara sadakatten önce geldiğini kafalara vura vura öğretir. Birileri mutlaka, “Bu kadar da olmaz,” diyecektir. Aslında şimdi de diyordur, ama kısık sesle.

Halka gelince… Fakru zaruret içinde harap ve bitap düşen, geleceğini göremeyen bir halkın ne zaman ne yapacağı belli olmaz. İçten içe öfkelenen, kendisini ifade edebileceği kanalları giderek tıkanan insan kütleleri tekin değildir, davranışları öngörülemez. Halkın direnci, itirazı ve devrimci potansiyeli ancak açığa çıktığı vakit görülebilir.

Halk da kuş bakışına sahiptir. Şahsi menfaatlerini müstevlinin siyasî emelleriyle tevhit ederek saltanat süreni kuş bakışıyla görür, değerlendirir; aynı bencil amaç ve kaygılarla hareket etmesine rağmen yenilik ve umut vaat eden bir kısım siyaset erbabının aslında pazarlıkçı ve yavşak (güvenilmez) olduğunu, onun peşine takılmış giderken bile, kuş sezgisiyle içten içe hisseder.

Halk gerçek liderlerini ancak yıldırımlar saçan kendi şimşeğinin ışığında görüp tanıyabilir. Gelmiş geçmiş bütün devrimlerde böyle olmuştur.

Cesaret ve korkaklık da diğer her şey gibi maddi koşullara bağlıdır; koşulların zorlayıcılığı cesareti doğurur. Öyle bir an gelmiştir ki cesur olmaktan başka çareniz kalmamıştır. Korkaklık ise mücadele edemeden yenik düşenin özelliğidir; mücadelenin bu saatten sonra faydasız olduğu inancından beslenir. Tehlike karşısında erken vazgeçmek, görmezlikten gelmek, normal karşılamak, alışmak, “desteklenmesi gereken iyi yanları da var, en azından bizi henüz sokakta kurşunlamıyor” diye düşünmek, korkaklığın ilk adımıdır.

30 Mayıs 1933 günü Albert Einstein, Belçika’nın bir sahil kasabasındaydı. Alman hükümetinin Berlin’deki evinde arama yaptığını, mülklerine el koyduğunu ve kendisini vatandaşlıktan çıkardığını orada öğrendi. Hitler diktatörlüğünün başlangıcı olan Yetki Yasası, iki ay önce, Mart 1933’te, hâlâ Weimar Anayasası’na bağlı altı demokratik siyasî partinin “evet” oylarıyla Reichstag’da kabul edilmiş, direniş umutları tükenmişti. “Hayır” oyu veren Sosyal Demokrat milletvekilleri yakında toplama kamplarına, daha önce tasfiye edilen Komünist milletvekillerinin yanına sevk edilecekti.

Einstein, meslektaşı, teorik fizikçi Max Born’a bir mektup yazar. “Sen de biliyorsun ki,” der, “hiçbir zaman Almanlar’dan yana (ahlaki ve siyasî anlamda) bir fikrim olmadı. Fakat şunu itiraf etmeliyim ki onların bu kadar kaba ve korkak olmaları beni bile şaşırtıyor.

”

Çin Halk Cumhuriyeti’nde Komünist Partisi (ÇKP) dışında resmen faaliyet gösteren sekiz siyasî parti var. Bunlar ÇKP’nin ideolojik ve politik önderliğini, daha doğrusu hegemonyasını kabul eden, farklı iş kollarında çalışan meslek sahiplerini temsil eden, Devlet’e bir tür danışmanlık hizmeti veren partiler. Aralarında siyasî rekabet yok. ÇKP’ye karşı açıktan muhalefet de etmiyorlar. Partiler rejimine “Çin Komünist Partisi önderliğinde çok partili işbirliği ve siyasî danışma sistemi” deniyor. Bu sistem, 1949’dan beri var. “Yüz Çiçek Açsın” döneminde (1957), yine Kültür Devrimi sırasında (1966-76) askıya alınan sistem, Deng Şiaoping’in “Dört Modernleşme” (1978) teorisiyle başlayan dönemde yeniden canlandı.

Rusya’da durum değişik. Duma’da (Rus parlamentosu) temsil edilen beş siyasî parti var. Kendi aralarında rekabet ediyor, serbest gibi görünen seçimlere giriyor, milletvekili çıkarıyorlar. Büyük Rus milliyetçiliğini, nostaljik komünizmi ve güncel liberalizmi parti programlarında ideolojik olarak savunuyorlar. Duma’da daima yüzde elliye yakın oy oranıyla temsil edilen iktidar partisi Birleşik Rusya’yı açıktan eleştirmeleri mümkün. Fakat Putin’in temel iç ve dış siyasetlerini sorgulamıyor, kritik oylamalarda iktidar partisini destekliyorlar.

Siyasî partiler ve Duma, Sloviki’nin gözetimi altında. Sloviki, Devlet’in kritik makamlarında yer alan, güvenlik ve istihbarat teşkilatı kökenli kişilerden oluşan bir şebeke. Yakın dönemde “Sloviki ağı”na yakalanan ve Putin çizgisinin dışına çıkan altı siyasî parti kapatıldı. Kararlı muhaliflerin, mesela Rusya’nın geleceği Partisi’nin lideri Navalnıy gibi kişilerin cezaevinde esrarengiz biçimde ölmesi ya da farklı yöntemlerle, en çok da pencereden atlayarak intihar etmesi neredeyse olağan karşılanıyor.

Kuzey Kore’de bile, iktidarda olan Kore İşçi Partisi dışında iki siyasî parti var. Yetişkin nüfusun yüzde 99,9’unun katıldığı seçimler yapılıyor. Siyasî partiler, nüfusun yüzde 14’ünün üye olarak ayrıcalıklı bir kast oluşturduğu iktidar partisine muhalefet etmiyor. Devlet ve Ordu her şeye hâkim.

Bu ülkelerde siyasî partiler var fakat parlamenter gelenek yok ya da çok zayıf.

Mesela Rusya… Rusya’nın kurucusu sayılan Ladoga ve Novgorod kinezi Kral Rurik’ten (y. 862-879) 1917 Ekim Devrimi’ne kadar Rus parlamentosu kesintili olarak toplamda 11 yıl faaliyet gösterdi. 1906’da açılan I. Duma’yı iki buçuk ay sonra II. Nikolay feshetti, en uzun süren (1912-1917) IV. Duma 1917 Şubat Devrimi’yle feshedildi. Bolşevik Partisi Ekim Devrimi’nden sonra yapılan seçimleri kaybedince, Kızıl Muhafızlar Kurucu Meclis’i dağıttı. Komünizm sonrası açılan Duma’yı Boris Yeltsin tanklardan açılan top ateşiyle yıktı (1993), sahici demokrasi isteyen 187 kişi sokaklarda kurşunlandı. Aynı yıl açılan I. Devlet Duması ise günümüze kadar varlığını sürdürdü. Günümüzde VIII. Devlet Duması, yukarıda belirttiğim gibi, Putin ve Sloviki’nin gölgesinde varlığını sürdürüyor.

Çin’de modern anlamda parlamento 1912-1928 arasında toplandı. Öncesinde Sun Yat-sen’in, bizdeki Altı Ok’a benzer “Üç Halk İlkesi” temelinde Çing Hanedanı’nı devirdiği demokratik devrim (1911) var. Fakat kurumsal ve dayanıklı değil. Mesela 1913 seçimlerini Kuomintang partisi kazanınca, “Savaş Ağası” Yuan Şihkay önüne geleni katledip meclisi feshederek kendisini imparator ilan ediyor.

Neyse, uzatmayalım…. Nihayet 1949 Devrimi’nden sonra Ulusal Halk Kongresi toplanıyor. Eleştiri ve muhalefet hakkı yok, ancak anladığımız kadarıyla, Çin’e özgü metaforik bir dille farklı görüşleri dile getirmek mümkün. Kültür Devrimi sırasında askıya alınan Kongre, günümüzde Devlet’e, yani Parti’ye katkıda bulunan bir yasama organı olarak varlığını sürdürüyor.

Bunları eleştiri olsun diye yazmadım. (Yavuz yine Çin’e olan nefretini kusmuş vs gibi aptalca laflar edilmesin diye bunu özellikle belirtiyorum!).

Her ülkenin tarihi, kültürü, siyaset dili, siyasî geleneği göreneği farklı ve benzersizdir, başka ülkelerce taklit edilemez. Çin ve Rusya uzun, zahmetli ve kanlı bir yoldan geldi, ikisi de günümüzde süper güç oldu. Ve bunu kaderlerini Trump benzeri bir hödüğe bağlayarak, düveli muazzama’dan meşruiyet ve icazet devşirerek yapmadılar; kendi halklarının millî kimliğini dönüştürmeye de kalkışmadılar. Yabancıların şantajına maruz kalmadılar. Her zaman onurlu ve cesur oldular. Gerek Rusya gerekse Çin, dinî ve etnik çeşitlilik içinde ulusal birliği Batı’nın her türlü kışkırtma ve saldırısına karşı azimle korudu. “Onlar bizi bölmeden biz kendimizi bölelim” demediler mesela.

Şu kasvetli Pazar sabahı bu yazıya gözü ilişenleri sıkıcı bir tarih turuna çıkarmak istemezdim. Fakat Sayın Saray’ın Türkiye’nin Putin’i ya da Şi’si olmak istediğine dair söylentilerin giderek artması beni kıyaslamaya mecbur etti.

Sayın Saray’ın davranışlarına ve siyasî taktiklerine baktığımızda, söylentilerin her hamlede doğrulandığı görülüyor. Sanki kendisine bir Putin ya da Şi kostümü ve çevre dekorasyonu hazırlıyor.

Sayın Reis yargının Saray’a biat eden küçük bir bölümünü kullanarak siyasî partileri hizaya getirmeye, 2017’de şaibeli bir referandumla değiştirdiği siyasî rejimi meşruti olmayan (meşruti değil, çünkü yasama meclisi monark’ın, yani hükümdarın yetkisini ve icraatını denetleme ve kısıtlama yetkisinden yoksun) bir mutlak monarşiye dönüştürmek istiyor ve bu yönde kararlı ve güçlü adımlar atıyor; ABD’den icazet aldığı da görülüyor. Tekil milletvekillerini ayrıcalıklarla donatılmış imtiyazlı bir kasta dönüştürürken, siyasî partileri sopa ve havuç kullanarak kendisine bağlamaya çalışıyor; muhalefet partisi unsurlarına kendi partisinin rozetini takmak için fırsat yaratıyor.

