Obejrzałam więc sobie “Mississippi w ogniu”. Powiem wam, że kiedy patrzę na tamte historie to widzę wciąż tę samą historię.

Generalnie, historia jest taka, że ten kraj gnił od zarania. Zawsze był niemoralny i obsceniczny, barbarzyński i cały w raku, i dalej kroczy, teraz już jako walking dead, w stronę tego swojego zachodzącego słońca z dna piekła. Co nam odebrało wtedy ostrość widzenia? Kartka od kolegi z widokiem Niagary? Słodycz zapachu pewexu? A może “My. Naród.”?

Zacznę jednak od dygresji. Jest w tym filmie taka scena, kiedy młody Dafoe, grający agenta Warda pyta Gene Hackmana, tutaj Ruperta Andersona, już wieczorem, w pokoju hotelowym, po zetknięciu z kolejnym okrucieństwem: skąd ta nienawiść? Na co Hackman zaczyna opowiastkę o swoim ojcu, mule i pewnym kolorowym sąsiedzie.

I na końcu konkluduje: z biedy.

Nie pamiętałam tej rozmowy a zwykle zapamiętuję kontrasty, w tym wypadku barbaria vs. komizm (bez “daddy issue” nie ma kina - ale tu akurat chodzi mi o muła). Zdumiewa mnie w kinie jankeskim, ale tak na maksa, skąd jego bohaterom przychodzą na myśl takie przypowiastki homilijne? Zapisują je sobie na mankietach i czekają na właściwą okazję? Uczą się ich na pamięć, tych swoich mini-przykazań z własnego dzieciństwa, segregują alfabetycznie i kiedy tylko pada jakieś bardziej ogólne pytanie, o nienawiść, miłość, wojnę - cyk, wyciągają je, jak detektyw Marlow numer telefonu z takiego swojego fancy koło-wizytownika - i robi jest głębia? Skąd im w ogóle przychodzi do głowy muł? Mnie kurwa nigdy nie przychodzi.

W każdym razie, z biedy - odpowiada Anderson w osobie Hackmana, mając na myśli białą biedę, co na pewnym poziomie jest prawdą a na innym nieprawdą.

Cokolwiek nie obejrzymy z tamtego czasu - najlepszego, moim zdaniem, w amerykańskiej kinematografii, będziemy patrzeć na kraj w agonii: Klute, Lenny, Serpico, Lot na kukułczym gniazdem, Taksówkarz, Łowca jeleni, Narkomani, Nashville, Rozmowa, Wszyscy ludzie prezydenta, Czas Apokalipsy, Missisipi w ogniu - widać, że artyści czuli tę grozę i odór śmierci, więc bili na alarm, podsuwając nam przed oczy objawy choroby (objawy jedynie), w zasadzie walili nas nimi w głowę jak cepem; ale artyści są od zachwycania, nie od prorokowania. Nie klękaliśmy przed prorokami, klękaliśmy przed geniuszami.

Po czterdziestu latach, oglądając znów tamte filmy, nasuwa mi się kilka refleksji. Pierwsza jest taka, że to wciąż doskonałe, wybitne kino. Obroniło się, co nie jest takie oczywiste, bo filmy z lat ‘40 oglądane w latach ‘80 przez dwudziestolatków to były szeleszczące zwłoki. To kino wyjątkowe, bo jest głosem epoki - co wtedy dostrzegałam, i jest zwiastunem zagłady - czego wówczas nie wiedziałam.

Można oczywiście pokwękać na idealizm tamtych obrazów, i ich (mimo wszystko) naiwność, ale wtedy pokwękajmy też na własną naiwność i własne ideały, sprzed prawie pół wieku, kiedy nie wiedzieliśmy, czym świat (i Ameryka) nas jeszcze zaskoczy.

Druga refleksja jest taka, że pokazane nam tam problemy, określane ładnie i sprytnie problemami społecznymi - problematyczne, wiecie, jest społeczeństwo, w kraju zbudowanym na zdrowych przecież zasadach, te symptomy śmiertelnej choroby - teraz potrafimy w miarę sprawnie nazywać po imieniu. Ale, co ważniejsze, już umiemy nazwać samego wirusa, który toczy to zmaltretowane, spuchnięte i gnijące ciało, dla śmiechu chyba określane największą w dziejach demokracją. Zastanawiam się, czy nie trzeba najpierw doświadczyć na sobie opuchlizny i konwulsji, by wyjść z pułapki semantycznej, która odbierała nam dawniej mowę. O czym za chwilę.

“Mississippi w ogniu” to film osadzony w połowie lat ‘60 na południu USA, opowiadający o prawdziwym śledztwie federalnym, wszczętym po zaginięciu aktywistów działających na rzecz praw obywatelskich dla czarnej społeczności, a dokładniej w celu umożliwienia jej głosowania, bo to szlachetne (i nowe) prawo było de facto martwe. To film o rasizmie, nie ma i wtedy też nie było co do tego wątpliwości, ale rasizm to objaw (powtarzam się) - chorobą jest kolonializm wpisany w mit założycielski Ameryki.

40 lat temu mało kto tak to definiował.

Kolejna refleksja jest taka, że nawet najbardziej ponure filmy (wtedy) miały w sobie nutę wiary i nadziei, o które dziś trudno. Aktywiści co prawda zginęli (sorry za spoiler) ale odpowiedzialni za lincz w większości ponieśli karę, zaś monolit białej społeczności zaczął pękać.

(przesłanie: ludzie błądzą/chorują jednak staje świt, państwo nie patyczkuje się z chodzącymi trupami mijającej epoki, zatem flaga, hymn, dziękuję, jeszcze wiele bitew przed nami, ale będzie dobrze)

Niestety. Facetom w kapturach z zapyziałych miasteczek Tennessee, Alabamy, Mississippi czy Pasa Rdzy nie wydłubano z komórek genu kolonializmu. Gangrenę przypalono ogniem sprawiedliwości i przyklejono na zgnilca plasterek, ale wirus, wzmacniany poczuciem zdrady i wściekłości, uległ utajeniu czekając na lepsze czasy. I one nadeszły. Zresztą, czy jest możliwe, by usunąć coś, co jest podstawą struktury DNA Ameryki?

Czwarta refleksja, wynikająca z konfrontacji filmu z oglądaną dziś rzeczywistością na niezależnych portalach informacyjnych, jest następująca: oglądaliśmy wówczas małe miki. Oglądaliśmy taką trochę cyrkową grozę, mając świadomość, że wszystko dobrze się zakończy - musi, skoro na arenę wkroczyło państwo z jego pryncypialnością. W tym kontekście “Mississippi w ogniu” to obraz dzisiaj niemalże nostalgiczny; łza w oku, kiedy patrzymy na determinację rządowej agencji, na poglądy antyrasistowskie jej przedstawicieli, na ich zaangażowanie, na uruchomione środki i na zero mercy dla segregacji. Małe zwycięstwo FBI w tamtej opowieści niosło nadzieję na kolejne (i ostateczne) triumfy.

Film dotyczył zdarzeń sprzed 62 lat. Coś, co braliśmy wtedy za wybryki młodzieńcze dorastającego kraju, uczącego się powoli (ale jednak) na swoich błędach, po których zostaną co najwyżej wstydliwe wspomnienia i blizny jak po trądziku na gębie, okazało się jednak być fundamentem i istotą jego wieku średniego. Oni nie wyrośli z fantazji o białej supremacji (z innych fantazji też nie wyrośli), rozsiali wirusa, czyniąc z niego zagrożenie o pandemicznym zasięgu i niszcząc to, co nazywamy zdobyczami, yeah, cywilizacyjnymi.

ICE, agencja rządowa też z nieograniczonymi środkami, poluje na ludzi o ciemniejszym kolorze skóry na ulicach Ameryki. Wchodzi do domów, szkół, kościołów. Zamyka w obozach koncentracyjnych, robi tam z nimi co jej się podoba, znika ich i wzrusza na to ramionami. Aktywistów lub zwykłych obywateli podejrzanie stojących na chodniku zabija i to wcale nie pod osłoną nocy, jak zabito tamtych chłopaków w Mississippi, na bocznej drodze i w tajemnicy, a za dnia, zwyczajnie i po prostu.

Ówcześni mordercy dostali wyroki 10-ciu lat więzienia. Mało - myślałam wtedy a dzisiaj pojawia się tęsknota za tamtym, niedziałającym może idealnie ale jednak, wymiarem amerykańskiej sprawiedliwości. Teraz zamaskowani agenci idą się po zabójstwie wykąpać i wracają na służbę. W pakiecie jest aplauz kolegów, uznanie szefów, tweet albo 50 tweetów prezydenta. Czytam właśnie, że FBI, “relokowane jest z placówek terenowych w celu wsparcia działań organów ścigania w zakresie egzekwowania przepisów imigracyjnych we współpracy z Służbą Imigracyjną i Celną” - to notatka z decyzji administracji Trumpa sprzed tygodnia.

Czy będziemy niebawem oglądać filmy o bohaterskich chłopakach z ICE, walczących z antifą i zbrodniczymi pielęgniarzami albo samodzielnymi matkami? O uzbrojonych po zęby facetach z nadwagą i z dylematem moralnym, bo zbyt długo zwlekali z wysłaniem do Salvadoru swojego dostawcy burgerów? O gościach z PTSD od widoku gumowych chujów na ogrodzeniu ich bazy wypadowej, zatkniętych tam przez lewicowych terrorystów?

Osobiście uważam, że to kwestia czasu.

Wykup ich. Tak Ward kwituje informację, że motel, w którym zatrzymała się jego ekipa z FBI, nie chce dłużej ich gościć. Dość arogancka odpowiedź, przyznajmy, jednak lubiliśmy taką arogancję u naszych bohaterów. Brawura, ekstrawagancja, bezczelność - to doceniamy, kiedy ktoś broni naszych wartości. A wartości to też kolej rzeczy, na przykład zbrodnia, kara, ulga. Przyzwyczailiśmy się (może za bardzo) do takiego właśnie porządku. Film, okazuje się dzisiaj, można puścić od tyłu do początku. Można przejść od ulgi (Prawa Człowieka - i nie mówię tu tylko o Ameryce) przez karę (niszcząca cywilizację równość) aż do zbrodni (słusznej oczywiscie).

Wyszła mi tutaj, chyba, metafora historii cywilizacji.

Twierdzimy, że arogancja ICE stoi poczuciem bezkarności - ale to tylko ten sam film, ta sama historia, tyle że przewijana odwrotnie. Dziś taki motel na przykład może najpierw spłonąć a potem się pojawić, ale już bez nazwiska “Fernandez” na szyldzie. Władza pozostaje taka sama, jak dawniej, brawurowa, ekstrawagancka, a nawet fundamentalnie bezczelna w swoich decyzjach.

Albo taki “Taksówkarz”. Patrzyliśmy na trzynastolatkę, własność alfonsa sprzedawaną przez niego klientom - też ładne i sprytne określenie, choć “dziecięca prostytutka” lepsze. Dziś jej historia to pocieszne bukoliki, bo codziennie oglądamy najbardziej wpływowych mężczyzn na świecie, o których wiadomo, że dzielili się, używali a być może potem utylizowali podobne nastolatki jak ta grana przez Foster, odwdzięczając się równie uprzywilejowanym kolegom za przysługi: polityczne, finansowe, militarne.

Karygodne? Straszne? Jeszcze straszniejsze, kiedy tych samych ludzi przyjmują z honorami polityczne salony na całej planecie? No faktycznie. Co począć, kiedy z tego kina nie ma wyjścia? Możemy na przykład porobić groźne miny (na fejsie?), jakie w swoim obskurnym mieszkanku robił przed lustrem tytułowy taksówkarz.

Swoją drogą, kultowa ta scena z De Niro, żeby znów nie powiedzieć: prorocza.

Moglibyśmy, ewentualnie, w ramach sprzeciwu wobec straszności, usunąć konta z platform społecznościowych, wiedząc, że ich właściciele brali udział w dzikich kolacjach na wyspie epsa - ale są w końcu jakieś granice oburzu i zniesmaczenia, potem to już tylko straty osobiste - czytaj: anarchia, a tego nikt nie chce.

Tu pojawia się jeszcze jedna refleksja, a mianowicie taka, że sztuka eufemizuje zjawiska (zdobycze?) cywilizacyjne. Zwłaszcza ta dobra, kiedy topimy się w pianie geniuszu jej twórców.

W kultowym filmie “Mississippi w ogniu” dostaliśmy fragment prawdy o Ameryce i fragment prawdy o człowieku. Skupiamy się więc na wspaniałym widowisku i na indywidualnej historii, w ich historycznym kontekście. To nas wciąga i wbija w fotel. Ale także zamydla nam oczy - i nie ma winnych za ten stan rzeczy, bo taki z nas gatunek, że inaczej nie umiemy. Świat rozumiemy i pojmujemy identyfikując się z bohaterami historii. Dopatrujemy się w ich motywacjach i dylematach własnych doświadczeń, zaś w ich symbolach naszego muła.

Opowieść musi być zbilansowana: odpowiednio uniwersalna, odpowiednio indywidualna - wtedy taka opowieść do nas przemawia. To pułapka archetypu narracji naszej kultury. Problem z tą akurat pułapką jest taki, że pod warstwą piękna obrazu i pasjonujących losów pojedynczego człowieka znika wirus-istota sprawy, na przykład kolonializm, kapitalizm, imperializm, patriarchat. Zamiast tego dostajemy człowieka w kryzysie: rasistowskich zachowań, traumy wojennej, uzależnienia, przemocy, wykluczenia, biedy. A to tylko odpowiedź na zjawiska i na sprzyjające im okoliczności albo podłe konteksty.

W takim sensie kino nas oślepia.

Skoro mowa o pułapkach, wrócę jeszcze do tej pierwszej, semantycznej. Tej, z której wiele lat temu nie było wyjścia - była bowiem szantażem na bazie przekonań i wartości.

Władze bloku komunistycznego z satysfakcją i nieukrywaną lubością dystrybuowały amerykańskie filmy z tamtego okresu. Pokazywanie wrzodów na dupie Ameryki było częścią propagandy o jej zgniliźnie - tu dodajmy: propagandy średnio skutecznej, skoro ustawiały się do kas kinowych tłumy, aby popatrzeć te wszystkie czyraki; tłumy śniące przy tym o zielonej karcie (mniej ambitni śnili o paczce Marlboro). Inteligencka klasa Polski Ludowej wprost chłonęła ten powiew wolnego świata w ramach corocznych seansów zwanych “Konfrontacje” (haha - wtedy nie złapałam subtelnej ironii smutnych panów od spraw socjalistycznego kina).

Bez względu na ilość brudu i brzydoty na ekranie (oraz przemocy, wyzysku, narkotyków, cynizmu, szaleństwa czy kultu siły i mamony - współczesne kino za tym nie nadąża), obywatele mieli wrażenie, że kiedy gasną światła, oni wchodzą do upragnionego raju.

No więc pojawia się takie pytanie: czy ktoś, kto zdobył bilet i dostąpił łaski zajrzenia za żelazną kurtynę, w dodatku w wydaniu wybitnie artystycznym, obezwładniającym swoim pięknem i szokująco dobrym aktorsko, człowiek z otwartą głową, wolny wewnętrznie, krytyczny wobec reżimu a nawet kontestujący, człowiek myślący samodzielnie i nie dający się zniewolić prymitywnej propagandzie - czy taki człowiek mógł wyjść z kina wstrząśnięty odkrytą dopiero co prawdą o Ameryce i powiedzieć: jprd, ten kraj to rzeźnia?

Wyjść i pluć oficjalną narracją, i przyznać znienawidzonemu reżimowi rację co do amerykańskiej natury, zdecydowanie bandyckiej?

No właśnie.

Tamta wojna skończyła się 51 lat temu a nam, jak wtedy żołnierzom, gniją nogi, śpimy w błocie, tnie nas robactwo, wybuch za wybuchem rozrzuca kawałki naszych ciał w powietrze. Strach wgniata w ziemię. Odurzamy się, nieważne czym, aby przetrwać i wierzymy, że to piekło kiedyś się skończy.

Nie będę filozofować, bez obawy - tylko liczby i fakty. Zresztą, filozofia jest tu prosta: jesteśmy kosztem ubocznym, bez większego znaczenia, jak każdy, kto tam wtedy walczył. Niektórzy zaczynają nazywać sprawy wprost ale oni są uciszani, dokładnie jak wówczas. Reszta pragnie utrzymania mitu więc eufemizuje i odwraca głowy. Jest jednak pewna zasadnicza różnica: nie protestujemy już na ulicach. Wściekłość i frustrację manifestujemy nakładką na profilu. Zamiast spotkań i rozmów zaniepokojonych, rozgorączkowanych ludzi mamy do dyspozycji emotki - choć pewnie poczucie wpływu naszych reakcji na rzeczywistość pozostaje takie samo jak w latach ‘70.

Wojnę w Wietnamie opowiadano na dwa sposoby. Obydwa naznaczone były troską, solidarnością i umiłowaniem pokoju. Yep. Stary mit nigdy nie rdzewieje.

Ameryka stworzyła narrację o odpowiedzi na zagrożenie i agresję. Mówiono o wsparciu sojuszniczym. Straszono Efektem Domina, czyli prognozowanym horrorze po upadku Wietnamu Południowego, który pociągnąłby w otchłań chaosu inne kraje regionu. Rozprawiano o Doktrynie Powstrzymywania, mającej na celu siłowe i taktyczne zapobieganie rozprzestrzeniania się idei komunizmu na planecie. O “incydencie” w Zatoce Tonkińskiej mówiono, że wywołał jedyną słuszną reakcję: walkę o pokojowe pryncypia.

Co prawda ataki na USS Maddox i USS Turney Joy okazały się fejkiem, potrzebnym wtedy jako uzasadnienie działań zbrojnych (na łodziach siedzieli rybacy) ale prawda, ta i każda inna, wypłynęła później, a później już nie robiła wrażenia.

Blok komunistyczny miał inną opowieść: imperializm zachodni, neokolonializm, agresja obcego mocarstwa w kraju dopiero co uwolnionym od jarzma francuskiego. Tak sprowokowany Wietnam Północny rozpoczął wojnę wyzwoleńczą, przy wsparciu internacjonalizmu socjalistycznego w postaci Chin i Rosji. Które to, podobnie jak Ameryka, co wprost wynika z obydwu narracji, w żadnym razie nie kierowały się własnym interesem.

Jasne. Propaganda. Tak bardzo jesteśmy z nią osłuchani, że nie robi ona już na nas specjalnego wrażenia. Znormalizowaliśmy, traktujemy protekcjonalnie, jest jak tło muzyczne historii. Bardziej dociekliwi powiedzą, że mamy do czynienia z mitami kulturowymi, przekazywanymi z pokolenia na pokolenie, które zgromadzą plemiona wokół swoich totemów, gdzie usłyszą, że muszą wysłać synów i córki na wojnę, na co zezwolają, bo…totemy.

Gdyby pogrzebać głębiej (Michael Ghiglieri pogrzebał) i zapomnieć na moment o języku jako narzędziu kultury, zostaje nam atawistyczna walka samców Alfa o władzę, terytorium i zasoby. Zwyczajne obsikiwanie kolejnego kawałka ziemi, w celu rozprzestrzeniania siebie - w zamierzchłych czasach genów a w obecnych wpływów i kapitału.

Wróćmy jednak do wojny wietnamskiej, jak nazywało ją USA i jak do tej pory ją określamy, (choć to podobno zwycięzcy piszą historię), lub wojny amerykańskiej, jak mówili o niej Wietnamczycy.

Lata 60-te w Ameryce to czas narastającego dudnienia: 1963 - zabójstwo Johna Kennedy’ego. 1965 - zabójstwo Malcolma X. 1968 - śmierć Roberta Kennedy’ego i Martina Lutera Kinga. Mówi się, że Stany straciły wtedy niewinność. Cóż. Może. A może wtedy właśnie spojrzały sobie w oczy?

Do 1964 roku Amerykanie, wg. oficjalnych raportów, sprawowali w Wietnamie Południowym misję pokojową. Takie niewinne igraszki wojska, Departamentu Stanu i CIA. Jakieś potyczki mało istotne ale zawsze zakończone sukcesem, jakieś “wioski strategiczne” (dziś byśmy powiedzieli: wysiedlanie całych społeczności za druty kolczaste), jakieś wojenki psychologiczne, pierwsze nieśmiałe próby z defoliantem zwanym Agentem Orange - sprawka “Camelota” Johna, wciąż symbolu fajnego faceta. Były misje doradcze i tajne misje w Kambodży, stopniowe zwiększenie kontyngentów, a wszystko po to, żeby nauczyć tubylców kopać studnie, zintensyfikować uprawy ryżu i zaznajomić ich z obsługą amerykańskich karabinów. Normalna polityka zagraniczna.

Potem zaczęło się piekło i trwało nieprzerwanie 11 lat, aż do 30 kwietnia 1975 roku, kiedy imperium w panice i popłochu uciekało z dachu ambasady w Sajgonie na pokładach helikopterów. Jeśli ktoś widział ucieczkę Kabulu w sierpniu 2021, to widział to samo przerażenie w oczach tamtejszych amerykańskich współpracowników, których pozostawiono na rzeź, wtedy Wietkongu a później talibów.

Koszt całej operacji to dzisiejsze 1,3 biliona dolarów. Plus koszty ukryte. Choćby spłata, do dziś, zaciągniętego na poczet wojny długu i odsetek od niego z deficytu budżetowego. Choćby koszty opieki nad weteranami, liczone w setkach miliardów. Choćby recesja w latach ‘70, bo 9,8 % PKB (tylko w 1968) przeznaczano wtedy na wojnę. No i potężna inflacja, na upiornym poziomie 13%. A także wszystkie inne koszty, na przykład te ludzkie.

2,7 miliona amerykańskich żołnierzy wysłano do Wietnamu. Średnia wieku 20 lat, na początku głównie kolorowi, potem pobór na podstawie losowania dat urodzenia, kiedy zaczął protestować Martin Luther King i dochodziło do zamieszek na tle rasowym. Zabitych zostało 52 220, 1 582 wciąż uznaje się za zaginionych w akcji. Z tych, którzy wrócili, większość miała PTSD, piła, ćpała, wdawała się w bójki, wypadała poza nawias społeczny. Nie potrafili utrzymać pracy, funkcjonować w rodzinie, radzić sobie z agresją i depresją. Żyć nie potrafili, więc często wieszali się w jakiś przypadkowych motelach, zapijali się na śmierć, zamarzali jako bezdomni na ulicach, wielu wróciło jako kaleki i lądowali w dość parszywych ośrodkach - kto oglądał “Łowcę jeleni” ten je widział. Reszta, która jakoś sobie dawała radę, zaczęła później chorować, w wyniku kontaktu z napalmem i Agentem Orange. Rak płuc, skóry, prostaty, białaczka, choroby neurologiczne. Wietnam zabrali do domu.

Straty po stronie wietnamskiej: szacunkowo ponad 3 mln zabitych, w tym przynajmniej 2 mln ludności cywilnej (nigdy do końca tego nie ustalono). Kolejne 4 miliony zabijane w kolejnych latach przez rozpylone wcześniej defolianty w Operation Ranch Hand - 80 mln litrów - 2 miliony hektarów - 19 tysięcy lotów bojowych. Do tej pory rodzą się dzieci z deformacjami. Najbardziej ucierpiał sojusznik USA czyli Wietnam Południowy: skażono 24% powierzchni kraju. Użycie herbicydów to zbrodnia wojenna; USA nigdy za tę zbrodnię nie odpowiedziało.

A zyski? Są i zyski, choćby polityczne. Taki Nixon wygrał dwie kadencje galopując na kucu obietnic pokojowych, choć dziś już wiemy, że torpedował próby zawarcia porozumienia w Paryżu przez swojego poprzednika, prezydenta Johnsona. Desperacko chciał sobie, skubany, przypisać zasługi. Zyskali ci, którzy przez lata paśli się na administracyjnych posadach doradców w Wietnamie i w kraju, dziesiątki tysięcy kolesi, którzy dzięki wojnie pobudowali domy, wysłali dzieci do college’u i uciułali na hojną emeryturę. Armia zyskała kariery, stopnie i odznaczenia i poligon dla nowych technologii. Media zyskały temat a amerykańscy fotoreporterzy dwa tysie za każde dobre ujęcie (Wietnamczykom płacono 20 dolarów za rolkę). Firma stawiająca słupki z nazwiskami na cmentarzu w Arlington zyskała dostęp do żyły złota. No i przemysł wojskowy i chemiczny - ten zbił na wojnie fortuny. Wygrała też Rosja i Chiny oraz Czerwoni Khmerzy - ich czteroletnie rządy na polach śmierci to bezpośredni efekt tamtej wojny. Mogę chyba tu dodać, że skorzystał Trump, bo zamiast dać się zabić gdzieś w Pleiku, zaczął robić pierwsze interesy, i Stephen King, bo wyczuł ducha czasu.