Judo bilmemesine, istihbarattan değil de belediye işçiliğinden gelmesine rağmen Sayın Reis’in Putin’i andıran özellikleri de var. Tıpkı onun gibi gözü kara, azimli ve dikkatli fakat Putin’in aksine uluslararası meşruiyetini hödük Trump’tan alıyor; Trump onu seviyor, arada bir “ekonomini mahvederim” diye tehdit ediyor (burada karanlık bir alan beliriyor, muhtemelen çeşitli trafik akışlarıyla ilgili şantaj dosyaları gibi şeyler etkili oluyor.) Ayrıca Saray Rejimi’nin işleyiş biçimi ve kadrolaşma tarzı da, bakan tabir edilen atanmış ofis memurları, siyasî toplumun tamamını yakından gözetleyen Sloviki benzeri iç istihbarat ağları ve koruma ordusuyla Putin’in kurduğu sistemi andırıyor.

Ana muhalefet partisi CHP’nin Cumhuriyet Devrimi’nin ilkelerini artık temsil etmediğini elbette Sayın Reis de gayet iyi biliyor. Fakat Kemalizm’in geçmiş günahları olarak gördüğü her şeyi Özgür Özel ve Ekrem İmamoğlu’nun zayıf omuzlarına yüklemeye çalışıyor ve CHP’yi Kılıçdaroğlu Pirosu’nun çevresinde küçük ve etkisiz bir Alevi partisine dönüştürmedikçe rahat edemeyeceği anlaşılıyor. CHP’yi tarihe gömdüğü anda Sayın Saray büyük rövanşı kazanmış olacak.

O zafer ânı geldiğinde CHP’nin altı okundan Laiklik, Devletçilik ve Devrimcilik okları çıkarılıp yerine belki Müslümanlık oku ya da Hz.Ali’nin Zülfikâr kılıcı getirilmiş ya da bir zamanlar Kılıçdaroğlu’nun önerdiği gibi parti amblemi çınar ağacı olarak yeniden çizilmiş olabilir.

Elbette öncelikle Türkleri, Arapları ve Kürtleri fakat zamanla belki Boşnakları, Çerkezleri, Arnavutları, 36 kısım tekmili birden bütün anasırı İslâm’ın birleştirici, kuşatıcı ideolojisiyle sarıp sarmalayan bir siyasî partiler rejimi oluşacak, seçimlerde milyarlar saçarak rekabet eden bu partiler Zat-ı Şahane’nin Meclis-i Meşveret’ine milletvekili sokmaya çalışacaklar. Fakat hiçbiri Saray’ın, Saray Partisi’nin, belki zamanla Hanedan’ın ve Makam-ı Hilafetin varlığını, yetkilerini ve icraatını eleştirmeyecek, sorgulamayacak.

Hayal edilen fakat gerçekleşmesi kesinlikle imkânsız olan tasarı bundan ibaret. Fakat bir de halk etkeni var. Bizim halkımız, tarihsel müktesebatı ve tecrübesi bakımından böyle bir karşı devrime uygun mu? Devrimle kurulmuş laik bir Cumhuriyet’in yurttaşı, zurnanın zırt dediği yere gelindiğinde, yeniden sultanın kulu ve ümmeti olmayı kabul edecek mi?

Bizim halkımız dış dünyaya açık, laisizmi özümsemiş seküler bir halk olmanın yanı sıra, sandık başına gidip oy vererek iktidar değiştirmek gibi vazgeçilmez bir alışkanlığa sahip. Her zaman hürriyet ve müsavat talep etmiş, mebusan meclisi adap ve usullerine 1876’dan bu yana aşina olmuştur.

Ayrıca bizim insanımız siyaset konuşmayı sever, siyasî partilere ilgi duyar, siyasetçiyi tartar, ona özenir, bazen onunla dalga geçer. Vatan millet sevdasıyla her zaman fırka teşkil etmiştir. En babayiğit askeri cunta bile iki üç yıl sonra halkın önüne sandık koymak, yurttaşın iktidarı ve muhalefeti serbest seçimlerle belirlemesini sağlamak zorunda kalmıştır.

Bu uzun tarih dikkate alındığında, Sayın Saray’ın 2017’de şaibeli bir Referandum’la kurduğu kararsız istibdat rejimi, dokuz yıldır süren bir arıza gibi durmaktadır. Maddi hayat şartları kötüleştikçe, orta sınıf çöktükçe, lümpen burjuvazi görülmemiş servetini çalışanların ve emeklilerin zararına artırdıkça, halkımız rejimin arızalarını görecek, yurttaşlık haklarını amansız bir mücadeleyle savunacak, millî kimliğine sahip çıkacaktır.

Bizde siyasî partiler iki kaynaktan neşet etmiştir. Siyasî hayatımızı uzun bir senfoniye benzetecek olursak, siyasî partiler iki ana tema etrafında çeşitlenmiştir. Bunların biri, İttihat ve Terakki Fırkası’yla başlayıp 1961 Anayasası’na, diğeri ise Hürriyet ve İtilaf Fırkası’yla başlayıp Saray Rejimi’ne kadar uzanır. En yakın zamanlarda, kesin bir tarih vermek gerekirse 1980’den itibaren, bu iki çizgi birbirine karıştı. Fakat dünyanın şimdiki ahvali (demokrasinin ve hukuka bağlılığın küresel düzeyde zayıflaması, neoliberalizmin ağır krizi ve III. Paylaşım Savaşı koşulları) bu karışımın yeniden ayrışmasını sağlayacak, iki çizgi mücadelesi keskinleşecektir. Her zaman olduğu gibi, Türk milleti, yeni bir Toplum Sözleşmesi ve Kurucu Meclis ara durağından geçerek ileriye doğru yürümeye, kaldığı yerden devam edecektir. Tarihin icrası muktezi olan kat’i emri budur!

Kimse kendisini Sultan Vahidettin gibi çoban, halkı da güdülmeye muhtaç koyun sürüsü gibi görerek Türkiye’yi göstermelik bir parlamentoya, kayıkçı dövüşünü andıran seçimlere, siyasî partileri Sultan’a biat etmiş etkisiz bir parlamentoya, Osmanlı Hanedan Devleti’ne benzer bir yapıya mahkûm edemez. Bizim siyasî geleneğimizden ve kültürümüzden bir Putin çıkmaz. Hakikat Ânı geldiğinde en sıradan yurttaş bile cehalete karşı Mustafa Kemal gibi celâdet gösterecektir.yalogan@gmail.com

Anlaşmayı zorlayan en önemli sebep iki küresel gücün Ukrayna ve İran’da sürdürdüğü savaşlardan çıkan derslerdir.

Bu iki savaş, direnen bir ülkeyi konvansiyonel silahlarla işgal girişiminin aşırı maliyetli olduğunu gösterdi. Teknoloji harikası pahalı silah sistemlerinin nereden fırlatıldığı belli olmayan ucuz ve öldürücü uçan cisimlerle vurulabildiği, hava savunma sistemlerinin bu silahlar karşısında çaresiz kaldığı görüldü. Emperyalist kapitalist ülkelerin iktisadi ve toplumsal yapısının bu türden uzun süreli konvansiyonel savaşları kaldıracak güçte olmadığı anlaşıldı.

Taraflar askerî güçlerini kurumsal olan ya da olmayan ittifak sistemleri içinde birleştiremediler. NATO ülkeleri tehdit değerlendirmesi yapamadığı, ortak düşmanı tanımlayamadığı için birleşemedi. Rusya, Çin ve Kuzey Kore’nin askerî güçlerine eşgüdüm sağlayan bir ittifak sistemi zaten yoktu. Muhtemelen hedef tespit, basit hava savunma sistemleri, belki roket yakıtı vs dışında İran’a katkıları olmadı. Kesin olan tek girişim, K. Kore’nin Rusya’ya piyade birliği ve top mermisi göndermesiydi.

Büyük güçlerin (düveli muazzama) konvansiyonel imkânlara kafa yormadan yıllarca kesin sonuçlu nükleer savaşa hazırlandıklarını; önleyici vuruş (preemptive strike), ilk vuruşla netice alma ya da mukabil vuruşu önleme teknikleri geliştirerek “çağdaş ve modern!” bir harp doktrini oluşturduklarını anlıyoruz.

Şimdi bu doktrinle ne yapacaklarını bilemiyorlar. Nükleer silah kabiliyetlerini tehdit niteliğinde “gösteri ve tatbikat” yaparak teşhir etmekle yetiniyorlar. Trump bir hödük olarak “İran’ın üzerinde parlayacak ışık”tan söz ederken, Ruslar on adet fırlatıldığında kuzey Amerika’yı haritadan silecek RS-8 Sarmat füzelerini, Çin ise aynı tesir kabiliyetine sahip Donfeng-5B füzelerini sergiliyor, övünüyor. Ateş etme ihtimali olmayan mahalle kabadayısı gibi silah gösteriyorlar.

Tahrip gücünü dikkate aldığımızda (Hiroşima’ya atılanın 200 katı ve fazlası) bu silahların kullanım değeri olmadığını, Soğuk Savaş döneminde oluşan “dehşet dengesi”nin farklı biçimde sürdüğünü ve savaşın sınırını belirlediğini anlıyoruz. O sınır bir kez geçildiğinde tarafların dış politika, küresel ekonomi vs şöyle dursun, insanlıktan bile söz edemeyeceğini herkes biliyor. Batı’nın Ukrayna’ya verdiği mühimmatın tahrip gücünü sınırlı tutma mecburiyeti bu bağlamda önemli bir göstergedir.

Bir an için ABD ile Çin’in Pasifik’te topyekûn savaşa girdiğini, savaşın ileri aşamalarında yenilmekte olan tarafın nükleer silah kullandığını (şu İran savaşında bile nükleer saldırının eşiğine gelindi); Baltık bölgesi ya da Polonya/Finlandiya istikametinde hareketlenen Rus ordusuna karşı Avrupa devletlerinin nükleer silah kullandığını ya da Rusya’nın uzun menzilli yıkıcı füze tehdidi karşısında aynı silahlarla Londra ve Brüksel’i vurduğunu düşünelim. Hiçbir zafer böyle bir felaketin yaratacağı insanî maliyeti karşılayamaz. Tarihin sonu işte o zaman olur.

I. ve II. Paylaşım Savaşı’ndan kazançlı çıkan güçler oldu. Dünyayı yeniden şekillendirdiler. Nükleer çağda böyle bir ihtimal yok. Ayrıca kapitalist ölmek değil kâr etmek, nükleer çöplük değil serbest piyasa ister. Amerikalı, Avrupalı, Rus, Japon ya da Çinli olsun küresel burjuvazinin her kesimi üretim araçlarının ve doğanın ağır tahribi yakın tehlike olarak ortaya çıktığında kendi devletini uzlaşmaya, gerektiğinde geri adım atmaya zorlayacak, düğmeye basmak ya da anahtarı çevirmekle görevli bir general ya da bakan mutlaka bir diğeri tarafından engellenecektir.

Düveli muazzama güçleri bu gerçeğin farkında olarak paylaşım savaşlarını doğrudan karşı karşıya gelmeden “dolaylı tutum”la, hibrit savaşlarla, vekil etnik ve dinî gruplar ve kendilerine bağlı uydu devletlerle sürdürmeye devam edecekler.