Punktem przełomowym było ujawnienie Pentagon Papers, choć punktów było więcej, choćby dopuszczenie reporterów na pola walki; to była najlepiej sfotografowana wojna w historii, Amerykanie patrzyli, codziennie i na bieżąco, na trupy swoich chłopców, na flaki i oderwane kończyny a generał dowodzący William Westmoreland pewnie do końca życia pluł sobie w brodę, że taki był głupi i chujów z aparatami tam wpuścił. Innym punktem była masakra w My Lai i zabicie studentów na uniwersytecie w Kent, ale to były punkty rozstrzelone w czasie, o mniejszej sile rażenia.

Teraz słowo o architekcie tamtej wojny, Robercie McNamarze. Był zarówno biznesmenem jak i politykiem i pełnił funkcję Sekretarza Obrony USA za rządów Kennedy’ego i Johnsona. Uznawany jest za geniusza zarządzania i statystyki. Facet wprost uwielbiał statystykę. To on stworzył raport “Stosunki amerykańsko wietnamskie 1947-1967” - inaczej Pentagon Papers, gdzie mu wyszło, że ta wojna jest nie do wygrania. Nie przeszkadzało mu to w ukrywaniu swojej analizy przed opinią publiczną i namawianiu, najpierw Kennedy’ego a potem Johnsona, do wysyłania do Wietnamu kolejnych batalionów. Później chyba się opamiętał, a raczej przestraszył, że prędzej czy później dotrze do opinii publicznej bezsens rzezi amerykańskich chłopaków (nie sądzę, żeby martwił się o Wietnamczyków) a wtedy on, nieszczęsny, utraci swoje polityczne dziedzictwo. Ostatecznie, 1 listopada 1967 roku McNamara złożył na ręce Johnsona oficjalne memorandum o zaprzestanie walk i wycofanie wojsk, uznając całe przedsięwzięcie jest daremne, a następnie, po tej kontrowersji i końcu pięknej przyjaźni, wskoczył na stanowisko prezesa Banku Światowego.

Prezydent Johnson nie skorzystał i raport schował. Pewnie uznał, że wyszłoby głupio - prezydent i armia to są byty w Ameryce nieomylne. Poza tym, w gazetach piszą, że już prawie po wojnie, zwycięstwo, wróg na łopatkach a on to wie, bo czyta gazety. A wtedy przyszła Ofensywa Tet i zrujnowała wszystkie te zwycięskie narracje: kompletna zaskoczka, dzika panika, strach i śmierć w oczach, zajęcie ambasady USA przez Wietkong, otoczenie i blokada Khe Sanh (6 tysięcy żołnierzy jak na widelcu wobec 40 tysięcy wroga i monsun, który nie pozwalał dostarczyć broni), walki o Hue, trup na trupie.

Ale spokojnie, ją też przedstawiono jako sukces. Od Ofensywy Tet w styczniu 1968 do kwietnia 1975, kiedy skończyła się wojna, Ameryka poniosła najwięcej strat wśród amerykańskich żołnierzy, bo ponad 69%. Taka sytuacja.

Wcześniej Daniel Ellsberg, pracownik Pentagonu, próbował zainteresować raportem kongresmenów o poglądach antywojennych, skserował więc 7 tysięcy stron, wyniósł je z biura z narażeniem kariery i życia na wolności, i dostarczył im do przeczytania ale oni nie wykazali zainteresowania. W końcu poszedł do prasy, o czym opowiada film “The Post”. Amerykanie przeczytali, że ich chłopcy oddali życie i kończyny bez sensu, że wojna nie toczy się tylko w Wietnamie ale też w Laosie i Kambodży, na co nie dał zgody Kongres, że czterech kolejnych prezydentów: Truman, Eisenhower, Kennedy i Johnson (potem dołączył do nich także Nixon) pierdoliło entuzjastyczne bajki o amerykańskich zwycięstwach na Dalekim Wschodzie, choć od początku to były gierki polityczno/wojskowe z oczywisto/cyniczną rzeźnią w tle. Trochę było szoku i niedowierzania, głównie wśród demokratów, reszta skupiła się na ujawnieniu tajemnicy wojskowej.

Zatrzymajmy się przy tej dacie: 30 czerwca 1971 roku. Tego dnia Sąd Najwyższy ogłasza, że rząd w osobie prokuratora generalnego Johna N. Mitchella (maczał potem paluchy w aferze Watergate - skazany, ułaskawiony), nie ma prawa zabroniać publikacji Pentagon Papers. Następuje wielki triumf wolności słowa, chyba jeden z ostatnich, bo politycy i wojskowi, choć powtarzają zgrane narracje i mają twarde głowy, szybko się uczą,

Materiał drukują gazety w całym kraju.

Trzy lata wcześniej Ofensywa Tet kosi amerykańskie wojsko ale propaganda ogłasza epokowy sukces. Amerykanie w zasadzie w to wierzą. Dwa lata wcześniej, w 1969, prasa publikuje informacje o masakrze 500 cywili w wiosce My Lai; rozstrzelali ich amerykańscy żołnierze. Kraj jest zszokowany ale to kraj militarny, więc nie budzi się i dalej śni o swojej potędze: to tylko kilka zgniłych jabłek w tracku pełnym rumianych owoców. Dowódca odpowiedzialny za tamten pluton, porucznik Calley, dostaje skandalicznie niski wyrok. Ron Ridenhour, świadek rzezi, który próbował zmusić Pentagon do wewnętrznego śledztwa, ponosi tego konsekwencje w postaci ostracyzmu, gróźb i nagonki politycznej. Hugh Thompson, który z helikoptera powstrzymuje masakrę strzelając pod nogi kolegom, przez trzydzieści lat będzie dla armii zdrajcą nękanym telefonami, mową nienawiści i martwymi zwierzętami na wycieraczce.

Rok wcześniej Gwardia Narodowa zabija czworo studentów, protestujących przeciwko wojnie na uniwersytecie w Kent. Piosenka “Ohio” grupy Crosby, Stills, Nash & Young jest o tamtym wydarzeniu. Mąciciele, komuniści, element wywrotowy - skoro uderzyli w armię, armia odpowiedziała - taka to była bajka i połowa Ameryki przy niej zasypiała.

Kilka miesięcy wcześniej byli żołnierze, zrzeszeni w stowarzyszeniu Wietnamskich Weteranów Przeciw Wojnie protestują przed bramą Kapitolu, rzucając przez ogrodzenie swoje Purpurowe Serca albo Srebrne Gwiazdy, odznaczenia za odwagę. Poprzedniej nocy ci sami weterani organizują marsz wokół Białego Domu z wielką amerykańską flagą odwróconą do góry nogami, co jest wojskowym kodem skrajnego zagrożenia życia.

Narkomani i wykolejeńcy hańbią etos żołnierza, niech się policja z nimi nie patyczkuje! Propaganda grzmi a policja się nie patyczkuje.

Można jednak uznać, że to wtedy do dudnienia doszły wyraźnie wyczuwalne tąpnięcia.

W listopadzie 1971 roku, kiedy wolne słowo rozleje się po Ameryce i obróci w gruzy (trochę, nie za bardzo) wiarę w mowę, rozum i intencje polityków, weterani zaczną opowiadać, bo wcześniej nikt nie słuchał, czym naprawdę była ta wojna i jaką cenę przyszło im za nią zapłacić.

Akcja zostanie nazwana “Winter Soldier Investigation” i nawiązywać będzie do “Summer soldier” z eseju Thomasa Paine’a z czasów rewolucji amerykańskiej w XVIII w., w którym autor tym pogardliwym określeniem nazywa żołnierzy, którzy walczą tylko wtedy, gdy jest to łatwe i przyjemne. Będzie ona również odpowiedzią na mit weterana, twardego faceta, który idzie cały dumny w paradach z okazji 4 Lipca z medalami na piersi, lub jedzie na wózku, i macha flagą. Taki facet nigdy nie narzeka, bo to nie tylko oznaka słabości ale też zaprzeczenie jego misji życiowej. Będzie ona także dramatyczną ripostą na powszechny już wtedy ostracyzm i nienawiść, który dotknie weteranów ze strony antywojennej społeczności i aktywistów, po ujawnieniu zbrodni Mi Lau i innych zbrodni na ludności cywilnej - pikiety na dworcach i lotniskach, plucie na mundury, nazywanie ich mordercami i maszynami do zabijania stało się codziennością, chociaż, o paradoksie, protestujących i powracających z Wietnamu wtedy już łączą, w kwestii mitu wojennego, te same poglądy.

Ameryka usłyszy w końcu o bezsensownych śmierciach na bezsensownych polach bitew, o tych wszystkich wzgórzach zdobywanych kosztem setek kolegów, opuszczanych kilka godzin później, by ponownie zajął je Wietkong. Usłyszy o rasizmie, okrucieństwie, gwałtach, narkotykach. Usłyszy o horrorze dżungli, w którą wrzucono ich, zaledwie dwudziestoletnich, z domów w Ohio, Kentucky, w Bronksie, gdzie dopiero co zaczęli smakować w ukryciu piwo i spotykać się z dziewczynami, więc nic z tego nie rozumieli, bo wciąż czuli się dzieciakami.

Usłyszy o błocie, upale, o deszczach monsunowych z ich mgłą i zimnem, o robactwie, o bombardowaniu własnych pozycji, o potwornym zmęczeniu i nieustającym strachu, bo wróg był duchem: w bezszelestnej ciszy znikał i pojawiał się, wychodził nagle spod ziemi, aby po walce znów rozpłynąć się w powietrzu wraz ze swoimi rannymi i zabitymi.

“Niedobra noc, mówili, wyszły duchy.” - opowiada o tym Tim O’Brian w książce “Rzeczy które nieśli”.

Ameryka usłyszy o zabitych kolegach, tonących w polu gówna, rozbełtanego deszczem i ostrzałem a potem o ich poszukiwaniu, już rano, po szyję w jeziorze wioskowej kloaki, przy zgromadzonych wokół, milczących wietnamskich wieśniakach. Jest w tym jakaś symbolika, trzeba to przyznać.

(“Czy chcielibyście posłuchać o gównie?” - mógłby zapytać, ale miasto tylko by zamrugało i wzruszyło ramionami. Nie miało pamięci i nie odczuwało winy. Podatki były zapłacone, głosy policzone, a agencje rządowe wykonywały swoją pracę grzecznie i żwawo. Było to grzeczne, żwawe miasto. Gówno wiedziało o gównie i nie chciało wiedzieć.)

To znów Tim O’Brien, który, zdaje się nie miał złudzeń, że ta symbolika poruszy amerykańska wyobraźnię.

Albo o innych, o tych rozerwanych i zbieranych potem przez przyjaciół, skrawek po skrawku, z drzewa - a jeśli rozerwany nazywał się Lemon, Ameryka dowie się, że po akcji żołnierze nucili “Lemon Tree” i nie było w tym cynizmu ani zezwięrzęcenia, po prostu chodziło o to, by nie oszaleć. I wreszcie, kraj dowie się o fraggingu - wrzucanych do namiotów oficerów granatach, gdy byli zbyt ambitni i narażali życie podległych im plutonów. Morale po ‘69 spadło do poziomu zero; to już nie byli ci entuzjastyczni i przepojeni patriotyzmem chłopcy z 1964, wychowani w micie ojca walczącego w Korei. Teraz to byli chłopcy bez wiary, starzy dwudziestoletni chłopcy z Wietnamem w trzewiach, jak zaostrzonym kołkiem z pułapek Wietkongu, i o pustych oczach, rozmawiający otwarcie, że aby przeżyć trzeba, po prostu, zabić dowódcę - Jak?Normalnie, głosujemy, jeden bierze granat i rzuca.

Ale, mit ma to do siebie, że zawsze potrzebuje uogólnienia. Szczegół rozprasza, denerwuje. Uogólnienia o wojnie - mówi nam O’Brien - są jak uogólnienia o pokoju. Prawie wszystko jest prawdą. Prawie nic nie jest prawdą.

Dlatego Ameryka usłyszała ale zaraz zapomniała, bo tyle przecież się działo. Zaczął się kryzys polityczny: wybory prezydenckie, afera Watergate, taśmy Nixona, jego impeachment i natychmiastowe ułaskawienie przez Forda. A międzyczasie i zaraz później: zapaść gospodarcza, heroina i crack na ulicach, wzrost przestępczości, bezdomność liczona najpierw w tysiącach a później już w milionach, upadek miast i ośrodków przemysłowych, gangi, zamieszki, kryzys paliwowy, ruchy feministyczne postrzegane jako kolejna apokalipsa tradycyjnego społeczeństwa, no i Czarne Pantery, teraz bezkompromisowe i bez wyważonej i uduchowionej narracji Martina Kinga.

Kto by więc chciał wnikać, w takiej sytuacji, w istotę gówna?

Dzieci kwiaty zwiędły, kiedy zderzyły z twardą rzeczywistością i twardymi narkotykami, co Joan Didion opisała w “Pełzając do Betlejem”. Zmieniła się muzyka, z idyllicznej, o kwiatach i miłości, lub zaangażowanej, na disco, bo kraj chciał się zrelaksować pod wirującą kulą, choćby w ciągu jednej gorącej nocy. Sztuka filmowa poszła w kierunku zastępczego strachu, ludzie oglądali szczęki rekina, wampiry i nawiedzone domy, byle tylko nie konfrontować się z przerażającą reality. Wszystko było krzykliwe, chaotyczne, niepewne, skażone. Pozbawione fundamentów, które teraz, jeden po drugim, strzaskały i się rozpadały.

Kiedy w 1980 roku nastał Ronald Reagan, Ameryka była potwornie zmęczona. Chciała rządu mocnej ręki i powrotu do krainy dzieciństwa. Chciała porządku, żeby było dobrze i żeby odetchnąć. Przy Demokratach, kojarzonych z bezradnością, skandalami obyczajowymi i rozmemłaniem, ględzących o upadku ludzkich wartości, nowy prezydent był niczym mityczny szeryf. Problem w tym, że Wietnam tkwił już w brzuchu Ameryki jak tamten ostry kij bambusowy - zapowiedź sepsy i gangreny. Wszystko, co się wokół tamtej wojny zdarzyło już na zawsze poszarpało jej tkankę społeczną i polityczną. Nas też poszarpało.

I tak doszliśmy do momentu, kiedy nasza rzeczywistość nakłada się na tę sprzed 60 lat, odległą bardzo i jakby bez związku. Wojna w Wietnamie to dziś czarno-białe migawki żołnierzy wyskakujących z helikopterów, płonący mnich na ulicy Sajgonu i film Coppoli z muzyką The Doors. Gdzie te styczne, choćby związek z gotującą się planetą, fasadowymi instytucjami i traktatami, ginącymi gatunkami, ludźmi śpiącymi na ulicach albo z ludźmi w bezsenności i strachu, że stracą pracę i domy? Gdzie związek walk o Hue z triumfującym Muskiem z uniesioną nad głową piłą łańcuchową? Lub Khe Sanh z powstającymi jeden po drugim centrami danych?

Raczej-chyba-na pewno-nie ma.

A jednak. Deregulacje Reagana to zlikwidowanie Rady Stabilizacji Wynagrodzeń i Cen oraz nadzoru na kasami oszczędnościowo-pożyczkowymi, pozwalając im na ryzykowne inwestycje. Ograniczono restrykcje Agencji Ochrony Środowiska. Zniesiono Doktrynę Sprawiedliwości - odtąd stacje radiowe i telewizyjne nie musiały już prezentować wyważonych i odmiennych punktów widzenia. Fox to lubi. Od lat ‘80 systematycznie likwidowano regulacje chroniące rynek bankowy przed spekulacją i zawieszono limity stóp procentowych oraz ograniczenia maksymalnych kwot pożyczek. Clinton też się nie hamował; zniósł barierę chroniącą bezpieczną bankowość komercyjną od tej spekulacyjnej i zakazał agencjom rządowym kontroli rynków pozagiełdowych, zaś największym bankom inwestycyjnym poluzował ograniczenia w poziomie zadłużenia. Banki dostały jasny przekaz dotyczący swojej bezkarności. Too Big To Fail. Kryzys z 2008 roku to tylko wietnamsko-wojenne konsekwencje.

A przecież to nie wszystko, bo dalej były kolejne wojny i kolejne tzw. interwencje: Grenada, Panama, Nikaragua, Salwador, Chile, Urugwaj, Argentyna, Boliwia, Brazylia, Meksyk, Wenezuela, Somalia, Afganistan, Irak czy Libia. Była znormalizowana propagandą globalizacja. Ulgi, granty i dotacje z budżetu dla prywatnych korporacji, z reguły bezzwrotne, bo nikt tak się o ludzi pracy nie zatroszczy jak biznes przecież. Był pozbawiony zasad, cyniczny i korupcjogenny lobbing. Był coraz bardziej szokujący wzrost czynszów, aż do dziś, kiedy trusty z Wall Street wykupują całe osiedla domów na kołach, ostatniej deski ratunku dla najbiedniejszych, bo kalkulują dobrze, że na ich masie zbiją fortuny. Były cięcia i ograniczenia w opiece zdrowotnej, we wzroście płac i w nakładach na edukację. Był kryzys opioidowy - tak eufemistycznie określono legalne znarkotyzowanie populacji przez industrię farmaceutyczną. Był wzrost bezdomności, od znikomej w latach ‘60 (przewidywano wtedy, że całkiem zniknie), do gargantuicznej obecnie - 20 milionów ludzi na ulicach, kolejne kilka milionów mieszkających w samochodach i jeszcze następne miliony zagrożone pozbawieniem domu - dwie pierwsze grupy dekret Trumpa z września ubiegłego roku uznał za chorych psychicznie, do zamkniętego leczenia. Były wybuchające co rusz zamieszki na tle rasowym w odpowiedzi na brutalność policji, no był i jest dyktat firm zbrojeniowych. Teraz doszedł dyktat big techów.

Tak to było, nie kłamię, krok po kroku, konsekwentnie, wszystko z narracją o totemie, koniecznościach, poświęceniu i potędze - za którą kryje się kapitał, zawsze gotowy do podniesienia nogi i oszczania kolejnego terytorium. Brzuch demokracji zgnił (lub “demokracji” - nie zapominajmy o mitach) i zalęgły się w nim robaki. To koniec, a że jesteśmy organizmem połączonym, też gnijemy. Działo się to na naszych oczach. Patrzyliśmy, słuchając bajek i wypatrując dobrego zakończenia, bo czy nie taka jest ich kulturowa rola? Przekonywanie do wiary w cuda?

Jak pisał w książce “Depesze” z 1977 roku Michael Herr, korespondent w Wietnamie, książce strasznej, olśniewającej, najlepszej:

“Problem w tym, że nie zawsze wiedziałeś na co właściwie patrzysz, dopiero znacznie później, czasem po wielu latach, zaczynałeś rozumieć, bo dużo z tego nie docierało, zatrzymywało się w oczach, czas i informacja, rock and roll, samo życie, nic nie stoi w miejscu, to ty stoisz w miejscu.”

Psychoterapia nie polega wyłącznie na zmianie zachowania; dotyczy także akceptacji tego, czego zmienić nie sposób - pisze Nancy McWilliams. Tu chciałam napisać, że autorka tych słów to guru dla nowych adeptów sztuki psychologicznej ale w związku z powyższym chyba nie powinnam, bo będzie obraźliwie.

Kim jest Nancy McWilliams? To królowa w psychologicznym imperium, autorka wielu książek z zakresu psychologii pozytywnej. Jest uznawana za światowy autorytet w dziedzinie diagnostyki psychologicznej, struktury osobowości oraz teorii i praktyki psychoterapii. Jej podręczniki akademickie są fundamentalną lekturą dla studentów psychologii i przyszłych terapeutów na całym świecie, w tym również w Polsce.

A zatem, akceptacja tego, czego zmienić nie można. Najogólniej mówiąc, mamy małe szanse na zmianę rzeczywistości - zwłaszcza, kiedy imperatywem staje się jej akceptacja. W tym miejscu narzuca się się pytanie, czym jest owa rzeczywistość? Osobiście uważam, że to anturaż i jądro ciemności naszego kulturowego uniwersum, byt człowieka potykającego się co rusz o fakapy cywilizacyjne na drodze życia. Tu chyba należy dodać, że owy byt dla ludzi białych i kolorowych to dwie odrębne bajki.

Królowa żyje tylko w jednej, własnej, na szczycie wieży z kości słoniowej

Pogodzenie się z nieodwracalną stratą wymaga przejścia przez proces żałoby, czasem długotrwały. Żałoba wydaje się naturalnym mechanizmem, który pomaga nam zaadaptować się do najboleśniejszych ran zadanych przez życie - pisze psycholożka. Brzmi znajomo a nawet pozytywnie.

Ja powiedziałabym, że strata to naturalna rzecz, czego nas uczy choćby biologia, żałoba zaś to rzecz wtórna, ale co ja tam wiem, zaledwie po kilku latach psychologii społecznej. Podobnie jak nie wiem nic o “ranach zadanych przez życie”. Myślę, w swojej ignorancji a nawet głupocie, że tzw. życie to zazwyczaj ludzie i systemy. Jeśli, rzecz jasna, przyjąć założenie, że człowiek to istota społeczna. Jednak, co byśmy poczęli bez eufemizacji, całkiem by nam odbiło, gdyby te systemy i ci ludzie nazywali siebie po imieniu. W psychologii, podobnie jak jak w religii, eufemizowanie pomaga ojojać maluczkich, wzniośle, poetycko, oddalić grozę, wypłaszczyć widzenie, w taki sposób, (zupełny przypadek) żeby nie wskazać autorów ran i szram.

Utrata może dotyczyć osoby, przedmiotu, ukochanego zwierzęcia, (odkrywcze) a także miejsca lub sposobu życia – np. ojczyzny wraz z jej kulturą i językiem, pisze dalej McWilliams – oho, coś czuję, że oto zmierzamy do clou sprawy.

Ale najpierw Ziemia do wieży: czy autorka, biała uprzywilejowana kobieta, pochodząca z kraju, który zawłaszczył wszystko co było do zawłaszczenia ale jeszcze nie skończył, stawia w jednym szeregu kradzież roweru czy śmierć kotka z zaborem miejsca i tożsamości narodu?

Wspomniane przez nią bezlitosne “życie” wkracza oto w inne życie i odbiera mu ojczyznę. Odbiera mu jego miejsce, dobytek, odbiera język, godność i prawo do istnienia, czyli odbiera wszystko. Czy taki człowiek potrzebuje kontraktu terapeutycznego i adaptacji do nowej rzeczywistości, pytam naiwnie i retorycznie, czy raczej potrzebuje broni i taktycznego wsparcia?

Hejo, królowo, jak mawiał pan Karol, sępiąc ode mnie fajki na ulicy, gdzie twoje człowieczeństwo?

Dzieci Aborygenów lądują w szkołach oddalonych od domu o 20 tysięcy kilometrów i stają się skradzionym pokoleniem. Afrykanie lądują na statkach i płyną ku nowemu światu a później lądują na aukcjach. Amerykańskie ludy (sic!) rdzenne lądują w rezerwatach a Afgańczycy lądują w fundamentalistycznej dupie. Zaś Wietnamczycy zadzierają głowy i patrzą na nadciągający Rolling Thunder a potem na lecące z góry napalm i pestycydy i lądują w grobach.

Zresztą, grzebanie w odległej historii jest pozbawione sensu, kiedy na żywo patrzymy na Epic Fury. Wszyscy oni zapewne się dziwili, że życie może być tak okrutne. No bo jest, prawda? Po co ludom walki obronne i wyzwoleńcze, po co mnożyć straty w potyczkach o zachowanie kultury i języka, kiedy wystarczy za radą McWilliams przejść proces żałoby, by uporać się z okrucieństwem?

Ale dość o światach odległych i ludziach (ludach) z nie naszej bajki. Wróćmy do znanej nam rzeczywistości. Strata, pisze psycholożka, może też dotyczyć bezpowrotnego odejścia młodości, dawnego stanu zdrowia, utraty pracy, wcześniejszych oczekiwań czy złudzeń.

Życie koryguje nasze złudzenia, też prawda, choćby te, że edukacja zapewni nam dobrą pracę, (tu ukłony dla programistów i tłumaczy w bójkach na pięści z AI), a wraz z nią domek z labradorem i dziećmi w ogródku, jaki mieli rodzice. Życie na przykład uczy nas kanonu piękna – to dziewczęta w wieku lat 16, potem już tracą termin ważności, ale spokojnie, to samo życie podsuwa nam produkty i zabiegi, czarodziejskie oręże, byśmy toczyły przez lata beznadziejną walkę z czasem.

Złe życie.

To samo życie niszczy nam zdrowie, choćby przez legalne używki albo pracę ponad siły, a później rozkłada ręce, optymalizując wydatki, kiedy chcemy się leczyć. Podłość życia nie zna granic: złamana ręka, ciężka choroba w rodzinie, jakiś collaps nerwowy przez to, co życie przywlokło, i masz ci los, człowieku, tracisz robotę i stajesz się bezdomny. Inny przykład jak parszywe bywa życie: bezdomny to inaczej chory psychicznie, jak głosi dekret Trumpa z 2025, do siłowego usunięcia z ulicy i leczenia zamkniętego. Nancy McWilliams o tym przejawie życia z własnego podwórka uprzejmie milczy.

Żałoba, czytamy dalej, może obejmować również stratę związaną z decyzjami, które w przeważającej mierze przyniosły korzyści – jak rozwód czy zmiana tożsamości płciowej.