Bu ışıkta Trump-Şi buluşmasına baktığımızda, yeni bir Yalta Konferansı’na (1945) giden yolda atılmış küçük bir adım görüyoruz. Kapalı kapılar ardında ne konuştuklarını bilemeyiz, ancak uydurabiliriz. Mesela Trump çip ithalatı yasağını gevşeteyim sen de nadir toprak elementlerini aksatma demiş; Şi ise ben zaten kendi çiplerimi üretiyorum sen Tayvan’a milyar dolarlık silah paketini askıya al, Çin’e petrol akışını azaltma çabasından vazgeç diye karşılık vermiş olabilir.

Yalta kararlarında konuşulanlar antlaşma imzalandıktan on sene sonra (1955) açıklandı, Churchil’le Stalin’in bir sigara paketinin üzerine kalemle yüzdeler çiziktirerek Avrupa’yı nasıl paylaştıkları çok sonra öğrenildi.

Yalta kararları alındığında savaş sona ermişti. Şimdi yeni paylaşım savaşının başlangıç evresindeyiz. Fakat birbirini yok etmeye koşullanmış biri kapitalist, diğeri komünist iki ayrı sistem yok. Bütün dünya kapitalist, uluslararası ekonomi iç içe geçmiş tedarik zincirleri ve iletişim hatlarıyla bir ağ gibi örülmüş. Bir boğazın tıkanması, sevkiyatın aksaması, Körfez Savaşı’nın gösterdiği gibi, bu ağda onarılması zor yırtıklara neden olabiliyor. Bu ölçüde karşılıklı bağımlılık ve aşırı kırılganlık kapitalizmin uzun tarihinde ilk kez görülüyor.

Çin küresel kapitalist sistemin dışında ve karşısında değil içinde, onunla iç içe geçerek büyüdü. Savaşarak değil, tekno endüstriyel sıçramalarla üreterek, ticaret yaparak, yollar açarak, sermaye ihraç ederek süper güç oldu. ABD ve Çin birbirine muhtaç. Her ikisi de kendi içinde kırılgan. ABD siyasî kargaşaya sürüklenmiş durumda, Çin’de ilk kez ortaya çıkan orta sınıf, güçlendikçe rejimi sorgulayacak. Tam bir savaş ekonomisi uygulamak, toplumu askerîleşmeye ikna etmek neredeyse imkânsız. Doğrudan savaşa tutuşmak her iki ülkenin de çıkarına değil.

Bu yüzden Trump, Çin’e askerî/siyasî strateji uzmanlarıyla değil, dünyanın en büyük 30 şirketinin CEO’suyla gitti. Açık toplantıda Şi’ye onları takdim etti, “Hepsi bugün size ve Çin’e saygılarını sunmak için buradalar; ticaret yapmayı ve iş birliğini dört gözle bekliyorlar,” dedi. “Lütfen yüzde yüz karşılıklı olsun, rica ediyorum,” diye ekledi. İlk kez kaçık şirket patronu gibi değil, devlet adamı gibi göründü, biraz da müflis tüccar gibi yaltaklandı.

Şi ise maskeyi andıran yüzünden eksik etmediği, insanın asabını bozan Budha tebessümüyle Amerikan halkına iltifat etti, “Çin’in yeniden yükselişi ile Amerika’yı yeniden büyük yapma hedefi (MAGA) birlikte ilerleyebilir,” dedi. Dünyanın bir dönüm noktasında olduğunu özellikle belirterek, “Başarıya ulaşmada birbirimize yardımcı olabilir ve bütün dünyaya refah getirebiliriz,” diye ekledi. Fakat bunun bir şartı vardı: Çin ve ABD Tukidides Tuzağı’nı aşarak büyük güç ilişkilerinde yeni bir model mi oluşturacaktı, yoksa ABD tıpkı MÖ 5. yüzyılda Atina’nın yükselişi karşısında korkuya kapılan Sparta gibi her iki tarafa da büyük yıkım getiren Peleponnes Savaşı’na benzer bir felaketi mi başlatacaktı?

Hödük Trump’ın bu sorunun derinliğini, içerimlerini kavradığı şüpheli. Danışmanları daha sonra anlatmış olabilir.

Mao Zedung bu sahneyi görseydi ne derdi bilemiyorum fakat Deng Şiaoping muhtemelen “Dört modernleşme teorisi”nin muhteşem bir başarıya ulaştığını düşünürdü.

Sonuç olarak, ABD’nin gerçeği kabullenerek korkusunu yenmek zorunda olduğunu, Çin’in ise bilge tavrını sürdürerek rakibini tarttığını; bundan sonra onu bir dizi samimiyet sınavına tabi tutacağını ve hibrit savaşlar hedef ülkeleri tükettiğinde sahici bir Yalta ihtimalinin ufukta belireceğini anlıyoruz. Çin’deki buluşma, önceki ABD-Çin buluşmalarından tamamen farklı olarak, kuralları olan yeni bir kapitalist dünyanın ilk adımı, insanlığı felaketin eşiğinden almak için yapılan ilk tangodur.

Sevgili vatanımıza gelecek olursak… Tarihin akışı bir kez daha kaderimizi belirleyecek. Tukidides’in, Peleponnes Savaşı Tarihi’nde dediği gibi, “Güçlüler yapabileceklerini yaparlar, zayıflar katlanmak zorunda kalırlar.” Otto von Bismarck da şöyle demiştir: “Büyük devletlerin politikası küçük devletlerin kaderidir.” Lord Palmerston’un 1848’de İngiliz parlamentosunda söylediği şu sözler ise evrenseldir, bütün zamanları kapsar: “Ebedi müttefiklerimiz ve sürekli düşmanlarımız yoktur. Ebedi ve sürekli olan çıkarlarımızdır ve görevimiz bu çıkarları kollamaktır. “

1920’lerde büyük devletlerin saldırısına, düveli muazzamaya karşı kendi kaderimiz belirledik, bizi yok edemediler, parçalayamadılar. Yine yaparız. Bizim sınırlarımızı Sykes-Picot cetvelle çizmedi, milletçe mücadele ederek, kan ve demirle kendimizi yoktan var ettik; her alanda muazzam bir tarihsel birikime sahibiz.

Bizim sadece iç cephe sorunumuz var. Sağlam bir devlet ideolojisine ve kamuculuğa muhtacız. Siyasî İslâm’ın ve neoliberal iktisat politikalarının bu ihtiyacı karşılamadığı anlaşıldı. Aslında halkımız millî şuura, yurttaşlık bilincine sahiptir, Cumhuriyet değerlerine, Devrim ilkelerine bağlıdır; bu anlamda tamamı Kemalist’tir. Ancak nüfusun yarıya yakını bu gerçeğin farkında değil. Uygulamalı eğitimle farkına varması sağlanmalıdır. Mevcut durumu böyle değerlendirmek zorundayız. Gecikme olursa, küresel ve bölgesel gelişmeler bu farkındalığı zorla, başımıza vura vura dayatacak gibi görünüyor. yalogan@gmail.co

m

Sarı mersedesini kapı önüne park eden patron fabrikanın içindeki yazıhanesinde oturur, çevre gecekondulardan gelen işçiler çift vardiya çalışarak üretim yapardı. Altmışlı yılların zengin kız-fakir oğlan (ya da tersi) temalı Türk filmlerinin arka planında beliren üretim ortamı böyleydi. Fakir oğlanın zengin kızla, makine başında çalışan işçinin patronun bizzat kendisiyle karşılaşma ihtimali yüksekti.

Sosyolojik bir örüntü vardı. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren olgunlaşan, 21. yüzyılın başlarında sona eren bu örüntünün en somut örneği, 1800’lerin başında St. Petersburg’da Çar’ın ordusuna top güllesi, daha sonra demiryolu aksamı üreten Putilov fabrikasıydı. Fabrikanın patronu mühendis Nikolay İvanoviç Putilov buharlı motorlar ve lokomotif kazanları üretiyordu. İlk buharlı trenin 1804’te İngiltere’de ortaya çıktığı düşünülürse, çok erken bir tarihtir.

Frederick Taylor ABD’de zamanı hareketle birleştirerek işgücünün verimliliğini artıran Taylorizm’i henüz icat etmişti. Henry Ford’un T Modeli otomobilin üretimi için hareketli montaj hattını devreye sokmasına (1913) biraz daha vakit vardı. Charlie Chaplin (Şarlo) montaj hattının insan üzerindeki yabancılaştırıcı etkisini 1936 yapımı Modern Zamanlar filminde canlandıracaktı.

Putilov fabrikasının işçileri, söz gelimi ABD’deki Ford fabrikalarında çalışan yoldaşlarına hiç benzemiyordu. Fabrikanın çevresinde kümelenen kışla-kulübelerde yaşayan Rus işçiler isyan, kolektif hayat ve topluca eyleme geçme tecrübesine sahipti. Çar III. Aleksandır’ın 1861-63’te serfleri özgürleştiren yasasına kadar Rusya’da 2000’den fazla köylü ayaklanması olmuştu. 17. yüzyılda Stenka Razin’le başlayan ayaklanmalar, Aleksandır Puşkin’in Yüzbaşının Kızı adlı romanında anlattığı Yemelyan Pugaçov ayaklanmasıyla 18. yüzyılda da sürmüştü.

Putilov işçileri bu benzersiz isyan geleneğinden gelen köylülerdi. Hayatları fabrika, meyhane ve kilise arasında geçiyordu. Kışla-kulübelere sızan devrimcilerin yüksek sesle Novaya Zihn, Iskra, Pravda, Trud, Naçalo, Vperyod, Golas Truda gibi anarşist ya da sosyalist dergileri yüksek sesle okuduğu toplantılar işçileri dönüştürdü. Teori, pratik, devrimci slogan ve program öğrendiler. Bu öğrenim fabrikanın 1905 ve 1917 Şubat-Ekim devrimlerinde edindiği Kızıl Putilov unvanını hak etmesini sağladı.

1917’de Temmuz Günleri’nin ardından kaçak olarak saklandığı Finlandiya’da Devlet ve Devrim kitabını yazarken Lenin’in aklında olan Rus işçi sınıfı, Putilov fabrikasının işçileriydi.

Bu kitapta Lenin, kapitalist üretim sürecinin düzgün çalışan otomatik bir mekanizma olduğunu; patronun oynadığı rolün basit kararlara indirgendiğini ve patronun yerine ihtilâlci yöntemlerle geçecek sıradan işçinin aynı rolü rahatlıkla oynayabileceğini söyledi. Dolayısıyla, üretim araçlarının mülkiyetini işçi kolektifine aktaran devrim gerçekleştiğinde, kapitalist patronun yerini sıradan işçinin alması sosyalizme geçiş sürecinin başlaması için yeterli olacaktı.

Günümüzde dünyanın hiçbir yerinde bunu hayal bile edemeyiz.