No jo, odpowiem po kujawsku.

Nie ma to jak szlochać po mężu-kacie czy kulturowych przekonaniach o pedalstwie, choć zniszczyły nam życie. Nic tak nie usidla człowieka w poczuciu podjęcia decyzji męczeńskiej, jak zmiana akcentu. Pragmatyzm, odwaga, determinacja, dbałość o własny dobrostan to krok ku realnym korzyściom ale co szkodzi przesunąć akcent i nazwać zwycięstwo stratą? Co szkodzi zaproponować opłakanie jej w gabinecie? Można byłoby, po podjęciu dobrej decyzji, upić się z przyjaciółmi w barze lub wyjechać na wycieczkę życia ale nie – brakuje świętej triady, o czym za chwilę. Jeśli nie jest to podtrzymywanie znaczenia wartości życia, tego w rozumieniu McWilliams, które nas tłucze do nieprzytomności, i tworzenie mitu tęsknoty za nim, to ja nie wiem. Ale do brzegu.

W literaturze inspirowanej ruchem psychologii pozytywnej oraz we współczesnych trendach społecznych obserwuje się wzmożone zainteresowanie wartością akceptacji, wdzięczności i przebaczenia – postaw od dawna akcentowanych przez tradycje religijne, lecz często zaniedbywanych w kulturach świeckich, uświadamia mnie ekspertka.

Patriarchat, kapitalizm, rasizm, kolonializm. Wyzysk w różnych formach, optymalizacja kosztów, zwłaszcza aby zwiększyć zyski wąskiej grupie. Nierówności, ograniczony dostęp do zasobów, niszczenie planety, wojny i rzezie. Deregulacje, tworzenie propagandowych narracji o indywidualnej odpowiedzialności jednostek za ich jakość życia, wykluczające przekonania, religie jako sposób kontroli społecznej, nastoje pogromowe, cynizm polityczny - na całe nasze uniwersum kulturowe, które ryje nam banie, tworzone dla i z aktywnym udziałem uprzywilejowanych, agresywnych możnych i wpływowych (zazwyczaj mężczyzn), na które odpowiedzią powinien być gniew, opór, bunt a nawet kostki brukowe, Nancy McWilliams, autorytet psychologiczny, proponuje akceptację, wdzięczność i przebaczenie, triadę, którą przez wieki proponował kościół, co autorka wspomina z wyraźnym sentymentem i przyganą, bo ”zaniedbaliśmy”.

Można byłoby, na widok tej skamieliny z gówna, zaśmiać się teraz sardonicznie, gdyby nie świadomość faktu, z jaką wdzięcznością (sic!) jej wynurzenia są przyjmowane, z jaką powagą i namaszczeniem są cytowane, i jak bardzo kształtują myślenie kolejnych generacji psychologów.

Tekst McWilliams jest prosty, jasny i przyjemny, i w istocie mówi bezpośrednio o strategiach łamania zachodnim społeczeństwom (reszta jest dzika więc się nie liczy) kręgosłupów, nadgarstków, nóg, wraz z wydłubaniem oczu. To slasher i rzeźnia, jeśli przyjrzeć się z bliska, ale po co, skoro można mówić poezją, jak Monsieur Jourdain z Moliera mówił prozą.

McWilliams dba o nasz dobrostan: toporki i noże zawija w kocyk pastelowy, dodaje miękką podusię, kołysanko-mruczankę, słodkie pitu-pitu, misia przytulankę. Śpij moje maleństwo doświadczone przez (khmm) życie, ja się o ciebie zatroszczę. Jest wygodnie, smacznie, wdech-wydech, jest pełny brzuszek i jest czułość – kto nie marzy o takiej opiece? Utulony sympatycznie jest też terapeuta, swoją rolą przewodnika i chodzącego dobra, który karmi poszkodowanych strawą duchową – choć to krwawa kaszanka. Systemy i ludzie, odpowiedzialni za owe przetrącone życie, też są zadowoleni i spokojni; trwa społeczny porządek, bo biała populacja, zajęta akceptacją, wdzięcznością i wybaczeniem, pacyfikuje się samodzielnie.

Ej, koleś, to genialne, aż chce się krzyknąć, gdyby to był nowy pomysł, ale nie jest. Trudno się dziwić, że kiedy życie nas doświadcza, szukamy pociechy: w kościele wspólnoty, w terapeucie przyjaciela a w wódce zapomnienia. To substytuty, biznesowe, narracyjnie – whatever, ale ideowo zawsze związane z systemem, jego ludźmi i ich interesami.

Sprzedawca substytutu nie nazwie spraw po imieniu, to nie w jego interesie –osobiście rozczulają mnie wnioski psychologów nurtu pozytywnego z badania o różnicach odczuwania szczęścia pomiędzy kobietami a mężczyznami; otóż statystycznie czujemy się mniej szczęśliwe, a interpretacja jest taka, że po prostu inaczej definiujemy tę emocję – btw, czy ktoś widział gabinet terapeutyczny dla kobiet poszkodowanych patriarchatem, skoro mowa o psychologii jako nauce społecznej? A może jakiś szyld lub ogłoszenie: “specjalizujemy się w psychoterapii dla dotkniętych rasizmem, postkolonializmem, wyzyskiem korporacyjnym”?

Nie ma? Smutno.

Ale są za to eksperci od napadów paniki, bezsenności, lęków, depresji i wypalenia zawodowego, więc proszę nie narzekać.

Jak zatem Nancy McWilliams konkluduje swoją encyklikę, gdzie widzi przyszłość człowieka? Być może, pisze, jednym z czynników wzrostu zainteresowania buddyzmem i praktyką uważności (mindfulness) jest powszechna potrzeba skupienia się na tym, co jest, a nie na nieustannej pogoni za tym, co mogłoby być – pogoni promowanej przez ideologie konsumpcjonizmu Zachodu. Mądrość ta jest kluczowa w psychoterapii, której podstawowe wartości często pozostają w sprzeczności z założeniami dominującej kultury komercyjnej.

Amen.

Ale pomimo tego podrążę.

Bo doprawdy? Psychoterapia i jej wartości stoją często (czyli kiedy?) w sprzeczności wobec kultury konsumpcyjnej? Ładnie to tak wystawiać sobie laurki posypane brokatem wartości w obliczu pewnego l.u.d.o.b.ó.j.s.t.w.@, kiedy środowisko psychoterapeutyczne milczy? A co z powszechną psychologizacją tzw. życia i ludzi go doświadczających, na portalach, poczynając od polityki a kończąc na dietach?

Może, w apokaliptycznej rzeczywistości z fasadowymi instytucjami i Kartą Praw Podstawowych na czerpanym papierze, coraz bardziej bez związku z reality, oraz z kapitałem idącym na rympał i już bez pryncypiów jako uzasadnienia, ludzie w fazie terminalnej, zainfekowani totalnie kulturą konsumpcji szukają wytchnienia w podlewaniu pelargonii, jak bohater wiersza Andrzeja Bursy, lub już tylko scrollują, jak bohater facebooka? Może tzw. życie pozbawiło ich nadziei a kultura narzędzi? Może psychologia maczała w tym palce, jako kulturowy produkt? Może tej nadziei nie przywróci im wspomniana triada a zachęta do rebelii? Może na ałka i złamane serduszka potrzebna jest szkoła zakreślania granic, ale nie wokół siebie, a wokół ludzkich wartości? – męczę tę bułę, ale powtórzę: psychologia to podobno nauka humanistyczna.

Jednak, oddajmy autorce sprawiedliwość, bo pisze przecież o konsumpcjonizmie. No pisze, tyle że, jak w wypadku straty i żałoby, on jest wtórny. Bo to kapitalizm jest wirusem a konsumpcja objawem choroby. Tu warto dostrzec i docenić desperację McWilliams w dbaniu o system – porusza problem społeczny, owszem, bardzo ładnie z jej strony ale nie tyka jego beneficjentów. Sprytnie jest mówić o ideologii Zachodu, bycie bez ciała i nazwiska, i upupiać troską zakażonych, bo to ich deficyty, ich kompulsja i ich odpowiedzialność. Od systemu się odpierdolta.

W świecie masakrowania ludzi i przyrody, i wyschniętej na wiór przyszłości, człowiek nie powinien fantazjować o tym, jak być powinno, bo nie jest to ani mądre ani bezpieczne. Mądra i bezpieczna jest adaptacja. Takie porównywanie swoich oczekiwań z tym, co życie nam przyniosło, jakaś pogoń za ideałami, sprawiedliwością czy równością społeczną, niezgoda na bycie towarem, jakiś bunt wobec kradzieży kraju, języka czy kultury albo wobec powszechnej kradzieży prywatności, wszystko to wywołuje tylko (i całkiem niepotrzebnie) rewolucyjny chaos i napięcia. Biznes tego nie lubi. On woli ciszę. Wdech-wydech. Nie po to wymyślono kozetki, żebyśmy je wywracali kopniakiem jak stoliki. Mamy tam zasnąć.

W sumie, myślę sobie, gdyby psychologia, z tym co proponuje nam obecnie, wcześniej rozwinęłaby skrzydła, mielibyśmy o wiele większe kompetencje adaptacyjne a poczucie dobrostanu wśród populacji przebiłoby skalę. Życie byłoby mniej drapieżne.

Taki Nelson Mandela na przykład, zamiast walczyć z Apartheidem, robiłby “oooommm” w cieniu kaktusa. Sufrażystki i robotnicy stalowni w Ohio, zamiast włazić na barykady, prowadziliby dzienniczki wdzięczności. Michnik z Frasyniukiem medytowaliby, patrząc na muchę na ceracie, zamiast kontestować komunę. Rosa Park nie wsiadłaby do autobusu i nie pchałaby się na nie swoje miejsce; praktykowałaby totalne wybaczanie zbierając bawełnę na plantacji. Zaś chłopcy bez nóg, weterani z Wietnamu, zamiast w proteście antywojennym rzucać przez płot Białego Domu swoje odznaki Purpurowego Serca, obracaliby je godzinami w palcach i ćwiczyli uważność.

Nancy McWilliams, której słowa przytoczyłam w całości z postu Laboratorium Psychoedukacji, też pewnie tego żałuje.

Fota/ Jay Maisel/ 1981

Oto nasze kosze oliwek i cytryn na Campo di Fiori, kiedy płonął Giordano Bruno a dobrzy Rzymianie wykłócali się o ceny.

(co bardziej wyrafinowanych duchowo powinnam tu chyba przeprosić za prostackość porównania; przy kolejnym ludobójstwie - bo uczymy się całe życie, zapewne pójdzie mi lepiej)

„Różowe owoce morza

Sypią na stoły przekupnie,

Naręcza ciemnych winogron

Padają na puch brzoskwini.”

My, dobrzy chrześcijanie albo zdeklarowani ateiści, prawi Europejczycy, odpowiedzialni ojcowie, zapobiegliwe matki, wykształceni, demokraci, nie-rasiści, czuli na obraz, dźwięk i słowo, my wszyscy musimy jakoś żyć przecież, kiedy płonie Liban i Palestyna. Powiedzcie sami, czy ziemniaczki z koperkiem same się ugotują? Czy można przegapić ważną premierę, gdy sztuka pogłębia naszą ostrość widzenia i człowieczeństwo? Albo wyjść na plażę bez kremu z filtrem?

„Czasem wiatr z domów płonących

Przynosił czarne latawce,

Łapali skrawki w powietrzu

Jadący na karuzeli.

Rozwiewał suknie dziewczynom

Ten wiatr od domów płonących,

Śmiały się tłumy wesołe

W czas pięknej warszawskiej niedzieli.”

Zdjęcie: Alicja jako symbol europejskiego humanisty, który w dysocjacji i tuż po zjedzeniu młodej marchewki z groszkiem dyskutuje o słowach Kanta, tych o prawach moralnych i niebie gwiaździstym, co napełnia mu umysł czcią i podziwem, oraz królik z buszkiem w płucach, przedstawiciel kraju, który leży gdzie chce leżeć, próbujący stłumić chichot.

Fakt, że w późniejszych eksperymentach z udziałem kobiet (w pierwszym ich nie było, jako że to element nieistotny) wykazały się one takim samym poziomem posłuszeństwa jak mężczyźni, czyli 65%, należy uznać za feministyczny sukces. Nie miał na nie wpływu ani wyuczony od dziecka imperatyw “bycia grzeczną dziewczynką” ani, zbadany później bo dopiero w 2019 roku, wpływ stereotypów płciowych w ocenie kompetencji, gdy naukowczynie z Harvardu wykazały, że w obszarach stereotypowo uznawanych za męskie, pięciokrotnie częściej zniekształcono ocenę wiedzy i przydatności zawodowej na niekorzyść kobiet. W eksperymencie Milgrama, przypominam, “naukowcy” mieli fartuchy laboratoryjne i byli mężczyznami.

Mogłabym też napisać o wysrywach Freuda na temat kobiet, nic bardziej mizoginistycznego nie przeczytacie, kiedy wycofał się szybciutko z teorii “histerii” jako następstwa traumy, twierdząc, że pacjentki wszystkie nadużycia sobie wyimaginowały a ich opowieści są wyrazem ich tęsknot (sic!), ponieważ, co za przypadek i o losie, tamta poprzednia ścieżka myślenia okazała się dla niego ścieżką ze szlabanem. Jego cudownie rozwijająca się kariera zawisła na włosku, koledzy po fachu na Zygmunta się wypięli, a on sam czuł się, jak mówił, straszliwie osamotniony.

Łza normalnie.

Janet się nie wycofał, ale kto jeszcze Janet’a pamięta?

Freud, po tym jakże smutnym doświadczeniu, zaczął pracować nad koncepcją ludzkiego rozwoju, z tezą o słabszej płci kobiecej (kłamliwej, wyuzdanej i manipulującej, ofkors), co przyniosło mu upragnioną sławę i co do dziś szybuje sobie swobodnie w kulturze, bo to bardzo przyjemna teza.

Zresztą, może kiedyś o tym napiszę. Czasem jednak musimy zostawić skrzecząca rzeczywistość, bo nasze przebodźcowanie nią osiąga jakieś totalne apogeum a to grozi szaleństwem. Ja na ten przykład szukam śladów jednej z bohaterek książki George’a Johnstona w dzielnicy Mets w Atenach i o tym będę teraz pisać.

Wracając do Kitty, poniższy tekst opublikowałam w 2022, pod tytułem Męska historia. Uważam, że się nie zestarzał, a nawet wręcz przeciwnie. Zapraszam do komentowania.

Kitty Genovese ginie 13 marca 1964 roku, około czwartej nad ranem, na klatce schodowej swojego domu w dzielnicy Queens, w Nowym Jorku. Zabójcą jest Winston Moseley, który najpierw kilkakrotnie uderza ją nożem a potem gwałci i zostawia tuż przy wejściu do budynku. Dziewczyna wykrwawia się na śmierć.

30 minut, 3 ataki, 38. obojętnych świadków, którzy przypatrują się z okien morderstwu nie robiąc nic – tak to zdarzenie opisuje na pierwszej stronie The New York Times piórem Martina Gansberga, zapoczątkowując dramatyczne dyskusje o upadku miasta i utracie przez jego mieszkańców ludzkich odruchów oraz podstawowej ludzkiej solidarności.

Zdarzenie staje się szybko powodem prac terenowych psychologów społecznych i ich rozpraw naukowych. Nie mogli się oni przecież nie pochylić się nad tym szokujących zjawiskiem obojętności społecznej w obliczu zagrożenia życia jednostki. W ten sposób tamta noc weszła do kulturowej narracji jako efekt niezaangażowanego świadka, efekt obserwatora lub efekt Genovese.

Powstało mnóstwo artykułów, książek, całą sytuację sprzed ponad sześćdziesięciu lat dokładnie przeanalizowano i wydaje się, że nie ma już co dodać. Temat wyczerpany.

A jednak coś dodam.

Wróćmy do Kitty i ludzi ukrytych za firankami. Wróćmy do faktu, moim zdaniem istotnego, w sytuacji do dziś budzącej grozę, bo każdy może przecież być ofiarą ulicznej napaści, a dokładniej wróćmy do tego, że Genovese była kobietą.

Czy bycie kobietą, na ulicy Nowego Jorku w dzielnicy Queens o trzeciej nad ranem, w 1964, ale też teraz, całą epokę później, zmienia nam sytuację i wynikające z niej konsekwencje?

Mam taką tezę, że to zmienia wszystko, a już zwłaszcza zmienia postać rzeczy, ponieważ wszystkie jesteśmy Kitty Genovese; wszystkie jesteśmy narażone na agresję i na natychmiastową ocenę przez świadka takiego zdarzenia. Tamta ofiara, noc i jej pokłosie stało się, moim zdaniem, kolejnym faktem zagrabionym przez patriarchalną kulturę - “efekt obserwatora” został ociosany z kwestii płciowej i zgeneralizowany, co uczyniło z historii Kitty kolejną męską historię.

Spróbujmy, z perspektywy kobiecej, prześledzić tok myślenia sąsiadów zerkających na ofiarę napadu zza firanek.

Zatem, Kitty Genovese wraca do domu o 3.30 w nocy.

Spójrzmy na czas zdarzenia. Która normalna, przyzwoita kobieta plącze się się o tej porze po ulicy? Przyzwoite kobiety o 3.30 śpią w swoich małżeńskich łóżkach, zaś te, które nie śpią, muszą chyba liczyć się z jakimś ryzykiem.

Czy kobiety na ulicach o trzeciej nad ranem nie powinny aby wziąć odpowiedzialności za wszystko, co się im o tej nieludzkiej przecież godzinie przydarza? Nikt inny, tylko one same, są winne różnym sytuacjom, jak się to eufemistycznie nazywa, podczas szwendania. Tamtego 13 marca na taką właśnie sytuację patrzą sąsiedzi. Patrzy też windziarz z domu naprzeciwko, Josef Fink, który odwraca się i idzie do swojej kanciapy, bo Fink nie ma wątpliwości, że wie, co widzi.

Kitty o 3.30 wraca do domu po pracy w barze.

W. Barze.

Co prawda NY to NY, niejedno widział, ale jest rok ‘64 ( ważne, ale nie przeceniajmy), rodzi się zatem pytanie, która przyzwoita kobieta pracuje w takim miejscu? Bar to nie jest miejsce dla przyzwoitej kobiety. W zasadzie, to nie jest miejsce dla żadnej kobiety chociaż mężczyźni w barach, bez kobiet, zdecydowanie gorzej się relaksują. W barach jest alkohol, rozpusta, agresja, zgniła atmosfera. Jeśli kobieta pracuje barze, pewnie to lubi a jeśli lubi, to sama, w pewnym sensie, staje się barem. Jest skalana niechlubnym barowym anturażem i jego atmosferą.

Kitty, napadnięta na ulicy, krzyczy i wzywa pomocy. I mamy następną kwestię, trzecią z kolei: która porządna kobieta drze się na ulicy nad ranem? Czy ona nie ma za grosz wstydu? Odpowiedź brzmi: żadna normalna kobieta tak się nie zachowuje, chyba, że jest to wariatka albo kobieta w sztok pijana. Poglądy na temat kobiet szalonych albo pijanych, kobiet pozbawionych rozumu i godności, znajdziemy w każdym przekazie kulturowym, nie widzę sensu rozwijać tu tematu.

Do nocnej pory, do budzącej wątpliwość pracy w barze i do wrzasków na chodniku dochodzi kolejny element, prowokujący do braku zaangażowania u obserwatora. Tym elementem jest osoba napastnika. To czarnoskóry mężczyzna. Czarny, rozumiecie.

Prawdopodobnie więc ci, co się budzą i zerkają zza firanek, w świetle latarni to widzą.

Czy pojawia się u nich myśl rasowa, która ma wpływ na życie lub śmierć tej i każdej innej Kitty Genovese? Czy mielą w głowie zdanie: która przyzwoita biała kobieta, zasługująca na szacunek, zadaje się kolorowym? Otóż, żadna, szanowni sąsiedzi. Nawet w Nowym Yorku jest to jednak gruba przesada, tak gruba jak barwne jest to miasto. I jest to kontekst, którego nie da się zignorować, ergo: ma, nasza Kitty, czego chciała.

Być może są i tacy, co Kitty rozpoznają. Myślą: ach, czy to aby nie TA mała Genovese? Bo jeśli to TA Genovese, lepiej się się odwrócić i wrócić do łóżka – dla niewtajemniczonych: nazwisko Genovese było wówczas w NY symbolem mafii i jej porachunków. Cokolwiek się dzieje wokół tego nazwiska, powinno pozostać, dla własnego spokoju i bezpieczeństwa, niezauważone – co następuje.

Kitty się przewraca a wtedy mężczyzna ucieka. Obserwatorzy patrzą i wnioskują, na podstawie własnych doświadczeń życiowych, własnych przekonań i prawd własnych choć przecież nabytych, że na chodnik przewracają się wyłącznie zalane w trupa kobiety. Kobiety, mówiąc obrazowo, upadłe. Niewarte zachodu, niewarte otwarcia okna, założenia szlafroka, nie mówiąc już o zejściu na dół czy podniesieniu słuchawki. To są kobiety nic nie warte.

Kitty się podnosi i podtrzymując się muru znika za rogiem, próbując dojść do swojego mieszkania – w tym momencie większość obserwatorów zapewne oddycha z ulgą; znika imperatyw, słaby ale zawsze, zaangażowania. Dziewczyna dociera do progu domu ale sprawca wraca. Wraca, co nie dziwi, skoro ulica nie reaguje. Zatem wraca i na klatce schodowej dokańcza dzieła. Drzwi co prawda uchyla sąsiad Genovese, Karl Ross, ale co widzi? Otóż widzi Kitty kotłującą się z jakimś facetem u podnóża schodów, na podłodze.

Ross też nie reaguje. Czy pan Karl jest po prostu dyskretny i nie chce przeszkadzać w miłosnych uniesieniach Kitty z mężczyzną, myśląc sobie w tym momencie, że Kitty-lesbijka wreszcie zmądrzała, że się ustatkuje i zacznie żyć jak normalna dziewczyna? Kitty, mieszkająca z inną kobietą musiała być Rossa, dla dzielnicy i dla jej statecznych rodzin z dziećmi jakimś moralnym utrapieniem.

W dodatku, kolejny przyczynek do wątpliwości przecież, Kitty w chwili śmierci miała 28 lat, a to wiek, w tamtym okresie, staropanieństwa. Skoro normą było wychodzenie za mąż przez szesnastolatki, może więc dla sąsiada ta “schadzka” na schodach to był też rodzaj desperacji kobiety, której czas ucieka a uroda przemija, więc chwyta się, że tak to ujmę, noża?

Bill, brat Kitty, opisywał ją w filmie “Witness” z 2015 roku jako dziewczynę żywiołową, ambitną, samodzielną i niezależną. Rozjeżdża się nam tu kulturowy obraz ofiary idealnej z obrazem Kitty. Oczekiwania społeczne wobec figury ofiary były i są jasne i restrykcyjne. Biorąc więc pod uwagę jak Genovese żyła i jaka była, możemy się domyślać, że opinie innych na swój temat traktowała lekceważąco; mówiąc prościej, miała je w dupie.

Czy naszemu obserwatorowi nie przychodzi więc do głowy, że ta zbyt bezwstydna i zepsuta, zbyt samodzielna i bezczelna, zbyt arogancka i hałaśliwa i w ogóle zbyt włoska dziewucha nie zasługuje czasem na jakąś nauczkę – w końcu i rychło w czas, bo to za długo już trwało?

Pojęcie syndromu obojętnego świadka weszło do języka i jest uważane za pojęcie uniwersalne; płeć ofiary jak i kulturowe przekonania na temat kobiet, zarówno w podręcznikach jak i pop-psychologicznych mainstreamowych artykułach, nie mają większego znaczenia. Stało się tak, ponieważ historię Kitty Genovese napisali mężczyźni; dlatego wspominam o patriarchalnej historii. Użyto Kitty do swoich celów, poczynając od 13 marca i jej mordercy, Winstona Moseleya, poprzez nowojorskich reporterów, a kończąc na psychologach społecznych, którzy, co do tego jestem pewna, nie mogliby odtrąbić olśniewającego sukcesu w postaci opisania zjawiska, gdyby mieli trąbić o notorycznym zagrożeniu życia kobiet z powodu stereotypów płciowych.

Ucząc dziś o “efekcie Genovese” nadal nie mówi się studentom o figurze ofiary idealnej, którą Kitty zupełnie nie była. Nie mówi się, że mieszkańcy Kew Garden dlatego mogli być na jej los obojętni, bo w ich mniemaniu ona sama, swoim życiem, o taki koniec się prosiła. Nie mówi się o ewentualnych, kulturowych i stygmatyzujących przekonaniach, które przyczyniły się do jej śmierci. Nie mówi się, gdzie leży ta cienka granica, oddzielająca dwa światy, ten zasługujący i niezasługujący na pomoc. I na koniec: nie mówi się, czyja ręka tę granicę, pomiędzy życiem a śmiercią, nam wytycza.