Patron fabrikanın içindeki yazıhaneden çıktı, plazaya taşınarak görünmez oldu. İşçi sınıfı büyük fabrikalardan çıkarılarak yüksek teknolojiyle desteklenen küçük atölyelere dağıtıldı. Bazı sektörlerde büyük fabrikalar insan emeğini sokağa terk etti; üretim süreçleri, bilgisayar otomasyonuyla yönetilen ve denetlenen makinelere aktarıldı.

Sermaye, yatırım, üretim ulusal sınırları aşıp uluslararası alana yayıldıkça, patron iyice görünmez oldu ve sıradan işçinin sistemin işleyişini kavraması zorlaştı.

Patron, işçi maliyetlerini yüksek bulduğu anda işçilere yol verip tekstil fabrikasını Mısır’a taşıyor mesela, fakat kendisi Londra’daki evinde ya da İstanbul’daki rezidansında bir şey olmamış gibi yaşamayı sürdürüyor.

Sermayenin saçılması ve üretimin ulusal sınırları aşarak dağılması yerkürenin tedarik hatları ve iletişim ağlarıyla örülmesine yol açtı. Emperyalist ülkeler nitelikli ham maddeyi, enerji kaynaklarını ve tedarik zincirlerinin denetimini ele geçirmek için rekabet etmeye, hibrit yöntemlere başvurarak, vekil güç kullanarak savaşmaya başladılar.

Bu arada otomasyon sistemine yapay zekânın da eklenmesiyle, bütün sektörlerde insan emeği azalmaya devam etti.

Mesela eski dünyada liman işçileri tarihsel olarak dünya proletaryasının dış dünyaya en açık, en meraklı, en bilgili kesimini oluşturuyordu. Charles Aznavour’un Emmenez-moi (Beni Alıp Götür) şarkısı liman işçisinin kabına sığamayan haleti ruhiyesini çok güzel anlatır: “Dünyanın ucundan geliyorlar (gemiler) / Serseri fikirler taşıyarak / Seraplardaki mavi gökyüzüne taşıdıkları düşüncelerle …”

Komintern’in (1919-1943) Rotterdam’dan Bombay ve Şanghay’a kadar neredeyse dünya çapında en iyi örgütlendiği, devrimci proletaryanın siyasî olarak en işlevsel olduğu kesim liman işçileriydi. Yüksek teknoloji son birkaç on yıl içinde bu kesimi yok etti. Günümüzde neredeyse bütün derin su limanlarında mal giriş-çıkış süreçleri, taşıma-yükleme-boşaltma-depolama hizmetleri insan eli değmeden yapılıyor.

Dünyanın pek çok yerinde işçinin sınıfsal karşıtı görünmüyor, muhatabı yok. Mesela Çin’in Tientsin şehrinde ABD’nin Boeing firmasına uçak parçaları üreten Kompozit Limited şirketinde çalışan Çinli bir işçiyi düşünelim. Patron yazıhanede değil Washington, Everitt’de oturuyor. Bu işçi yüzünü Devlet’e dönse, benim halkımın emeği ucuzdur diyerek yabancı şirketi ülkeye davet eden zaten Komünist Partisi… Gerçi bu işçi Çin standartlarına göre elbette yüksek ücret alıyor ancak bu ücret Amerikalı işçinin alabileceği ücretin yarısından az.

Aynı ülkenin sınırları içinde bile gözlemlenen bazı örneklerde vahim ölçüde var olan ücret eşitsizliği, aslında 19. yüzyıldan beri biliniyor. Engels’in “işçi aristokrasi”sinden söz ettiği tarih 1857’dir.

Peki ne değişti?

Öncelikle sınıfsal eşitsizliğin tanımı değişti. Daha önce eşitsizliğe kâr ve ücretler açısından bakılırdı. Toplumsal eşitsizliğe çözüm bulmak isteyenler gelir bölüşümü, üretim araçlarının denetimi, kamulaştırma, vergi reformu gibi parametrelerle çalışırlardı.

Günümüzde üretim araçlarının tanımı zorlaştı, dünyayı fırdönen oraya buraya girip çıkan sermaye Shrödinger’in Kedisi’ne dönüştü, ölü mü diri mi, sıcak mı soğuk mu, ne zaman girdi nereden çıktı, belli değil; bu arada emek süreçleri güvencesiz ve esnek hâle geldi, vergiler bütün nüfusa yayıldı, Reagan-Tahtcher dönemiyle birlikte her şey özelleştirildi, Devlet küresel sermayenin rahat akışını sağlayan, halktan topladığı haraçla zenginleri besleyen silahlı şirketlere dönüşerek ekonomiden çekildi, sendikalar güçsüzleşti ya da mafyalaştı, demokratik parlamentarizm zenginler kulübünün halkı aldatarak sürdürdüğü bir spor müsabakasına dönüştü.

“Kendisi için sınıf”tan giderek “kendinde sınıf”a doğru gerileyen proletarya çok parçalı, maddi çıkarlar ve kültürel bakımdan tekil ülkeler içinde bile heterojen (ayrışık) hâle geldi. İş bulma umudu giderek azalan, ne yapacağı belli olmayan bir “lümpen proletarya” kitlesi, bir zamanların “yedek sanayi ordusu”nun yerini aldı. Geçmişte ulusal ekonominin dayattığı sorumluluk ve mecburiyetlerden kurtularak dünyanın her yerine dağılan, işgücü talebini dikkate almadan sermaye birikimini sürdürebilen burjuvazi giderek geçmişin aristokrat sınıflarına benzemeye başladı.

Bu arada geçmişte devlet kurumlarında ve büyük şirketlerde çalışan bütün profesyonel meslek sahipleri, iş güvenceleri ve maddî imkanlarıyla birlikte toplumsal statülerini kaybettiler. Bütün ülkeleri kaplayan neoliberal iktisat politikaları farklı gelir dilimlerinde yer almalarına rağmen bilişim uzmanı, hekim, mühendis, inşaat işçisi, profesör, kâğıt toplayıcısı, devlet memuru, şirket çalışanı, bakkal ve inşaat işçisini aynı belirsiz gelecek beklentisi ve güvencesizlikte birleştirdi.

Devletlerin halkın sosyal refahını sağlama yükümlülüğü zayıfladıkça sendikasızlaşan ya da artık sendikaya güvenmeyen proletaryayı da kapsayan, kendi içinde bölünmüş, siyaseten topluca temsil edilemeyen ve siyasî davranışı kestirilemeyen, güvencesiz, geleceği belirsiz, mesleki kimliği olmadığı için ahlaki ya da davranışsal sorumluluk duygusu da olmayan, borçlanma imkânı sayesinde hayatta kalan ve prekarya (precarious/güvencesiz + proletarya) denilen, sınıf benzeri geniş yurttaş toplulukları oluştu.

Bu topluluklar ne yapabilir?

Yıkım potansiyeli gittikçe yükselen bu öfkeli topluluklar dünyanın her yerinde ırk, din ya da etnisite temelinde bölünerek neofaşist hareketleri yükseltebilir ya da kaynaklara el koyarak, kamuculuğu güçlendirerek, planlı ekonomiyle yeni bir sosyal refah devletinin temellerini atabilir.

Birincisi, teknolojiyi başkalarını yok etmek ya da kendinden olmayana boyun eğdirmek için kullanarak “bizim dışımızda herkes düşmandır” sloganıyla; ikincisi ise teknolojiyi halkın refahı için kullanarak “özgürlük, eşitlik, kardeşlik” sloganıyla harekete geçecektir.

Dolayısıyla yirmibirinci yüzyılın devrimleri öncekilere benzemeyecek. Son elli yıl içinde kapitalizmin yapısında meydana gelen muazzam değişikliği unutarak 1900’lerin başında yaşıyormuş gibi düşünüp davranan, tarihsel kesintileri ve süreklilikleri ayırt edemeyen herkes ağır bir hayal kırıklığına uğrayacak. Bundan sonraki devrimler çok daha şiddetli, yıkıcı ve kitlesel olacak, büyük gerilemeler ve atılımlarla yol alacak. Söz eylemin peşinden gidecek, teori pratikten çıkacak. Ve insanlık ya Hegel’in 1789 Büyük Fransız Devrimi için kullandığı ifadeyle “Aklın muhteşem şafağı”nı görecek ya da George Miller’in 2015 yapımı Mad Max filmindeki gibi nükleer küllerin içinde debelenen insanımsı yaratıklara indirgenecek.

Küresel kapitalizm ağır krizlerle kendi mezarını kazdıkça sıradan insanın üstüne vazife olmayan her şeye müdahale ettiğini, yaşadığı ülkeye daha fazla sahip çıktığını, başındaki diktatörlerin, sahtekâr paragöz siyaset esnafının varlığını sorgulayarak isyan ettiğini, yenilgiye uğradığı her defasında inatla başkaldırıp isyanı sürdürdüğünü, örgütlenme yeteneğini yeniden kazandığını, genel ayaklanmaları yönetmeyi uygulamalı olarak öğrendiğini göreceğiz. Buna mecbur kalacaklar. Aklın muhteşem şafağı büyük mücadelelerden doğacak ya da bu küçük gezegeni karanlığa boğarak bir daha doğmamak üzere batacak

.

Büyük şehirlerde sıkıyönetim 1984-86 yıllarında kademeli olarak kaldırıldı. Fırtınadan sağ çıkan sosyalistler dergi çıkarmaya, örgütlenmek için zemin yoklamaya başladı. Kolay değildi. Sanal âlem yoktu, her şey fazlasıyla somuttu.

Sınırsız uzunlukta makalelerin, haberlerin yorumların yer aldığı internet siteleri açıp tıklanmayı beklemek, video tıklatıp para toplamak gibi şeyler o dönemde hayal bile edilemezdi. Dergiler kâğıda basılıyor, kitapçılara, gazete büfelerine elden bırakılıyordu. Dergi ve sendika bürolarında yapılan legal örgüt toplantılarında arka sıralarda oturup harıl harıl not tutan sivil polislere çay servisi yapılıyor, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nde (DGM) “sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde tahakkümünü tesis etme” konulu davaların ardı arkası kesilmiyordu.

Darbeden sonra ilk sosyalist parti 1 Şubat 1988 günü kuruldu. İlk 1 Mayıs mitingi 1992’de İstanbul Gaziosmanpaşa meydanında yapıldı. Katılım çok azdı. Fakat aşağı yukarı aynı dönemde 150 000 madenci isyan etmiş, Özal’ı kastederek “Çankaya’nın şişmanı işçi düşmanı!” sloganıyla Ankara’ya doğru kış kıyamette yürüyüşe geçmişti (4-8 Ocak 1991). Madenler henüz devlet denetiminden alınıp rödovans sistemiyle taşeron firmalara devredilmemişti, işçiler topluca eylem yapabiliyordu.