Co prawda, przeprowadzone po latach dziennikarskie śledztwo wykazało, że większość z 38. rzekomo naocznych świadków zdarzenie jedynie o nim słyszała, zaś powyższa liczba została podana dla udramatyzowania narracji, podobnie jak informacja o trzech atakach, choć były dwa (jedynie?) ale, co to zmienia? Mamy obowiązującą do dziś opowieść pozbawioną płciowo-kulturowego kontekstu, bo tego akurat elementu (no jejuś, dlaczego?), nie skorygowano.

Tu warto dodać, że pierwszy artykuł o Kitty, zaraz po morderstwie, opatrzono jej zdjęciem z policyjnej kartoteki (kiedyś aresztowana za nielegalne zakłady) – w ten sposób już u zarania historii nadano ofierze etykietę a jej śmierć wpisano w pewną niechlubną kategorię: losów kobiet-przestępczyń. Abe Rosenthal, ówczesny wydawca Timesa, odpowiedział na zarzut nierzetelności, że okey, “co prawda obserwujący byli przekonani, że to kłótnia żony z mężem i nikt nie zdawał sobie sprawy, że dzieje się morderstwo ale to zrujnowałoby całą tę historię, emblematyczną historię Ameryki lat sześćdziesiątych i jej pogubionego moralnie społeczeństwa.”

Ha. Kłótnia żony z mężem (banał i zieew po prostu, przełącz na inny serial) – oto rzecz, która i dziś może zrujnować dobrą historię. I rzecz, na którą i dziś się nie reaguje.

Mr. Abe i reszta komentatorów najwyraźniej mieli ambicję, wykorzystując to “jakże smutne i tragiczne zarazem zdarzenie” by podbudować swój autorytet mędrca i wygłosić swoją emblematyczną prawdę o kondycji świata. Tamta narracja wciąż żyje w kulturze i nadal nic nie wnosi w zmianę postrzegania kobiet-ofiar.

Osobiście uważam, że to chujowa narracja, chujowa prawda i chujowa historia.

Fota/ kadr z filmu Witness.

Kiedy Philip George Zimbardo rozpoczął swój eksperyment, zwany potem “słynnym stanfordzkim eksperymentem więziennym”, był już uznanym i charyzmatycznym profesorem psychologii i wykładowcą kilku uczelni.

Latem 1971 roku, podczas trwającej właśnie przerwy semestralnej, przeprowadził nabór studentów a w piwnicach uniwersytetu zainscenizował realistycznie więzienie. W badaniu brali udział ochotnicy, zachęceni zarówno zapłatą 15 dolarów dziennie (odpowiednikiem 120 dolarów obecnie, nie w kij dmuchał) jak i szansą na ciekawe doświadczenie, które przyczyni się do rozwoju nauki. Zadbano, by kandydaci byli “normalnymi chłopakami”: nie mieli chorób psychicznych, nie byli uzależnieni od alkoholu i narkotyków i nie mieli kryminalnej przeszłości.

Zimbardo wybrał dwudziestu czterech, zwyczajnych, zdrowych mężczyzn. Losowo przydzielił im ich role więźniów i strażników. Dziewięciu miało pełnić funkcje pracowników więzienia, pracujących całodobowo, na zmiany, w trzyosobowych zespołach. Nie było dla nich dokładnych wytycznych: mieli być strażnikami i wypełniać swoje obowiązki. Więźniów także było dziewięciu, po trzech w każdej celi. Oni z kolei usłyszeli, że ograniczona zostanie im część ich obywatelskich przywilejów. Obserwację zaplanowano na czternaście dni. Reszta szczęśliwców była grupą zapasową.

Zadaniem było, mówiąc najogólniej, pokazanie wpływu sytuacji społecznej na zachowanie jednostki w warunkach jak najbardziej zbliżonych do rzeczywistych. Cele były zamykane kratą na klucz, zaaranżowano na korytarzu mały dziedziniec, było także biuro strażników. Brakowało okien i zegarów. Strażnikom pozwolono wybrać i kupić mundury - wszyscy upodobali sobie kolor khaki, wszyscy zaopatrzyli się w pałki policyjne i ciemne okulary. Więźniów realistycznie “aresztowano”, z udziałem prawdziwej policji, za rzekomy napad z bronią i włamanie, i po równie realistycznej procedurze przyjęcia do więzienia (pobranie odcisków palców, pozbawienie ubrań cywilnych, odwszawianie), umieszczono w celach.

Przynudzam, wiem, bo większość z nas zna ideę i przebieg eksperymentu. Przejdę zatem, po tym przydługim wstępie, do istoty sprawy, czyli nie do tego, co się tam przez sześć dni działo (sześć a nie czternaście, bo sytuacja wymknęła się spod kontroli) - nie do przemocy, brutalności, kar czy różnych form znęcania, ale do tego, co wielu umknęło, choć każdy widział.

Otóż, Zimbardo w celu “upokorzenia uczestników-więźniów, i ich ujednolicenia”- cytuję, czyli odebrania im tożsamości, ubrał ich w elementy odzieży, kulturowo przypisane kobietom.

W przeciwieństwie do strażników, którzy mogli sami skompletować swoją profesjonalną garderobę w postaci szykownych mundurów, symbolu władzy, więźniowie dostali dłuższe koszule, przypominające proste sukienki oraz damską pończochę na głowie. To stroje niezaprzeczalnie bo kulturowo związane z płcią kobiecą. Karani, w niby szpitalnych, niby neutralnych ubraniach, mieli na sobie emblematy kobiecej garderoby, te zakodowane w kulturze znaki przynależności i odróżnienia. Znaki rozpoznawalne już na pierwszy rzut oka i nie budzące wątpliwości co do statusu danej osoby.

“W celu upokorzenia” - przypomnę.

Eksperyment więzienny wszedł do kanonu współczesnej kultury a wnioski z niego płynące, czyli nasza podatność na wykorzystywanie przynależnych nam ról społecznych to filar współczesnej psychologii społecznej. Napisano tysiące tekstów o tamtych zdarzeniach, również krytycznych, obwiniając Zimbardo choćby o brak etyki i straumatyzowanie uczestników, ale jakoś kurwa mało kto zwrócił uwagę na istotę sprawy: stereotypowe nadanie uczestnikom ról, poprzez ubranie, które pozycjonuje ich nie tylko w hierarchii instytucjonalnej, więziennej, ale też w hierarchii płciowej.

Mało kto, jeśli w ogóle, zadał pytanie, na ile ta stygmatyzacja ułatwiła strażnikom zadanie? Na ile pozbawiła ich sumienia, albo dała przyzwolenie i zdjęła z nich odpowiedzialność za ich akty przemocy? Na ile swoje czyny normalizowali, operując na wprowadzonej symbolice kulturowej? Na ile zdegradowani płciowo poczuli się więźniowie i jak to wpłynęło na ich stan psychiczny i poczucie własnej wartości? Czy te kiecki i pończochy były dla nich wyłącznie więziennym ubraniem czy może określały też ich status w społeczeństwie, gdzie oczekiwania wobec płci i wynikające z płci przywileje są jasno zdefiniowane? Jak to się przyczyniło do poczucia braku znaczenia osadzonych, u jednych i drugich? A strażnikom, czy to nie pozwoliło na eskalację okrucieństwa, do tak niebezpiecznego poziomu, że współpracownica Zimbardo, Christina Maslach, wymusiła na nim zakończenie doświadczenia po zaledwie sześciu dniach, bo zagrażało ono zdrowiu i życiu uczestników?

W piwnicy uniwersyteckiej Stanfordu, choć nie takie są oficjalne wnioski, odbył się spektakl patriarchalnej rzeczywistości. W trakcie eksperymentu więzień 8612 przeszedł załamanie nerwowe. Był zdezorientowany, płakał lub przeklinał, miał stany depresyjne i wpadał panikę, co uznane zostało przez strażników za próbę oszustwa. Podkreślmy: sprawcy uznali to za próbę oszustwa, pomimo stosowania na nim przemocy. Prawdopodobnie, biorąc pod uwagę jego reakcje, uznano, że chłopak “histeryzował”. Tak jak “histeryzują” kobiety, kiedy rzekomo znajdują się pod presją, z której nie mają wyjścia. Czy to nie budziło u mężczyzn-strażników pogardy i dodatkowej agresji, bo mimo kobiecych strojów, to wciąż byli mężczyźni, a zachowywali się jak “pizdy”?

Część skazanych się buntowała i to oni cierpieli najbardziej: karą było wielogodzinne robienie pompek, z nogą strażnika na plecach, nieustanne czyszczenie toalet, limitowanie jedzenia i wyjść do łazienek, niekończące się apele, rozbieranie do naga.

Niektórym proponowano bycie informatorem, za ewentualne przywileje; współpraca z reżimem miała być szansą na przetrwanie. Brak lojalności względem siebie, w patriarchalnym świecie, daje kobietom złudne poczucie bezpieczeństwa. Wyrwanie ich z grupy i obietnica opieki, w zamian za wyzbycie się solidarności, to przecież powszechna strategia, na którą wiele kobiet się daje złapać. Co prawda, są to złudne obietnice oraz pułapka, w której oczekuje się od nich bezwzględnego podporządkowania i bycia narzędziem, a wszystko to za okruchy uprzywilejowania, ale jakże kusząca i niosąca ulgę.

Kontrolowano i ograniczano więźniom, do 10 minut, widzenia z zewnętrznym światem. Zewnętrzny świat, gdzie kobiety mogą skonfrontować swoje doświadczenia, dostrzec ich powszechność i brutalność, i gdzie mogą szukać pomocy lub się organizować, jest przez każdego oprawcę limitowany. Odcięcie od środowiska jest kanonem w przemocy relacyjnej. Kontakty ze światem to zawsze jest ryzyko buntu ofiary i ryzyko ujawnienia prawdy o sprawcy.

Akty przemocy nasilały się po zmroku, kiedy strażnicy byli przekonani, że nikt ich nie obserwuje. Zmrok to substytut “czterech ścian”, czyli brak świadków, brak dowodów, brak odpowiedzialności a zatem też ewentualnej kary. Kruszono solidarność więźniów, poprzez wprowadzanie podejrzeń i pozbawionych reguł i logiki zasad. Manipulacją doprowadzono do sytuacji, że więźniowie sobie nie ufali, byli przerażeni, bezradni i zaczęli wierzyć, że to prawdziwe więzienie, i że ich gehenna nigdy się nie skończy. Część się wycofywała emocjonalnie, stawali się bierni. Potem chodziło już tylko o przetrwanie.

Ale co szkodzi zapytać: jak mogłaś tego nie widzieć, jak mogłaś na to pozwolić, dlaczego nie protestowałaś?

Piszę o tym i zadaję pytania, w kontekście wspomnianego symbolu. I zastanawiam się, jaki byłby wynik, gdyby więźniowie mieli na sobie inną odzież. Ja nie mam wątpliwości, że kulturowa figura kobiety była tam wtedy obecna.

Psychologia opiera się na patriarchalnych podstawach. Nawet progresywny, zdawać by się mogło, Zimbardo, nie był w stanie oprzeć się stereotypom i nierówności płci. Zastosował płciowe emblematy władzy i płciowe emblematy podporządkowania, bo symbole kulturowe mają to do siebie, że są niewidzialne. Oddychamy nimi jak powietrzem, nie widząc unoszącej się zarazy. A poza tym, czy ktoś uczy nas je rozpoznawać i nazywać, skoro nawet naukowcy, postawieni wysoko w hierarchii, nie dostrzegli wówczas choroby, zaślepieni entuzjazmem dla odwagi i kreatywności swojego kolegi?

Ojcowie założyciele, ikony współczesnej psychologii, z reguły biali, uprzywilejowani mężczyźni, tworzyli swoje tezy w oparciu o swój ogląd świata, znormalizowany i nacechowany niewidzialnością i nieważnością kobiecej rzeczywistości i perspektywy. To synowie epoki (i córki też - Maslach nie dostrzegła symboliki, wykazała się tylko empatią) i naprawdę trudno się dziś na nich obrażać, jednak jest problem.

Problem jednak jest i polega na tym, że do teraz nie wyciągnięto z eksperymentu Zimbardo innych wniosku, choćby, że odbył się tam spektakl płciowej opresji. Do teraz, choć film z tego epokowego zdarzenia sprzed pięćdziesięciu lat jest ogólnie dostępny, wszyscy są ślepi i powielają stare interpretacje. Nikt kobiet w tej uczcie sadyzmu i bezkarności nie widzi, a przecież pończochy i sukienki są w nim obecne od początku. Są ewidentne, wręcz bezczelne w swojej oczywistości. Kultura zawłaszczyła eksperyment a jego wnioski zgeneralizowała, chociaż to wnioski ślepe na jedno oko. Pop-kultura zaś zrobiła z Zimbardo celebrytę, na co ochoczo przystał.

Jest więc tak, jakby ktoś z pokolenia na pokolenie opowiadał nam Bardzo Interesującą Historię, w której brakuje połowy słów. Słuchamy zafascynowani, bo to ciekawa historia i wciąż jest aktualna, nie zdając sobie sprawy, że połowa słów to bełkot a połowa prawdy to nieprawda.

Tytuł: Anty - narcyzm. Przyjdź, zrozum, chroń się.

Palce zdarłam na fejsie, pisząc o Wielkiej Ściemie Narcyzmu, ale dobra, raz jeszcze:

Psychopatologizowanie ofiar przemocy ma długą historię. Pewnie wszyscy słyszeli o Mental Asylum dla kobiet, trend powszechny od połowy XIX wieku, który nadal ma się dobrze, choć metody stały się bardziej wyrafinowane - patrz: nowa ustawa o zdrowiu psychicznym. Już nie wystarczy, że pan-mąż stwierdzi, że żonie należy się odosobnienie z uwagi na jej chorą głowę. Teraz trzeba się nieco bardziej postarać ale ale, bez przesady.

Nadal to nie będzie orka na ugorze.

Do dziś jest tak, że nasze darcie ryja na płciową nierówność społeczną czy na patriarchalną kulturę (co tam darcie, wystarczy się skrzywić, nie okazać entuzjazmu, powątpiewać w system podporządkowania i nadzoru) prowokuje diagnozy psychicznej niestabilności. Choćby histerii.

Psychopatologizowanie sprawców wsunęło się do mainstreamu jak ikra w ciecz, łagodnie, przez tamy szeroko otwarte z napisem welcome. Tak narcyzm wpłynął na salony - jako rzadki acz wybitny przedstawiciel gatunku. Patriarchat dba o ten okaz i zapewniam, że robi to nie bez przyczyny.

Czy to w polityce (Trump), czy w finansach (Madoff),w międzynarodowej bankowości (Strauss-Kahn) czy w inwestycjach (Epstein), czy w świecie artystów - tu lista jest długa, nie chcę nikogo wyróżniać, żeby nie pogłębiła się u pominiętych “rana narcystyczna” - otóż kiedy dzikie fantazje wejdą w sferę realizacji, i zdarzy się nieszczęście, czyli sprawa wypłynie na powierzchnię, wtedy operujące w systemie dziado-ludojady uznaje się za narcyzów. O domowych oprawcach tu nie wspomnę; wspomnę o nich za chwilę.

To jest wygodne, z wielu powodów.

Zaburzenie w pojedynczej głowie to nie powód by dopatrywać się choroby całego systemu. Wygodne, przyznacie. Zaburzenie w pojedynczej głowie jest dowodem zdrowia w pozostałych głowach. Bardzo wygodne. Narcyzm, przypominam, nie jest przecież zaraźliwy. To tylko nieco inna struktura powiązań w mózgu, tego się nie wydycha z powietrzem. Generalnie, to narcyz jest dziwadłem ale pod jednym warunkiem: kiedy zrobi fakapa, którego nie da się już ukryć. Wtedy (czasem) należy się od kolesia zdystansować.

Ale, dopóki nie narobi gnoju, za dużego, by go zbagatelizować, jest fest kolesiem.

A zatem: indywidualna anomalia. Co za ulga. Jaka wygoda. Kiedy coś jest anomalią indywidualną, odkleja się od kontekstu. Prawa, przekonania, mity - one nie mają tutaj znaczenia. Dryfuje to to osobnymi prądami, wręcz w poprzek ustalonego porządku a kiedy czyny stają się widoczne, diagnoza narcyzmu pozwala odciąć się systemowi od szalonego osobnika.

Spójrzcie na tego potwora, mówi system. Skalał nasz piękny czysty ocean.

Kto by tam drążył, że wspomniany ocean to dla ludojada naturalne środowisko.

Diagnoza, zwłaszcza ta medyczna, ociepla wizerunek kolesia, bo czy, kochani, wybiera się chorobę? W sumie, czy nie należy się trochę współczucia dla właścicieli zrytej bani, dotkniętych tym zaburzeniem? Ile to natrudzili się psycho/specjaliści, żeby wskazać czynniki niezależne od woli rybki, które determinują jej żarłoczne ciągoty i zachowania. Cień, zła matka, nieobecny ojciec, id-ego-superego, koledzy, neurofizjologia, ech, dużo było drapania się w głowę.

Byle nie patriarchat i towarzyszące mu przywileje.

Patriarchat, z jego zestawem kulturowych przekonań, z głodem władzy, z łaskotkami gdzieś w brzuszku z powodu poczucia uprzywilejowania, z kontrolą, z zamkniętym kręgiem przyjaciół, tej społecznej ławicy o podobnych pragnieniach, z bezkarnością, kiedy żarłoczność jest normalizowana i nagradzana, z pogardą dla reszty gatunków pływających - jeśli już ktoś o tym wspominał, to wyłącznie małymi literkami, na marginesie.

Pisałam o tym wielokrotnie, paznokcie zdarłam, drapiąc tę metkę.

Zresztą, mamy okazję oglądać spektakl na żywo, przy okazji akt Epsteina. Ile razy w polskich mediach pada to fuj-słowo? Hę? Nieczęsto? A to ci kurewka niedopatrzenie.

To jest w ogóle ciekawy temat, jak w poprawności, także językowej, tym naszym osiągnięciu cywilizacyjnym ze słusznym celem (nie stygmatyzować, nie wykluczać), tkwią takie fajne ukryte przyciski, służące w pewnych warunkach jednej wybranej grupie.

System stworzył dla siebie bezpiecznik, bowiem pochylanie się z troską nad chorym działa wyłącznie wtedy, kiedy chodzi o rybcię z ostrymi zębami. Narracja o jej ofiarach rządzi się innymi prawami. W wypadku ofiar mamy no mercy, że tak tu zaklnę, ofiary same wybierają rolę ofiar (lub rolę dziwki) - bo są umysłowo jebnięte.

Ale to pewnie już wiecie.

Leczenie ofiar jest niczym szpital wojenny, ale taki trochę inny, bo dla kobiet - rannych mężczyzn odsyła się ze szpitala do domu, żeby odpoczęli od wojowania. A kobiety? Niby cię opatrzą, niby naprawią (dowiesz się, że wybrałaś/pchałaś się w ten związek ze swojej jednak przyczyny) a potem wyrzucą cię na pole bitwy, gdzie, o zgrozo (i twoja wina), znów ujebało ci głowę. A przecież, jak to możliwe, skoro głowę ci naprawili. Coś nie działa, ewidentnie - ewidentnie, ty nie działasz, dziewczyno.

Małe rekinki, te domowe, funkcjonują na podobnych zasadach jak te wielkie, monstrualne. Tylko ząbki jak igiełki mają mniejsze. Są pod ochroną, bo to waleczni żołnierze, pilnują porządku w najmniejszych komórkach społecznych. Jest w nich to samo przekonanie: że są panami galaktyki, ze specjalnymi uprawnieniami do dyscyplinowania i używania płci przeciwnej. Godnościowo przypina im się ordery bezkarności, choć po prawdzie rekiny w generalskich czapkach zawsze mają w dupie żołnierzy. Dla nich to plankton.

Dziś, w kwestii przemocy wobec kobiet, narcyzm sprawcy wyskakuje już nie tylko z każdej lodówki, on wyskakuje z każdej łyżki, buta, filiżanki. Ten narcyzm - bo przecież nie patriarchat, proszę wypluć fuj-słowo, wszedł do głównego nurtu, ponieważ - moja teza, można go pięknie zmonetyzować. Płacą ofiary, patriarchat zarabia. Monetą nie są wcale dolary, bitcoiny czy funty, choć nikt nie pogardzi, monetą są ugruntowane patriarchalne przekonania o źródłach przemocy. Czyste złoto.

Ponadto, zamiast buntu i rebelii wobec patriarchalnych zasad (wystarczy uściślić pojęcia i wyciągnąć wnioski, to nic nie kosztuje), można zaproponować poszkodowanym wykopaliska starych rodzinnych kości. Podatność, rzekoma, na “narcystyczne uwiedzenie” to przecież terapeutyczna robota na lata. Umyka wówczas prawdziwa przyczyna, kiedy ryjemy, każda indywidualnie i z nosem przy ziemi, w swoich deficytach. Umyka wkurw nasz niezbędny, od którego drży ocean. Patriarchat tymczasem odpoczywa sobie w głębinach, obgryzając kolejne kości.

I na nas czeka.

Mamy tu taki przekręt Madoffa w pigułce, kiedy poszkodowani, rozbici psychicznie, pluli sobie w brody, że zaufali słowom oszusta - a przecież, zabawne a nawet tragiczne, namaściły złodzieja wszystkie światowe finansowe instytucje. I gdyby nie chciwość banków i kryzys z 2008 roku a potem panika na rynkach kapitałowych, jego piramida nie wyszłaby na jaw; to naprawdę był wyłącznie zbieg okoliczności. Co prawda Harry Markopolos próbował informować władze, że Madoff robi scam i ściemę, matematycznie bowiem rzecz biorąc te jego zyski były niemożliwe, ale nikt go nie słuchał. W pewnym momencie Markopolos bał się o swoje życie, codziennie sprawdzał, czy nie ma aby bomby pod samochodem.

Oto siła argumentów patriarchatu, kiedy ktoś próbuje mu przeszkadzać.

Oprócz Madoffa żaden (żaden!) rekin nie poniósł konsekwencji, a ławica, w ramach dbałości o swoje interesy, ale też z powodu furii, bo nie okrada się innych rekinów, głupcze! - rzuciła idiotę Berniego na pożarcie. Był teraz słabym ogniwem kręgu, stracił walory i powagę. Dobrze to wyszło. Oceaniczna burza minęła, panowie popłynęli spokojnie ku swoim rajskim wyspom.

Znarcyzowanie płciowej opresji jest proste jak równanie. Jedna chora głowa plus druga chora głowa i mamy wynik: przemoc. Indywidualna anomalia sprawcy podaje tu rękę indywidualnej anomalii ofiary. Te anomalie są jak bliźnięta jednojajowe. Nierozłączne. Zresztą, ludzie nie bez powodu dopierają się w takie a nie inne pary.

Słyszycie teraz to ciche pobrzękiwanie stereotypu w refrenie, to lekkie drżenie strunki, że w związkach jest różnie, raz na wozie a raz w trumnie? Wszystko zależy od szczęścia.

Wydawać by się mogło, że gra gitara. Z tym że, japierdolęcozaprzypadek, no zonk po prostu, narcyzów, psychopatów, socjopatów się nie leczy. Nie ma sposobów na korekcję zaburzonych osobowości. Tacy są po prostu, kropka. Poczytajcie Hare.

(tu można sobie westchnąć z bezradności i iść na własną terapię)

Na leczenie wysyła się jedynie ofiary, jakby naklejenie plasterka na użartą w kolanie nogę miało upiłować, haha, drapieżnym rybom zęby. Jakby jedno użarcie dawało gwarancję niespotkania kolejnego drapieżcy, choć w wodnej zawiesinie unoszą się od wieków płciowe stereotypy, którymi drapieżcy się karmią. Logiczne. Ponadto, narcyzów jest w populacji kilka procent. Prawda, że logiczne? Która wątpi w tę logikę, jest najprawdopodobniej jebnięta.

Za trzy tygodnie, w Katowicach, odbędzie się zjazd denialistów patriarchatu. Tematem będzie anty-narcyzm. Takie, znaczy się, przeciwdziałanie. Przyjadą znane z youtuba, insta i fejsa tęgie głowy. Będą panie psycholożki i panowie psychoterapeuci. Kołcze też będą. I będą tłumaczyć, głównie kobietom, to niezwykłe zjawisko, błyskotliwie, wnikliwie, interesująco. Już furczą drukarki, wypluwając wykresy i wizytówki, na odwrocie których są godziny przyjęć w gabinetach; to zrozumiałe i konieczne, kadra jest gotowa i chce bidulkom pomóc. Wszystko to z troski.

Zjadą tłumnie kobiety, bo przemoc wynikająca z patriarchalnej kultury dotyka prawie wszystkie. Prawie, bo może część żyje samotnie w jakimś akwarium, nie wiem. Będą słuchać z wypiekami na twarzy jak rozpoznać gościa, albo jak się z gościem rozwieść, kiedy DARVO je goni, ponieważ narcyzm jest bezpieczniejszą odpowiedzią na rzeczywistość niż rzeczywistość jako taka. O tym też pisałam wielokrotnie, ale w piach poszła krew, moja i wasza.

Koncept zrytej bani bardzo odpowiada naszym żywotnym, kulturowo zdefiniowanym potrzebom: może ten związek był nienormalny ale następny, jacie, już będzie cudowny. Wystarczy kupić książkę o zaburzeniu i się nauczyć. A potem fruwać na skrzydłach motyli, tych żyjących w jelitach.

Będą też media, żeby mówić o tym, procentowo niewielkim ale zawsze, problemie społecznym, z którego poszkodowane (i poszkodowani, denializm zawsze idzie pod rękę z symetryzmem) wychodzą w strzępach. Redakcje już szykują zdjęcia ofiar z rozmazanym makijażem; wiemy, jak kultura ilustruje przemoc wobec kobiet - koniecznie z łezką.

Jest krew są nagłówki - zacytuję teraz Kinga. Oczekujmy kolejnego patriarchalnego triumfu. Wybitni znawcy tematu zrobią z patriarchatu rzecz niewidzialną niczym słona woda, co z pozwala naszej hemoglobinie płynąć dziarsko w żyłach do zakochanego serca; nauczymy się wystrzegać i chronić a nawet, kto wie, może nawet dowiemy się, jak udawać trujące algi albo wybielone kłody drewna.

Chociaż i tak wszyscy wiedzą, tu mrugam oczkiem, że wolimy łobuzów.

Psycholożka Ewa Woydyłło, pani dyżurna od tłumaczenia nam rzeczywistości (wypowiada się zawsze, wszędzie, o wszystkim) udzieliła wywiadu Wyborczej. Tematem była niedojrzałość w związkach.

Okey, pomyślałam, ciekawa historia.

Historia małżeństwa Ewy Woydyłło z Wiktorem Osiatyńskim jest faktycznie ciekawa i większości znana. Pani Ewa o to w mediach zadbała. Osiatyński był uroczym, niezwykłym człowiekiem, przy okazji będąc zadeklarowanym alkoholikiem. Chlał jak ryba. Małżeństwo trwało ponad czterdzieści lat, potem nastąpiła separacja, a żona z mężem zostali przyjaciółmi. Potem pan Wiktor umarł.

I to mógłby być koniec tej smutnej opowieści, gdyby nie fakt, że Ewa Woydyłło tłumaczy nam, na czym polega niedojrzały związek. Otóż, jej zdaniem, w takiej relacji pełno jest kłamstw, manipulacji, podstępu, niedomówień, przemocy, uników i nieszczerości.

Rzeźnia, prawda? Dokładnie taka rzeźnia, kiedy żyjesz z uzależnionym od wódy.

Rozmówczyni w wywiadzie wypowiada się jako psycholożka. To ważne i ma znaczenie dla całego wątku. Wiedza akademicka w połączeniu z doświadczeniem zawodowym oraz z rozpoznawalnością w mediach tworzy zazwyczaj aurę psycho-autorytetu. Nie zaszkodzi też szczypta uroku osobistego.

Teraz krótkie wprowadzenie: rzecz się zadziała bardzo dawno temu. W radiowej Trójce, w popołudniowej audycji niedzielnej głos dostał psycholog Santorski. Wczesne lata osiemdziesiąte, byłam wtedy w liceum. Kojący głos, ciekawe tematy, powiew wolności, koleś mówiący o rzeczach, które trudno byłoby znaleźć w reżimowej prasie i telewizji. Powiadam wam, to było uwodzicielskie.

A potem, posz-ło! W Wyborczej, i we wszystkich mediach, jeden po drugim, lepiono kolejne autorytety w kwestiach wszystkich: dalej Santorski, Eichelberger, Miller, The Samsons, Milska-Wrzosińska, Woydyłło. Znacie nazwiska. To były pierwsze patyki pod płonący obecnie jasnym ogniem stos psychologizacji. Pożar w zasadzie - tak będzie adekwatniej. Od tamtego czasu wyrosły i okrzepły kolejne dwa pokolenie psychologów, które pieką pianki na tym ognisku.

Pojawiła się hierarchia, bo w psychologii jak w kościele to kwestia pryncypialna, wspomniani wyżej rozłożyli graty na Olimpie, palili lulki, spoglądali z góry i wygłaszali w mediach swoje homilie. Taki mamy kulturowy porządek, że ci wyżej (oświeceni) mówią tym niżej (ignorantom oczywiście) jak należy żyć i co jest czym.

Kiedy tradycyjny kościół zaczął pękać u fundamentów i kiedy naiwne powiastki religijne straciły swoją bajkową atrakcyjność a kryminalny smród, który ciągnie się za tą instytucją stał się zbyt duszący, Olimp poprawił rzednące już pukle i uznał, że nadeszła pora. Zacny i krzepiący to był rydwan ognia. W ten oto sposób dostaliśmy inny rodzaj kultu: psychologię, która ponoć rozwiąże, jak dawniej bozia, wszystkie nasze problemy.

Nie wierzycie? Proszę wskazać mi inne misterium, które zadziała w wypadku rozwodu, lęków związanych z utratą pracy, bezdomności, otyłości, starości, przemocy, ciasnoty mieszkaniowej, chorujących rodziców, korpo-kultury, upadku ducha, a nawet krzywych zębów. Jest jakiś inny kult, ze świętymi księgami, dogmatami, kapłanami, liturgią i obietnicą raju? Oraz spowiedzią?

Psycholodzy, ci mainstreamowi ale nie tylko, jak wiadomo, wiedzą wszystko. Wiedzą zwłaszcza wszystko o zdrowiu, czyli o stanie idealnej harmonii, w którym człowiek może rozkwitnąć. Ten stan, bez względu na okoliczności życiowe: społeczne, ekonomiczne, kulturowe czy polityczne, najłatwiej osiągnąć na terapii. Jest całkowitym przypadkiem, że ta terapia to ich źródło dochodu. Tak jak jest przypadkiem, że to wspomniane okoliczności z reguły najmocniej ryją nam banię.

A zatem, dzięki psychologom wiemy, co to są zdrowe związki, zdrowe dzieciństwo, zdrowie psychiczne, zdrowe środowisko, zdrowa jednostka, zdrowa przestrzeń życiowa, a nawet zdrowa dieta. Wystarczy otworzyć dowolny portal i mamy dokładny opis kąta prostego w przyrodzie - czyli czegoś, co nie istnieje. Tę wiedzę czerpią z uczonych książek, intensywnych przemyśleń oraz dzięki wglądowi we własne, najzdrowsze niczym dopiero co narodzone eko-cielę, umysły.

Ludzkość, zwabiona wizją edenu, niepomna chujowych okoliczności, bo kto nie chciałby o nich zapomnieć, tych uwarunkowań, za którymi stoją zazwyczaj patriarchalne zabetonowane mity, gna do gabinetów, licząc na zbawienie. Chce uwolnić się od wykluczenia, opresji, niesprawiedliwego podziału dóbr, bezkarności i władzy czy stygmatyzacji ze względu na płeć, wiek czy kolor skóry. Efekt jest zwykle średni, kto zgadnie dlaczego, ale co za piękna okazja, by do ciężkiego wora z okolicznościami dorzucić im poczucie winy, bo się za mało starali. I tak mamy następny defekt, nad którym warto się pochylić i go przepracować.

Tu drobna refleksja: ludy natywne przetrwały bez psychologii. Niepojęte. Uwierzycie? Wytłumaczenie jest jasne jak nasza biała skóra. Wystarczy zobaczyć jak te ludy żyją. To ludy dzikie i niedorozwinięte, w spódniczkach z rafii albo czapce z foki, ergo: muszą umysłowo do nas i naszej zajebistej kultury dorosnąć. Kto widzi w tej refleksji post-kolonialne myślenie, oczywiście błądzi i szuka w całym czarnej dziury.

Żeby mówić zdrowiu, psycholodzy, to chyba logiczne, z natury muszą być w pełni zdrowi. Mocarni psychicznie. To dogmat. Studia pozbawiły ich ludzkich strachów, to też logiczne, jakby spadli z kosmosu a brud ziemski ich nie skalał. Po przemieleniu faktów w głowie, zdrowej oczywiście, wydają innym ostateczne wyroki - na przykład: żyjesz w niezdrowej relacji.

A może jednak ktoś, zapytam podstępnie, widział niezdrowego psychicznie psychologa?

Kolejny dogmat jest taki, że owe wyroki wydają za absolutnie kategoryczną, betonową ścianą chłodnej kalkulacji. To przeczy co prawda ludzkiej naturze, relacje zawsze są wymianą emocji i doświadczeń, ale boski anturaż potrzebuje wyniosłej postawy. Brak koturnów i korony sprowadza bogów na Ziemię i czyni zwykłymi, a to mogłoby dodatkowo pomieszczać nam w głowach - jako rzekł kiedyś Freud, pykający fajeczkę mizogin i seksista.

Z tego wynika następny dogmat, że nie mamy prawa wątpić w tę ich doskonałość wątpić, że użyję składni z “Dnia świra”. Nie mamy prawa podważać osądów, zadać pytań o stan ich emocjonalnego i umysłowego zjebania, jaki towarzyszy nam, ludziom, bo, tak - zgadliście, jesteśmy ignorantami.

Jesteśmy. Ludźmi. Którzy. Nie. Mają. Pojęcia.

(ja co prawda studiowałam psychologię, nie kliniczną a społeczną, ale nie praktykowałam, co lokuje mnie gdzieś na poziomie babiny sprzątającej kościelne posadzki, która ma przywilej dotknięcia stópki jezuska na zapleczu, gdzie reszta nie ma wstępu)

Zwątpienie w tę doskonałość jest aktem rewolucyjno-barbarzyńskim. Powiedzmy to otwarcie. To kala świętość i podważa nienaruszalne zasady. Dziś to już nie zasady a posady (zachodniego) świata. Kto je narusza, ma chorą głowę. Jest cała praktyka pacyfikowania niedowiarków i wichrzycieli, która sprowadza się do uznania ich za niestabilnych, z problemami (a jakże) psychicznymi. Buntownicy zawsze mają jakieś deficyty, które należy uleczyć terapeutycznie (kiedyś to były stosy), inaczej by przecież nie pierdolili takich kocopołów. A już zwłaszcza te wszystkie rozhisteryzowane, rozgniewane kobiety - wiedźmy.

Owa praktyka polega na wybijaniu zębów, żeby wspomniane wcześniej okoliczności broń boże nie uległy jakiejś zmianie, pod wpływem ugryzień.

Jeśli to nie jest (dodam, bo to zawsze dodaję) narzędzie kulturowej opresji i kontroli, można mnie wygnać za bramy miejskie, wcześniej polewając smołą i obsypując pierzem.

Ludzie dotknięci ręką boga, z dyplomem na ścianie jako certyfikatem nieskalania, są bez zadr i pęknięć. Nie mają towarzyszącego nam w mniejszym lub większym stopniu szaleństwa, które osobiście uważam za normę w nienormalnej rzeczywistości, nie zmagają się z tym wszystkim, o co potyka się człowiek w trakcie życia zaliczając glebę, i co powoduje nasze kręćki i zakłóca ogląd świata, (zwykle to ucieczka przed reality) od którego oczy nam pękają.

W tej grupie zawodowej, mówię o psychologach, kryzysy i kręćki nie istnieją. Kropka.Tak jak nie istnieją grzeszne ręce księdza, przedstawiciela boga na Ziemi. Spróbujcie zwątpić. Spróbujcie się do nich przyrównać i powiedzieć, że między wami a nimi nie ma wielkiej różnicy. Usta wam zgniją, ręka uschnie i zabrzmią gromy niebieskie.

Hierarchia zawsze tworzy oświeconych i namaszczonych oraz maluczkich, żyjących w wiecznym grzechu lub emocjonalnej ciemności. Na górze zaś zawsze jest światłość wiekuista. Amen i koniec wstępu.

Wracając do pani Ewy. Jako religijny odszczepieniec (tu brakuje mi feminatywu) którego kiedyś pochowają bez namaszczeń w niepoświęconej ziemi, mam pytanie:

Czy wieloletni związek (40 lat!) z alkoholikiem upoważnia kogokolwiek do pouczania maluczkich o tym, czym jest zdrowe małżeństwo?

Zatrzymajmy się teraz na chwilę, bo pytanie, przyznacie, jest w sumie dość paskudne. Nie można odbierać kobiecie prawa do dania świadectwa jej doświadczeniom. Gdzie twoja feministyczna pryncypialność, Deskiewicz, skoro pani Woydyłło przeszła w małżeństwie piekło?

Odpowiadam: nie można odbierać, pełna zgoda. I jeszcze: tak, upoważnia, nawet bardzo, bo faktycznie istotą sprawy jest doświadczenie. Dokładnie tak, jak w kulturach natywnych.

Tu można byłoby postawić kropkę i zabrać psa na spacer, ja jednak podrążę.

Problem bowiem jest w tym, że we wspomnianym wywiadzie i kejsie Woydyłło (nie tylko jej - Eichelberger miał romans z pacjentką, nie pamiętam jego pokuty ale znów naucza o wierności w ogóle i wierności dogmatom), istotą jest zawodowy autorytet i towarzysząca mu aura nieomylności, tak wspaniale wykreowana przez media.

A to zasadniczo zmienia postać rzeczy.

Zatem, mam kolejne pytanie: co się działo z tą zawodową przenikliwością pani Ewy Woydyłło, którą roztacza przed czytelnikami Wyborczej, przez tamte prawie pół wieku męki? Wieku chlania, rzygania, kłamstw, zdrad, wszelkiego upodlenia, manipulacji, krętactwa, niedotrzymanych obietnic, czasem sikania w łóżko, bełkotu, tajemnic, nieprzewidywalności i całego tego alkoholowego ścierwa?

To, że głowa była wtedy zdrowa, choć każdemu innemu człowiekowi alko-ścierwo zrobiłoby w niej budyń, pani Ewa nie wątpiła. Kontynuowała zawodową karierę, w materii cudzych ran i emocji. Gdyby miała wątpliwości co do stanu swojej głowy, to, może naiwnie rozumuję, w imię odpowiedzialności i etyki swojej profesji, zaprzestałaby praktyki - czy źle rozumuję?

Zatem, w tamtym czasie pani Ewa prowadziła terapie i wyrokowała, że jej pacjenci żyją w niedojrzałych związkach, z przemocą, kłamstwami, manipulacją czy uzależnieniem.

Jak prowadziła terapię?

(ależ te pytania się piętrzą!)

Czy wspierała ich, aby wytrwali kolejne dziesięciolecia w gównie, czy żeby odeszli? Czy myślała, słuchając historii z cudzego alko-piekła: trwaj piekielna chwilo - bo sama w niej trwała lat ponad czterdzieści? Czy wręcz przeciwnie, z niezachwianą pewnością tłumaczyła ludziom w gabinecie, jakie to niedobre dla ich zdrowia psychicznego? Czy miała wtedy dysonans poznawczy i poczucie odrealnienia? - a może boskość wyklucza dysonans? Czy taka niespójność, kiedy obraz się rozjeżdża i nic do siebie nie pasuje, daje aby pewność co do własnych kompetencji i spostrzeżeń? Bo czyja prawda jest najmojsza, pani domu, w rozpaczy uporczywej, która wylewa co rusz wódkę do zlewu, czy pani w gabinecie, z koturnach?

A co z superwizją? Czy jej superwizorzy mieli jakieś wątpliwości, wiedząc, że Woydyłło tkwi latami w zaburzonej wódą relacji? Wiedzieli - czy to ukryła? Nie bili na alarm? Kogo tak naprawdę wspierali? I dlaczego tylko panią Ewą i jej znanego, przemiłego męża a nie ofiary jej zmąconego kryzysem umysłu, bo że życie z alkoholikiem, dzień/noc, przez 40 lat, z całą towarzyszącą tej chorobie psychiczną rozpierduchą mąci umysł, to się chyba zgodzimy?

A może pani Ewa uznała, że da radę i sprawdzała w gabinecie, na ile tę radę daje? Może raz dawała a raz nie, w zależności co mąż akurat wyczyniał?

Są i inne pytania.

Czy tak zwane środowisko przymykało oczy, żeby nie psuć świetnie zapowiadającej się kariery utalentowanej żonie profesora Osiatyńskiego? Podobnie, jak przymykało oko na kolegę Samsona i jego pedofilskie upodobania, a przecież wzrok mają wprost sokoli?

Z drgnięcia mięśnia na twarzy wyczytają trapiące człowieka złe smoki a tu proszę, całkowita ślepota. Dopiero zdjęcia dzieci na golasa, pacjentów Samsona, znalezione na śmietniku obok jego domu, przywróciły im talent patrzenia. A gdyby zdjęć nie znaleziono? - co było cudem i palcem bożym, czy środowisko, tak przenikliwe i czujne w wykrywaniu zaburzeń, nadal chodziłoby do Andrzeja na kawę, postukując zawadiacko białą laską?

Stąd moja słuszna wątpliwość, że superwizja eliminuje zagrożenia. A może niesłuszna? Przecież Samson musiał mieć kogoś, z kim się regularnie spotykał. O czym rozmawiał z innym, równie lub bardziej uznanym w środowisku terapeutą? O pogodzie? A może o swojej nowatorskiej terapii, jak się potem tłumaczył z więzienia?

“Przybliży mi kolega tę metodę?

A owszem, to mizianie własnym chujem dziecka, które ma mały kontakt z rzeczywistością.

Dobrze, jak się kolega z tym czuje?

Nie narzekam, lepiej być nie może.

Dobrze, a przepracował już kolega żałobę po matce? Bo jakby co, to jestem.

Przepracowałem.

Dobrze, to co, koniaczek?”

Tak to wyglądało? Czy popłynęłam?

Superwizja, o czym Olimp polskiej psychologii zawsze nam przypominał, to sprawa absolutnie istotna, tak przynajmniej słyszeliśmy. Ewa Woydyłło zatem też miała wsparcie. Wsparcie? - gdzie zatem ten progres, pytam? Gdzie walka o własny dobrostan i stawianie granic? Gdzie nie branie odpowiedzialności za cudze nałogi? Gdzie słynne współuzależnienie, wbijane pacjentom do głowy, i cały proces terapeutyczny, by się z niego wyleczyć? Mówię o tym, o czym słyszy od psychologa każda osoba w związku z uzależnionym. Mówię o czterdziestu latach superwizji pani Ewy.

Krew w piach? Opór? Żart jakiś? Czy mówimy o skuteczności terapii czy o jakimś bycie stricte teoretycznym i kapryśnym, niczym wola boska?

Teraz będzie druga refleksja: Ted Bundy, studiując na Uniwersytecie Waszyngtońskim udzielał się w kółku psychologicznym, miał nawet plany porzucenia prawa i robienia kariery w kierunku sajko. Interesowała go (hehe) kryminologia. Profesorowie, najlepsi uczelniani psycholodzy i psychiatrzy, creme di creme jego Alma Mater, bardzo Teda polubili. Spędzali z nim czas, bo był uroczy i zaangażowany. W tym czasie Ted mordował radośnie kolejne dziewczyny. Nikt z nas nie przypuszczał, że to psychicznie zdeformowany człowiek, mówiła tamtejsza kadra, wodząc oczami w poszukiwaniu swojej aureoli, gdy czyny Teda wyszły na jaw. On był bardzo zrównoważony i miły.

To tyle o związku sokolego oka z reality.

Jest jeszcze kwestia wglądu w sytuację pacjenta, kiedy jego słowa mogą triggerować i wzbudzać u psychoterapeuty skrajne emocje. Są też strategie przetrwania, wynikające z patologicznej sytuacji domowej - jeśli w mniemaniu psycholożki były one najlepsze bo własne i praktykowane, musiało to przecież kształtować jej rekomendacje terapeutyczne. A jeśli były błędne, mimo, że własne? Ups, no nie wyszło?

Albo racjonalizowanie swojego położenia. Następna mina. Być może Osiatyński nie był agresywny, ale inny pijący koleżka mógł być zagrożeniem dla życia partnerki, zaś utwierdzona w swoich osobistych przekonaniach psycholożka mogła nie dostrzec różnic; pijak to pijak, pogada i zaśnie. A koleżka partnerkę udusił lub zatłukł, bo w porę nie odeszła.

Btw, Eichelberger racjonalizował na łamach Wyborczej zdrady, że takie normalne. Robił to całkiem przypadkiem, chyba rozumiecie?

Jakie konsekwencje ponieśli ci wszyscy, którzy szukali u Woydyłło wtedy pomocy, bo kierowali się wiarą w profesjonalizm i pragmatyzm pani Ewy i brakiem zastrzeżeń jej środowiska? Raczej wierzyli, że nic nie zakłóca relacji terapeutycznej a już zwłaszcza alkoholik w domu psychoterapeutki, wraz z wszystkimi towarzyszącymi temu demonami. Byli pewni, że system ich ochroni i wyeliminuje osoby, którym, z powodu życiowych okoliczności i tragedii, brakuje w tym momencie kompetencji do prowadzenia terapii; gdyby to było pytanie, to byłoby ono retoryczne.

Pacjenci są przekonani, że system działa, bo, hej-kurwa-ho!, jest superwizja!

Korci mnie, aby powiedzieć, że w takiej i podobnej sytuacji dobrze by było, aby psycholog/żka zrezygnowali z nauczania innych o zdrowych związkach, dopóki własnego, dotkniętego chorobą, nie ogarnią, bo mess w jego/jej głowie (za który nie obwiniam - patrz: okoliczności) może wpłynąć na ich pracę i skrzywdzić osoby, które szukają u niego/niej pomocy. Korci mnie wyrażenie opinii, że długoletni, chroniczny alkoholizm małżonka odbiera żonie rozsądek, obiektywizm a nawet moralność. Mówię tu o kosztach ludzkich.

Tylko co z tego, że korci, skoro zazwyczaj nikt tego nie robi?

Co jest takiego w potędze tego zawodu, że trudno jest im się przyznać, że nie są bogami z mieczami świetlnymi, ze szczególnymi prawami oraz umysłem zawsze jasnym i krystalicznie ostrym? Czy dlatego trudno, bo musieliby zrezygnować ze swojej wyniosłej kulturowo i hierarchicznej roli? Zwłaszcza teraz, gdy psychologia jest nowym kościołem? Zrezygnować ze świadomości, łaskoczącej przyjemnie ego, że są dla innych wyrocznią? Z władzy i kontroli, dającej poczucie bezpieczeństwa i uprzywilejowania? Z poczucia bycia niemal wybrańcem, bo znają każdą odpowiedź, o czym zaświadcza dyplom na gwoździu?

Pora powrócić do zasadniczego pytania: czy można pouczać innych z wysokości swojego autorytetu, czym jest dojrzała, czerwona jak krew miłość, jeśli przez większość życia byliśmy w zielonej, sfermentowanej? Moje zdanie znacie. Teoretyczno-akademickie rozkminy o kwadraturze naszego mózgu lub układu współczulnego stoją w sprzeczności do meandrów i nieregularnych dziur ludzkiego doświadczenia. Stoją w poprzek doświadczeniu.

Judith Lewis Herman pisze, że wszelkie krzywdy, będące z reguły źródłem problemów psychicznych, powinno się leczyć w społeczności, w której do nich doszło. Społeczność powinna je uznać, ochronić ofiarę, zaadaptować zdarzenie, zdobyć się na akt zadośćuczynienia. To działania leczące nie tylko jednostkę. To leczy cała grupę. Tak postępują ludy natywne. Bez czary-mary psychologii, co to nas zbawia ode złego. Bez substytutu społecznego w postaci terapeuty, wypreparowanego z otoczenia.

Ta idea do mnie przemawia, jednak zachodnia kultura poszła inną drogą. Mamy prawo, kulawe, jeśli chodzi o naprawę krzywd, i mamy industrię psychologiczną. Przypadkiem, oczywiście, wszystko to jest zmonetyzowane. Jest jeszcze Otwarty Dialog, idący ścieżką rozwiązań ludów natywnych, rodem z Finlandii, zrobiłam z niego kiedyś szkolenie, ale się nie przyjął. Za drogi. Za drogi, bo ciężar kosztów terapii przerzucano w nim z prywatnych gabinetów na państwo, a to jest uderzenie w podstawy imperium. Że uderza w kieszenie pacjentów, to, niu niu niu, tylko bez złości, bo złość wymaga terapii a zdrowie to rzecz bezcenna. Oraz święta.

Oho, chyba mi wjeżdża kolejna, trzecia już refleksja: pomyśleliście kiedyś, jak wiele w psychologii jest uogólnień i jak mało wiemy o tym, jak ludzka populacja radzi sobie z przeciwnościami życia? Jak potężna jest siła ludzkiej rezyliencji? Terapia leczy zachodnią Amerykę i Europę, reszta, w okolicznościach wybitnie niesprzyjających, jednak daje radę. Ale ale, kto nazwie to post-kolonialną optyką, ten idzie do piekła.

Mnie to przypomina pracę Roberta D. Hare, badającego psychopatów w więzieniach. Wnioski zawarte w Skali Obserwacyjnej Skłonności Psychopatycznych wysnuł z rozmów z tymi, uwaga, którzy dali się złapać. Innymi słowy, jego Skala dotyczy największych wśród nich frajerów i ciamajd. Innymi słowy, psychopata niezłapany jest trudny do zdiagnozowania. Innymi słowy, jest w środowisku normalizowany. Innymi słowy, jest bezpieczny. Jaki to związek z głównym wątkiem? Ano taki, że obserwacja psychiatryczno-psychologiczna jest wybiórcza. Z dziurami w sicie wielkości błogosławionego opłatka.