“Çankaya’nın şişmanı” demişken aklıma geldi… Bu arada Özal, 12 Nisan 1991’de, sosyalistlerin 1936’dan beri yargılandığı TCK 141-142. Maddeleri kaldırarak yerine Terörle Mücadele Kanunu’nu getirdi.

Zamanlama manidardı. Berlin Duvarı iki yıl önce yıkılmış (Kasım 1989), bundan iki yıl sonra da Sovyetler Birliği dağılmıştı (Aralık 1991). Jeopolitik, iç siyasî âlemde hükmünü icra ediyordu.

Bize dediler ki artık sizi tehlike olarak görmüyoruz, Siyasî Partiler Kanunu’na (SPK) göre dilediğiniz gibi örgütlenebilir (30 sabıkasız adam ve bir tabelâcı bularak!), kızıl bayrak dalgalandırabilir, proletaryanın devrimci demokratik diktatörlüğünü bile savunabilir, sistem partilerinin milyon dolarlık reklâm kampanyalarıyla hükmettiği seçim meydanlarına çıkarak halka hitap edebilir, binde bir-iki oy alarak siyaset yapabilirsiniz. Bize öyle dediler. Biz de öyle yaptık. Sosyalist sol, demokrasi süsü verilmiş siyasî partiler rejiminin içine düşerek halk kitlelerinden tecrit oldu.

Sosyalist sol, hareket geleneğinden (işçi köylü hareketi, öğrenci hareketi, devrimci hareket…) ayrılarak, SPK’nin deli gömleği içinde ve devletin sıkı denetimi altında zengin sistem partileriyle başarı şansı olmayan eşitsiz bir mücadeleye sürüklenmişti. Demokrasi yanılsaması, denetim altında tutulan küçük bahçelerde her türlü fikrin en etkisiz ve zararsız hâliyle hayatta kalmasını gerektiriyordu. Tıpkı sürekli budandığı için bodur kalan minyatür Japon ağaçları (Bonsai) gibi… Baktığınızda gövdesi, dalları, yapraklarıyla mükemmel bir akçaağaç görüyorsunuz fakat dumura uğramış, cebinize koyup götürebileceğiniz kadar küçük. On yıllarca yaşıyor ama büyümüyor.

Bazı olaylar gösterge niteliğindedir. Bu olaylara bakarak Hakikat’i ve yakın geleceği, tarihsel perspektifi de ihmal etmeden, bütün çıplaklığıyla görebilirsiniz.

Şu son 46 yıl içinde (12 Eylül’ü milat alıyoruz) yaşanan pek çok işçi eylemi içinden bu nitelikte olan üç tanesini seçebiliriz.

Birincisi, 2009-2010’da Türk-İş önderliğinde gerçekleşen Tekel Direnişi’dir (“Tekel Vatandır Satılamaz!”). Bu direniş, Türk-İş var olduğu sürece işçi sınıfının toplumsal ve siyasî ağırlığı olan, ülkenin kaderini etkileyen hiçbir eylem yapamayacağını en somut biçimde göstermiştir. Kenan Evren’e darbe yaptığı için teşekkür mesajı gönderen, Genel Sekreter’ini (Sadık Şide) Cunta hükümetine Sosyal Güvenlik Bakanı olarak veren, bugün de Saray’a bağlı olarak işçi mücadelesinin gazını alan, onu oyalayan bu Konfederasyon, işçinin sırtından zenginleşen sendika ağalarıyla birlikte Türkiye coğrafyasından silinerek yerini sahici sendikalara bırakmadıkça, işçi sınıfına dışarıdan bir şey anlatılamaz, işçi haklarından, hatta işçinin can güvenliğinden bile söz edilemez.

İkinci olay, üretim maliyetini düşürmek için işçinin hayatını hiçe sayan patronlar yüzünden 2014 yılında 301 madencinin öldüğü Soma faciasını izleyen süreçte, işçi sınıfının mücadele eden bir özne olmaktan çıkarılarak zavallı bir merhamet nesnesine dönüştürülmesidir. O sırada bütün ulusal televizyon kanalları Zonguldak başta olmak üzere madenlerde işçilerin el ele tutuşarak, slogan bile atmadan sessizce ağladıkları sahneyi defalarca, döne döne gösterdi. “İşçinin sessiz çaresizliği” sahnesi… Ne direniş, ne protesto, ne de bir dayanışma grevi. Sadece acının ve çözümsüzlüğün yarattığı suskunluk… Soma’da bir anarşist Souvarine ya da sosyalist Etienne yoktu belki ama Emile Zola mezarından çıkıp o sahneleri görse, Germinal’i yeniden yazardı.

Soma’da yaralanan bir işçi sedyeye yatırılırken, “Çizmelerimi çıkarayım ağbi, kirlenmesin,” dediği için alkışlarla yüceltildi, hatta Soma Müftülüğü tarafından umre’yle ödüllendirildi. Koltuk kirlenmesin diye ayakta seyahat eden işçiler nezaketlerinden ötürü alkışlandılar, Müge Anlı’nın “Tatlı Sert” adlı programında ağırlandılar. Herkes onlara acıdı, duygulandı. Ne efendi, terbiyeli adamlar, dedi. 70’li yıllarda patronun başında balyoz gibi patlayan nasırlı yumruğuyla anılan işçi, öldürseler bile meydan okumayan, basit bir protesto gösterisi bile örgütleyemeyen, nazik ve sebepsiz yere fedakâr, zavallı bir kurbanlık kuzu olarak teşhir edildi.

Ve nihayet üçüncü olay: Doruk Madencilik işçilerinin geçen hafta zaferle sonuçlanan mücadelesi. İşçiler 180 km yürüdüler; yağmur altında soyunarak, açlık grevi yaparak, baretlerini yere vurarak, polisle itişerek, gaz yiyerek direndiler ve kazandılar. Peki neyi kazandılar? Ücretlerini!... Mevcut yasalara göre doğal olarak almaları gereken fakat verilmeyen ücretlerini ve kıdem tazminatlarını alacaklarına dair kendilerine söz verildi. Böylece zafer kazanmış oldular.

Ancak bu olay, ilk iki olaydan farklı olarak, Saray’ın korkusunu gözler önüne serdi. Dizginsiz sömürüye yol veren, orta sınıfı çökerten, halkı açlığa mahkûm eden Saray, küçük ama sahici bir direnişin bir anda bütün ülkeyi orman yangını gibi kaplayabileceğini fark etti. Her türlü gösteriyi anında dağıtan Saray yönetimi, 150 kişilik küçük bir işçi grubunun kararlı direnişine teslim oldu. Öncesinde gözaltına aldırdı, gaz sıktırdı, ittirip kaktırdı fakat olmadı. İşçiler asgarinin de asgarisi olan taleplerinde direndiler.

Polise muhtemelen temkinli davranması söylenmişti. Göstericinin üstüne çıkıp gırtlağını sıkan polis ya da Soma’daki gibi itiraz eden işçiye şut çeken devlet görevlisi manzaraları oluşmadı. İşçi ölümüne mücadele ederek kendi ücretini, zaten alması gereken ücretini almaya hak kazandı. Enerji Bakanı, sempati gösterdi, “Doruk Madencilik bir daha benden ruhsat alamaz,” diye demeç verdi.

Doruk madencileri bütün Türkiye’ye uygulamalı mücadele dersi verdi, bundan sonra her alanda, her iş kolunda tekrarlanacak çok değerli bir örnek oluşturdu.

İşçi ve memur sendikalarıyla işveren temsilcilerinin 1 Mayıs öncesi Saray’da buluşması da aynı korkunun eseridir. Sayın Reis, toplantıda, “Sendikal hakları genişlettik, örgütlenmenin önündeki engelleri kaldırdık” gibi şeyler söyledi. İşçi ve memur temsilcileri her şey gayet normalmiş gibi sessizce dinledi, çıt çıkmadı, her biri devlet adamı gibi güzel güzel konuştu. Bir suç varsa hepimiz ortağız, hepimiz ortaksak her şey normaldir görüntüsü verildi.

Ve 2026 1 Mayıs’ı Kadıköy, Kartal, Tandoğan, Çorum, Çanakkale, İzmir ve Bursa’da, herkesin 1 Mayıs’ı kendine şeklinde, paramparça kutlandı. Keşke 2009’dan önceki gibi “Bahar Bayramı” olarak kutlansaydı. En azından bu evrensel günün tarihsel ve sınıfsal anlamı bunca tecavüz ve saptırmadan kurtulmuş olurdu.

yalogan@gmail.co

m

Dünya iyice tuhaflaştı. Katoliklerin ruhani lideri Papa XIV. Leo bile dünyanın tersine döndüğünü ilan etti, bir avuç zalimin dünyayı harap ettiğini söyledi. Hemen ardından, isyankâr Başpiskopos Carlo Maria Vigano, seçkinlerden oluşan tehlikeli ve yıkıcı bir grubun sadece şirketleri değil, Batı’nın bütün kurumlarını ve hükümetleri de ele geçirdiğini ilan ve insanlığın felakete sürüklendiğini ima etti.

Tuhaflık bundan ibaret değil. ABD medyasına göre günde ortalama 98 kez yalan konuşan pedofil narsist hödük Trump, Körfez Savaşı’nın ateşi içinde her sözüyle petrol fiyatlarını yükseltip alçaltıyor, dünya borsalarını dalgalandırıyor. Küresel mali sermaye, bu tuhaf Amerikan Jokeri’nin ağzına bakıyor.

Ulusal sınırları aşarak küreselleşen, klasik ve yeni-sömürgecilikten bütün yeryüzünü sömürgeleştirme aşamasına geçen kapitalizmin aşırı derecede kırılganlaştığını, anonim şirket davranışı gösteren bütün devletlerin paniğe kapıldığını, acilen başka bir sermaye birikim modeli keşfedemedikleri, küresel ticareti düzenleyen yeni kurumlar oluşturamadıkları taktirde dünyayı sıkan bir zincirin halkaları gibi dağılacaklarını ve her birinin kendi ülkesindeki öfkeli halk kitleleriyle karşı karşıya kalacağını anlıyoruz.

Sevgili vatanımıza gelince, Saray hükümeti bu muazzam küresel şamatanın orta yerinde, hatta coğrafi merkezinde durmuş, etrafa bakınıyor. Yankee emperyalizmi Suriye/Irak’ta silahla yaptığı şeyi burada yumuşak, hatta yumuşacık bir güçle yapmaya çalışıyor. Bu yumuşak gücün cisimleşmiş ifadesi olan bölge valisi Tom Barrack, onlarca yıl gözlem yaptığını (ticari işlerinden artakalan zamanda!), sonunda bir karara vardığını, bizim gibi ülkelerin “Körfez monarşileri gibi istikrarlı ve sonuç odaklı” bir liderliğe muhtaç olduğunu söylüyor.

Bu yaklaşıma karşı adamı persona non grata ilan etmenin, Lan ne diyorsun sen, bu Cumhuriyet’i Atatürk savaşarak, devrimler yaparak kurdu, anayasasında “demokrasiye âşık Türk evlatları” yazan bir ülkede… gibi şeyler söylemek tamamen faydasız. Barrack ile Reis’imizin Türkiye’nin müstakbel rejimi konusunda tam bir mutabakat içinde olduğunu, Trump/Barrack ikilisinin AB ülkelerini kaygılandıracak, Wall Street Journal’a (WSJ) “Amerikan elçileri bulundukları ülkelerde ABD politikalarını savunmalıdır” dedirtecek ölçüde Saray Rejimi’ni kendi özel kullanımı (özel stratejik kullanımı!) için ayrı bir yere koyduğunu, bu yüzden Sayın Reis’i iltifatlara boğduğunu saptıyoruz.

Bu aşırı muhabbetin nedeni, Trump’ın 2024’te söylediği şu sözlerde saklı: “Erdoğan çok iyi anlaştığım biri, çok güçlü bir ordu kurdu. Büyük bir askerî gücü var ve bu güç savaşlarda yıpranmadı.”

Trump/Barrack ikilisi Türkiye’yi AB’den biraz uzakta, Rusya’ya ve şimdilik İran’a ve müstakbel çatışma odaklarına karşı bir güç, Şii Hilâli’ne karşı Sünni bir ideolojik merkez, NATO’lu ya da NATO’suz bir dünyada geleceğin sefer-görev emirlerine hazır bir asker deposu olarak görüyor ve Türk Boğazları başta olmak üzere ülkemizin jeostratejik konumunu Üçüncü Paylaşım Savaşı’nın ileriki aşamalarında fiilen kullanmayı, bizi vekâleten savaşa sürmeyi tasarlıyor.

Saray erkânının bu niyetten habersiz olduğunu, emperyalist merkezin iltifatlarıyla kendinden geçtiğini söylemek haksızlık olur. Emperyalizmin jeostratejik/askerî niyetini şimdilik görmezden geliyor, zamanın akışına bırakıyor fakat her zamanki gibi selden kütük kapmaya, krizi kendi iktidarını pekiştirecek şekilde kullanmaya çalışıyor.

Nitekim Sayın Reis, 24 Nisan günü “Türkiye Yüzyılı Yatırım İçin Güçlü Merkez Programı”nı tanıtırken, savaşın küresel ekonomik düzeni ve değer zincirlerini yeniden şekillendirdiğini, Türkiye’nin sadece doğu-batı, kuzey-güney arasında bir köprü olmadığını, “bölgenin enerji ve ticaret koridorlarının merkez üssü” olduğunu söyledi.

Aslında Sayın Saray’ın “Güçlü Merkez” programı CHP’nin Haziran 2015 genel seçimlerinden hemen önce tanıttığı “Merkez Türkiye” projesiyle aynı: küresel ticaretin dev antreposu, malların toplanıp dağıtıldığı ticari bir dağıtım deposu, bir tür “hub” (aktarma merkezi) olarak Türkiye!... Zenginler küresel kapitalizmin ticaret acentası olarak daha da zenginleşirken, orta sınıf tamamen çökecek ve yoksullar çokuluslu şirketlerin ucuz emek deposu olacak.

Türkiye’de hangi siyasî parti iktidara gelirse ya da iktidara gelecek gibi görünürse, bu ya da buna benzer bir programı iktidar masasının üzerinde bulacak. Emperyalizm Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni bu programa göre dizayn etti. Cumhuriyet’in kuvvetler ayrılığına, kurumlara, denetim mekanizmalarına sahip bir Devlet olma vasfı 2017 Anayasa değişikliğiyle ortadan kaldırıldı, yerine meşruti bile olmayan düpedüz bir monarşi kuruldu. Bütün bunlar olurken derin bir aymazlık içinde aval aval bakanlar, şimdi “size monarşi yaraşır” dedi diye Barrack’a neden kızıyorlar, anlamak mümkün değil! Yaraşanı yapmış zaten, sadece adını koyuyor.

Fakat her zurnanın zırt dediği bir yer, her sürecin kaçınılmaz bir Hakikat Ânı vardır. İstanbul Boğazı’nda NATO karakolu, Anadolu’da ise çokuluslu NATO kolordusu kurma gibi alıştırmalarla başlayan süreç, Montrö’den vazgeçin, evlatlarınızın kanını dökün noktasına geldiği zaman Saray ne yapacak?

İki ihtimal var.

Birincisi, anahtarları Tom Barrack’a teslim ederek yükte hafif pahada ağır her şeyi 13 uçağa yükleyip ülkeyi terk etmektir; ikincisi ise direnmektir.

Ben ikincisini daha muhtemel buluyorum. Birincisine içim elvermiyor.

İkincisi olursa, Doğu Akdeniz gazının Türkiye’yi devre dışı bırakarak Avrupa’ya taşınmasını amaçlayan Doğu Akdeniz Boru Hattı Projesi’nin (EastMed Pipeline Project, 2020) arkasına saklanan Yunanistan-İsrail-Güney Kıbrıs Rum Yönetimi “Ortak Eylem Planı” ve Savunma İşbirliği Programı (2026), hiç şüphesiz, ABD’nin Doğu Akdeniz Harekât Merkezi olan Girit’ten ve Dedeağaç’taki ABD askerî üssünden, hatta dün Yunanistan’dan Ege’yi işaret ederek “biz burada olacağız” diyen Macron’un Fransa’sından bile destek alarak Türkiye’ye karşı harekete geçecektir ve ABD’nin bugüne kadar sessizce gözlemlediği “Çözüm Süreci” oyunu ansızın farklı bir renge bürünecektir.

Bunun anlamı bir buçuk cephede savaştır; müşterek NATO planlarından ayrı olarak hayatın her alanında harbe hazırlık seviyesinin yükseltilmesini gerektirir.

Tom Barrack, Sayın Saray’ın Netanyahu’ya yönelik sözlerinin “retorikten ibaret” olduğunu, yani boş laf sayılması gerektiğini, iki ülkenin gelecekteki ilişkilerini belirlemediğini açıkça söyledi. ABD, Türkiye’nin İsrail’le bölgesel düzeyde ittifak kurmasını istiyor. Bu ittifakın Türkiye için bedeli, Ege ve Doğu Akdeniz’deki haklarımızdan vazgeçmek, bu yazıya eşlik eden ikinci haritayı benimsemek ve Ortadoğu siyasetinden tamamen çekilerek ABD/İsrail’in inisiyatifine boyun eğmek olacaktır.

Bunun anlamı Türkiye’nin Akdeniz dünyasından kopması, Asya’yla bağlantısının kesilmesidir; İsrail’e karşı Rusya ve Çin’i de kapsayan en geniş bölgesel ittifakların kurulması için diplomasinin seferber edilmesini gerektirir.

Bunları ancak eli serbest olan, rehin alınmamış bir hükümet yapabilir.

Dünyanın iyice tuhaflaştığı, daha da tuhaflaşacağı şu dönemde sevgili vatanımızın ağır bir kimlik bunalımına sürüklendiğini ve çok yönlü bir varoluş sorunuyla başa çıkmak zorunda kaldığını söylemek, öncelikle “Biz kimiz ve buraya nasıl geldik?” sorusuna cevap bulmak zorundayız. Çok geç olmadan

.

Değerlerini kaybeden toplum her türlü iç ve dış saldırıya açıktır, kendini savunamaz. Aslında değerler yok olmamış, birleştirici ideolojik yapı çözüldüğü için ayrışarak birbirini dışlamış, giderek karşı karşıya gelmiştir.

“Herkesin değeri kendine” denildiği yerde, yabancılaşma vardır; toplumun birlikte olma durumu artık zorâkidir; tutunum kaybolmuş, yapı içten içe çatlamış, bölünerek çatışmaya hazır hâle gelmiştir.

Sabah okula gönderdiği çocuğunu akşam morgdan alan aile, oğlunun işlediği cinayeti örtbas etmek için neredeyse bütün il teşkilatını suç örgütüne dönüştüren valiyi görmezden gelen yetkili, üniversiteye neden gittiğini bilmeyen öğrenci, kendisine dayatılan kimliklerden hangisine denk düştüğüne karar veremeyen birey için toplum yoktur.

Çıkarları birbirinden farklı olan bütün sınıf, tabaka ve grupların, eleştirse de varlığından şüphe etmediği değerlerin toplamına, toplumsal değerler denir. Temelinde yurttaşlık bilinci yer alır. Toplumu bir arada tutan, ülkenin tarihinden gelen, kişinin içine doğduğu kültürel ortamdan beslenen değerler, 1961 Anayasası’nın giriş bölümünde denildiği gibi, yurttaşları “kaderde, tasada ve kıvançta” birleştirir.

Bu birlik duygusu kaybolduğu zaman, insanlar ve gruplar toplumun içindeki yerlerini ve sınırlarını karşılıklı olarak görme yeteneğini kaybeder. İdeolojik, kültürel, etnik, dinî ve mezhebî olarak hayatın her alanında ve bütün kurumlarda kasten bölünmüş bir toplumda, kendi çıkarını kollayan her kesim bir diğerine yabancıdır; onun her davranışından kuşkulanır, korkar, güven duymaz. Kahramanmaraş’ta arkadaşlarını kurşunlayan çocuk gibi içine kapanır; kendi fantezileriyle avunur; kendi anlatısını, hikâyesini kabul etmeyen, meşru görmeyen herkese düşman kesilir, intikam duygularına kapılır.

Böyle bir toplumda, mesela, “genel grev” olmaz, gündeme bile gelmez. İşçisi, emeklisi, öğrencisi, meslek sahibi, tek kelimeyle herkes kendi kompartmanında itiraz eder, yakınır, birbirini görmez, sesini duymaz. Her yıl Anıtkabir’i ziyaret eden on milyon kişi Kurtuluş Parkı’nda toplanan öğretmenlerin mücadelesine katılmak için meydanlara inmez. Pazarda elinde fileyle çaresizce dolaşan yurttaş her şeyi görür, anlar fakat isyan etmek, direnmek aklına gelebilecek en son şeydir.

Cumhuriyet Devrimi’nin yoktan var ettiği toplum, Saray rejiminin ümmeti milletin yerine geçirme, kendi ideolojik topluluğunu toplumun bütünü olarak kabul ettirme çabası yüzünden parçalanmış, normlarını kaybederek uzlaşmaz çelişkilerle bölünmüştür.

Devlet yeniden örgütlenmezse, yürütmenin yasamayla, yasamanın halkla, seçmenle olan ilişkisini yeniden sağlayacak bir Anayasal yapı kurulmazsa, içe doğru toplumsal patlama her yöne yayılan kaotik bir dışa doğru patlamaya dönüşecektir.