Nie było moją intencją odradzać komukolwiek terapię. Mój punkt widzenia nie jest obowiązkowy. Nie było nią także komentowanie życia osobistego Ewy Woydyłło, choć sama o nim szeroko mówiła. To jej profesja i jej wywody mnie sprowokowały. Po prawdzie, uważam, że skomentowałam raczej kościół korporacyjny. Nic mnie obchodzi ona i jej małżeństwo, tak jak nie obchodzi mnie, co w domu robią księża i politycy. To ich sfera prywatna, do uszanowania, chyba że pouczają mnie jak żyć, sami zaś po godzinach polują na dzieci albo tłuką żony. I chyba jeszcze wtedy, kiedy nauki dotyczą wyłącznie nieoświeconych, wybrańców zaś nie dotyczą.

A w ogóle, i już kończąc naprawdę, zachęcam do przemyślenia, dlaczego przez te wszystkie lata działalności psychoterapeutyczno-medialnej Ewy Woydyłło i jej towarzystwa, nikt nigdy nie zadał tych pytań? -

Dla dobra pacjentów, bo zdaje się, jest to najwyższy psychologiczny dogmat - czy tutaj też się mylę?

Zdjęcie: urbex, trochę bez związku a trochę w związku.

Ta teoria mówi, że bez możliwości posiedzenia tam, na ławce, w ciszy, w oderwaniu od jazgotu reality, w onirycznej mgle albo w słońcu, na wyschniętej pomarańczowej pustyni albo w buszu, na greckiej wyspie albo na patio starego domu w Nowym Orleanie, gdzie wśród kojących odgłosów szemrzącej fontanny i w gęstej zieleni wisi sobie wisielec z połyskującym brylantem na palcu, otóż bez tego ogrodu nie można rzeczywistości nazwać, opisać, zrozumieć. Przetrwać nie można.

Mówię o literaturze.

O wieczornym czytaniu, gaszeniu światła i o patrzeniu w noc, żeby obraz trwał.

Ludzki gatunek stworzył sztukę, aby nie oszaleć. Oto moja teza. To szczelina, pęknięcie, przez którą sączy się światło, jak śpiewał Leonard Cohen w swoim hymnie. Pytanie tylko, co pęka, my czy to, co na zewnątrz. Może nie ma różnicy. Bez tej szczeliny jesteśmy wyłącznie dzikimi istotami, które węszą, biegną, kradną, zjadają, srają, kopulują, śpią a potem wstają, żeby pobiec dalej, w poszukiwaniu kolejnego łupu. A potem umierają. W ciemności albo ślepi.

Sztuka nas zatrzymuje. W biegu nie da się dostrzec detalu i jego piękna; nie da się oddychać w tumanie kurzu pod nogami, w tym nieustannych tupaniu. Inny walor jest taki, że sztuka pozwala nam obcować z rzeczywistością skończoną, zamkniętą w ramach: obrazu, okładek, partytur czy napisów początkowych i końcowych. Daje nam to poczuciu kontroli w otaczającym nas chaosie i nieprzewidywalności.

Ktoś powie, że to złudna kontrola, ale czy mamy inną?

Czytam “Inne głosy inne ściany” Trumana Capote’a. To już chyba trzeci raz, o ile się nie mylę - objaw instynktu samozachowawczego; czytam, żeby nie zwariować.

Akacje porośnięte zwiewnym hiszpańskim bluszczem, Jesus Gorączka i jego fotel na biegunach, Zoo ze szramą na szyi od brzytwy, tajemnicza dama w oknie w białej peruce, wypolerowane paznokcie kuzyna Randolpha i jego maniery, węże wodne, stary hotel gdzieś na bagnach, dzika dziewczynka z rudą czupryną, dzwon w trawie wzywający kiedyś niewolników, talizmany chroniące od złego - tego złego, co się zbliża, upał i gwałtowne parne burze, czerwona piłeczka, zeskakująca upiornie po schodach - czy to nie dobry powód, żeby zostawić typa, który myli Grenlandię z Islandią? Typa, który ma przycisk atomowy?

Co za kurewskie szczęście, myślę, że ta dudniąca od ludzkiej gonitwy Ziemia wydała Capote’a na świat, dzięki czemu możemy wejść do czarodziejskiego ogrodu Alabamy lat trzydziestych. Co za epicki paradoks, że mały Truman, piękne i dziwne dziecko, stał tak często na polnej drodze przed domem krewnych gdzieś na głębokim południu, i patrzył jak jego matka z aspiracjami oraz ojciec, drobny wyszczekany cwaniaczek, odjeżdżali niknąc w pyle, każde osobno, w pogoni za swoim łupem - całkiem nieświadomi, że właśnie okrywają syna talentem, który go kiedyś zniszczy. Co za pomieszanie błogosławieństwa i tragedii, że zostawiali mu jedynie ulotny zapach perfum i niespełnione obietnice, budząc tęsknotę za niedostępnymi światami, z czego potem Capote stworzy kilka arcydzieł i swoją upragnioną boską rzeczywistość, którą też zniszczy. Co za dar i przekleństwo, że tamten kurz na skórze spowodował cudowne pęknięcie, przez które wydostały się później światy oszałamiające oraz potwory, które Trumana zabiły.

Miałam napisać o dobrodziejstwach znikania w czarodziejskim ogrodzie, kiedy natężenie jazgotu przekracza wszystkie granice, a przecież piszę o cenie. Ta cena musi się pojawić, inaczej zamiast ze sztuką mamy do czynienia z pierdoleniem.

Capote nie napisałby historii panny Bobbit, innego pięknego i dziwnego dziecka z opowiadania “Dzieci w dniu urodzin”, historii kończącej się nagle na pylistej drodze, gdyby sam się na tej drodze nie stał. Bo czy nie na tym polega to fatum, archetypiczna wędrówka człowieka zawarta we wzorcu Proppa, gdzie bez gonitwy, chaosu, warczenia i towarzyszących temu chmur duszącego pyłu nie dostaniemy klucza do furtki, za którą są magiczne przestrzenie? Nie będzie dla nas miejsca, gdzie możemy od terroru świata odpocząć, odetchnąć? I że ci, którzy tworzą sztukę i ci, którzy sztuki szukają, muszą ten pył posmakować? Kto twierdzi, że wyszedł czysty z traktów życia, albo łże albo udaje, że żyje.

A co z resztą biegaczy? Reszcie to lata, dosłownie, bo gdy gnają przed siebie to wiatr zwiewa im magię ze skóry. Nawet nie wiedzą, że istnieje pył księżycowy i że jest hałas nie do wytrzymania, bo sami są hałasem. Nie mają co prawda olśnień i wzruszeń, ale też nie mają dylematów, takich, jakie mają ludzie, którzy odkładają książkę, gaszą światło a potem długo patrzą w noc, chcąc zatrzymać obraz tamtego ogrodu, bo wiedzą, że furtka zaraz się zatrzaśnie.

I może, teraz tak myślę, to jedyny wybór jaki naprawdę nam dano: pędzić i za to płacić, albo stanąć i też płacić?

Fota/ Irving Penn/ NY/1948 - rok wydania “Innych głosów innych ścian”.

.

W swoim artykule (link w komentarzu - bardzo polecam, co za dziennikarstwo!) nawiązuje m.in. do „Rozprawy o kolonializmie” Aimé Césaire, który twierdził, że “brutalne narzędzia imperializmu i kolonializmu ostatecznie wracają do kraju ojczystego. To zjawisko znane jest jako imperialny bumerang.”

Kiedy osadnicy zdobywali “dziki zachód” i kiedy wykuwał się mit amerykańskiego obywatela, nikt nie przypuszczał, jak szybko ten twór państwowy, oparty na brutalności, chciwości i ekspansji dostanie bumerangiem po głowie. Bo gdy już zakończył się etap kolonizacji, gdy już zabrano ziemię ludom rdzennym, a ich samych albo zabito albo umieszczono w rezerwatach, i gdy wydawało się, że nic nie jest w stanie zakłócić eldorado, bumerang właśnie odwracał trajektorię swojego lotu.

Północna i Południowa Dakota, Nebraska, Kansas, Oklahoma, połowa Teksasu, część stanu Montana, Wyoming, Kolorado i Nowego Meksyku - w sumie cała środkowa Ameryka Północna w latach trzydziestych została zasypana czarnym pyłem. Znikały pod nim farmy, miasteczka, szkoły, banki, drogi, uprawy, tory kolejowe oraz ludzie. Pod tym pyłem grzebano tysiące tych, który zmarli z powodu uduszenia.

Preria, pokrywająca powyższe stany, zwana przez osadników Wielkimi Nizinami, po której przemieszczały się jedynie stada bizonów, zasiedlona przez pokolenia Indian, nigdy nie była przyjaznym dla człowieka miejscem. Latem nawiedzały ją potężne upały i susze, zimą lodowaty wiatr i niskie temperatury. Rdzenne plemiona nie ingerowały w naturę. W zgodzie z nią korzystały z tego, co natura stworzyła. Aż przyszedł biały i powiedział: ja nie zrobię tu dealu? - weź, potrzymaj mi flaszkę. Rozprawił się z rdzennymi, wybił miliony bizonów, zaczął uprawiać zboże.

Wywrócono na lewą stronę całą glebę, która trzymała przez setki tysiące lat tę ziemię w ryzach. Skuszeni darmowymi działkami, wsparciem państwa i zyskami z upraw pszenicy, Amerykanie ruszyli, by orać, orać, orać. Bumerang nad ich głowami świszczał ale kto by tam słuchał, skoro płynęła rzeka kasy. A potem ziemia odpowiedziała. Rozryta, pozbawiona korzeni traw, zakotłowała się w powietrzu, niczym duch zemsty zabitych plemion. Wszystko przykrył czarny, duszący pył i nawet mocarny mit założycielski nie był w stanie go pokonać.

Amerykanie, jak to mają w zwyczaju, walczyli dzielnie. To minie, mówili po pierwszej, dziesiątej, setnej burzy pyłowej. Damy radę. Zatykali szmatami dziury w ścianach chałup, wieszali mokre prześcieradła w oknach, wywozili dzieci do rodziny, żeby nie umierały, jedli patyki, trwali uczepieni tej ziemi (swojej-nie swojej) wychudłymi rękoma, próbowali siać i zbierać. Wszystko na nic. Potem przyszedł krach i spadły ceny pszenicy. Zaczęła się amerykańska tragedia i amerykański spektakularny odwrót. Te setki tysięcy farmerów-bankrutów rozpoczęło ewakuację. Wszędzie powstawały koczowiska białej biedy. Głód, bezdomność, przemoc, choroby, alkoholizm, samobójstwa, trauma pokoleniowa - imperialny bumerang roztrzaskał Ameryce czaszkę a karma wróciła, w postaci losu ludów rdzennych.

Uratowała ich, prawdę mówiąc, II wojna światowa. Wyciągnęła z piekła nędzy, ubrała w kamasze, dała żołd, rzuciła do Europy, potem na Pacyfik w wojnie z Koreą. Potem ich synów pochłonął Wietnam, potem ich wnuków Afganistan, potem Irak. Inne ziemie, inne burze, tropikalne, pyłowe - whatever, ale zawsze ten sam mit (mnie się nie uda?) i ten sam, spektakularny odwrót, z używkami, przemocą, śmiercią i traumą na drogę powrotną do domu.

Oni, myślę sobie, z tych Wielkich Nizin nigdy nie wyjdą. Raz rzucony bumerang musi krążyć, bo taka jego natura. Podbój musi się odbywać, nieważne konsekwencje i koszty ludzkie. Nieważne miejsce. Bojówki ICE, walczące z Amerykanami, są tego najjaskrawszym i być może ostatecznym przykładem. Może to ostatni rozdział wielkiego podboju i rozrywania tamtejszej ziemi pługiem? Może wielki dziejowy bumerang, po zatoczeniu koła wraca, niosąc za sobą pył i groby, żeby historia też mogła je zatoczyć, zgodnie z ludzką naturą?

Polecam książkę Timothy’ego Egana Brudne lata trzydzieste. Opowieść o wielkich burzach pyłowych. Wydawnictwo Czarne, a także zdjęcia z tamtych czasów (Arthur Rothstein i Dorothea Lange)

Foto/ Lange

Abstrahując od tytułu, który sugeruje jakieś przypadkowe wypalenie z broni a nie morderstwo z zimną krwią, moją uwagę zwróciły rechoczące buźki, jako reakcje na tekst o zabitej.

Na 196 reakcji (godzina po publikacji) rechot pojawił się w 36. - to ponad 18% całości.

Z czego na 36 rechotów 30 było autorstwa mężczyzn.

Jeśli myślicie, że to straszne, informuję, że to początek opowieści i że dalej robi się naprawdę przerażająco.

Napisałam komentarz z tej obserwacji, tylko fakty, zero refleksji: “Na trzydzieści sześć osób rozbawionych tą sytuacją, a konkretnie śmiercią kobiety, trzydzieści to mężczyźni.”

Taka była jego treść.

Na ten komentarz zareagowało 419 osób z czego 231 polubiło (lekka przewaga kobiet) a 176 zarechotało - 90 % to mężczyźni. Pojawiły się też komentarze do mojej uwagi, dokładnie 46 kawałków, które w 99 % wydalili z siebie panowie - o tym za chwilę.

Dziś, kiedy minęła doba od kiedy zajawka wisi na fejsie TVN, sytuacja wygląda następująco:

1200 reakcji, z czego 614 to rechot, co stanowi już ponad 50% wszystkich odzewów, i tu was pewnie nie zaskoczę gdy powiem, że w przeważającej większości rechoczą mężczyźni. Cały czas mówimy o tekście przybliżającym osobę zabitej 36-latki, matki, kobiety bez kartoteki kryminalnej.

Co do komentarzy pod moim spostrzeżeniem, można podzielić je na trzy grupy:

1. jestem kobietą więc jestem głupia - mężczyźni są mądrzy, stąd ich reakcje

2. mam spierdalać do kuchni, gdzie moje miejsce

3. zasłużyła

Proporcje: prawie równe, z przewagą ostatniej grupy czyli victim-blaming.

Autorzy: 99,9 % to faceci.

Nie sprawdzałam, bo nie mam narzędzi, ilu z rechoczących to ludzie a ilu to wyprodukowane boty, które mają za zadanie kształtować opinie. Bez względu na to, ważne jest, że ich produkcją zajmują się właściciele mediów społecznościowych, czyli mężczyźni.

A co nam to niezamierzone badanie społeczne mówi o świecie? Moim zdaniem, ono mówi nam wszystko.

Wniosek 1.

Nieważne co napiszemy (czy powiemy), i że są to fakty możliwe do skonfrontowania natychmiast, bo wystarczyło kliknąć w reakcje by fakty potwierdzić, dla mężczyzn jesteśmy kłamliwymi sukami.

Wniosek 2.

Ikona roześmianej buźki to narzędzie do ekspresji głębokiej pogardy, jaką mężczyźni okazują na socjalach w odpowiedzi na teksty kobiet lub o kobietach.

Wniosek 3.

Pogarda ma na celu zohydzenie kobiet i odebrania im człowieczeństwa oraz prawa głosu, i bez znaczenia są okoliczności oraz to, co kobietę spotka i jaka tragedia za tym się kryje.

Wniosek 4.

Mężczyźni z wielu opcji wybierają głównie victim-blaming, za jego pomocą się dowartościowują; supremacja męska jest dla nich normą, nieważne jakimi sposobami osiągnięta. Strzał w głowę spełnia te kryteria.

Wniosek 5.

Yes, all men - ci z nich, którzy dostrzegają fakty (polubienie mojego komentarza) nie reagują na ściek i nie korzystają z możliwości zdyscyplinowania kolegów, uważając, prawdopodobnie, że to nie ich sprawa. Dyscyplinowanie kobiet jest łatwiejsze.

Wniosek 6.

Jesteśmy w dupie.

Jesteśmy w dupie, bo ofiarę natychmiast zdeptała administracja rządowa. Nie mają tu znaczenia intencje, czyli ochrona prywatnej armii trumpa, niezbędnej, gdy ten rząd się zachwieje i rozpocznie się civil war; tym samym znormalizowano na globalną skalę zarówno śmierć kobiety jak i hejt pośmiertny, nadając im status oficjalny i sankcjonując skakanie po kobiecych trupach (patrzcie na Amerykę, powtarzam, tam wykuwa się nowy porządek). Mężczyźni na to czekali.

Socjale zaś stały się najpotężniejszą patriarchalną bronią, z której ochoczo i bez jakichkolwiek konsekwencji mężczyźni korzystają, odbierając nam podmiotowość i prawo do życia, i zabijając nas nawet po śmierci; broń ta przestała być wyłącznie wirtualna i symboliczna, a stała się skutecznym przedłużeniem ich przekonań w realu.

Jeśli macie inne wnioski, poproszę.

I na koniec, zamaskowana kreatura, tuż po oddaniu ostatniego strzału w głowę Renne, co słychać na udostępnionym wczoraj, nowym filmie, mówi “fucking bitch”.

Tekst ukazał się na Mamadoo i dotyczy kogo? Kobiet oczywiście.

I, oczywiście, chodzi o rany z dzieciństwa, które to rany psycholog/żka pomoże wylizać.

Manipulacja, jak mówi definicja, jest to forma wywierania wpływu na osobę lub grupę w taki sposób, by nieświadomie i z własnej woli realizowali cele manipulatora. Autor manipulacji dąży do osiągnięcia korzyści osobistych, ekonomicznych lub politycznych (ja dodam: społecznych) kosztem poddawanych niej osób. Najlepsze wyniki manipulacji osiągane są wtedy, gdy jej założenia oparte są częściowo na prawdzie. Pomieszanie prawdy z kłamstwem niesie efekt zagubienia i większą podatność na manipulację. Utrąca też ewentualne krytyczne myślenie i wątpliwości. Kontrargumentem jest wówczas powoływanie się na zawarty w manipulacji strzęp faktu, co skutecznie zamyka manipulowanym usta.

“Daddy issues” jest tego najlepszym przykładem. Teza jest taka, że zły tatuś, nieobecny, agresywny, niedostępny, niedotrzymujący słowa czy zaniedbujący, rani swoje córki, a one te rany wnoszą w dorosłe życie. Prawda, nieprawdaż?

A potem, co jest prostą konsekwencją ich psychicznych deficytów, wybierają takich samych partnerów, odrzucając tych dobrych. Wniosek wraz z zaleceniem? Terapia.

Patrizia Romito, wykładowczyni psychologii społecznej na uniwersytecie w Trieście, w swojej książce “Ogłuszająca cisza. Ukryta przemoc wobec kobiet i nieletnich” (wydanej po włosku i angielsku) pisze, że kultura wypracowała skuteczne narzędzia, dzięki którym kobiety się ucisza. To choćby victim blaming, normalizacja, eufemizacja, czy psychologizacja. Dzięki nim nie jest zagrożony utrwalony porządek a pacyfikacja ewentualnego buntu jest skuteczna.

Przytoczona powyżej teza zawiera je wszystkie.

Zacznijmy od “złego tatusia”. To wytwór zarówno kultury jak i biologii. Z pokolenia na pokolenie mężczyźni przekazują sobie pałeczkę przekonań na temat tego, co to znaczy być ojcem - oraz, być mężczyzną. Nie bądź cipą - oto motto.

Masz być twardy, pryncypialny, pewny swoich racji, masz się realizować, wyznaczać granice, zarabiać i awansować, masz pokazywać determinację i siłę, spłodzić syna (no dobra, również córkę - dziecko jednak nieco wybrakowane), zbudować dom, zasadzić drzewo, być głową rodziny, rządzić w niej twardą ręką, ale sprawiedliwą. Oczywiście, sam określając zasady tej sprawiedliwości. Brakuje tylko korony - choć ona jest, pod postacią uprzywilejowania.

Kultura usprawiedliwia agresywnych, nieobecnych czy zaniedbujących dzieci ojców. Normalizuje ich zachowania. Nie dziwmy się. Są armią żołnierzy pilnujących porządku w swoim tycim imperium - dlatego jest w Polsce 15 mld długu alimentacyjnego; system surowością raczej nie grzeszy. Prawo, wytwór kultury, jak pisze Judith L. Herman, stoi na straży męskiej własności. W tym podstawowym społecznym kręgu, jakim jest rodzina, mężczyźni realizują jej większe cele. Męska siła została zmitologizowana. Jest wartością samą w sobie. Olśniewa bo symbolizuje bohatera. I zdrowie. Biologia, ten mało podkreślony determinant a szkoda, bo stale jest w kulturze obecny, pomaga. Istotą przetrwania gatunku jest bowiem rozsiewanie przez mężczyzn genów; wychowaniem tego, co z genów się rodzi, to już domena kobiet. Ochrona potomstwa, dla samców, to ochrona własnego dziedzictwa i przedłużenie siebie w przyszłości, pisze Michael Ghiglieri. Czy potomstwo, które nie zapewnia przedłużenia linii rodowej, jest dla ojców atrakcyjne?

Tu zapytałam Chat GPT, ile samodzielnych matek wychowuje niepełnosprawne dzieci, bo nie mogłam znaleźć statystyk (ach, dlaczegóż to dlaczegóż?) - odpowiedział, że w populacji jest ok 20% dzieci z przewlekłą chorobą a w Polsce samodzielnych matek też ok. 20%, z czego wnioskuje, cytuję: że wśród samotnych matek może być znaczący odsetek tych, które muszą opiekować się dziećmi z przewlekłymi chorobami lub specjalnymi potrzebami. (To szacunek oparty na epidemiologii populacji – nie jest dokładnym statystycznym wskaźnikiem, bo brak jest oficjalnych danych w tej postaci).

Koniec cytatu.

Wróćmy do tezy. A więc: córki i ich rany, wymagające terapii. A co z synami? Otóż z synami sprawa ma się nieco inaczej. “Daddy issues” w kulturze to wielki temat. Króluje zwłaszcza w amerykańskim kinie i literaturze. Oto syn, który zmaga się z cieniem ojca, wychodzi zwycięsko z czarnej tatowej dupy poprzez odważne działania: albo doprowadza do pokoleniowego porozumienia i serdecznego poklepywania się po plecach, albo, do wyklucia się nowego człowieka, wolnego od cienia. Tak czy owak, cień jest źródłem mocy. U kobiet - źródłem zjebania głowy. Tak powstają bohaterowie, którzy ofiarą byli tylko przez chwilę. Ich sprawczość, siła, waleczność, świadomość i męstwo tę niewygodną pozycję likwiduje. Mit kulturowy i ukryte w nim przekonania triumfują.

Jest climax jest kino, aż chce się powiedzieć.

Zgodnie z tezą, dla kobiet ta droga nie istnieje. Na scenę wkracza psychologizacja. Lizanie ran w objęciu psychoterapeuty to jedyne rozwiązanie i jedyna ścieżka. Nie jesteśmy w stanie same przekroczyć fatum, więcej, my je wciąż powielamy. Nasze wybory (wybór partnera) to nieustająca karuzela błędów. Zerowa świadomość. Brak siły, determinacji i charakteru. Ktoś nas musi poprowadzić za rękę, jak tatuś do ołtarza. Oczywiście, o tym, że wybieramy z tego co jest do wyboru, czyli z zawodników w sztafecie z pałeczką patriarchalnych przekonań w garści, ani słowa. Ani słowa o tym, że nasze matki również miały taki wybór, stąd osoba tatusia.

Psychologizacja to potężna strategia, bo podpierająca się nauką. Nic to, że jej fundament kładli biali, uprzywilejowani mężczyźni. Psychologizacja sprowadza istotę naszych problemów do wewnętrznych kwestii, czyniąc, w tym wypadku, z ojca pępek uniwersum. Zawęża nasze patrzenie, by niewidoczny stał się prawdziwy powód ran i nieszczęść - patriarchalna kultura. Pacyfikuje i wybija nam zęby, usuwając sprzed oczu kontekst społeczny i psychopatologizując normalne reakcje na nienormalną rzeczywistość. Podświadomie utwierdza nas w przekonaniu, że mężczyzna jest w naszym życiu niezbędny, choć Bowlby napisał, że wystarczy jeden stabilny i bezpieczny opiekun, aby dziecko rozwijało się normalnie. Bez ojca można więc wyjść na ludzi i nie czuć dyskomfortu - dopóki kulturowe przekonania nam nie uświadomią, jak ułomnym człowiekiem wtedy jesteśmy. Kultura zainstalowała też inne bezpieczniki: “bękart’ to ten najmniejszy.

Mamy więc, na deser, piękne victim blaming. Nie dość, że jesteśmy słabe (cecha wszystkich ofiar) to jeszcze bezmyślne. Działamy emocjonalnie (Freud się kłania), nie rozumiemy świata, potrzebujemy kogoś, by ten świat nam wytłumaczył. Dokonujemy złych wyborów - a one w kulturze są zawsze ekspresją naszej woli, zatem to zła wola, zatem: nasza wina.

I na koniec, eufemizacja. Zamiast “patriarchat” jest “daddy issues”. Czyż nie jest od razu przyjemniej, łagodniej, bez kontrowersji?