Kitlelerin taleplerini dile getirebilecekleri yasal örgütsel yapıların, derdini anlatacak millet meclisinin olmadığı, siyasî toplumun halktan koptuğu, medyanın yüzde 95’inin toplumun sorunlarına sırtını döndüğü, yetişkin nüfusun yüzde 40’ının Türkçe bir metni anlama kabiliyetinden yoksun olduğu, sürekli yalan söyleyerek halkı çocuk gibi avutmaya çalışan baskıcı bir iktidarın hüküm sürdüğü bir ülke, dışa doğru kaotik toplumsal patlamaya adaydır. Devlet’in baskı aygıtlarının kendi içinde ideolojik olarak bölündüğü, toplumun en üst kesiminde masonik / mafyatik menfaat gruplarının, en alt kesiminde ise suç şebekelerinin oluştuğu, halkı sürekli silahlanan bir ülkede dışa doğru kaotik toplumsal patlama iç savaşı tetikleyecektir.

Baskı gruplarının yasalara uygun biçimde örgütlendiği, iç bağlantıları olan (örgensel) toplumlarda dışa doğru kaotik patlama olmaz. Kendi haklarını savunan, iç disiplini olan, mantıklı taleplerle harekete geçen, manevra kabiliyetine sahip, toplumsal bilinç ve sorumluluk duygusuyla karşılıklı olarak birbirini tanıyan ve anlayan kitle örgütleri, nereye kadar gidebileceklerini, nerede duracaklarını bilirler; siyasî konjonktüre göre manevra yapabilirler, gerektiğinde uzlaşırlar ya da mücadeleyi bir üst düzeye çıkarırlar.

Saray Rejimi bu türden örgütlü toplumsal hareketlerle muhatap olma şansını tamamen kaybetmiştir. Körleşmiştir. Kendi konumuna ve halkın durumuna olan farkındalığı kaybolmuştur. Hak arayan örgütlerin yolunu açmak şöyle dursun, bağa bostana girer gibi belediyelere dalarak, ana muhalefet partisini bile sopa ve havuçla kendisine bağlamaya çalışıyor.

Bireylerin ya da küçük grupların bir umutsuzluk anında kendilerini ya da yakın çevrelerini tahrip ve imha dürtüsünü yansıtan içe doğru patlama, dışa doğru kaotik patlamanın habercisidir. Saray yönetimi kadın ve çocuk cinayetlerini, intiharları, silahlı çeteleri anlamaya çalışacak, kendi sorumluluğunu üstlenecek yerde, bu türden içe doğru patlamayı iletişim kanallarını kesme, sosyal medyayı kısıtlama, mümkünse tamamen kapatma girişimine bahane olarak kullanıyor.

Kendimizi aldatmayalım. İyimserlik ihtiyacı karamsarlıktan doğar, aksi hâlde ahmaklıktan ibarettir. İnsan, kendisini karamsarlığa sevk eden koşullara direndiği ölçüde iyimser olabilir.

2017’de referandumla verilen yetkilerin geri alınması için yeni bir Toplum Sözleşmesi yapma vakti gelmiştir.Bunu anlamayan, kuvvetle savunmayan, bu amaçla en geniş ittifakı kurma çabası göstermeyen hiçbir siyasetin hükmü, etkisi ve geleceği yoktur.

Huntington’un kitabı, aslında sosyalist sistemlerin çöküşüyle birlikte tarihin sona erdiğini iddia eden (1992) Francis Fukuyama’ya verilmiş bir cevaptı. Emperyalizme hitap ediyordu. “Kaygılanma,” diyordu, “sınıf savaşı ve sosyalizm tehdidi ortadan kalktı ama tarih henüz sona ermedi, medeniyetler ve kültürler çatışmasını bahane ederek daha çok savaş çıkarırız.”

Bahaneler daima gerçeği gizlemek için uydurulmuş mazeretlerdir. Beni mazur görünüz, şu sebeple savaşmak zorundayım, denir. Fakat hakikatin tunç kanunu değişmez: kapitalizm var olduğu sürece emperyalizm, emperyalizm var olduğu sürece savaşlar sona ermeyecektir.

Fakat bu sefer durum biraz değişik.

İran halkının savaş koşullarında sağlam bir iç cephe kurarak kahramanca direnişi, istikrarsız, güvencesiz ve tehlikeli (precarious) bir ateşkese yol açtı. Tarafların soluklanarak güç toplayacakları bu zaman aralığının uzunca bir ara döneme mi (interregnum), yoksa bütün bölge ülkelerini içine çeken daha geniş bir kara deliğe mi evrileceğini göreceğiz.

Ancak ABD/İsrail-İran savaşından, şimdilik kaydıyla, iki ara sonuç çıkarmak mümkün görünüyor.

Birincisi, bu savaş küresel kapitalizmin aşırı derecede kırılgan olduğunu kanıtladı. Kırılganlığa yol açan, I. ve II. Dünya Savaşları’nda görülmeyen olgular şunlardır: devletlerin iktisadî alandan çıkması, finans sektörünün aşırı büyümesi (balonlaşma), yüksek teknolojinin nadir elementlere artan bağımlılığı, üretimin ulusal sınırları aşarak dünya geneline yayılmasıyla tedarik zincirlerinin ve iletişim hatlarının belirleyici önem kazanması.

Dünya ticaretinin yüzde 80-90’ını taşıyan Panama Kanalı, Süveyş Kanalı/Babülmentep, Hürmüz ve Malakka boğazları ve Güney Çin Denizi Rotaları kapatıldığı ve dünya çapında veri trafiğinin yüzde 95’inden fazlasını taşıyan küresel denizaltı internet kabloları kesildiği anda tamamen felç olabilecek kadar kırılgan bir dünya kapitalizminden söz ediyoruz. Neoliberal çağda küresel kapitalizmin işleyişi tedarik zincirlerine ve internet kablolarına bağımlı. Zincir koptuğu, kablo kesildiği, bunların giriş çıkış istasyonları tahrip edildiği anda sistem duruyor. Onaltıncı yüzyıldan bu yana kapitalizmin hiçbir halkası bu kadar zayıf olmamıştı.

Kriz döngülerini gösteren, Marksist teorik iktisatçıların kapitalizmin dönemsel kriz çevrimleri için şablon olarak kullandığı Kondratiyev dalgalarının önümüzdeki savaşlarda iyice daraldığına ve nihayet “ex-ölüm” anlamına gelen düz bir çizgiye dönüştüğüne tanık olabiliriz.

Farz edin ki güçlü kaslarıyla övünen, herkesi dövüp ezen bir adamın beyin hücreleri arasındaki veri akışı durmuş, hekimlerin “karotis” dediği şah damarı kesilmiş.

Elbette bunları zamanla onarırlar, yeniden bağlarlar fakat uzun süre telafi edilemeyecek kadar ağır bir hasar oluşur; ve bütün ülkelerde siyasî iktidarların yönetemediği, halkın ise eskisi gibi yönetilmek istemediği koşullarda kaçınılmaz bir “devrimci durum” doğar.

Son iki Dünya Savaşı’nda böyle bir tehlike ya da imkân yoktu. İngiltere arada bir Atlantik’ten geçen denizaltı kablolarını keserek istihbarat akışını kendisi de zarar görecek şekilde aksatıyor, işgal Avrupa’sında insanların telefon etmesini, telgraf çekmesini engellemiş oluyordu. Bazen de denizden abluka uygulayarak düşmanın ticaretini engellemeye çalışıyordu. Bunu yapmasaydı belki daha iyi olurdu zira Hitler, İngiliz ablukası yüzünden Yahudiler’i Madagaskar’a yerleştiremedi. Yerleştirseydi, tarihin akışı değişirdi.

Neyse, konuyu dağıtmayalım…

İkinci ara sonuç, savaş-teknoloji ilişkisinin bugüne kadar geliştirilen harp doktrinlerinin neredeyse tamamını, bilinen konvansiyonel silah sistemleriyle birlikte (sahrada tank-top-uçak-gemi kombinasyonları) ikinci plana itmesidir. Bundan sonra bütün devletler düşük maliyetli uçan cisimlerin (füzeler, dronlar) ve robotik savaş araçlarının seri üretimine geçecek; yapay zekâyı farklı ölçeklerde her askerî çatışmaya uyarlayan komuta-kontrol sistemleri geliştirecektir. Biyolojik, kimyasal mühimmat ve öldürücü virüslerle yüklü uçan cisimler, 8 milyarı geçen dünya nüfusunu seyrelterek siyasî haritaları değiştirmek isteyen emperyalist alçakların hizmetine girecektir.

(Meraklısı için: dünya nüfusunun 1900’lerin başında 1,65 milyar, 1950’lerin başında ise 2,53 milyar olduğunu belirtelim. Yeryüzünde an itibariyle kıpır kıpır, her yöne doğru akışkan 8,3 milyar insan var.)

Teknolojinin yanı sıra küresel siyasette meydana gelen ani değişiklikler ve yeni ittifaklar da savaş doktrinlerini ve stratejik planları bir anda altüst edebilir. Mesela geçen hafta Tayvan’daki ana muhalefet partisi Kuomintang’ın (KMT) Başkanı Çeng Li-vun’un, Çin Komünist Partisi (ÇKP) Genel Sekreteri Şi Cinping’i ziyaret ederek barış mesajı vermesi (vatan bölünmez, iki ülke tek medeniyet!) ABD’nin Pasifik savaşı bahanesine orta vadede etkili olabilecek ağır bir darbe indirdi. ABD dışında hiçbir ülke savaşa iştahlı ve hevesli değil; Kiev, Gazze, Halep, Beyrut ve Tahran’ın hâlini herkes görüyor.

Sevgili vatanımıza gelince… Dönüp dolaşıp mutlaka geleceğimiz yer burasıdır.

Ülkemizin savaş koşullarında oluşan genel siyasî atmosferi bana neredeyse yarım asır önce bulunduğum Çayırhisar Yedek Subay Okulu’nun eğitim sahasını hatırlatıyor. Öğrenciler, sarı sıcakta çınlayan Bölük Bandosu’nun çaldığı Yedek Subay Marşı eşliğinde engellerden atlayıp zıplayarak, çalılıklar arasında sürünerek oraya buraya seğirtirken, başımızda bulunan Üsteğmen, elindeki megafondan yükselen davudî sesiyle, “Her yanı düşman kuşatmış, her taraf alevler içinde!” diye bağırarak gerçek bir savaş ortamı yaratmaya çalışırdı.

İran’dan sonra sıra bize gelecek; ABD NATO’yu feshedecek, sonra bizi dışarıda bırakarak yeniden kuracak ve İsrail’le birleşerek Suriye üzerinden bize saldıracak… Yok öyle olmayacak; İsrail, Yunanistan ve Güney Kıbrıs, Doğu Akdeniz’de ABD’nin desteğiyle bize taarruz ederken, PKK/YPG/PJAK güneydoğudan saldırıya geçerek bizi bir buçuk cephede savaşa zorlayacak … şeklinde uzayıp giden, bazen benim de katkıda bulunduğum kâbus senaryoları, sıradan sosyal medya takipçisinin aklına mukayyet olmasını giderek zorlaştırıyor.

Fakat belirsiz de olsa Devlet aklının zorlayıcı koşullarda tekâmül ettiğini gösteren bazı küçük işaretler var. Bu işaretlerin en önemlisi, MHP Genel Başkanı’nın, yardımcısını Rusya’ya göndererek, “ABD-İsrail şer koalisyonuna karşı Türkiye’nin Rusya ve Çin’le ittifak kurma önerisi”ni bütün dünyaya ilan etmesidir.

Devletin görünmeyen bir kesiminin durumun farkında olduğunu, Türkiye’yi Trump’ın Saray’a uyguladığı şantaj ve vesayet tuzağından kurtarmaya, en azından denge politikasına döndürmeye niyetli olduğunu anlıyoruz. Devlet Bahçeli’nin yardımcısı Prof. Dr. İlyas Topsakal’ın, siyasî iktidarın “Rusya ve Çin’le işbirliği programı”nı (!) benimsemesini, 2028’de MHP’nin AKP’yle ittifak hâlinde kalmasının şartı olarak öne sürmesi çok önemlidir. Türkiye’de Devlet’in en azından bir kesiminin ABD’nin NATO eliyle bizi sürüklemekte olduğu felaketin farkına vardığını ve ülkemizi Trump’ın nüfuz alanından çıkarmaya çalıştığını anlıyoruz.

Bugünün dünyasında ebedi dostlukların değil sadece konjonktürel çıkarların var olduğu bilinciyle, I. Dünya Savaşı sırasında Çar II. Nikolay’ın Hariciye Nazırı Sergey Dimitriyeviç Sazanov’un Türk Boğazları (“mukaddes gaye” İstanbul!), Trabzon ve Doğu Beyazıt için hazırladığı savaş planlarının Putin’in sarayındaki çekmecede, epeyce tozlanmış olmakla birlikte, muhafaza edildiğini de unutmamak gerekir. Mayıs 1914’te Talat Paşa Kırım’da Sazanov’a ittifak önerdiğinde, mealen “Ne ittifakı, biz ülkenizi paylaşmayı düşünüyoruz” cevabını almıştı.

Jeopolitik coğrafyaya göre şekillenir, coğrafya kaderdir.

Türkiye’nin sorunu, Çözüm Süreci ya da verasete dayalı sultanlık rejimi gibi fantezilerden vazgeçilerek ulusal iç cephenin yeniden kurulması; bölgesel savaşlardan uzak durulması; kaçınılmaz görünen savaşların mümkün olduğu kadar ertelenmesi için gerekli askerî ve diplomatik birikimin ideoloji ve siyaset farkı gözetmeksizin seferber edilmesi; hayatın her alanında harbe hazırlık seviyelerinin ölçülmesi ve yükseltilmesidir

.

TBMM olamaz. AKP çoğunluğu el kaldırmadıkça yasa çıkmıyor. Saray 14-15 milletvekilini sopa ve havuç göstererek ikna etse, anayasayı değiştirebilir. Mutlak Butlan’a kilitlenen ana muhalefet partisi var olma mücadelesi veriyor. Saray, yargı sopasıyla ana muhalefetin iktidara yürümesini önlemekle kalmıyor, ana muhalefet partisinin içinden muhalefet rolü oynayacak yeni bir yönetim (kayyum) çıkarabilecekmiş gibi duruyor.

Milletvekillerini imtiyaz alanı giderek genişleyen zengin bir konformist zümreye dönüştüren Saray, TBMM’yi de doğrudan Kral’a bağlı, altında Avam Kamarası (halk meclisi) olmayan, ayrıcalıklı fakat yetkisiz bir tür Lordlar Kamarası gibi yeniden kurgulamaya çalışıyor.

Peki, “Türkiye” derken bakanlar kurulunu kastediyor olabilir miyiz? Olamayız. 2017’den bu yana bakanlar doğrudan Saray’a bağlı “ofis memurları” olarak çalışıyor. On yedi bakanın hiçbiri milletvekili değil. Halkın oylarıyla oluşan yasama meclisinin dışından, Saray’ın ihtiyaçlarını karşılamak üzere atanıyorlar fakat ağızlarını açtıklarında AKP partizanı olarak konuşuyorlar.

2017 Anayasa değişikliğiyle askerlerin mesleki liyakatlerinden gelen stratejik aklını sivil siyasetin konjonktürel talepleriyle baskılamak için yeniden tertiplenen, muhtemelen Saray’ın o anki dış politikasını takviye etmek için üretilen belgeleri raporları onaylayan Millî Güvenlik Kurulu, kararları hukuken bağlayıcı olmayan göstermelik bir danışmanlar kurulu olarak faaliyet gösteriyor.

Devlet’in sapını oluşturan Cumhurbaşkanlığı makamının tıpkı bir üzüm salkımı gibi aşağıya doğru uzanan bütün devlet kademelerini; üst düzey devlet bürokrasisini (valiler, büyükelçiler, bakan yardımcıları), Anayasa Mahkemesi üyelerinin neredeyse tamamını, Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) yarısını ve HSK üzerinden Yargıtay ve Danıştay üyelerini; ekonomiyi düzenleyen kurumların (MB, BDDK, SPK) başkanlarını ve üyelerini, üniversite rektörlerini, hatta her biri titizlikle istihbaratın denetiminden geçirilen ordu komutanlarını bizzat atadığını biliyoruz.

Peki kritik kararları kim, nerede nasıl alıyor?

Bilmiyoruz. Ancak bütün kararların Saray danışmanları, baş danışmanları ve Politika Kurulu üyelerinden oluşan bir Kraliyet Naipler Kurulu’nun, uzman danışmanların derlediği veriler ve yazdıkları raporlar temelinde yaptığı tartışmalarla biçimlendirilerek yüce Riyaset (Başkanlık) makamının tercihine sunulduğunu ancak tahmin edebiliyoruz.

Yüz elli yıldır verdiği özgürlük, demokrasi ve bağımsızlık mücadelesi asla kesintiye uğramayan Türk milleti bu yapıya nasıl razı edildi?

Peki bu yapı, toplamda nedir?

Daha çok meşruti monarşiyi andırıyor. Fakat sadece andırıyor, zira meşruti monarşide hükümdarın (Monark’ın) yetkileri halkın oylarıyla teşekkül eden Millet Meclisi tarafından kısıtlanır. Meclis, Kral’ın kararlarını denetlemek, icabında geri çevirmek için vardır. Bizde böyle bir Meclis yok.

Peki bu yapı meşru mudur? Yani evrensel hukuka, genel ahlaka, toplum vicdanına; bunlar şöyle dursun, Cumhuriyet’in tarihî teamüllerine, gelenek ve göreneklerine uygun mudur?

Uygun olmadığını halk 2007’de, 2013’te muazzam eylemlerle gösterdi. 2017’de halk, anayasa mücadelesi vermeye hazırdı. Fakat mücadeleye önderlik etmek için ortaya çıkan çapsızların korkaklığı, basiretsizliği ve son anda Saray’la işbirliği yapan dar bir siyasî kadronun provokatif çalımıyla felç olmaları yüzünden, anayasa mücadelesi başlamadan sona erdi (bunun unutulmasına izin verilemez!).

Leviathan benzeri mutlak otoriteye sahip, Moloch ya da Molek benzeri bu görülmemiş yapı sekiz sene içinde bütün Türkiye’yi yuttu fakat sindiremedi, hazımsızlık sancısını çekmek her geçen gün biraz daha yoksullaşan, giderek açlık çeken ve geleceği kararan halka düştü.

Şimdi biz bu yapının karşısına geçip laiklik ülkenin çimentosudur, Türkiye NATO’dan çıkmalıdır, planlı ekonomiye geçilmelidir, askerî hastaneler ve eğitim kurumları açılmalıdır; aman dikkat, Karadeniz’de Rusya’yla, doğuda İran’la bizi savaşa sokmasınlar fakat Ege, Doğu Akdeniz ve Kıbrıs’ta haklarımıza sahip çıkalım gibi şeyler söylüyoruz.

Saray oralı olmuyor. Niye olsun? Bu tür şeylerin söylenebileceği, en sert eleştirilerin yapılabileceği bir iki tv kanalı bırakmış; esas olarak sosyal medyada faaliyet gösteren siyasî kişilere ve küçük partilere rahatça içlerini dökebilecekleri bir mıntıka ayırmış. Saray karşıtı faaliyetleri oradan izliyor, denetliyor, icabında bant daraltarak susturuyor. Dilini yutmuş askerlere zaten soru sorulmuyor, ordu görünmez olmuş, sokakta sadece polis, bekçi ve özel güvenlikçi üniforması göze çarpıyor.

Dokuz milyon Amerikalı “No King” (Krala Hayır) diyerek Trump’ı protesto etti. ABD ve Avrupa kentlerinde yapılan Filistin’le dayanışma gösterileri İslam ülkelerindeki benzerlerinden hem daha sık hem de daha kalabalıktı. Kovulan ABD Kurmay başkanı, gerçekten “Bu kaçık (Trump), orduyu felakete götürüyor” dedi mi, bilemiyoruz. Fakat çürümüş, toplumsal yapısı dağılmış dediğimiz, aptal ve cahil bulduğumuz Amerikalı, başındaki kaçığın ülkeyi nereye götürdüğünü anladı ve harekete geçti. Balistik füzelerin düştüğü Telaviv’de İsraillilerin Netanyahu’yu ve savaşı protesto etmek için sokağa çıkmaları; Irak’ın 12 kentinde yüz binlerce Şii’nin SADECE IRAK BAYRAKLARI TAŞIYARAK İsrail-ABD saldırganlığını ve sömürgeciliği protesto etmesi; İran halkının etnik ve dinî farklılıkları aşarak millet olma bilinciyle emperyalizme karşı mücadele etmesi çok anlamlıdır; yeni bir dönemi işaret ediyor.

Bizim halkımız, partizan olmayan asker sivil bürokratlarımız ve entelektüellerimizle birlikte acaba yıllara yayılan kolektif bir algı gecikmesi ya da idrak gerilemesinden mi mustarip?

Neyse, konuyu dağıtmayalım…

Türkiye’nin mevcut sistemi genel seçimlerle değişir mi? Değişmez. Saray kaybedeceği seçime girmez. Kaybetse bile iktidarı devredemez, bırakmazlar… Belki sistem benzer kadrolar arasında el değiştirir.

Ancak ne zaman ki sistemin bütün çivilerini ve mıhlarını yerinden oynatacak, vidalarını gevşetecek, yapısını dağıtacak kadar büyük tektonik/jeopolitik kırılmalar meydana gelir ve bunlar halkın sabrının ve dayanma gücünün tamamen tükendiği koşullarla eşzamanlı olur, işte o vakit sistemi değiştirmek mümkün olabilir. Sistemin bütünüyle değişmesi hayatın her alanında arasız devrimleri gerektirecek, gelecek çok uzun sürecektir. yalogan@gmail.com