Dobra, już kończę, odkurzacz czeka. Podsumowania nie będzie, a jedynie drobna uwaga: patriarchalna kultura dotyka boleśnie zarówno kobiety jak i mężczyzn. Różnica polega na tym, że mężczyznom, wykonawcom jej woli, zaproponowano profity. Są złudne ale miłe. Miłe bonusy pełne konsekwencji. W pogoni za sprostaniem mitowi “prawdziwego mężczyzny” mężczyźni dostają zadyszki i plączą się im nogi. Zaliczają glebę. Giną na wojnach, żeby jakiś samiec Alfa mógł obsikać teren. Wracają z wojen jako bohaterzy, z PTSD, które im życie zmarnuje. Zabija ich wyścig szczurów, choć to gonitwa dla kilku Beta na górze. Serca im stają ze stresu, że nie spełnią wymagań, więc piją. Wódka, co za przypadek, jest tania i wszędzie. Frustruje ich niesubordynacja dzieci i kobiet, więc je biją, a potem zostają sami na starość, jedzą przed telewizorem zupki chińskie, i tam umierają. Nie radzą sobie z emocjami (chłop nie płacze - nie bądź cipą) więc się wieszają. Terroryzują rodziny, żeby poczuć choć trochę kontroli w świecie, gdzie kontrolę mają nieliczni. Kary są symboliczne, patriarchalna kultura dba o swoich żołnierzy. Wyją z bezsilności, gdy ktoś (inny mężczyzna oczywiście) zgwałci im siostrę lub matkę, ale i tak rechoczą z żartów o loszkach. Mówią nastoletnim córkom: uważaj na mężczyzn, ale hasło “yes, all men” obraża ich do kości.

Za wierność są fałszywe bonusy i dęte nagrody. Nie widzą tego? Tombakowe symbole i insygnia władzy z papier masze. No i sztafeta pokoleń do zatracenia.

Ale patriarchat i tak negują.

Dlaczego? Znacie odpowiedź?

Ja mam dla siebie następujące życzenia:

Trump wraca do zaczesywania pukli, budowania kasyn i bankrutowania. Jego minister wojny, Brian Helseth wraca do tańca w Fox News i jeszcze ciaśniejszych garniturów. Putin wraca do operacji plastycznych i pokazywania torsu, seksownie mokrego od wody z kropidła Cyryla I. Nawrocki wraca do lasu - do sztachet, dziar i kolegów. Konfa do gier, trzepania konia, paciorków i egzystencji żałosnego przegrywa. Bezos, Musk i reszta podstarzałych chłopców wraca do płacenia podatków. Socjale wracają do korzeni, czyli mediów społecznościowych. Chiny wracają do tez Konfucjusza. Palestyna wraca do Palestyny a Izrael do szukania sumienia. Grenlandia wraca do lepienia bałwanów i bitew na śnieżki. Kościół wraca do kościoła, gdzie barykaduje drzwi, połyka klucz, z ławek robi stosy a potem skwierczy. Kobiety wracają do ducha walki lat ‘70 i tamtejszej aktywistycznej solidarności. Tusk wraca do przedwyborczych obietnic i praw człowieka. Dziennikarze wracają do etosu zawodu a psycholodzy do książek o naukach społecznych. Pis nie wraca, pis znika.

Jest maj 2026 roku, czytam wiadomości przy porannej kawie, a tam: kot wlazł na drzewo i nie wie jak zejść, pękła rura z ciepłą wodą we Wrocławiu, pogoda na przyszły tydzień - otóż będzie padać, dwie recenzje filmowe, reportaż z festynu w Meksyku, tekst o kierunkach wakacyjnych, zaciekła polemika o wyższości win europejskich nad tymi z Australii.

Matczak nie pierdoli, Michnik nie pierdoli, Hartman nie pierdoli, pańcie z WO skupiają się na tym co potrafią najlepiej - na pisaniu o długości sukienek i kolorze paznokci w tym sezonie, ziewam, zamykam komputer, znów ziewam, co za nuda, myślę, nie ma się do czego dojebać.

Oszaleć można.

Otóż to, chyba już wiem. Właśnie tego szaleństwa wszystkim życzę.

I, też tradycyjnie, znalezienia walizki z milionem dolarów na ośnieżonym polu w Minnesocie. Tylko pamiętajcie, bierzecie kasę i wypad - całe święta chrupałyśmy z córeczką pierniczki, oglądałyśmy Fargo i liczyłyśmy trupy; w każdym sezonie było ich czterdzieści.

Dlatego proszę i błagam, weźcie sobie w Nowym Roku tę radę do serca.

.

Czego to ludzie nie zrobią, żeby pozbyć się dyskomfortu. Czego nie powiedzą, żeby zachować dobre samopoczucie. Jakich to sojuszy nie zawrą, żeby znów było miło, dostatnio, honorowo, z szacunkiem, a prawda gniła pod ziemią. Tu umysł ludzki, w osiąganiu celu, pozbawiony jest limitów.

A co z niewygodnym kłamstwem? Zauważyliście, że o nim cicho? Niewygodne kłamstwo nie weszło szturmem do języka. Nie stało się synonimem tajemnicy. Może dlatego, że to po prostu prawda odkryta. Niewygodne kłamstwo, jeśli dobrze mu się przyjrzeć, jawi się jako fundament, na którym można stawiać kolejne niewygodne prawdy, żeby usunąć uciążliwość - takie mam wnioski po obejrzeniu trzech dokumentalnych filmów, które wam dziś polecę.

Pierwszy to “Stringer. Człowiek, który zrobił zdjęcie”. Wojna w Wietnamie, i słynna fotografia “napalm girl” z czerwca 1972 roku, która obiegła światowe agencje informacyjne, wzmagając ruchy antywojenne, zaś autorowi zapewniając sławę i pieniądze. Film jest o tym, jak niewygodna prawda, pomimo upływu ponad pięćdziesięciu lat, znajduje swoich przeciwników. Oraz o tym, jak mimo naukowych dowodów, mur wybudowany na kłamstwie stoi jak stał, i tylko trochę się chwieje, żeby honor i szacunek nie zmienił właściciela.

To też opowieść o neokolonializmie, ukrytym skrzętnie pomiędzy słowami. W swojej książce “Depesze” Michael Herr pisze o swoich przyjaciołach, reporterach wojennych, których spotkał w Wietnamie. Niektórzy, jak Dana Stone i Sean Flynn, na zawsze zniknęli, gdzieś w Kambodży, gdzie oficjalnie Ameryka nie prowadziła wojny. Inni, jak fotograf Tim Page, byli wielokrotnie ranni, ale przeżyli. Za jedno zdjęcie amerykańscy fotoreporterzy dostawali 2 tysiące dolarów. Południowo-wietnamskim fotografom Associated Press płacił za rolkę 20 zielonych. Czy zatem dziwi, że ich nazwiska, śmieszne dla amerykańskiego ucha, nie miały znaczenia?

Drugi film to “75: Rok, który zmienił Amerykę”, o zmianach kulturowych i społecznych odzwierciedlonych w narracjach filmowych. Cóż, pozwolę się nie zgodzić. Amerykę zmieniły lata sześćdziesiąte: najpierw brutalna walka o prawa człowieka i Wielki Marsz Czarnych w Waszyngtonie, potem zamach na Johna Kennedy’ego i wszystkie niejasności wokół tej śmierci, później pełnoskalowa wojna w Wietnamie, zabicie Malcolma X, zabicie Martina Luthera Kinga, zdjęcia z frontu z trupami “naszych chłopców”, które zaszokowały Amerykanów (jakże administracje Kennedy’ego, Johnsona i Nixona musiały żałować, że wpuściły do Wietnamu reporterów!), potem zabicie Roberta Kennedy’ego, potem wyciek Pentagon Paper, czyli rzadowych analiz o bezsensowności tej wojny, potem ujawnienie zbrodni w My Lai dokonanej przez amerykańskich żołnierzy, potem masakra studentów przez Gwardię Narodową na Uniwersytecie w Kent, potem afera Watergate, potem Senacka Komisja i cyrk z taśmami podsłuchowymi Nixona, ruch weteranów przeciwko wojnie w odpowiedzi na żniwo dręczącego ich PTSD, potem paniczna ucieczka Ameryki z Sajgonu, ułaskawienie Nixona przez jego następcę i symboliczne kary dla urzędników Białego Domu - nojapierdolę, przecież to był początek tego, co dziś dzieje się za oceanem.

Film jest o okresie przełomu, faktycznie, ale nie demonizujmy 1975 - łamanie kości i serc trwało ponad dekadę. Trzaskały, jeden po drugim mity, które jak znaki podziurawione pociskami, wskazywały obywatelom USA drogę. Można by powiedzieć, że całe lata sześćdziesiąte były jedną ciągłą serią z karabinu maszynowego wycelowaną w amerykańskie głowy. Broni (ach paradoksie!) z której posiadania każdy Amerykanin był i jest dumny.

W latach siedemdziesiątych, po szoku, sztuka filmowa próbowała przyjrzeć się temu pobojowisku, zbadać zwłoki i ich przyczyny. Na chwilę otworzyło się okienko, szansa, aby Ameryka mogła się naprawić albo choćby zrozumieć. Widok był porażający, bo kraj i jego idee zostały poszarpane na strzępy. Społeczeństwo było jak zombi, pokonane przez rząd, wojsko, służby specjalne i własne patriotyczne bajki. Każdy stracił niewinność a prawda, jak flaki lub jak zaćpany weteran wojny wietnamskiej, leżała na każdej ulicy. Kinematografia stworzyła wówczas arcydzieła, chcąc poradzić sobie z niewygodnymi prawdami. Ale szybko, zamiast wiwisekcji, truchła sprzed oczu usunięto, żeby znów było miło. Stany Zjednoczone poszły w nostalgię i dzikie tańce pod dyskotekową kulą. Przyglądanie się własnym ruinom nie leży w ich charakterze.

Dziś, kiedy patrzymy na Amerykę, z jego prezydentem, wojskiem na ulicach, obozami koncentracyjnymi dla emigrantów, znikającymi ludźmi, złotem w gabinecie owalnym, urzędnikami jak z sitcomu, na tę chciwość, amoralność, zdziczenie, pogardę, na karykaturę ostatnich, tombakowych już zasad, erozję praw wszelkich, na łapówki przyjmowane w świetle reflektorów, na dziecięce ofiary i ich predatorów z zakreślonymi na czarno nazwiskami, to patrzymy na wyłażące spod chodników zombi lat sześćdziesiątych. Akt ostatni, użycie broni dostępnej w każdym w domu, dokona się za chwilę. Nie mam złudzeń.

I ostatni tytuł: “Zatajone. Seymour Hersh na tropie prawdy”. Film-klamra, spinająca powyższe historie. O dziennikarzu, który swoją misję oparł na odkrywaniu prawd niewygodnych. O odważnym człowieku, gotowym zapłacić za swoje słowa karierą. Pisał o My Lai i o administracji Nixona. Wyciągał trupy spod ziemi. Człowiek tak czuły jak bezczelny w swoim dążeniu do celu - chyba taki właśnie powinien być dziennikarz, myślę. Starzec już z innego świata, z czasów analogowych, z czasów zadymionych redakcji, męskich dyskusji, hałaśliwych news roomów, dzwonków telefonów i nóg na na biurkach, nerwowego stuku maszyn do pisania, stert notatek, potajemnych spotkań, informatorów z samego jądra, dalekich podróży do źródeł, nieopanowanej żądzy drążenia w tajemnicach, z czasów gazet, które zmieniały historię - człowiek, w którym wciąż płonie ogień.

Polecam. Wszystko na Netflixie. Nie pożałujecie, kiedy zobaczycie, że to opowieści z przeszłości o naszym świecie - bo to wciąż ta sama historia.

Ta sama historia, przeżuta przez czas, która stale powraca. Choćby Agent Orange, defoliant zrzucony na Wietnam w ilości 50 mln ton, który nadal zabija ostatnich żyjących weteranów, powrócił w postaci klauna - jako ponura drwina z symbolu amerykańskiego (świętego) konsumpcjonizmu.

Nie będę się tu pastwić nad stylistyką, nieporadność powyższego zdania gryzie oczy ale to, w obliczu dalszej grozy jest małym pimpusiem, przejdźmy więc od razu do meritum.

Nie wiem jak wy, ale w mojej głowie zawsze, kiedy widzę zachętę do szanowania samej siebie, buczą syreny portowe. Oho, myślę, będzie cenna pogadanka, z tych, które nam mówią, żeby nie wchodzić w klapkach zimą na Giewont. Będzie o tym, że bycie piękną, bogatą i zdrową odmieni na zawsze nasze życie. Oraz, żeby czytać ze zrozumieniem, bo u nas, kobiet, zarówno rozumienie jak i godność kuleje.

Co my tam mamy zatem? Mamy radę, żeby nie zabiegać o kontakt i zainteresowanie, gdy druga strona nas ignoruje. Wtedy należy odpuścić i odejść. No złota myśl, przyznajmy, chyba że pracujesz w telesprzedaży. Albo sprawa dotyczy szefa-chuja, który uwielbia cię nie zauważać, albo schorowanej matki, która na starość stała się nie do wytrzymania, lub syna nastolatka, który odkrył czar relacji rówieśniczych i stał się na ciebie ślepy i głuchy.

Nie poświęcaj się, jeśli inni nie doceniają twoich wysiłków - to kolejna lekcja stylu i życia, piękna niczym diament. “Kobieta świadoma własnej wartości nie pracuje ponad siły dla tych, którzy nie dostrzegają jej starań i w żaden sposób się jej nie odwdzięczają” - tylko przyklasnąć, pod warunkiem, że nie masz dwójki małych dzieci i męża, który w zmianie pieluch widzi ujmę na swoim honorze; tu pytanie dodatkowe: kto winny, kiedy pełne pieluchy ważą dwa kilo a dupki się odparzyły? Pod warunkiem, że te dzieci nie chorują. Ta rada jest wprost stworzona dla wszystkich kobiet-nauczycielek, salowych w szpitalach, tych na gospodarstwie, czy kasie w markecie: rzuć w cholerę tę robotę, idź na zasiłek, zacznij uprawiać jogę.

Nie przekraczaj swoich granic, aby komuś się przypodobać - no, czekam na brawa. Zwłaszcza od milionów kobiet na świecie, pracujących dla męskiego przemysłu usług seksualnych. Czyżby Zwierciadło apelowało o zamknięcie “klubów dla gentelmenów”? A co z przemysłem kosmetycznym i operacji plastycznych, nam dedykowanym, który redakcja reklamuje? A co z Harvey’em Weinsteinem czy Rogerem Ailesem, którzy te granice przez lata przekraczali za ogólnym przyzwoleniem, i z wszystkimi mężczyznami, którzy robią to codziennie, bo to ich przywilej? A co z kulturowym wymogiem bycia miłą, jeśli nie chcemy, by widziano w nas jędzy, kiedy wiemy, że jędze są pierwsze do zwolnienia?

Jest też punkt o tym, że kobiety z dużym poczuciem wartości i godnościom osobistom nie utrzymują kontaktów z ludźmi, którzy traktują je przedmiotowo. Te kobiety lecą na Wenus, jak rozumiem, bo na Ziemi nie mają czego szukać. “Miłość, przyjaźń, relacje zawodowe - w każdym z tych obszarów taka kobieta oczekuje partnerskiego podejścia”. Taka kobieta, imaginuję, mówi szefowi: panie dyrektorze, uprzejmie proszę nie łapać mnie za dupę, na co dyrektor, niczym Kącki, podnosi brwi i odpowiada: ojeluś, jestem skonfundowany, wytłumaczy mi pani, co robię źle, najlepiej w jakimś miłym pokoju hotelowym, bo, za pitola malowanego, nie rozumiem.

Innymi słowy, podsumowując, na całej tej parszywie patriarchalnej planecie, to nasze deficyty “kochania siebie”, ten nasz notoryczny brak minimum godności i szacunku do własnej osoby sprawiają, że żyje się nam jak żyje. Innych odpowiedzialnych tu nie widzę. Można powiedzieć, że przemoc wobec kobiet całkiem by zniknęła, gdyby nie to, że na nią pozwalamy.

Ale, uff, nic straconego. Dzielne dziennikarki wraz z psycholożkami nas tej godności nauczą. Nam, psychologicznym kalekom - redakcja wspaniałomyślnie daje wybór, jeśli się oczywiście ogarniemy.

Osobiście uważam, że pańcie w Zwierciadle niepotrzebnie się hamują. Powinny iść dalej, odważniej, są w końcu takie troskliwe i mądre. Ostatni punkt brzmi bowiem: nie rywalizuj z innymi kobietami (wal je w czapkę bez uprzedzenia?).

Bo czy gdybyśmy nie siedziały w domu, to czy nie zniknąłby problem nierównych płac i parytetów? Gdybyśmy, durne, nie dostawały sepsy, to czy ginekolodzy musieliby rozszarpywać do krwi własne sumienia? Czy gdyby nie nasze niechciane ciąże, politycy, zarówno ci uśmiechnięci jaki ci ponurzy, nie spaliby spokojnie jak urodzone siłami natury niemowlęta? A gwałty? Trzeba było, lasencjo, gotować pomidorową dla mężczyzny, zamiast szlajać się po ulicach. Problem bezdzietności? Phi! Rozważmy dla psiar i kociar w wieku rozrodczym wprowadzenie najpierw kar finansowych, a jak to nie pomoże, kar bezwzględnego więzienia. Albo zapłodnić i trzymać pod kluczem lub butem.

Przyznać trzeba, że w Zwierciadle nie musieliby się napracować. Argumenty krążą w przestrzeni publicznej, a gdyby redakcji coś umknęło, wystarczy zadzwonić do konfy z koroną i bez korony. Panowie powiedzą.

Oczywiście, można się wkurwiać albo śmiać, ale to nie rozwiąże problemu. W Polsce media-łokerkom i łorkerom nikt nie da po łapach za powyższe wysrywy. W stowarzyszeniach dziennikarskich rządzą faceci a kobiety dziennikarki, cóż, idą na tzw. konieczne kompromisy, które nam, czytelniczkom, przedstawiają jako zgniłe, jeśli to my na nie idziemy.

Nie ma więc organu, który łowił by takie informacje, wyciągał na światło dzienne, tłukł w nie butem, żeby dotarło i głośno pyszczył. Jest za to nagroda Grand Press, zwana też Ty Mnie Ja Tobie, więc po co jakieś mecyje i kontrowersje.

Włoszki sobie poradziły. Stowarzyszenie GiULiA - Giornaliste Unite Autonome (dziennikarki zjednoczone niezależne) powstało 2011 roku. I tropi mizoginię w mediach, i wrzeszczy, gdy tylko pojawią się stereotypy płciowe, i wali obcesem w biurko, bo zrzeszone tam dziennikarki nie są, zapewniam, grzeczne. Stowarzyszenie aktywnie współtworzyło “Manifest Wenecki”, czyli zbiór zaleceń i wytycznych, w jaki sposób media mają informować o przemocy wobec kobiet. To dzięki ich pracy słowo “kobietobójstwo” nie tylko weszło do języka. To one sprawiły, że w tutejszych mediach już nikt się “kobietobójstwa” nie boi, one przyczyniły się do tego, że określenie stało się w prawie karnym osobną kategorią zabójstwa z karą dożywotniego więzienia.

We Włoszech takie Zwierciadło, z jego filozofią pisania o kobietach zostałoby, jeśli artykuł w ogóle by się ukazał, nabite na widelec. Dziennikarki z GiULiA by je dopadły i nie darowały. W Polsce, jestem pewna, tekst przeminie bez echa. Koleżanki z innych redakcji będą milczeć. Będą milczeć, bo nie widzą niestosowności. Będą milczeć, bo: “my, zajebiste dziewczyny z zajebistych mediów to jedna rodzinka i mamy super sukienki”. Mogłyby zareagować Wysokie Obcasy (sorry, wymknęło mi się) ale one psychologizację kochają jak feminizm, więc nie; darujmy sobie takie pomysły-krotochwilki.

Wątpię, czy zareaguje jakakolwiek kobieca organizacja - Kongres Kobiet na przykład nie ma czasu, bo to czas rezerwowania dla vipek porządnych hoteli na przyszłoroczne wydarzenie a to robota nie w kij dmuchał. Strajk Kobiet, gdyby się zainteresował ale tego nie zrobi, bo to nie leży w jego polu zainteresowań, krzyknął by “ wypierdalać” i poszedł na grzane wino, bo zima. Mogłyby odezwać się Posłanki Dyżurne od Przemocy ale do wyborów daleko, więc nie warto. Poza tym one zajmują się podbitym okiem.

Innych organizacji (grzechów) nie pamiętam.

Szkody zostaną, jednak nie przesadzajmy - kto by się tam kobietami bez godności przejmował.

Pewnie nie poświęciłabym kilku godzin, by ten post powstał, bo czym jest prasa kobieca, wiadomo. Ale post polubiło 600 osób, 204 poszerowało. Dwa stare kulturowe konie, Psychologizacja i Victim Blaming pooo-szły po betonie, i się rozpierzchły w internetach. Pańcie ze Zwierciadełka patrzą w lusterka, gratulują sobie zajebistego sukcesu, i że takie są pro-kobiece.

Jak donoszą niezależne media (w zależnych tego nie znajdziecie) z platform znikają po cichu ale konsekwentnie konta, niosące kobietom pomoc w usuwaniu wiecie czego.

Znika więc z przestrzeni to, co można zaliczyć do kategorii naszego zdrowia, życia oraz wolności. Sprawa ma zasięg globalny.

Nie mam wątpliwości, że jest to początkiem systemowego wymazywania kobiet. W kolejce stoją profile traktujące o antykoncepcji, przemocy, budowaniu kariery czy wspólnoty, aktywizmie kobiecym a także, i to nie jest pieśń przyszłości, nasze konta - shadowbany staną się codziennością, no chyba że piszecie o kotkach albo gotowaniu.

Zastąpią nas fejkowe konta, których w sposób monstrualny przybywa, na których fejk-kobiety będą głosić z fejk-entuzjazmem nadejście nowej epoki i propagować nowy sposób życia. Wy będziecie na to patrzeć z cienia.

Myślicie, że przesadzam? No to spytam inaczej: kto bogatemu, białemu, cynicznemu, konserwatywnemu, posiadającemu najpotężniejszą władzę na świecie mężczyźnie zabroni, skoro już stworzył z nas swoich niewolników a teraz kształtuje, z powodzeniem, nasz sposób myślenia?

I jeszcze: jaka jest alternatywa? Ktoś o niej słyszał?

Porównanie do PRL-u nie jest jednak właściwe. Wtedy spotykaliśmy się w realu - co to były za rozmowy, co za wymiana myśli i emocji. Propaganda była toporna, szyta na okrętkę, niczym ruski szynel, więc pruła się raz za razem. Działało podziemie. Piszczała bieda, jak zgrzytliwa muzyka na tle radosnej pieśni o socjalistycznej potędze. Nie dało się tego nie słyszeć. Rodzina za granicą przemycała prawdziwą czekoladę albo idee. Jakimś cudem docierała do nas zagraniczna literatura, filmy pokazywały inne życie. Kabarety wyśmiewały tę prostacką bufonadę. Alternatywne muzyczne festiwale otwierały serca i głowy. Spocone gęby politycznych demiurgów budziły odrazę. Podział pomiędzy normalnością a groteską był mocno zarysowany a liniami były zachodnie granice. Oddychaliśmy co prawda zatrutym powietrzem, ale było potężne pragnienie tlenu; gdzieś tam, daleko, były demokracje, która nam sprzyjały a my o nich śniliśmy. I choć wielu urządzało się w tej dupie, brakowało im jednak arogancji; czuli pogardę.

Dziś bąbel socjali otoczył Ziemię a my cieszymy się, że w nim tkwimy. Nasz największy strach to wizja jego braku. To byłby przecież koniec człowieka. Żyjemy wygodnie, przynajmniej w naszym świecie. Co prawda spauperyzowani ale każdy ma dostęp do internetu. I o to chodzi, bo nie ma już miejsc z czystym powietrzem, chyba że ktoś wybierze chatkę w lesie, taką bez zasięgu, tyle że wtedy ten ktoś nie istnieje. Trudno nazwać to podziemiem, to raczej problem psychologiczny; tak powiedzą nam socjale. Propagandę tworzymy sami, z ingerencją algorytmów, na które sobie cichutko wzdychamy. Szybko nauczyliśmy się autocenzury, szybko poznaliśmy słowa niepoprawne, takie, za które dostaniemy po łapkach, więc je omijamy. Czytanie sprowadziliśmy do czytania tytułów. Filmy możemy już robić sami. Naukę o mózgu wprzęgnięto w nasze udupienie - to ten rodzaj wpływu, wobec którego jesteśmy zupełnie bezradni. Kupiono nas za możliwość zaistnienia - któż o nim nie marzy? Wszystko dostaliśmy na tacy i poczuliśmy się tacy dowartościowani. Bigtechy łaskoczą nasz obszar nagrody a my chichoczemy. Sterują naszymi emocjami. Cyk: gniew. Cyk: zdumienie. Cyk: niepokój. Już nie rozmawiamy - my publikujemy, a potem czekamy z niecierpliwością na lajki.

Znikają tematy. Ludzie. Idee. To się nazywa eksterminacja, kochani.

Teraz, kiedy bez socjali nas po prostu nie ma, czas na nowy porządek. Kilku facetów, którzy zrobili na nas fortuny, kształtują nam rzeczywistość, tę online, bo inna przecież nie istnieje. Nie ma żadnych barier, wstrzemięźliwości, ograniczeń. Usuwają to, co nowemu porządkowi zawadza: kobiety, a.n.t.i.f.ę. (widzicie tę autocenzurę?), naukę, mniejszości seksualne, kwestie rasowe i neokolonialne, nowe idee, wszelkie bunty. Zero trudu, jeden guzik. Po cichu, bez wybuchów, bo na wybuch może byśmy zareagowali. Bez dyrektyw na plenum, które uświadamiałyby nam ich intencje.

To ma być świat białej męskiej siły. Świat przywilejów, bezkarności, władzy, pieniędzy.

I znów wracam do pytania: jaka jest alternatywa, skoro już nie ma tlenu? Skoro nie ma już pragnień, bo w bąblu wszystko mamy? Skoro bąbla już nie widzimy a urządzenie się w nim nie budzi niczyjej pogardy, bo wszyscy w nim tkwimy?

O tym, jak durna i nieskuteczna to idea, nie chce mi się rozpisywać, ale trzeba się jej przyjrzeć, bo to wybitnie chytry myk, który z kobiet dotkniętych przemocą robi idiotki.

W poprzednim poście podzieliłam się taką refleksją, że “przeciwdziałanie” to w istocie status quo urzędniczo-politycznej machiny; jej pasza i cukierki. Dzięki temu para idzie w gwizdek a wózek jak stał tak stoi. Dziś rozwinę myśl: "przeciwdziałanie" nie istnieje, ponieważ za każdym razem, w każdym nowym przypadku, machina sapie i buczy post factum - inaczej mówiąc, uruchamia się, kiedy do przemocy już dojdzie.

A zatem, “przeciwdziałanie” polega na tym, że urzędnicy kończą kawkę i wyciągają z szuflady papiery z wytycznymi, kiedy poszkodowana szuka pomocy, bo już doznała szkód i ma połamane kości. Do “(przeciw)działania” dochodzi więc wtedy, jeśli osoba dotknięta przemocą zdecyduje się na zgłoszenie, bo właśnie straciła zęby, majątek lub zdrowie.

Proszę wskazać mi w tym “przeciwdziałanie”, bo ja go nie widzę.

Pójdźmy krok dalej: ”w “przeciwdziałanie” wpisana jest przemoc - to clou. Ona, rzec można, jest absolutnie niezbędna. Jeszcze jaśniej: musisz dostać wpierdol, żeby system zaczął “przeciwdziałać”.

Dodatkowo, spryt konceptu “przeciwdziałania” polega na tym, że cała odpowiedzialność za (ewentualne) ruchy państwa w kwestii przemocy spada na ofiarę. Dopóki ofiara nie zdobędzie się na odwagę, i nie zacznie dobijać się do drzwi urzędów, sprawy nie ma.

Bo wiecie, państwo nie jest w stanie zidentyfikować, kto może stać się ofiarą - Konwencji, którą się chwalą, że tacy to niby progresywni i że podpisana, urzędnicy nie czytują, bo (zieew) jest nudna.

Poszukajcie w tym logiki “przeciwdziałania”, bo ja nie potrafię. W ogóle, poszukajcie w tym jakiegokolwiek “przeciwdziałania”, bo ja prawdopodobnie nie mam wystarczającej ilości zwojów mózgowych, skoro nie daję rady.

Jest jeszcze jedna ciekawa sprawa. Wydawać by się mogło, że kiedy chcemy czemuś zapobiec, uczymy się na błędach. Uruchamiamy wyobraźnię i przewidujemy. Kiedy pola zalewa nam woda, kopiemy rowy melioracyjne. Kiedy dziecko sięga po gorącą kawę, stawiamy kubek najdalej od niego. W przypadku “zapobiegania” przemocy sprawa ma się inaczej. Rowy kopiemy po zalaniu, ale na jednym polu. Drugie, trzecie, dziesiąte, tysięczne musi zostać zalane - wtedy tam też rowy wykopiemy. Tysiąc pierwsze pole musi poczekać, aż stanie w wodzie, wtedy jest “kurewka, chyba trza je okopać, co nie, chłopaki?”. Dziecko musi oblać się kawą, żebyśmy stawiali kubek dalej. Przy drugim też postawimy go na krawędzi, więc to drugie się poparzy, przy trzecim dziecku znów stawiamy gorącą kawę w zasięgu jego ręki - tak wygląda “przeciwdziałanie”. Ja to nazywam przyklejaniem plastrów na rany, wciąż od nowa, jakby każda z nas najpierw musiała utonąć, albo doznać poparzeń trzeciego stopnia, każda, bez wyjątku.

Zostawmy geniuszy i ich “zapobieganie przemocy” i popatrzmy na rozwiązania alternatywne. Czyli kopnijmy razem ten stolik.

Załóżmy, że przemoc to czyn stricte kryminalny - taki mam pomysł. Wiem, szalona myśl, zwłaszcza kiedy przemoc wobec kobiet definiuje się jako “problem społeczny” a domowa napierdolka jest postrzegana jako jakąś formą patologicznej wspólnoty, opartej na symetrycznych interakcjach pomiędzy partnerami-małżonkami, gdzie (ewentualnie) istnieje też problem psychologiczny. Ekhm - wiem, brzmi dziwnie. Ale rozważcie to w myślach.

Jeśli zatem to czyn kryminalny, jak kradzieży roweru czy brutalna napaść, to logicznym wydaje się, by uznać, że za aktem przemocy stoi sprawca. Za sprawcą zaś stoją realne szkody, a za szkodami poszkodowana, która szkód doświadczyła.

Co stanie się, teraz puśćmy wodze wyobraźni, kiedy państwo, jego służby i armia urzędnicza skupi się wyłącznie na czynie podlegającym kodeksowi karnemu? Po pierwsze, to raczej logiczne, państwo uruchamia urzędniczą machinę, żeby oszacować straty. Po drugie, musi zaklasyfikować czyny nielegalne i przypisać je konkretnym paragrafom. Po trzecie musi ukarać sprawcę. Po czwarte, zadośćuczynić poszkodowanej.

Nic więcej. Tylko to - jak to zwykle bywa z przestępstwami.

Szacowanie szkód. Trudna sprawa, ktoś powie i słusznie, kiedy w obecnym systemie odbywa się to za pomocą słowa przeciwko słowu, i kiedy sprawca, zdeterminowany, by uniknąć kary, wspina się na wyżyny krasomówcze. Dodajmy, że dzieje się tak tylko wtedy, gdy sprawa przebrnie przez sito policyjnych niedowiarków i prokuratorskich wskaźników.

Pół biedy, kiedy zęby ofiary faktycznie turlają się po podłodze, choć i wtedy służby mają wątpliwości i kręcą piętą w bucie - może sama je sobie wyrwała, może lubi mieć dziąsła bez zębów? A co, jeśli mamy do czynienia z przemocą psychiczną? Taką, gdzie śladów nie ma? Ano, jest lipa, stary dobry konflikt, gdzie pana poniosło o dwa słowa za dużo, a pani jest wybitnie wrażliwa.

Judith Herman, dawno bo trzydzieści lat temu, opublikowała książkę o traumie (geniusze “przeciwdziałania” jej, zapewniam, nie przeczytali), w której jasno i bez owijania w bawełnę napisała, że PTSD jest pochodną przemocy. Ciała ofiar, nawet te z nietkniętą skórą, są dowodem na przetrwane doświadczenie. To dowód medyczny, weryfikowalny, naukowy. Dowód nie pozostawiający miejsca na interpretację - chyba, że ktoś wierzy w krasnale. Albo była przemoc a ty masz traumę, albo przemocy nie było. W dodatku, to dowód, którego sprawca nie jest w stanie podważyć ani symulować. Nie da się, siłą woli, zmniejszyć własnego hipokampa, nie da się podwyższyć w krwi poziomu hormonów stresu. Bardzo trudno jest oszukać arkusze diagnostyczne - odpada przy takim dowodzie krzyżowa Niebieska Karta, obecnie najlepszy bat nie niepokorne kobiety.

A teraz hej-kurwa-ho! - wskoczmy na stolik z powyłamywanymi nogami albo inaczej, na grzbiet systemu:

1. zgłaszamy przemoc, pod jeden, darmowy, ogólnopolski numer alarmowy, gdzie pracują przeszkoleni z wiedzy o przemocy ludzie; używamy przy tym apki z kilkuset ikonkami, aby każda, bez ryzyka, mogła go ukryć w swoim telefonie. i gdzie wystarczy jeden przycisk i ktoś po drugiej stronie reaguje.

2. centrum zarządzania wysyła zespół interwencyjny, złożony z przeszkolonej policji i asystentki, która będzie nam towarzyszyć od początku do końca procedury.

3. kierowane jesteśmy do szpitala, gdzie mamy zagwarantowaną tzw. szybką ścieżkę dla poszkodowanych przemocą, a tam przeszkoleni psychotraumatolodzy robią nam badanie PTSD (a także naszym dzieciom) - nie mylić z obdukcją, która dotyczy ran fizycznych, diagnoza zaś musi obligatoryjnie zawierać procent uszczerbku na naszym zdrowiu.

4. dokument natychmiast i automatycznie trafia do prokuratury, gdzie zapada decyzja o odizolowaniu sprawcy od reszty rodziny; tam też składamy jedyne zeznania - więcej ich nie będzie, aby nie powiększać traumy; urzędnicy są przeszkoleni i są procedury postępowania z ofiarami przemocy, a świadomość, że PTSD uszkadza Ośrodek Broki, czyli funkcje mowy, jest powszechna, nikt więc nas nie pogania i nie jest naszym dukaniem zniecierpliwiony.

5. otrzymujemy wsparcie, także finansowe na pierwsze trzy miesiące życia (roszczenie wyegzekwowane zostanie od sprawcy), a asystentka pomaga nam ogarnąć rzeczywistość, którą w traumie ogarnąć jest trudno: zaprowadzi dzieci do przedszkola, zrobi zakupy, towarzyszy, kiedy idziemy na rozprawę.

6. akt oskarżenia jest gotowy w ciągu tygodnia - nie ma nad czym deliberować, diagnoza medyczna jest jednoznaczna a cała procedura sądowa jest tak skonstruowana, aby chronić nasze zdrowie psychiczne i nas nie retraumatyzować.

7. wyrok zapada szybko, w następnym miesiącu, sędziowie mają trupa, że tak się wyrażę, w postaci diagnozy lekarskiej, a na podstawie tabel oblicza się wysokość odszkodowania za utratę zdrowia i koszty leczenia ofiary, które sprawca musi pokryć co do grosza. Musi też odbyć obowiązkowe warsztaty z przemocy patriarchalnej i terapię agresji. Pieniądze otrzymujemy natychmiast bo gwarantuje je państwo, z regresem zwrotnym do bandyty, bo tylko państwo ma narzędzia i aparat władzy, by go do spłacenia zmusić albo zmusić do pracy, jeśli mu się nie chce - patrz: urząd skarbowy.

8. sąd przestrzega zasady, że dziecko świadek przemocy to także ofiara, więc odbiera sprawcy prawa rodzicielskie a także zasądza na rzecz potomstwa kolejne koszty zadośćuczynienia. Sąd proponuje nam i proceduje sprawę rozwodową, która nie jest drogą przez mękę a formalnością, z uwagi na historię przemocy w związku.

9. mamy opiekę psychotraumatologa przez co najmniej sześć miesięcy, są oddziały dzienne dla ofiar przemocy, gdzie dochodzimy do siebie; zaczyna się proces zdrowienia i wychodzenia z PTSD, żyjemy i bez lęku patrzymy w przyszłość.

Gwarantuję, że wówczas system “przeciwdziałania” zadziałałby perfekcyjnie a akty przemocy, przy restrykcyjnym przestrzeganiu prawa, stałyby się sporadyczne, bo najzwyczajniej w świecie (patriarchalnym, gdzie męskie posiadanie dóbr jest naczelną zasadą) sprawcy nauczyliby się liczyć, i szybko by doszli do wniosku, że przemoc im się nie opłaca, kiedy zostają jedynie w dziurawych skarpetkach - oto istota “przeciwdziałania”.

Cóż, panienki, koniec bajki, pęka bańka z marzeniami a my, jeb na glebę, wracamy do rzeczywistości. Słuchamy w TVN, co Pełnomocniczka Rządu ds. Przemocy, z Konwencją w garści, myśli o raporcie NIK i jak chce “przeciwdziałać” “przeciwdziałaniu”, które wg. raportu nie przeciwdziała. (foto/gianni boratori)

Tytuł raportu: (Nie)przeciwdziałanie przemocy domowej.

Streszczenie opracowania: system nie działa.

W zasadzie tu mogę zakończyć temat, bo trzepię go od czterech lat, pisząc i mówiąc, że “przeciwdziałanie” to ściema, ale kusi, by skomentować, prawda drużyno?

Grzegorz Wrona pisze o raporcie na swoim fb i konkluduje, że trzeba to przetrawić - najwyraźniej raport stanął mu w gardle, niczym kawał surowego mięsa. Po jego przeczytaniu, imaginuję, opadła mu szczęka, wyszły oczy a włos zjeżył się na łydkach. “Raport pokazuje zaskakującą, nawet dla mnie, skalę zaniedbań i nieprawidłowości, a przede wszystkim niewydolności systemu” - oświadcza pan Wrona.

Z tego wniosek, że nie wiedział (żodyn nie wiedział) i dopiero NIK był potrzebny, żeby dokapało - do człowieka, przypominam, który zęby zjadł na temacie przemocy, w GREVIO w Brukseli oraz w Polsce, autora opracowań i książek, uczestnika wielu konferencji, komisji, warsztatów, spotkań i akcji, także takich z przypinaniem w klapy białych wstążek (kokardek, dzwonków, kwiatków, frędzli - do wyboru), a wszystko w ramach przeciwdziałania i poprawienia sytuacji.

Ahoj przygodo.

Na profil Katarzyny Kotuli, Pełnomocniczki Rządu od traktowania nas jak dobytku i ministry równości, która z entuzjazmem fotografuje się z Konwencją Stambulską i twierdzi, że Konwencja powstała, by chronić też mężczyzn - z zasady nie wchodzę, w dbałości o własne zdrowie psychiczne. Dość mam własnego delużyn, cudze mi niepotrzebne.

Tak, jak nie wchodzę na profil ministra Bodnara, który proceduje właśnie ustawę o penalizacji kobiet - ustawa na ukończeniu, dwa lata bez zawieszenia dla tych, które nie wydają dzieci, mimo postanowień sądu, na spotkania z przemocowym ojcem. Bo w sądach, podległych ministrowi “Bodnarowi Ze Spiżu Z Grudą Złota W Środku”, przemoc to konflikt jedynie i proszę nie pierdolić.

Nie wchodzę też już na strony Rzeczniczki Praw Dziecka, RPO czy posłanek Wojowniczek Niezłomnych - po co własnoręcznie tarmosić swoje emocje a potem rzygać pół nocy?

NIK pisze w raporcie, że żadna z instytucji “nie opracowała narzędzi, procedur lub metod identyfikowania osób szczególnie zagrożonych przemocą domową” - w tym momencie wyparskałam kawę nosem. Łiii! - paczta, ludzie, co za konkluzja! Polskie instytucje, policja, prokuratura, mopsy-sropsy, kuratorzy i sądy nie wiedzą, bo i skąd miałyby wiedzieć (prawda?), kto najczęściej jest przemocą poszkodowany a ​​„funkcjonujące obecnie rozwiązania nie są wystarczające ani do tego, by móc skutecznie i kompleksowo przeciwdziałać przemocy domowej, ani by poprawić los dotkniętych nią osób.”

Teraz kawa wytrysnęła mi uchem i spłynęła po bicepsie.

To, że Eurostat jest w trakcie kompleksowego badania przemocy wobec kobiet w EU, i że z tego badania (siedem krajów, poki co) wynika, że prawie 100 % kobiet jej doświadcza w trakcie życia (od 86% do 94% - w zależności od normalizowania gówna) - o tym nasze tuzy 'przeciwdziałania" nie mają zielonego pojęcia.

Co za przypadek, cholerka. A takie są w pytkę kompetentne.

Za moment w mediach pojawią się powyższe eksperty i będzie krótkie acz intensywne międlenie tematu czyli żonglowanie groszkiem: z jednej strony trochę oburzu i zafrasowania, z drugiej, szansa na przypięcie sobie kilku medali w świetle kamer, bo “dzielnie walczymy”.

A potem temat zdechnie zaś te, które naprawdę walczą, o swoje i dzieci życie i zdrowie, sprowadzi się do okulałej statystyki. Koniec dyskusji, można się rozejść, przejdźmy do posła Brauna.

Ci sami ludzie, którzy lepili przez lata ten system, teraz będą o raporcie się mądrzyć. Ździebko się zdystansować ale nie za bardzo, bo z systemu żyją. Założymy się, że w ich wypowiedziach nie padnie słowo “patriarchat”? - stawiam na szali garść kasztanów - tak jak nie padło ono w poście pana Wrony.

Kolejny przypadek, dziewczęta.

Przecież to jasne: im gorzej tym lepiej. System nie funkcjonuje? Potrzeba wiedzy eksperckiej! Grup roboczych! Warsztatów, opracowań, komisji, wniosków, programów, przypinek w klapach i ciastek (mniam) na stołach konferencyjnych!

Naprawdę, ktoś jeszcze wierzy, że systemy się same naprawiają? Ktoś wierzy, że ich twórcy walą się w czoło i mówią: ej, panie i panowie, jesteśmy ślepi, głusi, niedouczeni, jesteśmy do zaorania bo nic nam nie wyszło, musimy zrezygnować dla dobra sprawy, bo w tej kwestii są z nas durnie?

Ha ha ha. Bądźmy poważne, szkoda kawy do dalszych zaksztuszeń.

Kiedy słyszę lub czytam o “przeciwdziałaniu przemocy”, nie mam złudzeń. To ściema. Kłamstwo. Robienie z kobiet idiotek jałowym kręceniem korbą, aby system dalej funkcjonował a okruchy sypały się z wafelków na dokumenty.

Nie da się zapobiegać przemocy, traktując ją jak problem administracyjny. Nie da się, bo to kwestia kulturowa i kryminalna, dotykająca połowę populacji. Dopóki nie edukuje się dzieci w szkołach, czym jest patriarchat i jak się objawia, i dopóki nie karze się sprawców, i nie każe się im płacić za ich czyny potężnych odszkodowań, wszystko jest tylko kolejnym pierdem w mąkę. Łącznie z raportem Banasia.

Sorry, że nie patrzę zawadiacko w przyszłość i sorry za przekleństwa.

Wierzcie lub nie, naprawdę się hamowałam. (foto: ja.matka.makatka)

Miękkim lobem, z “kłopot - modlitwa - lepsze życie” przeszliśmy do “kłopot - terapia - lepsze życie”. Widocznie człowiek, nawet oświecony, wyedukowany, progresywny, zawsze potrzebuje boga.

Wysokie Obcasy (tak, oskarżam) zrobiły kobietom w Polsce kisiel w głowie, psychologizując każdy aspekt naszego życia. Ich dział “Żyć lepiej. Psychologia codziennie” to wzorcowy przykład budowania kościoła - mówi się trudno, jeśli ranię w tym momencie czyjeś uczucia religijne i że tak się nie godzi (ale pociągnę myśl) bo przecież to “pomaga, wspiera, jest potrzebne, daje wytchnienie i nadzieję, tłumaczy świat, czyni wędrówkę przez ziemski padół lżejszą, czyści zabagnione wnętrze a nawet, niesie zbawienie”.

Może to cynizm a może nie, ale mnie osobiście kłują w oczy analogie. Abstrahując od faktu, że zarówno religię jak i psychologię stworzyli mężczyźni, są to więc twory z gruntu patriarchalne, kobiety zaś dopuścili do liturgii wyłącznie ku chwale swoich interesów, trudno nie dostrzec podobieństw: święte księgi i ich interpretacje, odłamy i szkoły, najwyższe tajemnice, oświecenie zarezerwowane dla nielicznych, obietnica raju, przywództwo duchowe, hierarchia, spowiedź, nieodłączność wiary i żarliwości, niepodważalne autorytety, nieuchwytność istoty sprawy, wymóg całkowitego zaufania, ryzyko sekciarstwa i guru, reguły i obrządki, wiedza dostępna wybranym, oderwanie od zewnętrznych aspektów rzeczywistości, na które pojedynczy ludzie zwykle nie mają wpływu. No i datki i kontrybucje, oczywiście.

W przypadku kobiet, zewnętrzny aspekt rzeczywistości ma znaczenie kapitalne, bo największym źródłem naszych utrapień jest uprzywilejowanie i władza mężczyzn, ale - czy ktoś słyszał o gabinetach psychologii feministycznej czy anty-patriarchalnej? Nie? A o matce, która ukształtowała nasze zjebane życie? Stawiam łupiny zeszłorocznych orzechów przeciwko wielkanocnym jajkom, że każdy.

Kulturowy anturaż kobiecego życia prawie nigdy nie jest przedmiotem poważnych psychologicznych rozważań. Nikt adeptów/tek sztuki pomagania tego nie uczy. Tylko niewielu/le, najbardziej dociekliwych i posiadających otwarte głowy, dochodzi samodzielnie do tej oczywistej oczywistości i wiedzy. Dlatego, uznając i doceniając wsparcie, które psycholodzy i psycholożki, pełni dobrych intencji, próbują dawać poszkodowanym patriarchatem kobietom, będących w ciągłym stanie wojny z przemocowym światem, psychologię jako byt cywilizacyjno-intelektualno-społeczny, nazywam ściemą.

Połowa ludzkości zmaga się rzeczywistością, zbudowaną dla korzyści drugiej połowy. Wynikają z tych zmagań traumy, niedostatek, utrata zdrowia, zaburzenia a nawet śmierci. Inaczej mówiąc, przestępstwa. I kurwa cisza. Temat nie istnieje. Zamiast tego, mamy tulenie wewnętrznego dziecka, wygrzebywanie starych kości, nauka oddychania, walka z deficytami, afirmacje, szkolenia z pozytywnego myślenia, rozmowy o matce, pogadanki o własnych granicach, które natychmiast, a to ci chuj-niespodzianka, po wyjściu z gabinetu są deptane i wymagają nieustannego bronienia - do kolejnego wyczerpania, też absolutnego.

A gdzie nauka gniewu, się pytam, i krytycznego myślenia? Gdzie wzbudzanie niezgody na patriarchalne realia? Wskazywanie ich palcem i nazywanie po imieniu? Gdzie budowanie solidarności kobiecej, jedynej drogi, by realia zmienić? Gdzie w końcu, sorry że temat poruszam, uświadamianie mężczyzn, co nam, z premedytacją lub nie, fundują? Gdzie uwspólnotowienie problemu, skoro tkwimy w tym razem?

Język, sztuka, narracje czy historia cywilizacji - wszystko wpływa na nasze postrzeganie siebie i na postrzeganie nas, kobiet. Kiedy największą obelgą dla mężczyzn jest powiedzenie “nie bądź cipą”, kiedy przekonuje się nas, że przyjaźń z mężczyzną go kastruje (też WO), kiedy nasze PTSD, wynikłe w zderzeniu z rzeczywistością jest psycho-patologizowane, kiedy wciąż używa się w sądach rodzinnych i OZSS “teorii” alienacji Gardnera, w której to teorii winna jest tylko matka, kiedy wiemy, że męska trauma, nabyta na polu walki, wymaga specjalnej opieki, szpitali i procedur, bo “nasi dzielni chłopcy” na to zasługują a nasza trauma to albo wymysł albo zaburzenie psychiczne, kiedy normą jest, że dziewczynki uczy się, że zawsze muszą się pilnować i dbać o swoje bezpieczeństwo - to psychologia, jako nauka humanistyczna (sic!), dała ciała. Chyba, że przyznamy, że wysrywy Freuda na temat kobiet wciąż są żywe - ergo: kobiety to nie ludzie.

Tak, wiem, świat się zmienia, wchodzą nowe pokolenia. Ale, czy są kształcone w kierunku negowania praw wiary i uznania oświecenia? Czy raczej uczy się je szanować na klęczkach spróchniałe autorytety i klepać formuły? I czy psychologia, jako nauka, posypała głowę popiołem za ślepotę na los kobiet, ale w taki sposób, żeby wszyscy ten akt ekspiacji zobaczyli i usłyszeli? Nie. Jest za to szaleństwo ewangelizacji i budowanie nowych kościołów.

"Masz problemy, o których nie umiesz rozmawiać z bliskimi? Chciałabyś/chciałbyś powiedzieć komuś o tym, co cię trapi, ale nie masz odwagi? Potrzebujesz wsparcia lub chcesz się najzwyczajniej w świecie wygadać? Pisz do nas" - nawołują Wysokie Obcasy, w dziale “Żyć lepiej. Psychologia codziennie”, w artykule o pani, której koleżanka nie oddała pożyczki.

Dziękuję, nie skorzystam, jestem niewierząca.

Na zdjęciu Zyga, z kolegami psychologami. Ich nienaganne koszule - tu powinna rozpierać nas duma - wyprasowały kobiety.